ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਵਾਲ੍ਮੀਕੀਯ ਰਾਮਾਯਣੇ ਅਯੋਧ੍ਯਾਕਾਣ੍ਡਮ੍ ।
ਅਥ ਅष੍ਟਤ੍ਰਿਂਸ਼ਸ੍ਸਰ੍ਗਃ ।
ਤਸ੍ਯਾਂ ਚੀਰਂ ਵਸਾਨਾਯਾਂ ਨਾਥਵਤ੍ਯਾਮਨਾਥਵਤ੍ ।
ਪ੍ਰਚੁਕ੍ਰੋਸ਼ ਜਨਸ੍ਸਰ੍ਵੋ ਧਿਕ੍ਤ੍ਵਾਂ ਦਸ਼ਰਥਂ ਤ੍ਵਿਤਿ ॥ 1 ॥
ਤੇਨ ਤਤ੍ਰ ਪ੍ਰਣਾਦੇਨ ਦੁਃਖਿਤਸ੍ਸ ਮਹੀਪਤਿਃ ।
ਚਿਚ੍ਛੇਦ ਜੀਵਿਤੇ ਸ਼੍ਰਦ੍ਧਾਂ ਧਰ੍ਮੇ ਯਸ਼ਸਿ ਚਾਤ੍ਮਨਃ ॥ 2 ॥
ਸ ਨਿਃਸ਼੍ਵਸ੍ਯੋष੍ਣਮੈਕ੍ष੍ਵਾਕ ਸ੍ਤਾਂ ਭਾਰ੍ਯਾਮਿਦਮਬ੍ਰਵੀਤ੍ ।
ਕੈਕੇਯਿ ਕੁਸ਼ਚੀਰੇਣ ਨ ਸੀਤਾ ਗਨ੍ਤੁਮਰ੍ਹਤਿ ॥ 3 ॥
ਸੁਕੁਮਾਰੀ ਚ ਬਾਲਾ ਚ ਸਤਤਂ ਚ ਸੁਖੋਚਿਤਾ ।
ਨੇਯਂ ਵਨਸ੍ਯ ਯੋਗ੍ਯੇਤਿ ਸਤ੍ਯਮਾਹ ਗੁਰੁਰ੍ਮਮ ॥ 4 ॥
ਇਯਂ ਹਿ ਕਸ੍ਯਾਪਕਰੋਤਿ ਕਿਞ੍ਚਿ ਤ੍ਤਪਸ੍ਵਿਨੀ ਰਾਜਵਰਸ੍ਯ ਕਨ੍ਯਾ ।
ਯਾ ਚੀਰਮਾਸਾਦ੍ਯ ਜਨਸ੍ਯ ਮਧ੍ਯੇ ਸ੍ਥਿਤਾ ਵਿਸਞ੍ਜ੍ਞਾਸ਼੍ਰਮਣੀਵ ਕਾਚਿਤ੍ ॥ 5 ॥
ਚੀਰਾਣ੍ਯਪਾਸ੍ਯਾਜ੍ਜਨਕਸ੍ਯ ਕਨ੍ਯਾ ਨੇਯਂ ਪ੍ਰਤਿਜ੍ਞਾ ਮਮ ਦਤ੍ਤਪੂਰ੍ਵਾ ।
ਯਥਾਸੁਖਂ ਗਚ੍ਛਤੁ ਰਾਜਪੁਤ੍ਰੀ ਵਨਂ ਸਮਗ੍ਰਾ ਸਹ ਸਰ੍ਵਰਤ੍ਨੈਃ ॥ 6 ॥
ਅਜੀਵਨਾਰ੍ਹੇਣ ਮਯਾ ਨृਸ਼ਂਸਾ ਕृਤਾ ਪ੍ਰਤਿਜ੍ਞਾ ਨਿਯਮੇਨ ਤਾਵਤ੍ ।
ਤਵਯਾ ਹਿ ਬਾਲ੍ਯਾਤ੍ ਪ੍ਰਤਿਪਨ੍ਨਮੇਤਤ੍ ਤਨ੍ਮਾਂ ਦਹੇਦ੍ਵੇਣੁਮਿਵਾਤ੍ਮਪੁष੍ਪਮ੍ ॥ 7 ॥
ਰਾਮੇਣ ਯਦਿ ਤੇ ਪਾਪੇ ਕਿਞ੍ਚਿਤ੍ਕृਤਮਸ਼ੋਭਨਮ੍ ।
ਅਪਕਾਰਃ ਕ ਇਹ ਤੇ ਵੈਦੇਹ੍ਯਾ ਦਰ੍ਸ਼ਿਤੋऽਧਮੇ ॥ 8 ॥
ਮृਗੀਵੋਤ੍ਫੁਲ੍ਲਨਯਨਾ ਮृਦੁਸ਼ੀਲਾ ਤਪਸ੍ਵੀਨੀ ।
ਅਪਕਾਰਂ ਕਮਿਹ ਤੇ ਕਰੋਤਿ ਜਨਕਾਤ੍ਮਜਾ ॥ 9 ॥
ਨਨੁ ਪਰ੍ਯਾਪ੍ਤ ਮੇਤਤ੍ਤੇ ਪਾਪੇ ਰਾਮਵਿਵਾਸਨਮ੍ ।
ਕਿਮੇਭਿਃ ਕृਪਣੈਰ੍ਭੂਯਃ ਪਾਤਕੈਰਪਿ ਤੇ ਕृਤੈਃ ॥ 10 ॥
ਪ੍ਰਤਿਜ੍ਞਾਤਂ ਮਯਾ ਤਾਵਤ੍ ਤ੍ਵਯੋਕ੍ਤਂ ਦੇਵਿ ਸ਼ृਣ੍ਵਤਾ ।
ਰਾਮਂ ਯਦਭਿषੇਕਾਯ ਤ੍ਵਮਿਹਾਗਤਮਬ੍ਰਵੀਃ ॥ 11 ॥
ਤਤ੍ਤ੍ਵੇਤਤ੍ਸਮਤਿਕ੍ਰਮ੍ਯ ਨਿਰਯਂ ਗਨ੍ਤੁਮਿਚ੍ਛਸਿ ।
ਮੈਥਿਲੀਮਪਿ ਯਾ ਹਿ ਤ੍ਵਮੀਕ੍षਸੇ ਚੀਰਵਾਸਿਨੀਮ੍ ॥ 12 ॥
ਇਤੀਵ ਰਾਜਾ ਵਿਲਪਨ੍ਮਹਾਤ੍ਮਾ ਸ਼ੋਕਸ੍ਯ ਨਾਨ੍ਤਂ ਸ ਦਦਰ੍ਸ਼ ਕਿਞ੍ਚਿਤ੍ ।
ਭृਸ਼ਾਤੁਰਤ੍ਵਾਚ੍ਚ ਪਪਾਤ ਭੂਮੌ ਤੇਨੈਵ ਪੁਤ੍ਰਵ੍ਯਸਨੇਨ ਮਗ੍ਨਃ ॥ 13 ॥
ਏਵਂ ਬ੍ਰੁਵਨ੍ਤਂ ਪਿਤਰਂ ਰਾਮਸ੍ਸਮ੍ਪ੍ਰਸ੍ਥਿਤੋ ਵਨਮ੍ ।
ਅਵਾਕ੍ਛਿਰਸਮਾਸੀਨਮਿਦਂ ਵਚਨਮਬ੍ਰਵੀਤ੍ ॥ 14 ॥
ਯਂ ਧਾਰ੍ਮਿਕ ਕੌਸ਼ਲ੍ਯਾ ਮਮ ਮਾਤਾ ਯਸ਼ਸ੍ਵਿਨੀ ।
ਵृਦ੍ਧਾ ਚਾਕ੍षੁਦ੍ਰਸ਼ੀਲਾ ਚ ਨ ਚ ਤ੍ਵਾਂ ਦੇਵ ਗਰ੍ਹਤੇ ॥ 15 ॥
ਮਯਾ ਵਿਹੀਨਾਂ ਵਰਦ ਪ੍ਰਪਨ੍ਨਾਂ ਸ਼ੋਕਸਾਗਰਮ੍ ।
ਅਦृष੍ਟਪੂਰ੍ਵਵ੍ਯਸਨਾਂ ਭੂਯਸ੍ਸਮ੍ਮਨ੍ਤੁਮਰ੍ਹਸਿ ॥ 16 ॥
ਪੁਤ੍ਰਸ਼ੋਕਂ ਯਥਾ ਨਰ੍ਚ੍ਛੇਤ੍ਤ੍ਵਯਾ ਪੂਜ੍ਯੇਨ ਪੂਜਿਤਾ ।
ਮਾਂ ਹਿ ਸਞ੍ਚਿਨ੍ਤਯਨ੍ਤੀ ਸਾ ਤ੍ਵਯਿ ਜੀਵੇਤ੍ਤਪਸ੍ਵਿਨੀ ॥ 17 ॥
ਇਮਾਂ ਮਹੇਨ੍ਨ੍ਦ੍ਰੋਪਮ ਜਾਤਗਰ੍ਧਿਨੀਂ ਤਥਾ ਵਿਧਾਤੁਂ ਜਨਨੀਂ ਮਮਾਰ੍ਹਸਿ ।
ਯਥਾ ਵਨਸ੍ਥੇ ਮਯਿ ਸ਼ੋਕਕਰ੍ਸ਼ਿਤਾ ਨ ਜੀਵਿਤਂ ਨ੍ਯਸ੍ਯ ਯਮਕ੍षਯਂ ਵ੍ਰਜੇਤ੍ ॥ 18 ॥
ਇਤ੍ਯਾਰ੍षੇ ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਰਾਮਾਯਣੇ ਵਾਲ੍ਮੀਕੀਯ ਆਦਿਕਾਵ੍ਯੇ ਅਯੋਧ੍ਯਾਕਾਣ੍ਡੇ ਅष੍ਟਤ੍ਰਿਂਸ਼ਸ੍ਸਰ੍ਗਃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe ayodhyākāṇḍam |
atha aṣṭatriṃśassargaḥ |
tasyāṃ cīraṃ vasānāyāṃ nāthavatyāmanāthavat |
pracukrośa janassarvo dhiktvāṃ daśarathaṃ tviti || 1 ||
tena tatra praṇādena duḥkhitassa mahīpatiḥ |
ciccheda jīvite śraddhāṃ dharme yaśasi cātmanaḥ || 2 ||
sa niḥśvasyoṣṇamaikṣvāka stāṃ bhāryāmidamabravīt |
kaikeyi kuśacīreṇa na sītā gantumarhati || 3 ||
sukumārī ca bālā ca satataṃ ca sukhocitā |
neyaṃ vanasya yogyeti satyamāha gururmama || 4 ||
iyaṃ hi kasyāpakaroti kiñci ttapasvinī rājavarasya kanyā |
yā cīramāsādya janasya madhye sthitā visañjñāśramaṇīva kācit || 5 ||
cīrāṇyapāsyājjanakasya kanyā neyaṃ pratijñā mama dattapūrvā |
yathāsukhaṃ gacchatu rājaputrī vanaṃ samagrā saha sarvaratnaiḥ || 6 ||
ajīvanārheṇa mayā nṛśaṃsā kṛtā pratijñā niyamena tāvat |
tavayā hi bālyāt pratipannametat tanmāṃ dahedveṇumivātmapuṣpam || 7 ||
rāmeṇa yadi te pāpe kiñcitkṛtamaśobhanam |
apakāraḥ ka iha te vaidehyā darśito'dhame || 8 ||
mṛgīvotphullanayanā mṛduśīlā tapasvīnī |
apakāraṃ kamiha te karoti janakātmajā || 9 ||
nanu paryāpta metatte pāpe rāmavivāsanam |
kimebhiḥ kṛpaṇairbhūyaḥ pātakairapi te kṛtaiḥ || 10 ||
pratijñātaṃ mayā tāvat tvayoktaṃ devi śṛṇvatā |
rāmaṃ yadabhiṣekāya tvamihāgatamabravīḥ || 11 ||
tattvetatsamatikramya nirayaṃ gantumicchasi |
maithilīmapi yā hi tvamīkṣase cīravāsinīm || 12 ||
itīva rājā vilapanmahātmā śokasya nāntaṃ sa dadarśa kiñcit |
bhṛśāturatvācca papāta bhūmau tenaiva putravyasanena magnaḥ || 13 ||
evaṃ bruvantaṃ pitaraṃ rāmassamprasthito vanam |
avākchirasamāsīnamidaṃ vacanamabravīt || 14 ||
yaṃ dhārmika kauśalyā mama mātā yaśasvinī |
vṛddhā cākṣudraśīlā ca na ca tvāṃ deva garhate || 15 ||
mayā vihīnāṃ varada prapannāṃ śokasāgaram |
adṛṣṭapūrvavyasanāṃ bhūyassammantumarhasi || 16 ||
putraśokaṃ yathā narcchettvayā pūjyena pūjitā |
māṃ hi sañcintayantī sā tvayi jīvettapasvinī || 17 ||
imāṃ mahenndropama jātagardhinīṃ tathā vidhātuṃ jananīṃ mamārhasi |
yathā vanasthe mayi śokakarśitā na jīvitaṃ nyasya yamakṣayaṃ vrajet || 18 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye ayodhyākāṇḍe aṣṭatriṃśassargaḥ ||
Sanskrit — Devanagari (original)
श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे अयोध्याकाण्डम् ।
अथ अष्टत्रिंशस्सर्गः ।
तस्यां चीरं वसानायां नाथवत्यामनाथवत् ।
प्रचुक्रोश जनस्सर्वो धिक्त्वां दशरथं त्विति ॥ 1 ॥
तेन तत्र प्रणादेन दुःखितस्स महीपतिः ।
चिच्छेद जीविते श्रद्धां धर्मे यशसि चात्मनः ॥ 2 ॥
स निःश्वस्योष्णमैक्ष्वाक स्तां भार्यामिदमब्रवीत् ।
कैकेयि कुशचीरेण न सीता गन्तुमर्हति ॥ 3 ॥
सुकुमारी च बाला च सततं च सुखोचिता ।
नेयं वनस्य योग्येति सत्यमाह गुरुर्मम ॥ 4 ॥
इयं हि कस्यापकरोति किञ्चि त्तपस्विनी राजवरस्य कन्या ।
या चीरमासाद्य जनस्य मध्ये स्थिता विसञ्ज्ञाश्रमणीव काचित् ॥ 5 ॥
चीराण्यपास्याज्जनकस्य कन्या नेयं प्रतिज्ञा मम दत्तपूर्वा ।
यथासुखं गच्छतु राजपुत्री वनं समग्रा सह सर्वरत्नैः ॥ 6 ॥
अजीवनार्हेण मया नृशंसा कृता प्रतिज्ञा नियमेन तावत् ।
तवया हि बाल्यात् प्रतिपन्नमेतत् तन्मां दहेद्वेणुमिवात्मपुष्पम् ॥ 7 ॥
रामेण यदि ते पापे किञ्चित्कृतमशोभनम् ।
अपकारः क इह ते वैदेह्या दर्शितोऽधमे ॥ 8 ॥
मृगीवोत्फुल्लनयना मृदुशीला तपस्वीनी ।
अपकारं कमिह ते करोति जनकात्मजा ॥ 9 ॥
ननु पर्याप्त मेतत्ते पापे रामविवासनम् ।
किमेभिः कृपणैर्भूयः पातकैरपि ते कृतैः ॥ 10 ॥
प्रतिज्ञातं मया तावत् त्वयोक्तं देवि शृण्वता ।
रामं यदभिषेकाय त्वमिहागतमब्रवीः ॥ 11 ॥
तत्त्वेतत्समतिक्रम्य निरयं गन्तुमिच्छसि ।
मैथिलीमपि या हि त्वमीक्षसे चीरवासिनीम् ॥ 12 ॥
इतीव राजा विलपन्महात्मा शोकस्य नान्तं स ददर्श किञ्चित् ।
भृशातुरत्वाच्च पपात भूमौ तेनैव पुत्रव्यसनेन मग्नः ॥ 13 ॥
एवं ब्रुवन्तं पितरं रामस्सम्प्रस्थितो वनम् ।
अवाक्छिरसमासीनमिदं वचनमब्रवीत् ॥ 14 ॥
यं धार्मिक कौशल्या मम माता यशस्विनी ।
वृद्धा चाक्षुद्रशीला च न च त्वां देव गर्हते ॥ 15 ॥
मया विहीनां वरद प्रपन्नां शोकसागरम् ।
अदृष्टपूर्वव्यसनां भूयस्सम्मन्तुमर्हसि ॥ 16 ॥
पुत्रशोकं यथा नर्च्छेत्त्वया पूज्येन पूजिता ।
मां हि सञ्चिन्तयन्ती सा त्वयि जीवेत्तपस्विनी ॥ 17 ॥
इमां महेन्न्द्रोपम जातगर्धिनीं तथा विधातुं जननीं ममार्हसि ।
यथा वनस्थे मयि शोककर्शिता न जीवितं न्यस्य यमक्षयं व्रजेत् ॥ 18 ॥
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये अयोध्याकाण्डे अष्टत्रिंशस्सर्गः ॥
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe ayodhyākāṇḍam |
atha aṣṭatriṃśassargaḥ |
tasyāṃ cīraṃ vasānāyāṃ nāthavatyāmanāthavat |
pracukrośa janassarvo dhiktvāṃ daśarathaṃ tviti || 1 ||
tena tatra praṇādena duḥkhitassa mahīpatiḥ |
ciccheda jīvite śraddhāṃ dharme yaśasi cātmanaḥ || 2 ||
sa niḥśvasyoṣṇamaikṣvāka stāṃ bhāryāmidamabravīt |
kaikeyi kuśacīreṇa na sītā gantumarhati || 3 ||
sukumārī ca bālā ca satataṃ ca sukhocitā |
neyaṃ vanasya yogyeti satyamāha gururmama || 4 ||
iyaṃ hi kasyāpakaroti kiñci ttapasvinī rājavarasya kanyā |
yā cīramāsādya janasya madhye sthitā visañjñāśramaṇīva kācit || 5 ||
cīrāṇyapāsyājjanakasya kanyā neyaṃ pratijñā mama dattapūrvā |
yathāsukhaṃ gacchatu rājaputrī vanaṃ samagrā saha sarvaratnaiḥ || 6 ||
ajīvanārheṇa mayā nṛśaṃsā kṛtā pratijñā niyamena tāvat |
tavayā hi bālyāt pratipannametat tanmāṃ dahedveṇumivātmapuṣpam || 7 ||
rāmeṇa yadi te pāpe kiñcitkṛtamaśobhanam |
apakāraḥ ka iha te vaidehyā darśito'dhame || 8 ||
mṛgīvotphullanayanā mṛduśīlā tapasvīnī |
apakāraṃ kamiha te karoti janakātmajā || 9 ||
nanu paryāpta metatte pāpe rāmavivāsanam |
kimebhiḥ kṛpaṇairbhūyaḥ pātakairapi te kṛtaiḥ || 10 ||
pratijñātaṃ mayā tāvat tvayoktaṃ devi śṛṇvatā |
rāmaṃ yadabhiṣekāya tvamihāgatamabravīḥ || 11 ||
tattvetatsamatikramya nirayaṃ gantumicchasi |
maithilīmapi yā hi tvamīkṣase cīravāsinīm || 12 ||
itīva rājā vilapanmahātmā śokasya nāntaṃ sa dadarśa kiñcit |
bhṛśāturatvācca papāta bhūmau tenaiva putravyasanena magnaḥ || 13 ||
evaṃ bruvantaṃ pitaraṃ rāmassamprasthito vanam |
avākchirasamāsīnamidaṃ vacanamabravīt || 14 ||
yaṃ dhārmika kauśalyā mama mātā yaśasvinī |
vṛddhā cākṣudraśīlā ca na ca tvāṃ deva garhate || 15 ||
mayā vihīnāṃ varada prapannāṃ śokasāgaram |
adṛṣṭapūrvavyasanāṃ bhūyassammantumarhasi || 16 ||
putraśokaṃ yathā narcchettvayā pūjyena pūjitā |
māṃ hi sañcintayantī sā tvayi jīvettapasvinī || 17 ||
imāṃ mahenndropama jātagardhinīṃ tathā vidhātuṃ jananīṃ mamārhasi |
yathā vanasthe mayi śokakarśitā na jīvitaṃ nyasya yamakṣayaṃ vrajet || 18 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye ayodhyākāṇḍe aṣṭatriṃśassargaḥ ||
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Gurmukhi script.
Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.