శ్రీమద్వాల్మీకీయ రామాయణే అయోధ్యాకాణ్డమ్ ।
అథ ఏకోనవింశత్యధికశతతమస్సర్గః ।
అనసూయా తు ధర్మజ్ఞా శ్రుత్వా తాం మహతీం కథామ్ ।
పర్యష్వజత బాహుభ్యాం శిరస్యాఘ్రాయ మైథిలీమ్ ॥ 1 ॥
వ్యక్తాక్షరపదం చిత్రం భాషితం మధురం త్వయా ।
యథా స్వయంవరం వృత్తం తత్సర్వం హి శ్రుతం మయా ॥ 2 ॥
రమేఽహం కథయా తే తు దృఢం మధురభాషిణి ।
రవిరస్తఙ్గతశ్శ్రీమానుపోహ్య రజనీం శివామ్ ॥ 3 ॥
దివసం ప్రతికీర్ణానామాహారార్థం పతత్రిణామ్ ।
సన్ధ్యాకాలే నిలీనానాం నిద్రార్థం శ్రూయతే ధ్వనిః ॥ 4 ॥
ఏతే చాప్యభిషేకార్ద్రా మునయః కలశోద్యతాః ।
సహితా ఉపవర్తన్తే సలిలాప్లుతవల్కలాః ॥ 5 ॥
ఋషీణామగ్నిహోత్రేషు హుతేషు విధిపూర్వకమ్ ।
కపోతాఙ్గారుణో ధూమో దృశ్యతే పవనోద్ధతః ॥ 6 ॥
అల్పపర్ణా హి తరవో ఘనీభూతాస్సమన్తతః ।
విప్రకృష్టేన్ద్రియే దేశేఽస్మిన్న ప్రకాశన్తి వై దిశః ॥ 7 ॥
రజనీచరసత్త్వాని ప్రచరన్తి సమన్తతః ।
తపోవనమృగా హ్యేతే వేదితీర్థేషు శేరతే ॥ 8 ॥
సమ్ప్రవృత్తానిశా సీతే నక్షత్రసమలఙ్కృతా ।
జ్యోత్స్నాప్రావరణశ్చన్ద్రో దృశ్యతేఽభ్యుదితోఽమ్బరే ॥ 9 ॥
గమ్యతామనుజానామి రామస్యానుచరీ భవ ।
కథాయన్త్యా హి మధురం త్వయాఽహం పరితోషితా ॥ 10 ॥
అలఙ్కురు చ తావత్త్వం ప్రత్యక్షం మమ మైథిలి ।
ప్రీతిం జనయ మే వత్సే దివ్యాలఙ్కారశోభితా ॥ 11 ॥
సా తథా సమలఙ్కృత్య సీతా సురసుతోపమా ।
ప్రణమ్య శిరసా తస్యై రామం త్వభిముఖీ యయౌ ॥ 12 ॥
తథా తు భూషితాం సీతాం దదర్శ వదతాం వరః ।
రాఘవః ప్రీతిదానేన తపస్విన్యా జహర్ష చ ॥ 13 ॥
న్యవేదయత్తతస్సర్వం సీతా రామాయ మైథిలీ ।
ప్రీతిదానం తపస్విన్యా వసనాభరణస్రజమ్ ॥ 14 ॥
ప్రహృష్టస్త్వభవద్రామో లక్ష్మణశ్చ మహారథః ।
మైథిల్యాస్సత్క్రియాం దృష్ట్వా మానుషేషు సుదుర్లభామ్ ॥ 15 ॥
తతస్తాం శర్వరీం ప్రీతః పుణ్యాం శశినిభాననః ।
అర్చితస్తాపసై స్సిద్ధైరువాస రఘునన్దనః ॥ 16 ॥
తస్యాం రాత్ర్యాం వ్యతీతాయామభిషిచ్య హుతాగ్నికాన్ ।
ఆపృచ్ఛేతాం నరవ్యాఘ్రౌ తాపసాన్వనగోచరాన్ ॥ 17 ॥
తావూచుస్తే వనచరాస్తాపసా ధర్మచారిణః ।
వనస్య తస్య సఞ్చారం రాక్షసైస్సమభిప్లుతమ్ ॥ 18 ॥
రక్షాంసి పురుషాదాని నానారూపాణి రాఘవ ।
వసన్త్యస్మిన్మహారణ్యే వ్యాలాశ్చ రుధిరాశనాః ॥ 19 ॥
ఉచ్ఛిష్టం వా ప్రమత్తం వా తాపసం ధర్మచారిణమ్ ।
అదన్త్యస్మిన్మహారణ్యే తాన్నివారయ రాఘవ ॥ 20 ॥
ఏష పన్థా మహర్షీణాం ఫలాన్యాహరతాం వనే ।
అనేన తు వనం దుర్గం గన్తుం రాఘవ తే క్షమమ్ ॥ 21 ॥
ఇతీవ తైః ప్రాఞ్జలిభిస్తపస్విభిర్ద్విజైః కృతస్వస్త్యయనః పరన్తపః ।
వనం సభార్యః ప్రవివేశ రాఘవస్సలక్ష్మణస్సూర్య ఇవాభ్రమణ్డలమ్ ॥ 22 ॥
ఇత్యార్షే శ్రీమద్రామాయణే వాల్మీకీయ ఆదికావ్యే అయోధ్యాకాణ్డే ఏకోనవింశత్యధికశతతమస్సర్గః ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe ayodhyākāṇḍam |
atha ekonaviṃśatyadhikaśatatamassargaḥ |
anasūyā tu dharmajñā śrutvā tāṃ mahatīṃ kathām |
paryaṣvajata bāhubhyāṃ śirasyāghrāya maithilīm || 1 ||
vyaktākṣarapadaṃ citraṃ bhāṣitaṃ madhuraṃ tvayā |
yathā svayaṃvaraṃ vṛttaṃ tatsarvaṃ hi śrutaṃ mayā || 2 ||
rame'haṃ kathayā te tu dṛḍhaṃ madhurabhāṣiṇi |
ravirastaṅgataśśrīmānupohya rajanīṃ śivām || 3 ||
divasaṃ pratikīrṇānāmāhārārthaṃ patatriṇām |
sandhyākāle nilīnānāṃ nidrārthaṃ śrūyate dhvaniḥ || 4 ||
ete cāpyabhiṣekārdrā munayaḥ kalaśodyatāḥ |
sahitā upavartante salilāplutavalkalāḥ || 5 ||
ṛṣīṇāmagnihotreṣu huteṣu vidhipūrvakam |
kapotāṅgāruṇo dhūmo dṛśyate pavanoddhataḥ || 6 ||
alpaparṇā hi taravo ghanībhūtāssamantataḥ |
viprakṛṣṭendriye deśe'sminna prakāśanti vai diśaḥ || 7 ||
rajanīcarasattvāni pracaranti samantataḥ |
tapovanamṛgā hyete veditīrtheṣu śerate || 8 ||
sampravṛttāniśā sīte nakṣatrasamalaṅkṛtā |
jyotsnāprāvaraṇaścandro dṛśyate'bhyudito'mbare || 9 ||
gamyatāmanujānāmi rāmasyānucarī bhava |
kathāyantyā hi madhuraṃ tvayā'haṃ paritoṣitā || 10 ||
alaṅkuru ca tāvattvaṃ pratyakṣaṃ mama maithili |
prītiṃ janaya me vatse divyālaṅkāraśobhitā || 11 ||
sā tathā samalaṅkṛtya sītā surasutopamā |
praṇamya śirasā tasyai rāmaṃ tvabhimukhī yayau || 12 ||
tathā tu bhūṣitāṃ sītāṃ dadarśa vadatāṃ varaḥ |
rāghavaḥ prītidānena tapasvinyā jaharṣa ca || 13 ||
nyavedayattatassarvaṃ sītā rāmāya maithilī |
prītidānaṃ tapasvinyā vasanābharaṇasrajam || 14 ||
prahṛṣṭastvabhavadrāmo lakṣmaṇaśca mahārathaḥ |
maithilyāssatkriyāṃ dṛṣṭvā mānuṣeṣu sudurlabhām || 15 ||
tatastāṃ śarvarīṃ prītaḥ puṇyāṃ śaśinibhānanaḥ |
arcitastāpasai ssiddhairuvāsa raghunandanaḥ || 16 ||
tasyāṃ rātryāṃ vyatītāyāmabhiṣicya hutāgnikān |
āpṛcchetāṃ naravyāghrau tāpasānvanagocarān || 17 ||
tāvūcuste vanacarāstāpasā dharmacāriṇaḥ |
vanasya tasya sañcāraṃ rākṣasaissamabhiplutam || 18 ||
rakṣāṃsi puruṣādāni nānārūpāṇi rāghava |
vasantyasminmahāraṇye vyālāśca rudhirāśanāḥ || 19 ||
ucchiṣṭaṃ vā pramattaṃ vā tāpasaṃ dharmacāriṇam |
adantyasminmahāraṇye tānnivāraya rāghava || 20 ||
eṣa panthā maharṣīṇāṃ phalānyāharatāṃ vane |
anena tu vanaṃ durgaṃ gantuṃ rāghava te kṣamam || 21 ||
itīva taiḥ prāñjalibhistapasvibhirdvijaiḥ kṛtasvastyayanaḥ parantapaḥ |
vanaṃ sabhāryaḥ praviveśa rāghavassalakṣmaṇassūrya ivābhramaṇḍalam || 22 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye ayodhyākāṇḍe ekonaviṃśatyadhikaśatatamassargaḥ ||
Sanskrit — Devanagari (original)
श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे अयोध्याकाण्डम् ।
अथ एकोनविंशत्यधिकशततमस्सर्गः ।
अनसूया तु धर्मज्ञा श्रुत्वा तां महतीं कथाम् ।
पर्यष्वजत बाहुभ्यां शिरस्याघ्राय मैथिलीम् ॥ 1 ॥
व्यक्ताक्षरपदं चित्रं भाषितं मधुरं त्वया ।
यथा स्वयंवरं वृत्तं तत्सर्वं हि श्रुतं मया ॥ 2 ॥
रमेऽहं कथया ते तु दृढं मधुरभाषिणि ।
रविरस्तङ्गतश्श्रीमानुपोह्य रजनीं शिवाम् ॥ 3 ॥
दिवसं प्रतिकीर्णानामाहारार्थं पतत्रिणाम् ।
सन्ध्याकाले निलीनानां निद्रार्थं श्रूयते ध्वनिः ॥ 4 ॥
एते चाप्यभिषेकार्द्रा मुनयः कलशोद्यताः ।
सहिता उपवर्तन्ते सलिलाप्लुतवल्कलाः ॥ 5 ॥
ऋषीणामग्निहोत्रेषु हुतेषु विधिपूर्वकम् ।
कपोताङ्गारुणो धूमो दृश्यते पवनोद्धतः ॥ 6 ॥
अल्पपर्णा हि तरवो घनीभूतास्समन्ततः ।
विप्रकृष्टेन्द्रिये देशेऽस्मिन्न प्रकाशन्ति वै दिशः ॥ 7 ॥
रजनीचरसत्त्वानि प्रचरन्ति समन्ततः ।
तपोवनमृगा ह्येते वेदितीर्थेषु शेरते ॥ 8 ॥
सम्प्रवृत्तानिशा सीते नक्षत्रसमलङ्कृता ।
ज्योत्स्नाप्रावरणश्चन्द्रो दृश्यतेऽभ्युदितोऽम्बरे ॥ 9 ॥
गम्यतामनुजानामि रामस्यानुचरी भव ।
कथायन्त्या हि मधुरं त्वयाऽहं परितोषिता ॥ 10 ॥
अलङ्कुरु च तावत्त्वं प्रत्यक्षं मम मैथिलि ।
प्रीतिं जनय मे वत्से दिव्यालङ्कारशोभिता ॥ 11 ॥
सा तथा समलङ्कृत्य सीता सुरसुतोपमा ।
प्रणम्य शिरसा तस्यै रामं त्वभिमुखी ययौ ॥ 12 ॥
तथा तु भूषितां सीतां ददर्श वदतां वरः ।
राघवः प्रीतिदानेन तपस्विन्या जहर्ष च ॥ 13 ॥
न्यवेदयत्ततस्सर्वं सीता रामाय मैथिली ।
प्रीतिदानं तपस्विन्या वसनाभरणस्रजम् ॥ 14 ॥
प्रहृष्टस्त्वभवद्रामो लक्ष्मणश्च महारथः ।
मैथिल्यास्सत्क्रियां दृष्ट्वा मानुषेषु सुदुर्लभाम् ॥ 15 ॥
ततस्तां शर्वरीं प्रीतः पुण्यां शशिनिभाननः ।
अर्चितस्तापसै स्सिद्धैरुवास रघुनन्दनः ॥ 16 ॥
तस्यां रात्र्यां व्यतीतायामभिषिच्य हुताग्निकान् ।
आपृच्छेतां नरव्याघ्रौ तापसान्वनगोचरान् ॥ 17 ॥
तावूचुस्ते वनचरास्तापसा धर्मचारिणः ।
वनस्य तस्य सञ्चारं राक्षसैस्समभिप्लुतम् ॥ 18 ॥
रक्षांसि पुरुषादानि नानारूपाणि राघव ।
वसन्त्यस्मिन्महारण्ये व्यालाश्च रुधिराशनाः ॥ 19 ॥
उच्छिष्टं वा प्रमत्तं वा तापसं धर्मचारिणम् ।
अदन्त्यस्मिन्महारण्ये तान्निवारय राघव ॥ 20 ॥
एष पन्था महर्षीणां फलान्याहरतां वने ।
अनेन तु वनं दुर्गं गन्तुं राघव ते क्षमम् ॥ 21 ॥
इतीव तैः प्राञ्जलिभिस्तपस्विभिर्द्विजैः कृतस्वस्त्ययनः परन्तपः ।
वनं सभार्यः प्रविवेश राघवस्सलक्ष्मणस्सूर्य इवाभ्रमण्डलम् ॥ 22 ॥
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये अयोध्याकाण्डे एकोनविंशत्यधिकशततमस्सर्गः ॥
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe ayodhyākāṇḍam |
atha ekonaviṃśatyadhikaśatatamassargaḥ |
anasūyā tu dharmajñā śrutvā tāṃ mahatīṃ kathām |
paryaṣvajata bāhubhyāṃ śirasyāghrāya maithilīm || 1 ||
vyaktākṣarapadaṃ citraṃ bhāṣitaṃ madhuraṃ tvayā |
yathā svayaṃvaraṃ vṛttaṃ tatsarvaṃ hi śrutaṃ mayā || 2 ||
rame'haṃ kathayā te tu dṛḍhaṃ madhurabhāṣiṇi |
ravirastaṅgataśśrīmānupohya rajanīṃ śivām || 3 ||
divasaṃ pratikīrṇānāmāhārārthaṃ patatriṇām |
sandhyākāle nilīnānāṃ nidrārthaṃ śrūyate dhvaniḥ || 4 ||
ete cāpyabhiṣekārdrā munayaḥ kalaśodyatāḥ |
sahitā upavartante salilāplutavalkalāḥ || 5 ||
ṛṣīṇāmagnihotreṣu huteṣu vidhipūrvakam |
kapotāṅgāruṇo dhūmo dṛśyate pavanoddhataḥ || 6 ||
alpaparṇā hi taravo ghanībhūtāssamantataḥ |
viprakṛṣṭendriye deśe'sminna prakāśanti vai diśaḥ || 7 ||
rajanīcarasattvāni pracaranti samantataḥ |
tapovanamṛgā hyete veditīrtheṣu śerate || 8 ||
sampravṛttāniśā sīte nakṣatrasamalaṅkṛtā |
jyotsnāprāvaraṇaścandro dṛśyate'bhyudito'mbare || 9 ||
gamyatāmanujānāmi rāmasyānucarī bhava |
kathāyantyā hi madhuraṃ tvayā'haṃ paritoṣitā || 10 ||
alaṅkuru ca tāvattvaṃ pratyakṣaṃ mama maithili |
prītiṃ janaya me vatse divyālaṅkāraśobhitā || 11 ||
sā tathā samalaṅkṛtya sītā surasutopamā |
praṇamya śirasā tasyai rāmaṃ tvabhimukhī yayau || 12 ||
tathā tu bhūṣitāṃ sītāṃ dadarśa vadatāṃ varaḥ |
rāghavaḥ prītidānena tapasvinyā jaharṣa ca || 13 ||
nyavedayattatassarvaṃ sītā rāmāya maithilī |
prītidānaṃ tapasvinyā vasanābharaṇasrajam || 14 ||
prahṛṣṭastvabhavadrāmo lakṣmaṇaśca mahārathaḥ |
maithilyāssatkriyāṃ dṛṣṭvā mānuṣeṣu sudurlabhām || 15 ||
tatastāṃ śarvarīṃ prītaḥ puṇyāṃ śaśinibhānanaḥ |
arcitastāpasai ssiddhairuvāsa raghunandanaḥ || 16 ||
tasyāṃ rātryāṃ vyatītāyāmabhiṣicya hutāgnikān |
āpṛcchetāṃ naravyāghrau tāpasānvanagocarān || 17 ||
tāvūcuste vanacarāstāpasā dharmacāriṇaḥ |
vanasya tasya sañcāraṃ rākṣasaissamabhiplutam || 18 ||
rakṣāṃsi puruṣādāni nānārūpāṇi rāghava |
vasantyasminmahāraṇye vyālāśca rudhirāśanāḥ || 19 ||
ucchiṣṭaṃ vā pramattaṃ vā tāpasaṃ dharmacāriṇam |
adantyasminmahāraṇye tānnivāraya rāghava || 20 ||
eṣa panthā maharṣīṇāṃ phalānyāharatāṃ vane |
anena tu vanaṃ durgaṃ gantuṃ rāghava te kṣamam || 21 ||
itīva taiḥ prāñjalibhistapasvibhirdvijaiḥ kṛtasvastyayanaḥ parantapaḥ |
vanaṃ sabhāryaḥ praviveśa rāghavassalakṣmaṇassūrya ivābhramaṇḍalam || 22 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye ayodhyākāṇḍe ekonaviṃśatyadhikaśatatamassargaḥ ||
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Telugu script.
Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.