ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਵਾਲ੍ਮੀਕੀਯ ਰਾਮਾਯਣੇ ਅਯੋਧ੍ਯਾਕਾਣ੍ਡਮ੍ ।
ਅਥ ਸਪ੍ਤਦਸ਼ਾਧਿਕਸ਼ਤਤਮਸ੍ਸਰ੍ਗਃ ।
ਰਾਘਵ ਸ੍ਤ੍ਵਥ ਯਾਤੇषੁ ਤਪਸ੍ਵਿषੁ ਵਿਚਿਨ੍ਤਯਨ੍ ।
ਨ ਤਤ੍ਰਾਰੋਚਯਦ੍ਵਾਸਂ ਕਾਰਣੈਰ੍ਬਹੁਭਿਸ੍ਤਦਾ ॥ 1 ॥
ਇਹ ਮੇ ਭਰਤੋ ਦृष੍ਟੋ ਮਾਤਰਸ਼੍ਚ ਸਨਾਗਰਾਃ ।
ਸਾ ਚ ਮੇ ਸ੍ਮृਤਿਰਨ੍ਵੇਤਿ ਤਾਨ੍ਨਿਤ੍ਯਮਨੁਸ਼ੋਚਤਃ ॥ 2 ॥
ਸ੍ਕਨ੍ਧਾਵਾਰਨਿਵੇਸ਼ੇਨ ਤੇਨ ਤਸ੍ਯ ਮਹਾਤ੍ਮਨਃ ।
ਹਯਹਸ੍ਤਿਕਰੀषੈਸ਼੍ਚ ਉਪਮਰ੍ਦਃ ਕृਤੋ ਭृਸ਼ਮ੍ ॥ 3 ॥
ਤਸ੍ਮਾਦਨ੍ਯਤ੍ਰ ਗਚ੍ਛਾਮ ਇਤਿ ਸਞ੍ਚਿਨ੍ਤ੍ਯ ਰਾਘਵਃ ।
ਪ੍ਰਾਤਿष੍ਠਤ ਸ ਵੈਦੇਹ੍ਯਾ ਲਕ੍ष੍ਮਣੇਨ ਚ ਸਙ੍ਗਤਃ ॥ 4 ॥
ਸੋऽਤ੍ਰੇਰਾਸ਼੍ਰਮਮਾਸਾਦ੍ਯ ਤਂ ਵਵਨ੍ਦੇ ਮਹਾਯਸ਼ਾਃ ।
ਤਂ ਚਾਪਿ ਭਗਵਾਨਤ੍ਰਿਃ ਪੁਤ੍ਰਵਤ੍ਪ੍ਰਤ੍ਯਪਦ੍ਯਤ ॥ 5 ॥
ਸ੍ਵਯਮਾਤਿਥ੍ਯਮਾਦਿਸ਼੍ਯ ਸਰ੍ਵਮਨ੍ਯਤ੍ਸੁਸਤ੍ਕृਤਮ੍ ।
ਸੌਮਿਤ੍ਰਿਂ ਚ ਮਹਾਭਾਗਾਂ ਸੀਤਾਂ ਚ ਸਮਸਾਨ੍ਤ੍ਵਯਤ੍ ॥ 6 ॥
ਪਤ੍ਨੀਂ ਚ ਸਮਨੁਪ੍ਰਾਪ੍ਤਾਂ ਵृਦ੍ਧਾਮਾਮਨ੍ਤ੍ਰ੍ਯ ਸਤ੍ਕृਤਾਮ੍ ।
ਸਾਨ੍ਤ੍ਵਯਾਮਾਸ ਧਰ੍ਮਜ੍ਞਃ ਸਰ੍ਵਭੂਤਹਿਤੇ ਰਤਃ ॥ 7 ॥
ਆਨਸੂਯਾਂ ਮਹਾਭਾਗਾਂ ਤਾਪਸੀਂ ਧਰ੍ਮਚਾਰਿਣੀਂ ਪ੍ਰਤਿਗृਹ੍ਣੀष੍ਵ ਵੈਦੇਹੀਮਬ੍ਰਵੀਦृषਿਸਤ੍ਤਮਃ ।
ਰਾਮਾਯ ਚਾऽਚਚਕ੍षੇ ਤਾਂ ਤਾਪਸੀਂ ਧਰ੍ਮਚਾਰਿਣੀਮ੍ ॥ 8 ॥
ਦਸ਼ ਵਰ੍षਾਣ੍ਯਨਾਵृष੍ਟ੍ਯਾ ਦਗ੍ਧੇ ਲੋਕੇ ਨਿਰਨ੍ਤਰਮ੍ ॥ 9 ॥
ਯਯਾ ਮੂਲਫਲੇ ਸृष੍ਟੇ ਜਾਹ੍ਨਵੀ ਚ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਿਤਾ ।
ਉਗ੍ਰੇਣ ਤਪਸਾ ਯੁਕ੍ਤਾ ਨਿਯਮੈਸ਼੍ਚਾਪ੍ਯਲਙ੍ਕृਤਾ ॥ 10 ॥
ਦਸ਼ ਵਰ੍ष ਸਹਾਸ੍ਰਾਣਿ ਤਯਾ ਤਪ੍ਤਂ ਮਹਤ੍ਤਪਃ ।
ਅਨਸੂਯਾ ਵ੍ਰਤੈ ਸ੍ਸ੍ਨਾਤਾ ਪ੍ਰਤ੍ਯੂਹਾਸ਼੍ਚ ਨਿਵਰ੍ਤਿਤਾਃ ॥ 11 ॥
ਦੇਵਕਾਰ੍ਯਨਿਮਿਤ੍ਤਂ ਚ ਯਯਾ ਸਨ੍ਤ੍ਵਰਮਾਣਯਾ ।
ਦਸ਼ਰਾਤ੍ਰਂ ਕृਤਾ ਰਾਤ੍ਰਿ ਸ੍ਸੇਯਂ ਮਾਤੇਵ ਤੇऽਨਘ ॥ 12 ॥
ਦਸ਼ ਵਰ੍षਾਣ੍ਯਨਾਵृष੍ਟ੍ਯਾ ਦਗ੍ਧੇ ਲੋਕੇ ਨਿਰਨ੍ਤਰਮ੍ ॥ 13 ॥
ਯਯਾ ਮੂਲਫਲੇ ਸृष੍ਟੇ ਜਾਹ੍ਨਵੀ ਚ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਿਤਾ ।
ਉਗ੍ਰੇਣ ਤਪਸਾ ਯੁਕ੍ਤਾ ਨਿਯਮੈਸ਼੍ਚਾਪ੍ਯਲਙ੍ਕृਤਾ ॥ 14 ॥
ਦਸ਼ ਵਰ੍षਸਹਾਸ੍ਰਾਣਿ ਯਯਾ ਤਪ੍ਤਂ ਮਹਤ੍ ਤਪਃ ।
ਅਨਸੂਯਾ ਵ੍ਰਤੈ ਸ੍ਸ੍ਨਾਤਾ ਪ੍ਰਤ੍ਯੂਹਾਸ਼੍ਚ ਨਿਵਰ੍ਤਿਤਾਃ ॥ 15 ॥
ਦੇਵਕਾਰ੍ਯਨਿਮਿਤ੍ਤਂ ਚ ਯਯਾ ਸਨ੍ਤ੍ਵਰਮਾਣਯਾ ।
ਦਸ਼ਰਾਤ੍ਰਂ ਕृਤਾ ਰਾਤ੍ਰਿ ਸ੍ਸੇਯਂ ਮਾਤੇਵ ਤੇऽਨਘ ॥ 16 ॥
ਦਸ਼ ਵਰ੍षਾਣ੍ਯਨਾਵृष੍ਟ੍ਯਾ ਦਗ੍ਧੇ ਲੋਕੇ ਨਿਰਨ੍ਤਰਮ੍ ॥ 17 ॥
ਯਯਾ ਮੂਲਫਲੇ ਸृष੍ਟੇ ਜਾਹ੍ਨਵੀ ਚ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਿਤਾ ।
ਉਗ੍ਰੇਣ ਤਪਸਾ ਯੁਕ੍ਤਾ ਨਿਯਮੈਸ਼੍ਚਾਪ੍ਯਲਙ੍ਕृਤਾ ॥ 18 ॥
ਦਸ਼ ਵਰ੍ष ਸਹਾਸ੍ਰਾਣਿ ਤਯਾ ਤਪ੍ਤਂ ਮਹਤ੍ਤਪਃ ।
ਅਨਸੂਯਾ ਵ੍ਰਤੈ ਸ੍ਸ੍ਨਾਤਾ ਪ੍ਰਤ੍ਯੂਹਾਸ਼੍ਚ ਨਿਵਰ੍ਤਿਤਾਃ ॥ 19 ॥
ਦੇਵਕਾਰ੍ਯਨਿਮਿਤ੍ਤਂ ਚ ਯਯਾ ਸਨ੍ਤ੍ਵਰਮਾਣਯਾ ।
ਦਸ਼ਰਾਤ੍ਰਂ ਕृਤਾ ਰਾਤ੍ਰਿ ਸ੍ਸੇਯਂ ਮਾਤੇਵ ਤੇऽਨਘ ॥ 20 ॥
ਤਾਮਿਮਾਂ ਸਰ੍ਵਭੂਤਾਨਾਂ ਨਮਸ੍ਕਾਰ੍ਯਾਂ ਯਸ਼ਸ੍ਵਿਨੀਂ ਅਭਿਗਚ੍ਛਤੁ ਵੈਦੇਹੀ ਵृਦ੍ਧਾਮਕ੍ਰੋਧਨਾਂ ਸਦਾ ।
ਅਨਸੂਯੇਤਿ ਯਾ ਲੋਕੇ ਕਰ੍ਮਭਿਃ ਖ੍ਯਾਤਿਮਾਗਤਾ ॥ 21 ॥
ਏਵਂ ਬ੍ਰੁਵਾਣਂ ਤਮृषਿਂ ਤਥੇਤ੍ਯੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਸ ਰਾਘਵਃ ।
ਸੀਤਾਮੁਵਾਚ ਧਰ੍ਮਜ੍ਞਾਮਿਦਂ ਵਚਨਮੁਤ੍ਤਮਮ੍ ॥ 22 ॥
ਰਾਜਪੁਤ੍ਰਿ ਸ਼੍ਰੁਤਮਿਦਂ ਮੁਨੇਰਸ੍ਯ ਸਮੀਰਿਤਮ੍ ।
ਸ਼੍ਰੇਯੋऽਰ੍ਥਮਾਤ੍ਮਨਸ਼੍ਸ਼ੀਘ੍ਰਮਭਿਗਚ੍ਛ ਤਪਸ੍ਵਿਨੀਮ੍ ॥ 23 ॥
ਸੀਤਾ ਤ੍ਵੇਤਦ ਵਚਃ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਰਾਘਵਸ੍ਯ ਹਿਤੈषਿਣਃ ।
ਤਾਮਤ੍ਰਿਪਨ੍ਤੀਂ ਧਰ੍ਮਜ੍ਞਾਮਭਿਚਕ੍ਰਾਮ ਮੈਥਿਲੀ ॥ 24 ॥
ਸ਼ਿਥਿਲਾਂ ਵਲਿਤਾਂ ਵृਦ੍ਧਾਂ ਜਰਾਪਾਣ੍ਡੁਰਮੂਰ੍ਧਜਾਮ੍ ।
ਸਤਤਂ ਵੇਪਮਾਨਾਙ੍ਗੀਂ ਪ੍ਰਵਾਤੇ ਕਦਲੀਂ ਯਥਾ ॥ 25 ॥
ਤਾਂ ਤੁ ਸੀਤਾ ਮਹਾਭਾਗਾਮਨਸੂਯਾਂ ਪਤਿਵ੍ਰਤਾਮ੍ ।
ਅਭ੍ਯਵਾਦਯਦਵ੍ਯਗ੍ਰਾ ਸ੍ਵਂ ਨਾਮ ਸਮੁਦਾਹਰਤ੍ ॥ 26 ॥
ਸ਼ਿਥਿਲਾਂ ਵਲਿਤਾਂ ਵृਦ੍ਧਾਂ ਜਰਾਪਾਣ੍ਡੁਰਮੂਰ੍ਧਜਾਮ੍ ।
ਸਤਤਂ ਵੇਪਮਾਨਾਙ੍ਗੀਂ ਪ੍ਰਵਾਤੇ ਕਦਲੀਂ ਯਥਾ ॥ 27 ॥
ਤਾਂ ਤੁ ਸੀਤਾ ਮਹਾਭਾਗਾਮਨਸੂਯਾਂ ਪਤਿਵ੍ਰਤਾਮ੍ ।
ਅਭ੍ਯਵਾਦਯਦਵ੍ਯਗ੍ਰਾ ਸ੍ਵਨ੍ਨਾਮ ਸਮੁਦਾਹਰਤ੍ ॥ 28 ॥
ਅਭਿਵਾਦ੍ਯ ਚ ਵੈਦੇਹੀ ਤਾਪਸੀਂ ਤਾਮਨਿਨ੍ਦਿਤਾਮ੍ ।
ਬਦ੍ਧਾਞ੍ਜਲਿਪੁਟਾ ਹृष੍ਟਾ ਪਰ੍ਯਪृਚ੍ਛਦਨਾਮਯਮ੍ ॥ 29 ॥
ਤਤਸ੍ਸੀਤਾਂ ਮਹਾਭਾਗਾਂ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਤਾਂ ਧਰ੍ਮਚਾਰਿਣੀਮ੍ ।
ਸਾਨ੍ਤ੍ਵਯਨ੍ਤ੍ਯਬ੍ਰਵੀਦ੍ਧृष੍ਟਾ ਦਿष੍ਟ੍ਯਾ ਧਰ੍ਮਮਵੇਕ੍षਸੇ ॥ 30 ॥
ਤ੍ਯਕ੍ਤ੍ਵਾ ਜ੍ਞਾਤਿਜਨਂ ਸੀਤੇ ਮਾਨਮृਦ੍ਧਂ ਚ ਭਾਮਿਨਿ ।
ਅਵਰੁਦ੍ਧਂ ਵਨੇ ਰਾਮਂ ਦਿष੍ਟ੍ਯਾ ਤ੍ਵਮਨੁਗਚ੍ਛਸਿ ॥ 31 ॥
ਨਗਰਸ੍ਥੋ ਵਨਸ੍ਥੋ ਵਾ ਪਾਪੋ ਵਾ ਯਦਿ ਵਾ ਸ਼ੁਭਃ ।
ਯਾਸਾਂ ਸ੍ਤ੍ਰੀਣਾਂ ਪ੍ਰਿਯੋ ਭਰ੍ਤਾ ਤਾਸਾਂ ਲੋਕਾ ਮਹੋਦਯਾਃ ॥ 32 ॥
ਦੁਸ਼੍ਸ਼ੀਲਃ ਕਾਮਵृਤ੍ਤੋ ਵਾ ਧਨੈਰ੍ਵਾ ਪਰਿਵਰ੍ਜਿਤਃ ।
ਸ੍ਤ੍ਰੀਣਾਮਾਰ੍ਯਸ੍ਵਭਾਵਾਨਾਂ ਪਰਮਂ ਦੈਵਤਂ ਪਤਿਃ ॥ 33 ॥
ਨਾਤੋ ਵਿਸ਼ਿष੍ਟਂ ਪਸ਼੍ਯਾਮਿ ਬਾਨ੍ਧਵਂ ਵਿਮृਸ਼ਨ੍ਤ੍ਯਹਮ੍ ।
ਸਰ੍ਵਤ੍ਰ ਯੋਗ੍ਯਂ ਵੈਦੇਹਿ ਤਪਃ ਕृਤਮਿਵਾਵ੍ਯਯਮ੍ ॥ 34 ॥
ਨ ਤ੍ਵੇਵਮਵਗਚ੍ਛਨ੍ਤਿ ਗੁਣਦੋषਮਸਤ੍ਤ੍ਸ੍ਰਿਯਃ ।
ਕਾਮਵਕ੍ਤਵ੍ਯਹृਦਯਾ ਭਰ੍ਤृਨਾਥਾਸ਼੍ਚਰਨ੍ਤਿ ਯਾਃ ॥ 35 ॥
ਪ੍ਰਾਪ੍ਨੁਵਨ੍ਤ੍ਯ ਯਸ਼ਸ਼੍ਚੈਵ ਧਰ੍ਮਭ੍ਰਂਸ਼ਂ ਚ ਮੈਥਿਲਿ ।
ਅਕਾਰ੍ਯਵਸ਼ਮਾਪਨ੍ਨਾਃ ਸ੍ਤ੍ਰਿਯੋ ਯਾਃ ਖਲੁ ਤਦ੍ਵਿਧਾਃ ॥ 36 ॥
ਤ੍ਵਦ੍ਵਿਧਾਸ੍ਤੁ ਗੁਣੈਰ੍ਯੁਕ੍ਤਾ ਦृष੍ਟ ਲੋਕ ਪਰਾਵਰਾਃ ।
ਸ੍ਤ੍ਰਿਯ ਸ੍ਸ੍ਵਰ੍ਗੇ ਚਰਿष੍ਯਨ੍ਤਿ ਯਥਾ ਧਰ੍ਮਕृਤਸ੍ਤਥਾ ॥ 37 ॥
ਤਦੇਵਮੇਨਂ ਤ੍ਵਮਨੁਵ੍ਰਤਾ ਸਤੀ ਪਤਿਵ੍ਰਤਾਨਾਂ ਸਮਯਾਨੁਵਰ੍ਤਿਨੀ ।
ਭਵ ਸ੍ਵਭਰ੍ਤੁ ਸ੍ਸਹਧਰ੍ਮਚਾਰਿਣੀ ਯਸ਼ਸ਼੍ਚ ਧਰ੍ਮਂ ਚ ਤਤ ਸ੍ਸਮਾਪ੍ਸ੍ਯਸਿ ॥ 38 ॥
ਇਤ੍ਯਾਰ੍षੇ ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਰਾਮਾਯਣੇ ਵਾਲ੍ਮੀਕੀਯ ਆਦਿਕਾਵ੍ਯੇ ਅਯੋਧ੍ਯਾਕਾਣ੍ਡੇ ਸਪ੍ਤਦਸ਼ਾਧਿਕਸ਼ਤਤਮਸ੍ਸਰ੍ਗਃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe ayodhyākāṇḍam |
atha saptadaśādhikaśatatamassargaḥ |
rāghava stvatha yāteṣu tapasviṣu vicintayan |
na tatrārocayadvāsaṃ kāraṇairbahubhistadā || 1 ||
iha me bharato dṛṣṭo mātaraśca sanāgarāḥ |
sā ca me smṛtiranveti tānnityamanuśocataḥ || 2 ||
skandhāvāraniveśena tena tasya mahātmanaḥ |
hayahastikarīṣaiśca upamardaḥ kṛto bhṛśam || 3 ||
tasmādanyatra gacchāma iti sañcintya rāghavaḥ |
prātiṣṭhata sa vaidehyā lakṣmaṇena ca saṅgataḥ || 4 ||
so'trerāśramamāsādya taṃ vavande mahāyaśāḥ |
taṃ cāpi bhagavānatriḥ putravatpratyapadyata || 5 ||
svayamātithyamādiśya sarvamanyatsusatkṛtam |
saumitriṃ ca mahābhāgāṃ sītāṃ ca samasāntvayat || 6 ||
patnīṃ ca samanuprāptāṃ vṛddhāmāmantrya satkṛtām |
sāntvayāmāsa dharmajñaḥ sarvabhūtahite rataḥ || 7 ||
ānasūyāṃ mahābhāgāṃ tāpasīṃ dharmacāriṇīṃ pratigṛhṇīṣva vaidehīmabravīdṛṣisattamaḥ |
rāmāya cā'cacakṣe tāṃ tāpasīṃ dharmacāriṇīm || 8 ||
daśa varṣāṇyanāvṛṣṭyā dagdhe loke nirantaram || 9 ||
yayā mūlaphale sṛṣṭe jāhnavī ca pravartitā |
ugreṇa tapasā yuktā niyamaiścāpyalaṅkṛtā || 10 ||
daśa varṣa sahāsrāṇi tayā taptaṃ mahattapaḥ |
anasūyā vratai ssnātā pratyūhāśca nivartitāḥ || 11 ||
devakāryanimittaṃ ca yayā santvaramāṇayā |
daśarātraṃ kṛtā rātri sseyaṃ māteva te'nagha || 12 ||
daśa varṣāṇyanāvṛṣṭyā dagdhe loke nirantaram || 13 ||
yayā mūlaphale sṛṣṭe jāhnavī ca pravartitā |
ugreṇa tapasā yuktā niyamaiścāpyalaṅkṛtā || 14 ||
daśa varṣasahāsrāṇi yayā taptaṃ mahat tapaḥ |
anasūyā vratai ssnātā pratyūhāśca nivartitāḥ || 15 ||
devakāryanimittaṃ ca yayā santvaramāṇayā |
daśarātraṃ kṛtā rātri sseyaṃ māteva te'nagha || 16 ||
daśa varṣāṇyanāvṛṣṭyā dagdhe loke nirantaram || 17 ||
yayā mūlaphale sṛṣṭe jāhnavī ca pravartitā |
ugreṇa tapasā yuktā niyamaiścāpyalaṅkṛtā || 18 ||
daśa varṣa sahāsrāṇi tayā taptaṃ mahattapaḥ |
anasūyā vratai ssnātā pratyūhāśca nivartitāḥ || 19 ||
devakāryanimittaṃ ca yayā santvaramāṇayā |
daśarātraṃ kṛtā rātri sseyaṃ māteva te'nagha || 20 ||
tāmimāṃ sarvabhūtānāṃ namaskāryāṃ yaśasvinīṃ abhigacchatu vaidehī vṛddhāmakrodhanāṃ sadā |
anasūyeti yā loke karmabhiḥ khyātimāgatā || 21 ||
evaṃ bruvāṇaṃ tamṛṣiṃ tathetyuktvā sa rāghavaḥ |
sītāmuvāca dharmajñāmidaṃ vacanamuttamam || 22 ||
rājaputri śrutamidaṃ munerasya samīritam |
śreyo'rthamātmanaśśīghramabhigaccha tapasvinīm || 23 ||
sītā tvetada vacaḥ śrutvā rāghavasya hitaiṣiṇaḥ |
tāmatripantīṃ dharmajñāmabhicakrāma maithilī || 24 ||
śithilāṃ valitāṃ vṛddhāṃ jarāpāṇḍuramūrdhajām |
satataṃ vepamānāṅgīṃ pravāte kadalīṃ yathā || 25 ||
tāṃ tu sītā mahābhāgāmanasūyāṃ pativratām |
abhyavādayadavyagrā svaṃ nāma samudāharat || 26 ||
śithilāṃ valitāṃ vṛddhāṃ jarāpāṇḍuramūrdhajām |
satataṃ vepamānāṅgīṃ pravāte kadalīṃ yathā || 27 ||
tāṃ tu sītā mahābhāgāmanasūyāṃ pativratām |
abhyavādayadavyagrā svannāma samudāharat || 28 ||
abhivādya ca vaidehī tāpasīṃ tāmaninditām |
baddhāñjalipuṭā hṛṣṭā paryapṛcchadanāmayam || 29 ||
tatassītāṃ mahābhāgāṃ dṛṣṭvā tāṃ dharmacāriṇīm |
sāntvayantyabravīddhṛṣṭā diṣṭyā dharmamavekṣase || 30 ||
tyaktvā jñātijanaṃ sīte mānamṛddhaṃ ca bhāmini |
avaruddhaṃ vane rāmaṃ diṣṭyā tvamanugacchasi || 31 ||
nagarastho vanastho vā pāpo vā yadi vā śubhaḥ |
yāsāṃ strīṇāṃ priyo bhartā tāsāṃ lokā mahodayāḥ || 32 ||
duśśīlaḥ kāmavṛtto vā dhanairvā parivarjitaḥ |
strīṇāmāryasvabhāvānāṃ paramaṃ daivataṃ patiḥ || 33 ||
nāto viśiṣṭaṃ paśyāmi bāndhavaṃ vimṛśantyaham |
sarvatra yogyaṃ vaidehi tapaḥ kṛtamivāvyayam || 34 ||
na tvevamavagacchanti guṇadoṣamasattsriyaḥ |
kāmavaktavyahṛdayā bhartṛnāthāścaranti yāḥ || 35 ||
prāpnuvantya yaśaścaiva dharmabhraṃśaṃ ca maithili |
akāryavaśamāpannāḥ striyo yāḥ khalu tadvidhāḥ || 36 ||
tvadvidhāstu guṇairyuktā dṛṣṭa loka parāvarāḥ |
striya ssvarge cariṣyanti yathā dharmakṛtastathā || 37 ||
tadevamenaṃ tvamanuvratā satī pativratānāṃ samayānuvartinī |
bhava svabhartu ssahadharmacāriṇī yaśaśca dharmaṃ ca tata ssamāpsyasi || 38 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye ayodhyākāṇḍe saptadaśādhikaśatatamassargaḥ ||
Sanskrit — Devanagari (original)
श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे अयोध्याकाण्डम् ।
अथ सप्तदशाधिकशततमस्सर्गः ।
राघव स्त्वथ यातेषु तपस्विषु विचिन्तयन् ।
न तत्रारोचयद्वासं कारणैर्बहुभिस्तदा ॥ 1 ॥
इह मे भरतो दृष्टो मातरश्च सनागराः ।
सा च मे स्मृतिरन्वेति तान्नित्यमनुशोचतः ॥ 2 ॥
स्कन्धावारनिवेशेन तेन तस्य महात्मनः ।
हयहस्तिकरीषैश्च उपमर्दः कृतो भृशम् ॥ 3 ॥
तस्मादन्यत्र गच्छाम इति सञ्चिन्त्य राघवः ।
प्रातिष्ठत स वैदेह्या लक्ष्मणेन च सङ्गतः ॥ 4 ॥
सोऽत्रेराश्रममासाद्य तं ववन्दे महायशाः ।
तं चापि भगवानत्रिः पुत्रवत्प्रत्यपद्यत ॥ 5 ॥
स्वयमातिथ्यमादिश्य सर्वमन्यत्सुसत्कृतम् ।
सौमित्रिं च महाभागां सीतां च समसान्त्वयत् ॥ 6 ॥
पत्नीं च समनुप्राप्तां वृद्धामामन्त्र्य सत्कृताम् ।
सान्त्वयामास धर्मज्ञः सर्वभूतहिते रतः ॥ 7 ॥
आनसूयां महाभागां तापसीं धर्मचारिणीं प्रतिगृह्णीष्व वैदेहीमब्रवीदृषिसत्तमः ।
रामाय चाऽचचक्षे तां तापसीं धर्मचारिणीम् ॥ 8 ॥
दश वर्षाण्यनावृष्ट्या दग्धे लोके निरन्तरम् ॥ 9 ॥
यया मूलफले सृष्टे जाह्नवी च प्रवर्तिता ।
उग्रेण तपसा युक्ता नियमैश्चाप्यलङ्कृता ॥ 10 ॥
दश वर्ष सहास्राणि तया तप्तं महत्तपः ।
अनसूया व्रतै स्स्नाता प्रत्यूहाश्च निवर्तिताः ॥ 11 ॥
देवकार्यनिमित्तं च यया सन्त्वरमाणया ।
दशरात्रं कृता रात्रि स्सेयं मातेव तेऽनघ ॥ 12 ॥
दश वर्षाण्यनावृष्ट्या दग्धे लोके निरन्तरम् ॥ 13 ॥
यया मूलफले सृष्टे जाह्नवी च प्रवर्तिता ।
उग्रेण तपसा युक्ता नियमैश्चाप्यलङ्कृता ॥ 14 ॥
दश वर्षसहास्राणि यया तप्तं महत् तपः ।
अनसूया व्रतै स्स्नाता प्रत्यूहाश्च निवर्तिताः ॥ 15 ॥
देवकार्यनिमित्तं च यया सन्त्वरमाणया ।
दशरात्रं कृता रात्रि स्सेयं मातेव तेऽनघ ॥ 16 ॥
दश वर्षाण्यनावृष्ट्या दग्धे लोके निरन्तरम् ॥ 17 ॥
यया मूलफले सृष्टे जाह्नवी च प्रवर्तिता ।
उग्रेण तपसा युक्ता नियमैश्चाप्यलङ्कृता ॥ 18 ॥
दश वर्ष सहास्राणि तया तप्तं महत्तपः ।
अनसूया व्रतै स्स्नाता प्रत्यूहाश्च निवर्तिताः ॥ 19 ॥
देवकार्यनिमित्तं च यया सन्त्वरमाणया ।
दशरात्रं कृता रात्रि स्सेयं मातेव तेऽनघ ॥ 20 ॥
तामिमां सर्वभूतानां नमस्कार्यां यशस्विनीं अभिगच्छतु वैदेही वृद्धामक्रोधनां सदा ।
अनसूयेति या लोके कर्मभिः ख्यातिमागता ॥ 21 ॥
एवं ब्रुवाणं तमृषिं तथेत्युक्त्वा स राघवः ।
सीतामुवाच धर्मज्ञामिदं वचनमुत्तमम् ॥ 22 ॥
राजपुत्रि श्रुतमिदं मुनेरस्य समीरितम् ।
श्रेयोऽर्थमात्मनश्शीघ्रमभिगच्छ तपस्विनीम् ॥ 23 ॥
सीता त्वेतद वचः श्रुत्वा राघवस्य हितैषिणः ।
तामत्रिपन्तीं धर्मज्ञामभिचक्राम मैथिली ॥ 24 ॥
शिथिलां वलितां वृद्धां जरापाण्डुरमूर्धजाम् ।
सततं वेपमानाङ्गीं प्रवाते कदलीं यथा ॥ 25 ॥
तां तु सीता महाभागामनसूयां पतिव्रताम् ।
अभ्यवादयदव्यग्रा स्वं नाम समुदाहरत् ॥ 26 ॥
शिथिलां वलितां वृद्धां जरापाण्डुरमूर्धजाम् ।
सततं वेपमानाङ्गीं प्रवाते कदलीं यथा ॥ 27 ॥
तां तु सीता महाभागामनसूयां पतिव्रताम् ।
अभ्यवादयदव्यग्रा स्वन्नाम समुदाहरत् ॥ 28 ॥
अभिवाद्य च वैदेही तापसीं तामनिन्दिताम् ।
बद्धाञ्जलिपुटा हृष्टा पर्यपृच्छदनामयम् ॥ 29 ॥
ततस्सीतां महाभागां दृष्ट्वा तां धर्मचारिणीम् ।
सान्त्वयन्त्यब्रवीद्धृष्टा दिष्ट्या धर्ममवेक्षसे ॥ 30 ॥
त्यक्त्वा ज्ञातिजनं सीते मानमृद्धं च भामिनि ।
अवरुद्धं वने रामं दिष्ट्या त्वमनुगच्छसि ॥ 31 ॥
नगरस्थो वनस्थो वा पापो वा यदि वा शुभः ।
यासां स्त्रीणां प्रियो भर्ता तासां लोका महोदयाः ॥ 32 ॥
दुश्शीलः कामवृत्तो वा धनैर्वा परिवर्जितः ।
स्त्रीणामार्यस्वभावानां परमं दैवतं पतिः ॥ 33 ॥
नातो विशिष्टं पश्यामि बान्धवं विमृशन्त्यहम् ।
सर्वत्र योग्यं वैदेहि तपः कृतमिवाव्ययम् ॥ 34 ॥
न त्वेवमवगच्छन्ति गुणदोषमसत्त्स्रियः ।
कामवक्तव्यहृदया भर्तृनाथाश्चरन्ति याः ॥ 35 ॥
प्राप्नुवन्त्य यशश्चैव धर्मभ्रंशं च मैथिलि ।
अकार्यवशमापन्नाः स्त्रियो याः खलु तद्विधाः ॥ 36 ॥
त्वद्विधास्तु गुणैर्युक्ता दृष्ट लोक परावराः ।
स्त्रिय स्स्वर्गे चरिष्यन्ति यथा धर्मकृतस्तथा ॥ 37 ॥
तदेवमेनं त्वमनुव्रता सती पतिव्रतानां समयानुवर्तिनी ।
भव स्वभर्तु स्सहधर्मचारिणी यशश्च धर्मं च तत स्समाप्स्यसि ॥ 38 ॥
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये अयोध्याकाण्डे सप्तदशाधिकशततमस्सर्गः ॥
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe ayodhyākāṇḍam |
atha saptadaśādhikaśatatamassargaḥ |
rāghava stvatha yāteṣu tapasviṣu vicintayan |
na tatrārocayadvāsaṃ kāraṇairbahubhistadā || 1 ||
iha me bharato dṛṣṭo mātaraśca sanāgarāḥ |
sā ca me smṛtiranveti tānnityamanuśocataḥ || 2 ||
skandhāvāraniveśena tena tasya mahātmanaḥ |
hayahastikarīṣaiśca upamardaḥ kṛto bhṛśam || 3 ||
tasmādanyatra gacchāma iti sañcintya rāghavaḥ |
prātiṣṭhata sa vaidehyā lakṣmaṇena ca saṅgataḥ || 4 ||
so'trerāśramamāsādya taṃ vavande mahāyaśāḥ |
taṃ cāpi bhagavānatriḥ putravatpratyapadyata || 5 ||
svayamātithyamādiśya sarvamanyatsusatkṛtam |
saumitriṃ ca mahābhāgāṃ sītāṃ ca samasāntvayat || 6 ||
patnīṃ ca samanuprāptāṃ vṛddhāmāmantrya satkṛtām |
sāntvayāmāsa dharmajñaḥ sarvabhūtahite rataḥ || 7 ||
ānasūyāṃ mahābhāgāṃ tāpasīṃ dharmacāriṇīṃ pratigṛhṇīṣva vaidehīmabravīdṛṣisattamaḥ |
rāmāya cā'cacakṣe tāṃ tāpasīṃ dharmacāriṇīm || 8 ||
daśa varṣāṇyanāvṛṣṭyā dagdhe loke nirantaram || 9 ||
yayā mūlaphale sṛṣṭe jāhnavī ca pravartitā |
ugreṇa tapasā yuktā niyamaiścāpyalaṅkṛtā || 10 ||
daśa varṣa sahāsrāṇi tayā taptaṃ mahattapaḥ |
anasūyā vratai ssnātā pratyūhāśca nivartitāḥ || 11 ||
devakāryanimittaṃ ca yayā santvaramāṇayā |
daśarātraṃ kṛtā rātri sseyaṃ māteva te'nagha || 12 ||
daśa varṣāṇyanāvṛṣṭyā dagdhe loke nirantaram || 13 ||
yayā mūlaphale sṛṣṭe jāhnavī ca pravartitā |
ugreṇa tapasā yuktā niyamaiścāpyalaṅkṛtā || 14 ||
daśa varṣasahāsrāṇi yayā taptaṃ mahat tapaḥ |
anasūyā vratai ssnātā pratyūhāśca nivartitāḥ || 15 ||
devakāryanimittaṃ ca yayā santvaramāṇayā |
daśarātraṃ kṛtā rātri sseyaṃ māteva te'nagha || 16 ||
daśa varṣāṇyanāvṛṣṭyā dagdhe loke nirantaram || 17 ||
yayā mūlaphale sṛṣṭe jāhnavī ca pravartitā |
ugreṇa tapasā yuktā niyamaiścāpyalaṅkṛtā || 18 ||
daśa varṣa sahāsrāṇi tayā taptaṃ mahattapaḥ |
anasūyā vratai ssnātā pratyūhāśca nivartitāḥ || 19 ||
devakāryanimittaṃ ca yayā santvaramāṇayā |
daśarātraṃ kṛtā rātri sseyaṃ māteva te'nagha || 20 ||
tāmimāṃ sarvabhūtānāṃ namaskāryāṃ yaśasvinīṃ abhigacchatu vaidehī vṛddhāmakrodhanāṃ sadā |
anasūyeti yā loke karmabhiḥ khyātimāgatā || 21 ||
evaṃ bruvāṇaṃ tamṛṣiṃ tathetyuktvā sa rāghavaḥ |
sītāmuvāca dharmajñāmidaṃ vacanamuttamam || 22 ||
rājaputri śrutamidaṃ munerasya samīritam |
śreyo'rthamātmanaśśīghramabhigaccha tapasvinīm || 23 ||
sītā tvetada vacaḥ śrutvā rāghavasya hitaiṣiṇaḥ |
tāmatripantīṃ dharmajñāmabhicakrāma maithilī || 24 ||
śithilāṃ valitāṃ vṛddhāṃ jarāpāṇḍuramūrdhajām |
satataṃ vepamānāṅgīṃ pravāte kadalīṃ yathā || 25 ||
tāṃ tu sītā mahābhāgāmanasūyāṃ pativratām |
abhyavādayadavyagrā svaṃ nāma samudāharat || 26 ||
śithilāṃ valitāṃ vṛddhāṃ jarāpāṇḍuramūrdhajām |
satataṃ vepamānāṅgīṃ pravāte kadalīṃ yathā || 27 ||
tāṃ tu sītā mahābhāgāmanasūyāṃ pativratām |
abhyavādayadavyagrā svannāma samudāharat || 28 ||
abhivādya ca vaidehī tāpasīṃ tāmaninditām |
baddhāñjalipuṭā hṛṣṭā paryapṛcchadanāmayam || 29 ||
tatassītāṃ mahābhāgāṃ dṛṣṭvā tāṃ dharmacāriṇīm |
sāntvayantyabravīddhṛṣṭā diṣṭyā dharmamavekṣase || 30 ||
tyaktvā jñātijanaṃ sīte mānamṛddhaṃ ca bhāmini |
avaruddhaṃ vane rāmaṃ diṣṭyā tvamanugacchasi || 31 ||
nagarastho vanastho vā pāpo vā yadi vā śubhaḥ |
yāsāṃ strīṇāṃ priyo bhartā tāsāṃ lokā mahodayāḥ || 32 ||
duśśīlaḥ kāmavṛtto vā dhanairvā parivarjitaḥ |
strīṇāmāryasvabhāvānāṃ paramaṃ daivataṃ patiḥ || 33 ||
nāto viśiṣṭaṃ paśyāmi bāndhavaṃ vimṛśantyaham |
sarvatra yogyaṃ vaidehi tapaḥ kṛtamivāvyayam || 34 ||
na tvevamavagacchanti guṇadoṣamasattsriyaḥ |
kāmavaktavyahṛdayā bhartṛnāthāścaranti yāḥ || 35 ||
prāpnuvantya yaśaścaiva dharmabhraṃśaṃ ca maithili |
akāryavaśamāpannāḥ striyo yāḥ khalu tadvidhāḥ || 36 ||
tvadvidhāstu guṇairyuktā dṛṣṭa loka parāvarāḥ |
striya ssvarge cariṣyanti yathā dharmakṛtastathā || 37 ||
tadevamenaṃ tvamanuvratā satī pativratānāṃ samayānuvartinī |
bhava svabhartu ssahadharmacāriṇī yaśaśca dharmaṃ ca tata ssamāpsyasi || 38 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye ayodhyākāṇḍe saptadaśādhikaśatatamassargaḥ ||
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Gurmukhi script.
Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.