ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਵਾਲ੍ਮੀਕੀਯ ਰਾਮਾਯਣੇ ਅਯੋਧ੍ਯਾਕਾਣ੍ਡਮ੍ ।
ਅਥ ਏਕੋਨਵਿਂਸ਼ਤ੍ਯਧਿਕਸ਼ਤਤਮਸ੍ਸਰ੍ਗਃ ।
ਅਨਸੂਯਾ ਤੁ ਧਰ੍ਮਜ੍ਞਾ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਤਾਂ ਮਹਤੀਂ ਕਥਾਮ੍ ।
ਪਰ੍ਯष੍ਵਜਤ ਬਾਹੁਭ੍ਯਾਂ ਸ਼ਿਰਸ੍ਯਾਘ੍ਰਾਯ ਮੈਥਿਲੀਮ੍ ॥ 1 ॥
ਵ੍ਯਕ੍ਤਾਕ੍षਰਪਦਂ ਚਿਤ੍ਰਂ ਭਾषਿਤਂ ਮਧੁਰਂ ਤ੍ਵਯਾ ।
ਯਥਾ ਸ੍ਵਯਂਵਰਂ ਵृਤ੍ਤਂ ਤਤ੍ਸਰ੍ਵਂ ਹਿ ਸ਼੍ਰੁਤਂ ਮਯਾ ॥ 2 ॥
ਰਮੇऽਹਂ ਕਥਯਾ ਤੇ ਤੁ ਦृਢਂ ਮਧੁਰਭਾषਿਣਿ ।
ਰਵਿਰਸ੍ਤਙ੍ਗਤਸ਼੍ਸ਼੍ਰੀਮਾਨੁਪੋਹ੍ਯ ਰਜਨੀਂ ਸ਼ਿਵਾਮ੍ ॥ 3 ॥
ਦਿਵਸਂ ਪ੍ਰਤਿਕੀਰ੍ਣਾਨਾਮਾਹਾਰਾਰ੍ਥਂ ਪਤਤ੍ਰਿਣਾਮ੍ ।
ਸਨ੍ਧ੍ਯਾਕਾਲੇ ਨਿਲੀਨਾਨਾਂ ਨਿਦ੍ਰਾਰ੍ਥਂ ਸ਼੍ਰੂਯਤੇ ਧ੍ਵਨਿਃ ॥ 4 ॥
ਏਤੇ ਚਾਪ੍ਯਭਿषੇਕਾਰ੍ਦ੍ਰਾ ਮੁਨਯਃ ਕਲਸ਼ੋਦ੍ਯਤਾਃ ।
ਸਹਿਤਾ ਉਪਵਰ੍ਤਨ੍ਤੇ ਸਲਿਲਾਪ੍ਲੁਤਵਲ੍ਕਲਾਃ ॥ 5 ॥
ऋषੀਣਾਮਗ੍ਨਿਹੋਤ੍ਰੇषੁ ਹੁਤੇषੁ ਵਿਧਿਪੂਰ੍ਵਕਮ੍ ।
ਕਪੋਤਾਙ੍ਗਾਰੁਣੋ ਧੂਮੋ ਦृਸ਼੍ਯਤੇ ਪਵਨੋਦ੍ਧਤਃ ॥ 6 ॥
ਅਲ੍ਪਪਰ੍ਣਾ ਹਿ ਤਰਵੋ ਘਨੀਭੂਤਾਸ੍ਸਮਨ੍ਤਤਃ ।
ਵਿਪ੍ਰਕृष੍ਟੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯੇ ਦੇਸ਼ੇऽਸ੍ਮਿਨ੍ਨ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ੍ਤਿ ਵੈ ਦਿਸ਼ਃ ॥ 7 ॥
ਰਜਨੀਚਰਸਤ੍ਤ੍ਵਾਨਿ ਪ੍ਰਚਰਨ੍ਤਿ ਸਮਨ੍ਤਤਃ ।
ਤਪੋਵਨਮृਗਾ ਹ੍ਯੇਤੇ ਵੇਦਿਤੀਰ੍ਥੇषੁ ਸ਼ੇਰਤੇ ॥ 8 ॥
ਸਮ੍ਪ੍ਰਵृਤ੍ਤਾਨਿਸ਼ਾ ਸੀਤੇ ਨਕ੍षਤ੍ਰਸਮਲਙ੍ਕृਤਾ ।
ਜ੍ਯੋਤ੍ਸ੍ਨਾਪ੍ਰਾਵਰਣਸ਼੍ਚਨ੍ਦ੍ਰੋ ਦृਸ਼੍ਯਤੇऽਭ੍ਯੁਦਿਤੋऽਮ੍ਬਰੇ ॥ 9 ॥
ਗਮ੍ਯਤਾਮਨੁਜਾਨਾਮਿ ਰਾਮਸ੍ਯਾਨੁਚਰੀ ਭਵ ।
ਕਥਾਯਨ੍ਤ੍ਯਾ ਹਿ ਮਧੁਰਂ ਤ੍ਵਯਾऽਹਂ ਪਰਿਤੋषਿਤਾ ॥ 10 ॥
ਅਲਙ੍ਕੁਰੁ ਚ ਤਾਵਤ੍ਤ੍ਵਂ ਪ੍ਰਤ੍ਯਕ੍षਂ ਮਮ ਮੈਥਿਲਿ ।
ਪ੍ਰੀਤਿਂ ਜਨਯ ਮੇ ਵਤ੍ਸੇ ਦਿਵ੍ਯਾਲਙ੍ਕਾਰਸ਼ੋਭਿਤਾ ॥ 11 ॥
ਸਾ ਤਥਾ ਸਮਲਙ੍ਕृਤ੍ਯ ਸੀਤਾ ਸੁਰਸੁਤੋਪਮਾ ।
ਪ੍ਰਣਮ੍ਯ ਸ਼ਿਰਸਾ ਤਸ੍ਯੈ ਰਾਮਂ ਤ੍ਵਭਿਮੁਖੀ ਯਯੌ ॥ 12 ॥
ਤਥਾ ਤੁ ਭੂषਿਤਾਂ ਸੀਤਾਂ ਦਦਰ੍ਸ਼ ਵਦਤਾਂ ਵਰਃ ।
ਰਾਘਵਃ ਪ੍ਰੀਤਿਦਾਨੇਨ ਤਪਸ੍ਵਿਨ੍ਯਾ ਜਹਰ੍ष ਚ ॥ 13 ॥
ਨ੍ਯਵੇਦਯਤ੍ਤਤਸ੍ਸਰ੍ਵਂ ਸੀਤਾ ਰਾਮਾਯ ਮੈਥਿਲੀ ।
ਪ੍ਰੀਤਿਦਾਨਂ ਤਪਸ੍ਵਿਨ੍ਯਾ ਵਸਨਾਭਰਣਸ੍ਰਜਮ੍ ॥ 14 ॥
ਪ੍ਰਹृष੍ਟਸ੍ਤ੍ਵਭਵਦ੍ਰਾਮੋ ਲਕ੍ष੍ਮਣਸ਼੍ਚ ਮਹਾਰਥਃ ।
ਮੈਥਿਲ੍ਯਾਸ੍ਸਤ੍ਕ੍ਰਿਯਾਂ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਮਾਨੁषੇषੁ ਸੁਦੁਰ੍ਲਭਾਮ੍ ॥ 15 ॥
ਤਤਸ੍ਤਾਂ ਸ਼ਰ੍ਵਰੀਂ ਪ੍ਰੀਤਃ ਪੁਣ੍ਯਾਂ ਸ਼ਸ਼ਿਨਿਭਾਨਨਃ ।
ਅਰ੍ਚਿਤਸ੍ਤਾਪਸੈ ਸ੍ਸਿਦ੍ਧੈਰੁਵਾਸ ਰਘੁਨਨ੍ਦਨਃ ॥ 16 ॥
ਤਸ੍ਯਾਂ ਰਾਤ੍ਰ੍ਯਾਂ ਵ੍ਯਤੀਤਾਯਾਮਭਿषਿਚ੍ਯ ਹੁਤਾਗ੍ਨਿਕਾਨ੍ ।
ਆਪृਚ੍ਛੇਤਾਂ ਨਰਵ੍ਯਾਘ੍ਰੌ ਤਾਪਸਾਨ੍ਵਨਗੋਚਰਾਨ੍ ॥ 17 ॥
ਤਾਵੂਚੁਸ੍ਤੇ ਵਨਚਰਾਸ੍ਤਾਪਸਾ ਧਰ੍ਮਚਾਰਿਣਃ ।
ਵਨਸ੍ਯ ਤਸ੍ਯ ਸਞ੍ਚਾਰਂ ਰਾਕ੍षਸੈਸ੍ਸਮਭਿਪ੍ਲੁਤਮ੍ ॥ 18 ॥
ਰਕ੍षਾਂਸਿ ਪੁਰੁषਾਦਾਨਿ ਨਾਨਾਰੂਪਾਣਿ ਰਾਘਵ ।
ਵਸਨ੍ਤ੍ਯਸ੍ਮਿਨ੍ਮਹਾਰਣ੍ਯੇ ਵ੍ਯਾਲਾਸ਼੍ਚ ਰੁਧਿਰਾਸ਼ਨਾਃ ॥ 19 ॥
ਉਚ੍ਛਿष੍ਟਂ ਵਾ ਪ੍ਰਮਤ੍ਤਂ ਵਾ ਤਾਪਸਂ ਧਰ੍ਮਚਾਰਿਣਮ੍ ।
ਅਦਨ੍ਤ੍ਯਸ੍ਮਿਨ੍ਮਹਾਰਣ੍ਯੇ ਤਾਨ੍ਨਿਵਾਰਯ ਰਾਘਵ ॥ 20 ॥
ਏष ਪਨ੍ਥਾ ਮਹਰ੍षੀਣਾਂ ਫਲਾਨ੍ਯਾਹਰਤਾਂ ਵਨੇ ।
ਅਨੇਨ ਤੁ ਵਨਂ ਦੁਰ੍ਗਂ ਗਨ੍ਤੁਂ ਰਾਘਵ ਤੇ ਕ੍षਮਮ੍ ॥ 21 ॥
ਇਤੀਵ ਤੈਃ ਪ੍ਰਾਞ੍ਜਲਿਭਿਸ੍ਤਪਸ੍ਵਿਭਿਰ੍ਦ੍ਵਿਜੈਃ ਕृਤਸ੍ਵਸ੍ਤ੍ਯਯਨਃ ਪਰਨ੍ਤਪਃ ।
ਵਨਂ ਸਭਾਰ੍ਯਃ ਪ੍ਰਵਿਵੇਸ਼ ਰਾਘਵਸ੍ਸਲਕ੍ष੍ਮਣਸ੍ਸੂਰ੍ਯ ਇਵਾਭ੍ਰਮਣ੍ਡਲਮ੍ ॥ 22 ॥
ਇਤ੍ਯਾਰ੍षੇ ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਰਾਮਾਯਣੇ ਵਾਲ੍ਮੀਕੀਯ ਆਦਿਕਾਵ੍ਯੇ ਅਯੋਧ੍ਯਾਕਾਣ੍ਡੇ ਏਕੋਨਵਿਂਸ਼ਤ੍ਯਧਿਕਸ਼ਤਤਮਸ੍ਸਰ੍ਗਃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe ayodhyākāṇḍam |
atha ekonaviṃśatyadhikaśatatamassargaḥ |
anasūyā tu dharmajñā śrutvā tāṃ mahatīṃ kathām |
paryaṣvajata bāhubhyāṃ śirasyāghrāya maithilīm || 1 ||
vyaktākṣarapadaṃ citraṃ bhāṣitaṃ madhuraṃ tvayā |
yathā svayaṃvaraṃ vṛttaṃ tatsarvaṃ hi śrutaṃ mayā || 2 ||
rame'haṃ kathayā te tu dṛḍhaṃ madhurabhāṣiṇi |
ravirastaṅgataśśrīmānupohya rajanīṃ śivām || 3 ||
divasaṃ pratikīrṇānāmāhārārthaṃ patatriṇām |
sandhyākāle nilīnānāṃ nidrārthaṃ śrūyate dhvaniḥ || 4 ||
ete cāpyabhiṣekārdrā munayaḥ kalaśodyatāḥ |
sahitā upavartante salilāplutavalkalāḥ || 5 ||
ṛṣīṇāmagnihotreṣu huteṣu vidhipūrvakam |
kapotāṅgāruṇo dhūmo dṛśyate pavanoddhataḥ || 6 ||
alpaparṇā hi taravo ghanībhūtāssamantataḥ |
viprakṛṣṭendriye deśe'sminna prakāśanti vai diśaḥ || 7 ||
rajanīcarasattvāni pracaranti samantataḥ |
tapovanamṛgā hyete veditīrtheṣu śerate || 8 ||
sampravṛttāniśā sīte nakṣatrasamalaṅkṛtā |
jyotsnāprāvaraṇaścandro dṛśyate'bhyudito'mbare || 9 ||
gamyatāmanujānāmi rāmasyānucarī bhava |
kathāyantyā hi madhuraṃ tvayā'haṃ paritoṣitā || 10 ||
alaṅkuru ca tāvattvaṃ pratyakṣaṃ mama maithili |
prītiṃ janaya me vatse divyālaṅkāraśobhitā || 11 ||
sā tathā samalaṅkṛtya sītā surasutopamā |
praṇamya śirasā tasyai rāmaṃ tvabhimukhī yayau || 12 ||
tathā tu bhūṣitāṃ sītāṃ dadarśa vadatāṃ varaḥ |
rāghavaḥ prītidānena tapasvinyā jaharṣa ca || 13 ||
nyavedayattatassarvaṃ sītā rāmāya maithilī |
prītidānaṃ tapasvinyā vasanābharaṇasrajam || 14 ||
prahṛṣṭastvabhavadrāmo lakṣmaṇaśca mahārathaḥ |
maithilyāssatkriyāṃ dṛṣṭvā mānuṣeṣu sudurlabhām || 15 ||
tatastāṃ śarvarīṃ prītaḥ puṇyāṃ śaśinibhānanaḥ |
arcitastāpasai ssiddhairuvāsa raghunandanaḥ || 16 ||
tasyāṃ rātryāṃ vyatītāyāmabhiṣicya hutāgnikān |
āpṛcchetāṃ naravyāghrau tāpasānvanagocarān || 17 ||
tāvūcuste vanacarāstāpasā dharmacāriṇaḥ |
vanasya tasya sañcāraṃ rākṣasaissamabhiplutam || 18 ||
rakṣāṃsi puruṣādāni nānārūpāṇi rāghava |
vasantyasminmahāraṇye vyālāśca rudhirāśanāḥ || 19 ||
ucchiṣṭaṃ vā pramattaṃ vā tāpasaṃ dharmacāriṇam |
adantyasminmahāraṇye tānnivāraya rāghava || 20 ||
eṣa panthā maharṣīṇāṃ phalānyāharatāṃ vane |
anena tu vanaṃ durgaṃ gantuṃ rāghava te kṣamam || 21 ||
itīva taiḥ prāñjalibhistapasvibhirdvijaiḥ kṛtasvastyayanaḥ parantapaḥ |
vanaṃ sabhāryaḥ praviveśa rāghavassalakṣmaṇassūrya ivābhramaṇḍalam || 22 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye ayodhyākāṇḍe ekonaviṃśatyadhikaśatatamassargaḥ ||
Sanskrit — Devanagari (original)
श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे अयोध्याकाण्डम् ।
अथ एकोनविंशत्यधिकशततमस्सर्गः ।
अनसूया तु धर्मज्ञा श्रुत्वा तां महतीं कथाम् ।
पर्यष्वजत बाहुभ्यां शिरस्याघ्राय मैथिलीम् ॥ 1 ॥
व्यक्ताक्षरपदं चित्रं भाषितं मधुरं त्वया ।
यथा स्वयंवरं वृत्तं तत्सर्वं हि श्रुतं मया ॥ 2 ॥
रमेऽहं कथया ते तु दृढं मधुरभाषिणि ।
रविरस्तङ्गतश्श्रीमानुपोह्य रजनीं शिवाम् ॥ 3 ॥
दिवसं प्रतिकीर्णानामाहारार्थं पतत्रिणाम् ।
सन्ध्याकाले निलीनानां निद्रार्थं श्रूयते ध्वनिः ॥ 4 ॥
एते चाप्यभिषेकार्द्रा मुनयः कलशोद्यताः ।
सहिता उपवर्तन्ते सलिलाप्लुतवल्कलाः ॥ 5 ॥
ऋषीणामग्निहोत्रेषु हुतेषु विधिपूर्वकम् ।
कपोताङ्गारुणो धूमो दृश्यते पवनोद्धतः ॥ 6 ॥
अल्पपर्णा हि तरवो घनीभूतास्समन्ततः ।
विप्रकृष्टेन्द्रिये देशेऽस्मिन्न प्रकाशन्ति वै दिशः ॥ 7 ॥
रजनीचरसत्त्वानि प्रचरन्ति समन्ततः ।
तपोवनमृगा ह्येते वेदितीर्थेषु शेरते ॥ 8 ॥
सम्प्रवृत्तानिशा सीते नक्षत्रसमलङ्कृता ।
ज्योत्स्नाप्रावरणश्चन्द्रो दृश्यतेऽभ्युदितोऽम्बरे ॥ 9 ॥
गम्यतामनुजानामि रामस्यानुचरी भव ।
कथायन्त्या हि मधुरं त्वयाऽहं परितोषिता ॥ 10 ॥
अलङ्कुरु च तावत्त्वं प्रत्यक्षं मम मैथिलि ।
प्रीतिं जनय मे वत्से दिव्यालङ्कारशोभिता ॥ 11 ॥
सा तथा समलङ्कृत्य सीता सुरसुतोपमा ।
प्रणम्य शिरसा तस्यै रामं त्वभिमुखी ययौ ॥ 12 ॥
तथा तु भूषितां सीतां ददर्श वदतां वरः ।
राघवः प्रीतिदानेन तपस्विन्या जहर्ष च ॥ 13 ॥
न्यवेदयत्ततस्सर्वं सीता रामाय मैथिली ।
प्रीतिदानं तपस्विन्या वसनाभरणस्रजम् ॥ 14 ॥
प्रहृष्टस्त्वभवद्रामो लक्ष्मणश्च महारथः ।
मैथिल्यास्सत्क्रियां दृष्ट्वा मानुषेषु सुदुर्लभाम् ॥ 15 ॥
ततस्तां शर्वरीं प्रीतः पुण्यां शशिनिभाननः ।
अर्चितस्तापसै स्सिद्धैरुवास रघुनन्दनः ॥ 16 ॥
तस्यां रात्र्यां व्यतीतायामभिषिच्य हुताग्निकान् ।
आपृच्छेतां नरव्याघ्रौ तापसान्वनगोचरान् ॥ 17 ॥
तावूचुस्ते वनचरास्तापसा धर्मचारिणः ।
वनस्य तस्य सञ्चारं राक्षसैस्समभिप्लुतम् ॥ 18 ॥
रक्षांसि पुरुषादानि नानारूपाणि राघव ।
वसन्त्यस्मिन्महारण्ये व्यालाश्च रुधिराशनाः ॥ 19 ॥
उच्छिष्टं वा प्रमत्तं वा तापसं धर्मचारिणम् ।
अदन्त्यस्मिन्महारण्ये तान्निवारय राघव ॥ 20 ॥
एष पन्था महर्षीणां फलान्याहरतां वने ।
अनेन तु वनं दुर्गं गन्तुं राघव ते क्षमम् ॥ 21 ॥
इतीव तैः प्राञ्जलिभिस्तपस्विभिर्द्विजैः कृतस्वस्त्ययनः परन्तपः ।
वनं सभार्यः प्रविवेश राघवस्सलक्ष्मणस्सूर्य इवाभ्रमण्डलम् ॥ 22 ॥
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये अयोध्याकाण्डे एकोनविंशत्यधिकशततमस्सर्गः ॥
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe ayodhyākāṇḍam |
atha ekonaviṃśatyadhikaśatatamassargaḥ |
anasūyā tu dharmajñā śrutvā tāṃ mahatīṃ kathām |
paryaṣvajata bāhubhyāṃ śirasyāghrāya maithilīm || 1 ||
vyaktākṣarapadaṃ citraṃ bhāṣitaṃ madhuraṃ tvayā |
yathā svayaṃvaraṃ vṛttaṃ tatsarvaṃ hi śrutaṃ mayā || 2 ||
rame'haṃ kathayā te tu dṛḍhaṃ madhurabhāṣiṇi |
ravirastaṅgataśśrīmānupohya rajanīṃ śivām || 3 ||
divasaṃ pratikīrṇānāmāhārārthaṃ patatriṇām |
sandhyākāle nilīnānāṃ nidrārthaṃ śrūyate dhvaniḥ || 4 ||
ete cāpyabhiṣekārdrā munayaḥ kalaśodyatāḥ |
sahitā upavartante salilāplutavalkalāḥ || 5 ||
ṛṣīṇāmagnihotreṣu huteṣu vidhipūrvakam |
kapotāṅgāruṇo dhūmo dṛśyate pavanoddhataḥ || 6 ||
alpaparṇā hi taravo ghanībhūtāssamantataḥ |
viprakṛṣṭendriye deśe'sminna prakāśanti vai diśaḥ || 7 ||
rajanīcarasattvāni pracaranti samantataḥ |
tapovanamṛgā hyete veditīrtheṣu śerate || 8 ||
sampravṛttāniśā sīte nakṣatrasamalaṅkṛtā |
jyotsnāprāvaraṇaścandro dṛśyate'bhyudito'mbare || 9 ||
gamyatāmanujānāmi rāmasyānucarī bhava |
kathāyantyā hi madhuraṃ tvayā'haṃ paritoṣitā || 10 ||
alaṅkuru ca tāvattvaṃ pratyakṣaṃ mama maithili |
prītiṃ janaya me vatse divyālaṅkāraśobhitā || 11 ||
sā tathā samalaṅkṛtya sītā surasutopamā |
praṇamya śirasā tasyai rāmaṃ tvabhimukhī yayau || 12 ||
tathā tu bhūṣitāṃ sītāṃ dadarśa vadatāṃ varaḥ |
rāghavaḥ prītidānena tapasvinyā jaharṣa ca || 13 ||
nyavedayattatassarvaṃ sītā rāmāya maithilī |
prītidānaṃ tapasvinyā vasanābharaṇasrajam || 14 ||
prahṛṣṭastvabhavadrāmo lakṣmaṇaśca mahārathaḥ |
maithilyāssatkriyāṃ dṛṣṭvā mānuṣeṣu sudurlabhām || 15 ||
tatastāṃ śarvarīṃ prītaḥ puṇyāṃ śaśinibhānanaḥ |
arcitastāpasai ssiddhairuvāsa raghunandanaḥ || 16 ||
tasyāṃ rātryāṃ vyatītāyāmabhiṣicya hutāgnikān |
āpṛcchetāṃ naravyāghrau tāpasānvanagocarān || 17 ||
tāvūcuste vanacarāstāpasā dharmacāriṇaḥ |
vanasya tasya sañcāraṃ rākṣasaissamabhiplutam || 18 ||
rakṣāṃsi puruṣādāni nānārūpāṇi rāghava |
vasantyasminmahāraṇye vyālāśca rudhirāśanāḥ || 19 ||
ucchiṣṭaṃ vā pramattaṃ vā tāpasaṃ dharmacāriṇam |
adantyasminmahāraṇye tānnivāraya rāghava || 20 ||
eṣa panthā maharṣīṇāṃ phalānyāharatāṃ vane |
anena tu vanaṃ durgaṃ gantuṃ rāghava te kṣamam || 21 ||
itīva taiḥ prāñjalibhistapasvibhirdvijaiḥ kṛtasvastyayanaḥ parantapaḥ |
vanaṃ sabhāryaḥ praviveśa rāghavassalakṣmaṇassūrya ivābhramaṇḍalam || 22 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye ayodhyākāṇḍe ekonaviṃśatyadhikaśatatamassargaḥ ||
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Gurmukhi script.
Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.