ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਵਾਲ੍ਮੀਕੀਯ ਰਾਮਾਯਣੇ ਅਯੋਧ੍ਯਾਕਾਣ੍ਡਮ੍ ।
ਅਥ ਚਤੁਰਸ਼ੀਤਿਤਮਸ੍ਸਰ੍ਗਃ ।
ਤਤੋ ਨਿਵਿष੍ਟਾਂ ਧ੍ਵਜਿਨੀਂ ਗਙ੍ਗਾਮਨ੍ਵਾਸ਼੍ਰਿਤਾਂ ਨਦੀਮ੍ ।
ਨਿषਾਦਰਾਜੋ ਦृष੍ਟ੍ਵੈਵ ਜ੍ਞਾਤੀਨ੍ਸਨ੍ਤ੍ਵਰਿਤੋऽऽਬ੍ਰਵੀਤ੍ ॥ 1 ॥
ਮਹਤੀਯਮਿਤਸ੍ਸੇਨਾ ਸਾਗਰਾਭਾ ਪ੍ਰਦृਸ਼੍ਯਤੇ ।
ਨਾਸ੍ਯਾਨ੍ਤਮਧਿਗਚ੍ਛਾਮਿ ਮਨਸਾਪਿ ਵਿਚਿਨ੍ਤਯਨ੍ ॥ 2 ॥
ਯਥਾ ਤੁ ਖਲੁ ਦੁਰ੍ਬੁਦ੍ਧਿਰ੍ਭਰਤ ਸ੍ਸ੍ਵਯਮਾਗਤਃ ।
ਸ ਏष ਹਿ ਮਹਾਕਾਯਃ ਕੋਵਿਦਾਰਧ੍ਵਜੋ ਰਥੇ ॥ 3 ॥
ਬਨ੍ਧਯਿष੍ਯਤਿ ਵਾ ਦਾਸ਼ਾਨਥਵਾऽਸ੍ਮਾਨ੍ਵਧਿष੍ਯਤਿ ।
ਅਥ ਦਾਸ਼ਰਥਿਂ ਰਾਮਂ ਪਿਤ੍ਰਾ ਰਾਜ੍ਯਾਦ੍ਵਿਵਾਸਿਤਮ੍ ॥ 4 ॥
ਸਮ੍ਪਨ੍ਨਾਂ ਸ਼੍ਰਿਯਮਨ੍ਵਿਚ੍ਛਨ੍ਸ੍ਤਸ੍ਯ ਰਾਜ੍ਞ ਸ੍ਸੁਦੁਰ੍ਲਭਾਮ੍ ।
ਭਰਤਃ ਕੈਕਯੀਪੁਤ੍ਰੋ ਹਨ੍ਤੁਂ ਸਮਧਿਗਚ੍ਛਤਿ ॥ 5 ॥
ਭਰ੍ਤਾਚੈਵ ਸਖਾਚੈਵ ਰਾਮੋ ਦਾਸ਼ਰਥਿਰ੍ਮਮ ।
ਤਸ੍ਯਾਰ੍ਥਕਾਮਾਸ੍ਸਨ੍ਨਦ੍ਧਾ ਗਙ੍ਗਾऽਨੂਪੇ ਪ੍ਰਤਿष੍ਠਤ ॥ 6 ॥
ਤਿष੍ਠਨ੍ਤੁ ਸਰ੍ਵੇ ਦਾਸ਼ਾਸ਼੍ਚ ਗਙ੍ਗਾਮਨ੍ਵਾਸ਼੍ਰਿਤਾ ਨਦੀਮ੍ ।
ਬਲਯੁਕ੍ਤਾ ਨਦੀਰਕ੍षਾ ਮਾਂਸਮੂਲਫਲਾਸ਼ਨਾਃ ॥ 7 ॥
ਨਾਵਾਂ ਸ਼ਤਾਨਾਂ ਪਞ੍ਚਾਨਾਂ ਕੈਵਰ੍ਤਾਨਾਂ ਸ਼ਤਂ ਸ਼ਤਮ੍ ।
ਸਨ੍ਨਦ੍ਧਾਨਾਂ ਤਥਾ ਯੂਨਾਂ ਤਿष੍ਠਨ੍ਤ੍ਵਿਤ੍ਯਭ੍ਯਚੋਦਯਤ੍ ॥ 8 ॥
ਯਦਾऽऽਦੁष੍ਟਸ੍ਤੁ ਭਰਤੋ ਰਾਮਸ੍ਯੇਹ ਭਵਿष੍ਯਤਿ ।
ਸੇਯਂ ਸ੍ਵਸ੍ਤਿਮਤੀ ਸੇਨਾ ਗਙ੍ਗਾਮਦ੍ਯ ਤਰਿष੍ਯਤਿ ॥ 9 ॥
ਇਤ੍ਯੁਕ੍ਤ੍ਵੋਪਾਯਨਂ ਗृਹ੍ਯ ਮਤ੍ਸ੍ਯਮਾਂਸਮਧੂਨਿ ਚ ।
ਅਭਿਚਕ੍ਰਾਮ ਭਰਤਂ ਨਿषਾਦਾਧਿਪਤਿਰ੍ਗੁਹਃ ॥ 10 ॥
ਤਮਾਯਾਨ੍ਤਂ ਤੁ ਸਮ੍ਪ੍ਰੇਕ੍ष੍ਯ ਸੂਤਪੁਤ੍ਰਃ ਪ੍ਰਤਾਪਵਾਨ੍ ।
ਭਰਤਾਯਾऽਚਚਕ੍षੇऽਥ ਵਿਨਯਜ੍ਞੋ ਵਿਨੀਤਵਤ੍ ॥ 11 ॥
ਏष ਜ੍ਞਾਤਿਸਹਸ੍ਰੇਣ ਸ੍ਥਪਤਿਃ ਪਰਿਵਾਰਿਤਃ ।
ਕੁਸ਼ਲੋ ਦਣ੍ਡਕਾਰਣ੍ਯੇ ਵृਦ੍ਧੋ ਭ੍ਰਾਤੁਸ਼੍ਚ ਤੇ ਸਖਾ ॥ 12 ॥
ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਪਸ਼੍ਯਤੁ ਕਾਕੁਤ੍ਸ੍ਥ ਤ੍ਵਾਂ ਨਿषਾਦਾਧਿਪੋ ਗੁਹਃ ।
ਅਸਂਸ਼ਯਂ ਵਿਜਾਨੀਤੇ ਯਤ੍ਰ ਤੌ ਰਾਮਲਕ੍ष੍ਮਣੌ ॥ 13 ॥
ਏਤਤ੍ਤੁ ਵਚਨਂ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਸੁਮਨ੍ਤ੍ਰਾਦ੍ਭਰਤ ਸ਼੍ਸ਼ੁਭਮ੍ ।
ਉਵਾਚ ਵਚਨਂ ਸ਼ੀਘ੍ਰਂ ਗੁਹਃ ਪਸ਼੍ਯਤੁ ਮਾਮਿਤਿ ॥ 14 ॥
ਲਬ੍ਧ੍ਵਾऽਭ੍ਯਨੁਜ੍ਞਾਂ ਸਂਹृष੍ਟੋ ਜ੍ਞਾਤਿਭਿਃ ਪਰਿਵਾਰਿਤਃ ।
ਆਗਮ੍ਯ ਭਰਤਂ ਪ੍ਰਹ੍ਵੋ ਗੁਹੋ ਵਚਨਮਬ੍ਰਵੀਤ੍ ॥ 15 ॥
ਨਿष੍ਕੁਟਸ਼੍ਚੈਵ ਦੇਸ਼ੋऽਯਂ ਵਞ੍ਚਿਤਾਸ਼੍ਚਾਪਿ ਤੇ ਵਯਮ੍ ।
ਨਿਵੇਦਯਾਮਸ੍ਤੇ ਸਰ੍ਵੇ ਸ੍ਵਕੇ ਦਾਸਕੁਲੇ ਵਸ ॥ 16 ॥
ਅਸ੍ਤਿ ਮੂਲਂ ਫਲਞ੍ਚੈਵ ਨਿषਾਦੈਸ੍ਸਮੁਪਾਹृਤਮ੍ ।
ਆਰ੍ਦ੍ਰਂ ਚ ਮਾਂਸਂ ਸ਼ੁष੍ਕਂ ਚ ਵਨ੍ਯਂ ਚੋਚ੍ਚਾਵਚਂ ਮਹਤ੍ ॥ 17 ॥
ਆਸ਼ਂਸੇ ਸ੍ਵਾਸ਼ਿਤਾ ਸੇਨਾ ਵਤ੍ਸ੍ਯਤੀਮਾਂ ਵਿਭਾਵਰੀਮ੍ ।
ਅਰ੍ਚਿਤੋ ਵਿਵਿਧੈਃ ਕਾਮੈ ਸ਼੍ਸ਼੍ਵ ਸ੍ਸਸੈਨ੍ਯੋ ਗਮਿष੍ਯਸਿ ॥ 18 ॥
ਇਤ੍ਯਾਰ੍षੇ ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਰਾਮਾਯਣੇ ਵਾਲ੍ਮੀਕੀਯ ਆਦਿਕਾਵ੍ਯੇ ਅਯੋਧ੍ਯਾਕਾਣ੍ਡੇ ਚਤੁਰਸ਼ੀਤਿਤਮਸ੍ਸਰ੍ਗਃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe ayodhyākāṇḍam |
atha caturaśītitamassargaḥ |
tato niviṣṭāṃ dhvajinīṃ gaṅgāmanvāśritāṃ nadīm |
niṣādarājo dṛṣṭvaiva jñātīnsantvarito''bravīt || 1 ||
mahatīyamitassenā sāgarābhā pradṛśyate |
nāsyāntamadhigacchāmi manasāpi vicintayan || 2 ||
yathā tu khalu durbuddhirbharata ssvayamāgataḥ |
sa eṣa hi mahākāyaḥ kovidāradhvajo rathe || 3 ||
bandhayiṣyati vā dāśānathavā'smānvadhiṣyati |
atha dāśarathiṃ rāmaṃ pitrā rājyādvivāsitam || 4 ||
sampannāṃ śriyamanvicchanstasya rājña ssudurlabhām |
bharataḥ kaikayīputro hantuṃ samadhigacchati || 5 ||
bhartācaiva sakhācaiva rāmo dāśarathirmama |
tasyārthakāmāssannaddhā gaṅgā'nūpe pratiṣṭhata || 6 ||
tiṣṭhantu sarve dāśāśca gaṅgāmanvāśritā nadīm |
balayuktā nadīrakṣā māṃsamūlaphalāśanāḥ || 7 ||
nāvāṃ śatānāṃ pañcānāṃ kaivartānāṃ śataṃ śatam |
sannaddhānāṃ tathā yūnāṃ tiṣṭhantvityabhyacodayat || 8 ||
yadā''duṣṭastu bharato rāmasyeha bhaviṣyati |
seyaṃ svastimatī senā gaṅgāmadya tariṣyati || 9 ||
ityuktvopāyanaṃ gṛhya matsyamāṃsamadhūni ca |
abhicakrāma bharataṃ niṣādādhipatirguhaḥ || 10 ||
tamāyāntaṃ tu samprekṣya sūtaputraḥ pratāpavān |
bharatāyā'cacakṣe'tha vinayajño vinītavat || 11 ||
eṣa jñātisahasreṇa sthapatiḥ parivāritaḥ |
kuśalo daṇḍakāraṇye vṛddho bhrātuśca te sakhā || 12 ||
tasmātpaśyatu kākutstha tvāṃ niṣādādhipo guhaḥ |
asaṃśayaṃ vijānīte yatra tau rāmalakṣmaṇau || 13 ||
etattu vacanaṃ śrutvā sumantrādbharata śśubham |
uvāca vacanaṃ śīghraṃ guhaḥ paśyatu māmiti || 14 ||
labdhvā'bhyanujñāṃ saṃhṛṣṭo jñātibhiḥ parivāritaḥ |
āgamya bharataṃ prahvo guho vacanamabravīt || 15 ||
niṣkuṭaścaiva deśo'yaṃ vañcitāścāpi te vayam |
nivedayāmaste sarve svake dāsakule vasa || 16 ||
asti mūlaṃ phalañcaiva niṣādaissamupāhṛtam |
ārdraṃ ca māṃsaṃ śuṣkaṃ ca vanyaṃ coccāvacaṃ mahat || 17 ||
āśaṃse svāśitā senā vatsyatīmāṃ vibhāvarīm |
arcito vividhaiḥ kāmai śśva ssasainyo gamiṣyasi || 18 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye ayodhyākāṇḍe caturaśītitamassargaḥ ||
Sanskrit — Devanagari (original)
श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे अयोध्याकाण्डम् ।
अथ चतुरशीतितमस्सर्गः ।
ततो निविष्टां ध्वजिनीं गङ्गामन्वाश्रितां नदीम् ।
निषादराजो दृष्ट्वैव ज्ञातीन्सन्त्वरितोऽऽब्रवीत् ॥ 1 ॥
महतीयमितस्सेना सागराभा प्रदृश्यते ।
नास्यान्तमधिगच्छामि मनसापि विचिन्तयन् ॥ 2 ॥
यथा तु खलु दुर्बुद्धिर्भरत स्स्वयमागतः ।
स एष हि महाकायः कोविदारध्वजो रथे ॥ 3 ॥
बन्धयिष्यति वा दाशानथवाऽस्मान्वधिष्यति ।
अथ दाशरथिं रामं पित्रा राज्याद्विवासितम् ॥ 4 ॥
सम्पन्नां श्रियमन्विच्छन्स्तस्य राज्ञ स्सुदुर्लभाम् ।
भरतः कैकयीपुत्रो हन्तुं समधिगच्छति ॥ 5 ॥
भर्ताचैव सखाचैव रामो दाशरथिर्मम ।
तस्यार्थकामास्सन्नद्धा गङ्गाऽनूपे प्रतिष्ठत ॥ 6 ॥
तिष्ठन्तु सर्वे दाशाश्च गङ्गामन्वाश्रिता नदीम् ।
बलयुक्ता नदीरक्षा मांसमूलफलाशनाः ॥ 7 ॥
नावां शतानां पञ्चानां कैवर्तानां शतं शतम् ।
सन्नद्धानां तथा यूनां तिष्ठन्त्वित्यभ्यचोदयत् ॥ 8 ॥
यदाऽऽदुष्टस्तु भरतो रामस्येह भविष्यति ।
सेयं स्वस्तिमती सेना गङ्गामद्य तरिष्यति ॥ 9 ॥
इत्युक्त्वोपायनं गृह्य मत्स्यमांसमधूनि च ।
अभिचक्राम भरतं निषादाधिपतिर्गुहः ॥ 10 ॥
तमायान्तं तु सम्प्रेक्ष्य सूतपुत्रः प्रतापवान् ।
भरतायाऽचचक्षेऽथ विनयज्ञो विनीतवत् ॥ 11 ॥
एष ज्ञातिसहस्रेण स्थपतिः परिवारितः ।
कुशलो दण्डकारण्ये वृद्धो भ्रातुश्च ते सखा ॥ 12 ॥
तस्मात्पश्यतु काकुत्स्थ त्वां निषादाधिपो गुहः ।
असंशयं विजानीते यत्र तौ रामलक्ष्मणौ ॥ 13 ॥
एतत्तु वचनं श्रुत्वा सुमन्त्राद्भरत श्शुभम् ।
उवाच वचनं शीघ्रं गुहः पश्यतु मामिति ॥ 14 ॥
लब्ध्वाऽभ्यनुज्ञां संहृष्टो ज्ञातिभिः परिवारितः ।
आगम्य भरतं प्रह्वो गुहो वचनमब्रवीत् ॥ 15 ॥
निष्कुटश्चैव देशोऽयं वञ्चिताश्चापि ते वयम् ।
निवेदयामस्ते सर्वे स्वके दासकुले वस ॥ 16 ॥
अस्ति मूलं फलञ्चैव निषादैस्समुपाहृतम् ।
आर्द्रं च मांसं शुष्कं च वन्यं चोच्चावचं महत् ॥ 17 ॥
आशंसे स्वाशिता सेना वत्स्यतीमां विभावरीम् ।
अर्चितो विविधैः कामै श्श्व स्ससैन्यो गमिष्यसि ॥ 18 ॥
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये अयोध्याकाण्डे चतुरशीतितमस्सर्गः ॥
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe ayodhyākāṇḍam |
atha caturaśītitamassargaḥ |
tato niviṣṭāṃ dhvajinīṃ gaṅgāmanvāśritāṃ nadīm |
niṣādarājo dṛṣṭvaiva jñātīnsantvarito''bravīt || 1 ||
mahatīyamitassenā sāgarābhā pradṛśyate |
nāsyāntamadhigacchāmi manasāpi vicintayan || 2 ||
yathā tu khalu durbuddhirbharata ssvayamāgataḥ |
sa eṣa hi mahākāyaḥ kovidāradhvajo rathe || 3 ||
bandhayiṣyati vā dāśānathavā'smānvadhiṣyati |
atha dāśarathiṃ rāmaṃ pitrā rājyādvivāsitam || 4 ||
sampannāṃ śriyamanvicchanstasya rājña ssudurlabhām |
bharataḥ kaikayīputro hantuṃ samadhigacchati || 5 ||
bhartācaiva sakhācaiva rāmo dāśarathirmama |
tasyārthakāmāssannaddhā gaṅgā'nūpe pratiṣṭhata || 6 ||
tiṣṭhantu sarve dāśāśca gaṅgāmanvāśritā nadīm |
balayuktā nadīrakṣā māṃsamūlaphalāśanāḥ || 7 ||
nāvāṃ śatānāṃ pañcānāṃ kaivartānāṃ śataṃ śatam |
sannaddhānāṃ tathā yūnāṃ tiṣṭhantvityabhyacodayat || 8 ||
yadā''duṣṭastu bharato rāmasyeha bhaviṣyati |
seyaṃ svastimatī senā gaṅgāmadya tariṣyati || 9 ||
ityuktvopāyanaṃ gṛhya matsyamāṃsamadhūni ca |
abhicakrāma bharataṃ niṣādādhipatirguhaḥ || 10 ||
tamāyāntaṃ tu samprekṣya sūtaputraḥ pratāpavān |
bharatāyā'cacakṣe'tha vinayajño vinītavat || 11 ||
eṣa jñātisahasreṇa sthapatiḥ parivāritaḥ |
kuśalo daṇḍakāraṇye vṛddho bhrātuśca te sakhā || 12 ||
tasmātpaśyatu kākutstha tvāṃ niṣādādhipo guhaḥ |
asaṃśayaṃ vijānīte yatra tau rāmalakṣmaṇau || 13 ||
etattu vacanaṃ śrutvā sumantrādbharata śśubham |
uvāca vacanaṃ śīghraṃ guhaḥ paśyatu māmiti || 14 ||
labdhvā'bhyanujñāṃ saṃhṛṣṭo jñātibhiḥ parivāritaḥ |
āgamya bharataṃ prahvo guho vacanamabravīt || 15 ||
niṣkuṭaścaiva deśo'yaṃ vañcitāścāpi te vayam |
nivedayāmaste sarve svake dāsakule vasa || 16 ||
asti mūlaṃ phalañcaiva niṣādaissamupāhṛtam |
ārdraṃ ca māṃsaṃ śuṣkaṃ ca vanyaṃ coccāvacaṃ mahat || 17 ||
āśaṃse svāśitā senā vatsyatīmāṃ vibhāvarīm |
arcito vividhaiḥ kāmai śśva ssasainyo gamiṣyasi || 18 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye ayodhyākāṇḍe caturaśītitamassargaḥ ||
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Gurmukhi script.
Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.