Valmiki Ramayana Ayodhya Kanda Sarga 118 — Gurmukhi Script

⚠️ AI-generated translation — the Nepali meaning was produced by AI and automatically cross-checked against the Sanskrit, but it may still contain errors. It has not yet been reviewed by a scholar. Please refer to a traditional commentary for study.

Summary — Nepali

यो अयोध्याकाण्डको ११८औँ सर्ग हो, जहाँ सीताले अनसूयालाई आफ्नो कथा सुनाउँछिन्। सीताले पतिसेवा नै नारीको तपस्या भएको बताउँदै आफ्ना पति रामको आचरणको प्रशंसा गर्छिन्। अनसूयाले प्रसन्न भई सीतालाई दिव्य वस्त्र, आभूषण र अङ्गराग दिन्छिन्। त्यसपछि सीताले आफू जनककी छोरी भएको, स्वयंवरमा रामले धनु भाँचेको र आफू रामलाई दिइएको कथा सुनाउँछिन्।

AI-generated · not yet verified

The Nepali meaning of each verse is shown below the verse.

Meaning —

ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਵਾਲ੍ਮੀਕੀਯ ਰਾਮਾਯਣੇ ਅਯੋਧ੍ਯਾਕਾਣ੍ਡਮ੍ ।

ਅਥ ਅष੍ਟਾਦਸ਼ਾਧਿਕਸ਼ਤਤਮਸ੍ਸਰ੍ਗਃ ।

Shloka 1

ਸਾਤ੍ਵੇਵਮੁਕ੍ਤਾ ਵੈਦੇਹੀ ਅਨਸੂਯਾऽਨਸੂਯਯਾ ।
ਪ੍ਰਤਿਪੂਜ੍ਯ ਵਚੋ ਮਨ੍ਦਂ ਪ੍ਰਵਕ੍ਤੁਮੁਪਚਕ੍ਰਮੇ ॥ 1 ॥

sātvevamuktā vaidehī anasūyā'nasūyayā |
pratipūjya vaco mandaṃ pravaktumupacakrame || 1 ||

यसरी भनिएकी विदेहकन्या सीतालाई अनसूयाले (अनसूयाद्वारा) सोधेपछि, उनको वचनको प्रतिपूजा गरी सीताले मन्द स्वरमा बोल्न थालिन्। ^AI

Shloka 2

ਨੈਤਦਾਸ਼੍ਚਰ੍ਯਮਾਰ੍ਯਾਯਾ ਯਨ੍ਮਾਂ ਤ੍ਵਮਭਿਭਾषਸੇ ।
ਵਿਦਿਤਨ੍ਤੁ ਮਮਾਪ੍ਯੇਤਦ੍ਯਥਾ ਨਾਰ੍ਯਾਃ ਪਤਿਰ੍ਗੁਰੁਃ ॥ 2 ॥

naitadāścaryamāryāyā yanmāṃ tvamabhibhāṣase |
viditantu mamāpyetadyathā nāryāḥ patirguruḥ || 2 ||

हे आर्ये, तिमीले मसँग यसरी बोल्नु आर्याको लागि आश्चर्यको कुरा होइन। नारीको पति गुरु हुन्छ भन्ने कुरा मैले पनि जानेकी छु। ^AI

Shloka 3

ਯਦ੍ਯਪ੍ਯੇष ਭਵੇਦ੍ਭਰ੍ਤਾ ਮਮਾऽਰ੍ਯੇ ਵृਤ੍ਤਵਰ੍ਜਿਤਃ ।
ਅਦ੍ਵੈਧਮੁਪਚਰ੍ਤਵ੍ਯਸ੍ਤਥਾਪ੍ਯੇष ਮਯਾ ਭਵੇਤ੍ ॥ 3 ॥

yadyapyeṣa bhavedbhartā mamā'rye vṛttavarjitaḥ |
advaidhamupacartavyastathāpyeṣa mayā bhavet || 3 ||

हे आर्ये, यद्यपि यी मेरा पति आचरणवर्जित (सदाचाररहित) भए पनि, तैपनि मैले उनको सेवा बिना द्वैध (संकोच) गर्नुपर्ने हुन्छ। ^AI

Shloka 4

ਕਿਂ ਪੁਨਰ੍ਯੋ ਗੁਣਸ਼੍ਲਾਘ੍ਯ ਸ੍ਸਾਨੁਕ੍ਰੋਸ਼ੋ ਜਿਤੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਃ ।
ਸ੍ਥਿਰਾਨੁਰਾਗੋ ਧਰ੍ਮਾਤ੍ਮਾ ਮਾਤृਵਤ੍ਪਿਤृਵਤ੍ਪ੍ਰਿਯਃ ॥ 4 ॥

kiṃ punaryo guṇaślāghya ssānukrośo jitendriyaḥ |
sthirānurāgo dharmātmā mātṛvatpitṛvatpriyaḥ || 4 ||

त्यसो भए जो गुणले प्रशंसनीय, दयालु, जितेन्द्रिय, स्थिर अनुराग भएको, धर्मात्मा र माता-पिताजस्तै प्रिय छन्, उनको कुरा के भन्नु! ^AI

Shloka 5

ਯਾਂ ਵृਤ੍ਤਿਂ ਵਰ੍ਤਤੇ ਰਾਮਃ ਕੌਸਲ੍ਯਾਯਾਂ ਮਹਾਬਲਃ ।
ਤਾਮੇਵ ਨृਪਨਾਰੀਣਾਮਨ੍ਯਾਸਾਮਪਿ ਵਰ੍ਤਤੇ ॥ 5 ॥

yāṃ vṛttiṃ vartate rāmaḥ kausalyāyāṃ mahābalaḥ |
tāmeva nṛpanārīṇāmanyāsāmapi vartate || 5 ||

महाबली रामले कौसल्याप्रति जुन आचरण गर्छन्, त्यही आचरण राजाका अन्य रानीहरूप्रति पनि गर्छन्। ^AI

Shloka 6

ਸਕृਦ੍ਦृष੍ਟਾਸ੍ਵਪਿ ਸ੍ਤ੍ਰਿषੁ ਨृਪੇਣ ਨृਪਵਤ੍ਸਲਃ ।
ਮਾਤृਵਦ੍ਵਰ੍ਤਤੇ ਵੀਰੋ ਮਾਨਮੁਤ੍ਸृਜ੍ਯ ਧਰ੍ਮਵਿਤ੍ ॥ 6 ॥

sakṛddṛṣṭāsvapi striṣu nṛpeṇa nṛpavatsalaḥ |
mātṛvadvartate vīro mānamutsṛjya dharmavit || 6 ||

राजाका प्रति वत्सल, वीर र धर्मवेत्ता रामले एक पटक मात्र देखिएका स्त्रीहरूमा पनि मान छोडेर माताजस्तै आचरण गर्छन्। ^AI

Shloka 7

ਆਗਚ੍ਛਨ੍ਤ੍ਯਾਸ਼੍ਚ ਵਿਜਨਂ ਵਨਮੇਵਂ ਭਯਾਵਹਮ੍ ।
ਸਮਾਹਿਤਂ ਮੇ ਸ਼੍ਵਸ਼੍ਰ੍ਵਾ ਚ ਹृਦਯੇ ਤਦ੍ਧृਤਂ ਮਹਤ੍ ॥ 7 ॥

āgacchantyāśca vijanaṃ vanamevaṃ bhayāvaham |
samāhitaṃ me śvaśrvā ca hṛdaye taddhṛtaṃ mahat || 7 ||

यसरी भयावह निर्जन वनमा जाँदा सासूआमाले मलाई दिएको ठूलो हृदयको (मनको) समाहित उपदेश मैले हृदयमा धारण गरेकी छु। ^AI

Shloka 8

ਪਾਣਿਪ੍ਰਦਾਨਕਾਲੇ ਚ ਯਤ੍ਪੁਰਾਤ੍ਵਗ੍ਨਿ ਸਨ੍ਨਿਧੌ ।
ਅਨੁਸ਼ਿष੍ਟਾ ਜਨਨ੍ਯਾऽਸ੍ਮਿ ਵਾਕ੍ਯਂ ਤਦਪਿ ਮੇ ਧृਤਮ੍ ॥ 8 ॥

pāṇipradānakāle ca yatpurātvagni sannidhau |
anuśiṣṭā jananyā'smi vākyaṃ tadapi me dhṛtam || 8 ||

पाणिग्रहणको समयमा पहिले अग्निको सन्निधिमा आमाले मलाई जुन वचनको अनुशासन दिनुभएको थियो, त्यो वचन पनि मैले धारण गरेकी छु। ^AI

Shloka 9

ਨਵੀਕृਤਂ ਤੁ ਤਤ੍ਸਰ੍ਵਂ ਵਾਕ੍ਯੈਸ੍ਤੇ ਧਰ੍ਮਚਾਰਿਣਿ ।
ਪਤਿਸ਼ੁਸ਼੍ਰੂषਣਾਨ੍ਨਾਰ੍ਯਾਸ੍ਤਪੋ ਨਾਨ੍ਯਦ੍ਵਿਧੀਯਤੇ ॥ 9 ॥

navīkṛtaṃ tu tatsarvaṃ vākyaiste dharmacāriṇi |
patiśuśrūṣaṇānnāryāstapo nānyadvidhīyate || 9 ||

हे धर्मचारिणी! तिम्रा ती वचनहरूले त्यो सबै नवीकृत भयो। नारीको लागि पतिको सेवा गर्नुबाहेक अरू कुनै तपस्या विहित छैन। ^AI

Shloka 10

ਸਾਵਿਤ੍ਰੀ ਪਤਿਸ਼ੁਸ਼੍ਰੂषਾਂ ਕृਤ੍ਵਾ ਸ੍ਵਰ੍ਗੇ ਮਹੀਯਤੇ ।
ਤਥਾਵृਤ੍ਤਿਸ਼੍ਚ ਯਾਤਾ ਤ੍ਵਂ ਪਤਿਸ਼ੁਸ਼੍ਰੂषਯਾ ਦਿਵਮ੍ ॥ 10 ॥

sāvitrī patiśuśrūṣāṃ kṛtvā svarge mahīyate |
tathāvṛttiśca yātā tvaṃ patiśuśrūṣayā divam || 10 ||

सावित्रीले पतिको सेवा गरेर स्वर्गमा महिमान्वित भइन्। त्यस्तै आचरण भएकी तिमी पनि पतिको सेवाद्वारा स्वर्ग गइन्। ^AI

Shloka 11

ਵਰਿष੍ਠਾ ਸਰ੍ਵਨਾਰੀਣਾਮੇषਾ ਚ ਦਿਵਿ ਦੇਵਤਾ ।
ਰੋਹਿਣੀ ਨ ਵਿਨਾਚਨ੍ਦ੍ਰਂ ਮੁਹੂਰ੍ਤਮਪਿ ਦृਸ਼੍ਯਤੇ ॥ 11 ॥

variṣṭhā sarvanārīṇāmeṣā ca divi devatā |
rohiṇī na vinācandraṃ muhūrtamapi dṛśyate || 11 ||

यी सम्पूर्ण नारीहरूमध्ये श्रेष्ठ हुन् र स्वर्गमा देवी हुन्। रोहिणी चन्द्रमाबिना एक मुहूर्त पनि देखिँदिनन्। ^AI

Shloka 12

ਏਵਂਵਿਧਾਸ਼੍ਚ ਪ੍ਰਵਰਾਃ ਸ੍ਤ੍ਰਿਯੋ ਭਰ੍ਤृਦृਢਵ੍ਰਤਾਃ ।
ਦੇਵਲੋਕੇ ਮਹੀਯਨ੍ਤੇ ਪੁਣ੍ਯੇਨ ਸ੍ਵੇਨ ਕਰ੍ਮਣਾ ॥ 12 ॥

evaṃvidhāśca pravarāḥ striyo bhartṛdṛḍhavratāḥ |
devaloke mahīyante puṇyena svena karmaṇā || 12 ||

यसै प्रकारका श्रेष्ठ स्त्रीहरू, जो पतिप्रति दृढ व्रत भएका हुन्छन्, आफ्नो पुण्य कर्मले देवलोकमा महिमान्वित हुन्छन्। ^AI

Shloka 13

ਤਤੋऽਨਸੂਯਾ ਸਂਹृष੍ਟਾ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵੋਕ੍ਤਂ ਸੀਤਯਾ ਵਚਃ ।
ਸ਼ਿਰਸ੍ਯਾਘ੍ਰਾਯ ਚੋਵਾਚ ਮੈਥਿਲੀਂ ਹਰ੍षਯਨ੍ਤ੍ਯੁਤ ॥ 13 ॥

tato'nasūyā saṃhṛṣṭā śrutvoktaṃ sītayā vacaḥ |
śirasyāghrāya covāca maithilīṃ harṣayantyuta || 13 ||

त्यसपछि अनसूयाले सीताद्वारा भनिएको त्यो वचन सुनेर हर्षित भइन् र मैथिलीको शिर चुमेर उनलाई हर्षित गर्दै भनिन्। ^AI

Shloka 14

ਨਿਯਮੈਰ੍ਵਿਵਿਧੈਰਾਪ੍ਤਂ ਤਪੋ ਹਿ ਮਹਦਸ੍ਤਿ ਮੇ ।
ਤਤ੍ਸਂਸ਼੍ਰਿਤ੍ਯ ਬਲਂ ਸੀਤੇ ਛਨ੍ਦਯੇ ਤ੍ਵਾਂ ਸ਼ੁਚਿਵ੍ਰਤੇ ॥ 14 ॥

niyamairvividhairāptaṃ tapo hi mahadasti me |
tatsaṃśritya balaṃ sīte chandaye tvāṃ śucivrate || 14 ||

हे शुचिव्रते! विविध नियमहरूद्वारा मैले ठूलो तपस्या प्राप्त गरेकी छु। त्यसैको बलमा आश्रय लिएर म तिमीलाई प्रसन्न गर्छु। ^AI

Shloka 15

ਉਪਪਨ੍ਨਂ ਮਨੋਜ੍ਞਂ ਚ ਵਚਨਂ ਤਵ ਮੈਥਿਲਿ ।
ਪ੍ਰੀਤਾ ਚਾਸ੍ਮ੍ਯੁਚਿਤਂ ਕਿਂ ਤੇ ਕਰਵਾਣਿ ਬ੍ਰਵੀਹਿ ਮੇ ॥ 15 ॥

upapannaṃ manojñaṃ ca vacanaṃ tava maithili |
prītā cāsmyucitaṃ kiṃ te karavāṇi bravīhi me || 15 ||

हे मैथिलि! तिम्रो वचन उपयुक्त र मनोहर छ। म प्रसन्न छु; तिमीलाई के उचित छ, भन, म गरूँ। ^AI

Shloka 16

ਤਸ੍ਯਾਸ੍ਤਦ੍ ਵਚਨਂ ਸ਼੍ਰੂਤ੍ਵਾ ਵਿਸ੍ਮਿਤਾ ਮਨ੍ਦਵਿਸ੍ਮਯਾ ।
ਕृਤਮਿਤ੍ਯਬ੍ਰਵੀਤ੍ ਸੀਤਾ ਤਪੋਬਲਸਮਨ੍ਵਿਤਾਮ੍ ॥ 16 ॥

tasyāstad vacanaṃ śrūtvā vismitā mandavismayā |
kṛtamityabravīt sītā tapobalasamanvitām || 16 ||

तपोबलले सम्पन्न उनको त्यो वचन सुनेर सीता विस्मित भइन् र मन्द मुस्कुराउँदै 'भयो' भनिन्। ^AI

Shloka 17

ਸਾ ਤ੍ਵੇਵਮੁਕ੍ਤਾ ਧਰ੍ਮਜ੍ਞਾ ਤਯਾ ਪ੍ਰੀਤਤਰਾऽਭਵਤ੍ ।
ਸਫਲਂ ਚ ਪ੍ਰਹਰ੍षਂ ਤੇ ਹਨ੍ਤ ਸੀਤੇ ਕਰੋਮ੍ਯਹਮ੍ ॥ 17 ॥

sā tvevamuktā dharmajñā tayā prītatarā'bhavat |
saphalaṃ ca praharṣaṃ te hanta sīte karomyaham || 17 ||

यसरी भनिएकी ती धर्मज्ञ सीताबाट अझ बढी प्रसन्न भइन् । हे सीते, म तिम्रो यो प्रहर्ष सफल बनाउँछु । ^AI

Shloka 18

ਇਦਂ ਦਿਵ੍ਯਂ ਵਰਂ ਮਾਲ੍ਯਂ ਵਸ੍ਤ੍ਰਮਾਭਰਣਾਨਿ ਚ ।
ਅਙ੍ਗਰਾਗਂ ਚ ਵੈਦੇਹਿ ਮਹਾਰ੍ਹਂ ਚਾਨੁਲੇਪਨਮ੍ ॥ 18 ॥

idaṃ divyaṃ varaṃ mālyaṃ vastramābharaṇāni ca |
aṅgarāgaṃ ca vaidehi mahārhaṃ cānulepanam || 18 ||

हे वैदेही, यो दिव्य वरको माला, वस्त्र, आभूषणहरू, अङ्गराग र महार्घ अनुलेपन । ^AI

Shloka 19

ਮਯਾ ਦਤ੍ਤਮਿਦਂ ਸੀਤੇ ਤਵ ਗਾਤ੍ਰਾਣਿ ਸ਼ੋਭਯੇਤ੍ ।
ਅਨੁਰੂਪਮਸਙ੍ਕ੍ਲਿष੍ਟਂ ਨਿਤ੍ਯਮੇਵ ਭਵਿष੍ਯਤਿ ॥ 19 ॥

mayā dattamidaṃ sīte tava gātrāṇi śobhayet |
anurūpamasaṅkliṣṭaṃ nityameva bhaviṣyati || 19 ||

हे सीते, मैले दिएको यसले तिम्रा अङ्गहरूलाई शोभा दिनेछ । यो तिम्रो अनुरूप, निर्दोष र नित्य रहनेछ । ^AI

Shloka 20

ਅਙ੍ਗਰਾਗੇਣ ਦਿਵ੍ਯੇਨ ਲਿਪ੍ਤਾਙ੍ਗੀ ਜਨਕਾਤ੍ਮਜੇ ।
ਸ਼ੋਭਯਿष੍ਯਸਿ ਭਰ੍ਤਾਰਂ ਯਥਾ ਸ਼੍ਰੀਰ੍ਵਿष੍ਣੁਮਵ੍ਯਯਮ੍ ॥ 20 ॥

aṅgarāgeṇa divyena liptāṅgī janakātmaje |
śobhayiṣyasi bhartāraṃ yathā śrīrviṣṇumavyayam || 20 ||

हे जनककी छोरी, दिव्य अङ्गरागले लिप्त अङ्ग भएर तिमीले पतिलाई यसरी शोभा दिनेछौ, जसरी श्रीले अव्यय विष्णुलाई शोभा दिन्छिन् । ^AI

Shloka 21

ਸਾ ਵਸ੍ਤ੍ਰਮਙ੍ਗਰਾਗਂ ਚ ਭੂषਣਾਨਿ ਸ੍ਰਜਸ੍ਤਥਾ ।
ਮੈਥਿਲੀ ਪ੍ਰਤਿਜਗ੍ਰਾਹ ਪ੍ਰੀਤਿਦਾਨਮਨੁਤ੍ਤਮਮ੍ ॥ 21 ॥

sā vastramaṅgarāgaṃ ca bhūṣaṇāni srajastathā |
maithilī pratijagrāha prītidānamanuttamam || 21 ||

ती मैथिलीले वस्त्र, अङ्गराग, आभूषणहरू र मालाहरू — त्यो उत्तम प्रीतिदान — ग्रहण गरिन् । ^AI

Shloka 22

ਪ੍ਰਤਿਗृਹ੍ਯ ਚ ਤਤ੍ਸੀਤਾ ਪ੍ਰੀਤਿਦਾਨਂ ਯਸ਼ਸ੍ਵਿਨੀ ।
ਸ਼੍ਲਿष੍ਟਾਞ੍ਜਲਿਪੁਟਾ ਤਤ੍ਰ ਸਮੁਪਾਸ੍ਤ ਤਪੋਧਨਾਮ੍ ॥ 22 ॥

pratigṛhya ca tatsītā prītidānaṃ yaśasvinī |
śliṣṭāñjalipuṭā tatra samupāsta tapodhanām || 22 ||

यशस्विनी सीताले त्यो प्रीतिदान ग्रहण गरेर त्यहाँ अञ्जुली जोडेर तपोधनाको उपासना गरिन् । ^AI

Shloka 23

ਤਥਾ ਸੀਤਾਮੁਪਾਸੀਨਾਮਨਸੂਯਾ ਦृਢਵ੍ਰਤਾ ।
ਵਚਨਂ ਪ੍ਰष੍ਟੁਮਾਰੇਭੇ ਕਾਞ੍ਚਿਤ੍ਪ੍ਰਿਯਕਥਾਮਨੁ ॥ 23 ॥

tathā sītāmupāsīnāmanasūyā dṛḍhavratā |
vacanaṃ praṣṭumārebhe kāñcitpriyakathāmanu || 23 ||

यसरी सीता उपासीन भएकी बेला दृढव्रता अनसूयाले कुनै प्रिय कथा सम्बन्धी वचन सोध्न आरम्भ गरिन् । ^AI

Shloka 24

ਸ੍ਵਯਂ ਵਰੇ ਕਿਲ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਾ ਤ੍ਵਮਨੇਨ ਯਸ਼ਸ੍ਵਿਨਾ ।
ਰਾਘਵੇਣੇਤਿ ਮੇ ਸਿਤੇ ਕਥਾ ਸ਼੍ਰੁਤਿਮੁਪਾਗਤਾ ॥ 24 ॥

svayaṃ vare kila prāptā tvamanena yaśasvinā |
rāghaveṇeti me site kathā śrutimupāgatā || 24 ||

हे सीते, यशस्विनी तिमीले स्वयंवरमा यिनै राघवलाई प्राप्त गरेकी हौ भन्ने कथा मेरो कानमा आएको छ । ^AI

Shloka 25

ਤਾਂ ਕਥਾਂ ਸ਼੍ਰੋਤੁਮਿਚ੍ਛਾਮਿ ਵਿਸ੍ਤਰੇਣ ਚ ਮੈਥਿਲਿ ।
ਯਥਾऽਨੁਭੂਤਂ ਕਾਰ੍ਤ੍ਸ੍ਨ੍ਯੇਨ ਤਨ੍ਮੇ ਤ੍ਵਂ ਵਕ੍ਤੁਮਰ੍ਹਸਿ ॥ 25 ॥

tāṃ kathāṃ śrotumicchāmi vistareṇa ca maithili |
yathā'nubhūtaṃ kārtsnyena tanme tvaṃ vaktumarhasi || 25 ||

हे मैथिली! त्यो कथा मैले विस्तारपूर्वक सुन्न चाहन्छु। तिमीले जस्तो अनुभव गरेकी छौ, त्यसलाई पूर्ण रूपमा मलाई बताउनु उचित हुन्छ। ^AI

Shloka 26

ਏਵਮੁਕ੍ਤਾ ਤੁ ਸਾ ਸੀਤਾ ਤਾਂ ਤਤੋ ਧਰ੍ਮਚਾਰਿਣੀਮ੍ ।
ਸ਼੍ਰੂਯਤਾਮਿਤਿ ਚੋਕ੍ਤ੍ਵਾ ਵੈ ਕਥਯਾਮਾਸ ਤਾਂ ਕਥਾਮ੍ ॥ 26 ॥

evamuktā tu sā sītā tāṃ tato dharmacāriṇīm |
śrūyatāmiti coktvā vai kathayāmāsa tāṃ kathām || 26 ||

यसरी भनिएपछि ती धर्माचरण गर्ने सीताले 'सुन्नुहोस्' भनी भनेर त्यो कथा सुनाइन्। ^AI

Shloka 27

ਮਿਥਿਲਾਧਿਪਤਿਰ੍ਵੀਰੋ ਜਨਕੋ ਨਾਮ ਧਰ੍ਮਵਿਤ੍ ।
ਕ੍षਤ੍ਰਧਰ੍ਮੇ ਹ੍ਯਭਿਰਤੋ ਨ੍ਯਾਯਤਸ਼੍ਸ਼ਾਸ੍ਤਿ ਮੇਦਿਨੀਮ੍ ॥ 27 ॥

mithilādhipatirvīro janako nāma dharmavit |
kṣatradharme hyabhirato nyāyataśśāsti medinīm || 27 ||

मिथिलाका वीर राजा जनक नामका धर्मज्ञ थिए। क्षत्रिय धर्ममा अभिरत तिनी न्यायपूर्वक पृथ्वीको शासन गर्थे। ^AI

Shloka 28

ਤਸ੍ਯ ਲਾਙ੍ਗਲਹਸ੍ਤਨ੍ਯ ਕਰ੍षਤਃ ਕ੍षੇਤ੍ਰਮਣ੍ਡਲਮ੍ ।
ਅਹਂ ਕਿਲੋਤ੍ਥਿਤਾ ਭਿਤ੍ਵਾ ਜਗਤੀਂ ਨृਪਤੇਸ੍ਸੁਤਾ ॥ 28 ॥

tasya lāṅgalahastanya karṣataḥ kṣetramaṇḍalam |
ahaṃ kilotthitā bhitvā jagatīṃ nṛpatessutā || 28 ||

तिनले हलो हातमा लिएर खेतको क्षेत्र जोत्दा मैले पृथ्वीलाई चिरेर निस्कें — म राजाकी छोरी हुँ। ^AI

Shloka 29

ਸ ਮਾਂ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਨਰਪਤਿਰ੍ਮੁष੍ਟਿਵਿਕ੍षੇਪਤਤ੍ਪਰਃ ।
ਪਾਂਸੁਕੁਣ੍ਠਿਤਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗੀਂ ਜਨਕੋ ਵਿਸ੍ਮਿਤੋऽਭਵਤ੍ ॥ 29 ॥

sa māṃ dṛṣṭvā narapatirmuṣṭivikṣepatatparaḥ |
pāṃsukuṇṭhitasarvāṅgīṃ janako vismito'bhavat || 29 ||

मलाई देखेर मुट्ठी फ्याँक्न तत्पर भएका ती नरपति जनक, धुलोले सबै अङ्ग ढाकिएकी मलाई देखेर विस्मित भए। ^AI

Shloka 30

ਅਨਪਤ੍ਯੇਨ ਚ ਸ੍ਨੇਹਾਦਙ੍ਕਮਾਰੋਪ੍ਯ ਚ ਸ੍ਵਯਮ੍ ।
ਮਮੇਯਂ ਤਨਯੇਤ੍ਯੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਸ੍ਨੇਹੋ ਮਯਿ ਨਿਪਾਤਿਤਃ ॥ 30 ॥

anapatyena ca snehādaṅkamāropya ca svayam |
mameyaṃ tanayetyuktvā sneho mayi nipātitaḥ || 30 ||

सन्तान नभएको हुनाले स्नेहले तिनले स्वयं मलाई काखमा राखेर 'यो मेरी छोरी हो' भनी ममाथि स्नेह प्रकट गरे। ^AI

Shloka 31

ਅਨ੍ਤਰਿਕ੍षੇ ਚ ਵਾਗੁਕ੍ਤਾऽਪ੍ਰਤਿਮਾऽਮਾਨੁषੀ ਕਿਲ ।
ਏਵਮੇਤਨ੍ਨਰਪਤੇ ਧਰ੍ਮੇਣ ਤਨਯਾ ਤਵ ॥ 31 ॥

antarikṣe ca vāguktā'pratimā'mānuṣī kila |
evametannarapate dharmeṇa tanayā tava || 31 ||

आकाशमा कुनै अतुलनीय, अमानुषी वाणी भनियो — 'हे नरपति! यो सत्य हो, धर्मले यिनी तिम्री छोरी हुन्।' ^AI

Shloka 32

ਤਤਃ ਪ੍ਰਹृष੍ਟੋ ਧਰ੍ਮਾਤ੍ਮਾ ਪਿਤਾ ਮੇ ਮਿਥਿਲਾਧਿਪਃ ।
ਅਵਾਪ੍ਤੋ ਵਿਪੁਲਾਂ ਬੁਦ੍ਧਿਂ ਮਾਮਵਾਪ੍ਯ ਨਰਾਧਿਪਃ ॥ 32 ॥

tataḥ prahṛṣṭo dharmātmā pitā me mithilādhipaḥ |
avāpto vipulāṃ buddhiṃ māmavāpya narādhipaḥ || 32 ||

त्यसपछि धर्मात्मा मेरा पिता मिथिलाधिपतिले मलाई प्राप्त गरेर विपुल बुद्धि प्राप्त गरे र प्रसन्न भए। ^AI

Shloka 33

ਦਤ੍ਤਾ ਚਾਸ੍ਮੀष੍ਟਵਦ੍ਦੇਵ੍ਯੈ ਜ੍ਯੇष੍ਠਾਯੈ ਪੁਣ੍ਯਕਰ੍ਮਣਾ ।
ਤਯਾ ਸਮ੍ਭਾਵਿਤਾ ਚਾਸ੍ਮਿ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਯਾ ਮਾਤृਸੌਹृਦਾਤ੍ ॥ 33 ॥

dattā cāsmīṣṭavaddevyai jyeṣṭhāyai puṇyakarmaṇā |
tayā sambhāvitā cāsmi snigdhayā mātṛsauhṛdāt || 33 ||

र पुण्यकर्मा मेरा पिताले मलाई ज्येष्ठ देवीलाई इष्टदेवताको अर्पण गरेझैँ अर्पण गरेका थिए। तिनै स्नेही आमाले मातृस्नेहका कारण मलाई आदरभाव देखाइन्। ^AI

Shloka 34

ਪਤਿਸਂਯੋਗਸੁਲਭਂ ਵਯੋ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਤੁ ਮੇ ਪਿਤਾ ।
ਚਿਨ੍ਤਾਮਭ੍ਯਗਮਦ੍ਧੀਨੋ ਵਿਤ੍ਤਨਾਸ਼ਾਦਿਵਾਧਨਃ ॥ 34 ॥

patisaṃyogasulabhaṃ vayo dṛṣṭvā tu me pitā |
cintāmabhyagamaddhīno vittanāśādivādhanaḥ || 34 ||

पतिसमागमका लागि उपयुक्त मेरो वय देखेर मेरा पिता, धननाश भएको ऋणीझैँ दीन भई चिन्तामा डुबे। ^AI

Shloka 35

ਸਦृਸ਼ਾਚ੍ਚਾਪਕृष੍ਟਾਚ੍ਚ ਲੋਕੇ ਕਨ੍ਯਾਪਿਤਾ ਜਨਾਤ੍ ।
ਪ੍ਰਧਰ੍षਣਾਮਵਾਪ੍ਨੋਤਿ ਸ਼ਕ੍ਰੇਣਾਪਿ ਸਮੋ ਭੁਵਿ ॥ 35 ॥

sadṛśāccāpakṛṣṭācca loke kanyāpitā janāt |
pradharṣaṇāmavāpnoti śakreṇāpi samo bhuvi || 35 ||

संसारमा कन्याको पिताले आफ्नी छोरीसँग समान वा उसभन्दा हीन जनबाट पनि अपमान सहनुपर्छ, चाहे त्यो पृथ्वीमा इन्द्रसँगै बराबर किन न होस्। ^AI

Shloka 36

ਤਾਂ ਧਰ੍षਣਾਮਦੂਰਸ੍ਥਾਂ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਚਾਤ੍ਮਨਿ ਪਾਰ੍ਥਿਵਃ ।
ਚਿਨ੍ਤਾਰ੍ਣਵਗਤਃ ਪਾਰਂ ਨਾਸਸਾਦਾਪ੍ਲਵੋ ਯਥਾ ॥ 36 ॥

tāṃ dharṣaṇāmadūrasthāṃ dṛṣṭvā cātmani pārthivaḥ |
cintārṇavagataḥ pāraṃ nāsasādāplavo yathā || 36 ||

त्यो नजिकै आइपुगेको अपमान आफूमाथि देखेर राजा चिन्ताको समुद्रमा फसे, र नाउ नभएको मानिसझैँ किनारा भेट्न सकेनन्। ^AI

Shloka 37

ਅਯੋਨਿਜਾਂ ਹਿ ਮਾਂ ਜ੍ਞਾਤ੍ਵਾ ਨਾਧ੍ਯਗਚ੍ਛਦ੍ਵਿਚਿਨ੍ਤਯਨ੍ ।
ਸਦृਸ਼ਂ ਚਾਨੁਰੂਪਂ ਚ ਮਹੀਪਾਲਃ ਪਤਿਂ ਮਮ ॥ 37 ॥

ayonijāṃ hi māṃ jñātvā nādhyagacchadvicintayan |
sadṛśaṃ cānurūpaṃ ca mahīpālaḥ patiṃ mama || 37 ||

म अयोनिज (आमाको गर्भबाट नजन्मेकी) हुँ भनी जानेर पनि ती राजाले विचार गर्दा मेरो लागि समान र अनुरूप पति भेट्टाउन सकेनन्। ^AI

Shloka 38

ਤਸ੍ਯ ਬੁਦ੍ਧਿਰਿਯਂ ਜਾਤਾ ਚਿਨ੍ਤਯਾਨਸ੍ਯ ਸਨ੍ਤਤਮ੍ ।
ਸ੍ਵਯਂਵਰਂ ਤਨੂਜਾਯਾਃ ਕਰਿष੍ਯਾਮੀਤਿ ਧੀਮਤਃ ॥ 38 ॥

tasya buddhiriyaṃ jātā cintayānasya santatam |
svayaṃvaraṃ tanūjāyāḥ kariṣyāmīti dhīmataḥ || 38 ||

निरन्तर विचार गर्ने ती बुद्धिमान् राजाको मनमा यो विचार आयो — म आफ्नी छोरीको स्वयंवर गराउनेछु। ^AI

Shloka 39

ਮਹਾਯਜ੍ਞੇ ਤਦਾ ਤਸ੍ਯ ਵਰੁਣੇਨ ਮਹਾਤ੍ਮਨਾ ।
ਦਤ੍ਤਂ ਧਨੁਰ੍ਵਰਂ ਪ੍ਰੀਤ੍ਯਾ ਤੂਣੀ ਚਾਕ੍षਯਸਾਯਕੌ ॥ 39 ॥

mahāyajñe tadā tasya varuṇena mahātmanā |
dattaṃ dhanurvaraṃ prītyā tūṇī cākṣayasāyakau || 39 ||

तब तिनको महायज्ञमा महात्मा वरुणले प्रसन्न भई उनलाई उत्तम धनु र अक्षय बाण भएको तूणीर दिएका थिए। ^AI

Shloka 40

ਅਸਞ੍ਚਾਲ੍ਯਂ ਮਨੁष੍ਯੈਸ਼੍ਚ ਯਤ੍ਨੇਨਾਪਿ ਚ ਗੌਰਵਾਤ੍ ।
ਤਨ੍ਨ ਸ਼ਕ੍ਤਾ ਨਮਯਿਤੁਂ ਸ੍ਵਪ੍ਨੇष੍ਵਪਿ ਨਰਾਧਿਪਾਃ ॥ 40 ॥

asañcālyaṃ manuṣyaiśca yatnenāpi ca gauravāt |
tanna śaktā namayituṃ svapneṣvapi narādhipāḥ || 40 ||

त्यो धनु मानिसहरूले प्रयत्न गरे पनि गौरवका कारण हल्लाउन नसक्ने थियो; पृथ्वीका राजाहरू सपनामा पनि त्यसलाई नुकाउन सक्दैनथे। ^AI

Shloka 41

ਤਦ੍ਧਨੁਃ ਪ੍ਰਾਪ੍ਯ ਮੇ ਪਿਤ੍ਰਾ ਵ੍ਯਾਹृਤਂ ਸਤ੍ਯਵਾਦਿਨਾ ।
ਸਮਵਾਯੇ ਨਰੇਨ੍ਦ੍ਰਾਣਾਂ ਪੂਰ੍ਵਮਾਮਨ੍ਤ੍ਰ੍ਯ ਪਾਰ੍ਥਿਵਾਨ੍ ॥ 41 ॥

taddhanuḥ prāpya me pitrā vyāhṛtaṃ satyavādinā |
samavāye narendrāṇāṃ pūrvamāmantrya pārthivān || 41 ||

त्यो धनु मेरा सत्यवादी पिताले राजाहरूको समागममा पहिले राजाहरूलाई सम्बोधन गरेर भनेका थिए — ^AI

Shloka 42

ਇਦਂ ਚ ਧਨੁਰੁਦ੍ਯਮ੍ਯ ਸਜ੍ਯਂ ਯਃ ਕੁਰੁਤੇ ਨਰਃ ।
ਤਸ੍ਯ ਮੇ ਦੁਹਿਤਾ ਭਾਰ੍ਯਾ ਭਵਿष੍ਯਤਿ ਨ ਸਂਸ਼ਯਃ ॥ 42 ॥

idaṃ ca dhanurudyamya sajyaṃ yaḥ kurute naraḥ |
tasya me duhitā bhāryā bhaviṣyati na saṃśayaḥ || 42 ||

यो धनु उठाएर जसले यसलाई गुण लगाउन सक्छ, त्यसका लागि मेरी छोरी पत्नी हुनेछिन्, यसमा कुनै शंका छैन। ^AI

Shloka 43

ਤਚ੍ਚ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਧਨੁਸ਼੍ਸ਼੍ਰੇष੍ਠਂ ਗੌਰਵਾਦ੍ਗਿਰਿਸਨ੍ਨਿਭਮ੍ ।
ਅਭਿਵਾਦ੍ਯ ਨृਪਾ ਜਗ੍ਮੁਰਸ਼ਕ੍ਤਾਸ੍ਤਸ੍ਯ ਤੋਲਨੇ ॥ 43 ॥

tacca dṛṣṭvā dhanuśśreṣṭhaṃ gauravādgirisannibham |
abhivādya nṛpā jagmuraśaktāstasya tolane || 43 ||

त्यस पर्वतसमान उत्तम धनुलाई देखेर राजाहरूले गौरवका साथ अभिवादन गरेर गए, तर त्यसलाई तौल्न (उचाल्न) सकेनन्। ^AI

Shloka 44

ਸੁਦੀਰ੍ਘਸ੍ਯ ਤੁ ਕਾਲਸ੍ਯ ਰਾਘਵੋऽਯਂ ਮਹਾਦ੍ਯੁਤਿਃ ।
ਵਿਸ਼੍ਵਾਮਿਤ੍ਰੇਣ ਸਹਿਤੋ ਯਜ੍ਞਂ ਦ੍ਰष੍ਟੁਂ ਸਮਾਗਤਃ ॥ 44 ॥

sudīrghasya tu kālasya rāghavo'yaṃ mahādyutiḥ |
viśvāmitreṇa sahito yajñaṃ draṣṭuṃ samāgataḥ || 44 ||

धेरै लामो समयपछि यी महातेजस्वी राघव (राम) विश्वामित्रसँगै यज्ञ हेर्न आएका छन्। ^AI

Shloka 45

ਲਕ੍ष੍ਮਣੇਨ ਸਹ ਭ੍ਰਾਤ੍ਰਾ ਰਾਮ ਸ੍ਸਤ੍ਯਪਰਾਕ੍ਰਮਃ ।
ਵਿਸ਼੍ਵਾਮਿਤ੍ਰਸ੍ਤੁ ਧਰ੍ਮਾਤ੍ਮਾ ਮਮ ਪਿਤ੍ਰਾ ਸੁਪੂਜਿਤਃ ॥ 45 ॥

lakṣmaṇena saha bhrātrā rāma ssatyaparākramaḥ |
viśvāmitrastu dharmātmā mama pitrā supūjitaḥ || 45 ||

सत्यपराक्रमी राम आफ्ना भाइ लक्ष्मणसँगै छन्, र धर्मात्मा विश्वामित्रलाई मेरा पिताले राम्ररी पूजा गरेका छन्। ^AI

Shloka 46

ਪ੍ਰੋਵਾਚ ਪਿਤਰਂ ਤਤ੍ਰ ਭ੍ਰਾਤਰੌ ਰਾਮਲਕ੍ष੍ਮਣੌ ।
ਸੁਤੌ ਦਸ਼ਰਥਸ੍ਯੇਮੌ ਧਨੁਰ੍ਦਰ੍ਸ਼ਕਾਙ੍ਕ੍षਿਣੌ ।
ਧਨੁਰ੍ਦਰ੍ਸ਼ਯ ਰਾਮਾਯ ਰਾਜਪੁਤ੍ਰਾਯ ਦੈਵਿਕਮ੍ ॥ 46 ॥

provāca pitaraṃ tatra bhrātarau rāmalakṣmaṇau |
sutau daśarathasyemau dhanurdarśakāṅkṣiṇau |
dhanurdarśaya rāmāya rājaputrāya daivikam || 46 ||

त्यहाँ उनले पितालाई भने — यी दुवै भाइ राम र लक्ष्मण दशरथका छोरा हुन्, धनु हेर्न चाहन्छन्; हे राजन्, राजकुमार रामका लागि दैविक धनु देखाऊ। ^AI

Shloka 47

ਇਤ੍ਯੁਕ੍ਤਸ੍ਤੇਨ ਵਿਪ੍ਰੇਣ ਤਦ੍ਧਨੁਸ੍ਸਮੁਪਾਨਯਤ੍ ॥ 47 ॥

ityuktastena vipreṇa taddhanussamupānayat || 47 ||

त्यस ब्राह्मण (विश्वामित्र)ले यसो भनेपछि उनले त्यो धनु ल्याए। ^AI

Shloka 48

ਨਿਮੇषਾਨ੍ਤਰਮਾਤ੍ਰੇਣ ਤਦਾऽਨਮ੍ਯ ਮਹਾਬਲਃ ।
ਜ੍ਯਾਂ ਸਮਾਰੋਪ੍ਯ ਝਡਿਤਿ ਪੂਰਯਾਮਾਸ ਵੀਰ੍ਯਵਾਨ੍ ॥ 48 ॥

nimeṣāntaramātreṇa tadā'namya mahābalaḥ |
jyāṃ samāropya jhaḍiti pūrayāmāsa vīryavān || 48 ||

त्यसपछि महाबली वीर्यवान् (राम)ले एक निमेषभरमै त्यसलाई झुकाएर छिट्टै गुण चढाएर ताने। ^AI

Shloka 49

ਤੇਨ ਪੂਰਯਤਾ ਵੇਗਾਨ੍ਮਧ੍ਯੇ ਭਗ੍ਨਂ ਦ੍ਵਿਧਾ ਧਨੁਃ ।
ਤਸ੍ਯ ਸ਼ਬ੍ਦੋ ਭਵਦ੍ਭੀਮਃ ਪਤਿਤਸ੍ਯਾਸ਼ਨੇਰਿਵ ॥ 49 ॥

tena pūrayatā vegānmadhye bhagnaṃ dvidhā dhanuḥ |
tasya śabdo bhavadbhīmaḥ patitasyāśaneriva || 49 ||

उनले वेगसाथ तान्दा त्यो धनु बीचबाट दुई भाग भएर भाँचियो। त्यो खस्दा ठूलो असनि (वज्र) खसेझैँ भयानक शब्द भयो। ^AI

Shloka 50

ਤਤੋऽਹਂ ਤਤ੍ਰ ਰਾਮਾਯ ਪਿਤ੍ਰਾ ਸਤ੍ਯਾਭਿਸਨ੍ਧਿਨਾ ।
ਨਿਸ਼੍ਚਿਤਾ ਦਾਤੁਮੁਦ੍ਯਮ੍ਯ ਜਲਭਾਜਨਮੁਤ੍ਤਮਮ੍ ॥ 50 ॥

tato'haṃ tatra rāmāya pitrā satyābhisandhinā |
niścitā dātumudyamya jalabhājanamuttamam || 50 ||

त्यसपछि मैले त्यहाँ सत्यको पालना गर्ने पिताले रामलाई दिन निश्चय गरी उत्तम जलपात्र उठाएँ। ^AI

Shloka 51

ਦੀਯਮਾਨਾਂ ਨ ਤੁ ਤਦਾ ਪ੍ਰਤਿਜਗ੍ਰਾਹ ਰਾਘਵਃ ।
ਅਵਿਜ੍ਞਾਯ ਪਿਤੁਸ਼੍ਛਨ੍ਦਮਯੋਧ੍ਯਾऽਧਿਪਤੇਃ ਪ੍ਰਭੋਃ ॥ 51 ॥

dīyamānāṃ na tu tadā pratijagrāha rāghavaḥ |
avijñāya pituśchandamayodhyā'dhipateḥ prabhoḥ || 51 ||

तर त्यसबेला दिइँदै गरेको त्यो जलपात्र राघव (राम) ले ग्रहण गरेनन्, किनकि उनले अयोध्याका अधिपति प्रभु पिताको अभिप्राय बुझेका थिएनन्। ^AI

Shloka 52

ਤਤ ਸ਼੍ਸ਼੍ਵਸ਼ੁਰਮਾਮਨ੍ਤ੍ਰ੍ਯ ਵृਦ੍ਧਂ ਦਸ਼ਰਥਂ ਨृਪਮ੍ ।
ਮਮ ਪਿਤ੍ਰਾ ਤ੍ਵਹਂ ਦਤ੍ਤਾ ਰਾਮਾਯ ਵਿਦਿਤਾਤ੍ਮਨੇ ॥ 52 ॥

tata śśvaśuramāmantrya vṛddhaṃ daśarathaṃ nṛpam |
mama pitrā tvahaṃ dattā rāmāya viditātmane || 52 ||

त्यसपछि मैले वृद्ध राजा दशरथलाई सम्बोधन गरी भनेँ; मेरा पिताले मलाई आत्मज्ञानी रामलाई नै दिएका हुन्। ^AI

Shloka 53

ਮਮ ਚੈਵਾਨੁਜਾ ਸਾਧ੍ਵੀ ਊਰ੍ਮਿਲਾ ਪ੍ਰਿਯਦਰ੍ਸ਼ਨਾ ।
ਭਾਰ੍ਯਾਰ੍ਥੇ ਲਕ੍ष੍ਮਣਸ੍ਯਾਪਿ ਦਤ੍ਤਾ ਪਿਤ੍ਰਾ ਮਮ ਸ੍ਵਯਮ੍ ॥ 53 ॥

mama caivānujā sādhvī ūrmilā priyadarśanā |
bhāryārthe lakṣmaṇasyāpi dattā pitrā mama svayam || 53 ||

मेरी साध्वी र प्रियदर्शना कनिष्ठा बहिनी ऊर्मिलालाई पनि मेरा पिताले स्वयं लक्ष्मणकी पत्नीका रूपमा दिए। ^AI

Shloka 54

ਏਵਂ ਦਤ੍ਤਾऽਸ੍ਮਿ ਰਾਮਾਯ ਤਦਾ ਤਸ੍ਮਿਨ੍ਸ੍ਵਯਂਵਰੇ ।
ਅਨੁਰਕ੍ਤਾऽਸ੍ਮਿ ਧਰ੍ਮੇਣ ਪਤਿਂ ਵੀਰ੍ਯਵਤਾਂ ਵਰਮ੍ ॥ 54 ॥

evaṃ dattā'smi rāmāya tadā tasminsvayaṃvare |
anuraktā'smi dharmeṇa patiṃ vīryavatāṃ varam || 54 ||

यसरी त्यस स्वयंवरमा म रामलाई दिइएकी हुँ; र म धर्मपूर्वक वीरहरूमध्ये श्रेष्ठ पतिप्रति अनुरक्त भएकी छु। ^AI

ਇਤ੍ਯਾਰ੍षੇ ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਰਾਮਾਯਣੇ ਵਾਲ੍ਮੀਕੀਯ ਆਦਿਕਾਵ੍ਯੇ ਅਯੋਧ੍ਯਾਕਾਣ੍ਡੇ ਅष੍ਟਾਦਸ਼ਾਧਿਕਸ਼ਤਤਮਸ੍ਸਰ੍ਗਃ ॥

Sanskrit — Devanagari (original)

श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे अयोध्याकाण्डम् ।

अथ अष्टादशाधिकशततमस्सर्गः ।

सात्वेवमुक्ता वैदेही अनसूयाऽनसूयया ।

प्रतिपूज्य वचो मन्दं प्रवक्तुमुपचक्रमे ॥ 1 ॥

नैतदाश्चर्यमार्याया यन्मां त्वमभिभाषसे ।

विदितन्तु ममाप्येतद्यथा नार्याः पतिर्गुरुः ॥ 2 ॥

यद्यप्येष भवेद्भर्ता ममाऽर्ये वृत्तवर्जितः ।

अद्वैधमुपचर्तव्यस्तथाप्येष मया भवेत् ॥ 3 ॥

किं पुनर्यो गुणश्लाघ्य स्सानुक्रोशो जितेन्द्रियः ।

स्थिरानुरागो धर्मात्मा मातृवत्पितृवत्प्रियः ॥ 4 ॥

यां वृत्तिं वर्तते रामः कौसल्यायां महाबलः ।

तामेव नृपनारीणामन्यासामपि वर्तते ॥ 5 ॥

सकृद्दृष्टास्वपि स्त्रिषु नृपेण नृपवत्सलः ।

मातृवद्वर्तते वीरो मानमुत्सृज्य धर्मवित् ॥ 6 ॥

आगच्छन्त्याश्च विजनं वनमेवं भयावहम् ।

समाहितं मे श्वश्र्वा च हृदये तद्धृतं महत् ॥ 7 ॥

पाणिप्रदानकाले च यत्पुरात्वग्नि सन्निधौ ।

अनुशिष्टा जनन्याऽस्मि वाक्यं तदपि मे धृतम् ॥ 8 ॥

नवीकृतं तु तत्सर्वं वाक्यैस्ते धर्मचारिणि ।

पतिशुश्रूषणान्नार्यास्तपो नान्यद्विधीयते ॥ 9 ॥

सावित्री पतिशुश्रूषां कृत्वा स्वर्गे महीयते ।

तथावृत्तिश्च याता त्वं पतिशुश्रूषया दिवम् ॥ 10 ॥

वरिष्ठा सर्वनारीणामेषा च दिवि देवता ।

रोहिणी न विनाचन्द्रं मुहूर्तमपि दृश्यते ॥ 11 ॥

एवंविधाश्च प्रवराः स्त्रियो भर्तृदृढव्रताः ।

देवलोके महीयन्ते पुण्येन स्वेन कर्मणा ॥ 12 ॥

ततोऽनसूया संहृष्टा श्रुत्वोक्तं सीतया वचः ।

शिरस्याघ्राय चोवाच मैथिलीं हर्षयन्त्युत ॥ 13 ॥

नियमैर्विविधैराप्तं तपो हि महदस्ति मे ।

तत्संश्रित्य बलं सीते छन्दये त्वां शुचिव्रते ॥ 14 ॥

उपपन्नं मनोज्ञं च वचनं तव मैथिलि ।

प्रीता चास्म्युचितं किं ते करवाणि ब्रवीहि मे ॥ 15 ॥

तस्यास्तद् वचनं श्रूत्वा विस्मिता मन्दविस्मया ।

कृतमित्यब्रवीत् सीता तपोबलसमन्विताम् ॥ 16 ॥

सा त्वेवमुक्ता धर्मज्ञा तया प्रीततराऽभवत् ।

सफलं च प्रहर्षं ते हन्त सीते करोम्यहम् ॥ 17 ॥

इदं दिव्यं वरं माल्यं वस्त्रमाभरणानि च ।

अङ्गरागं च वैदेहि महार्हं चानुलेपनम् ॥ 18 ॥

मया दत्तमिदं सीते तव गात्राणि शोभयेत् ।

अनुरूपमसङ्क्लिष्टं नित्यमेव भविष्यति ॥ 19 ॥

अङ्गरागेण दिव्येन लिप्ताङ्गी जनकात्मजे ।

शोभयिष्यसि भर्तारं यथा श्रीर्विष्णुमव्ययम् ॥ 20 ॥

सा वस्त्रमङ्गरागं च भूषणानि स्रजस्तथा ।

मैथिली प्रतिजग्राह प्रीतिदानमनुत्तमम् ॥ 21 ॥

प्रतिगृह्य च तत्सीता प्रीतिदानं यशस्विनी ।

श्लिष्टाञ्जलिपुटा तत्र समुपास्त तपोधनाम् ॥ 22 ॥

तथा सीतामुपासीनामनसूया दृढव्रता ।

वचनं प्रष्टुमारेभे काञ्चित्प्रियकथामनु ॥ 23 ॥

स्वयं वरे किल प्राप्ता त्वमनेन यशस्विना ।

राघवेणेति मे सिते कथा श्रुतिमुपागता ॥ 24 ॥

तां कथां श्रोतुमिच्छामि विस्तरेण च मैथिलि ।

यथाऽनुभूतं कार्त्स्न्येन तन्मे त्वं वक्तुमर्हसि ॥ 25 ॥

एवमुक्ता तु सा सीता तां ततो धर्मचारिणीम् ।

श्रूयतामिति चोक्त्वा वै कथयामास तां कथाम् ॥ 26 ॥

मिथिलाधिपतिर्वीरो जनको नाम धर्मवित् ।

क्षत्रधर्मे ह्यभिरतो न्यायतश्शास्ति मेदिनीम् ॥ 27 ॥

तस्य लाङ्गलहस्तन्य कर्षतः क्षेत्रमण्डलम् ।

अहं किलोत्थिता भित्वा जगतीं नृपतेस्सुता ॥ 28 ॥

स मां दृष्ट्वा नरपतिर्मुष्टिविक्षेपतत्परः ।

पांसुकुण्ठितसर्वाङ्गीं जनको विस्मितोऽभवत् ॥ 29 ॥

अनपत्येन च स्नेहादङ्कमारोप्य च स्वयम् ।

ममेयं तनयेत्युक्त्वा स्नेहो मयि निपातितः ॥ 30 ॥

अन्तरिक्षे च वागुक्ताऽप्रतिमाऽमानुषी किल ।

एवमेतन्नरपते धर्मेण तनया तव ॥ 31 ॥

ततः प्रहृष्टो धर्मात्मा पिता मे मिथिलाधिपः ।

अवाप्तो विपुलां बुद्धिं मामवाप्य नराधिपः ॥ 32 ॥

दत्ता चास्मीष्टवद्देव्यै ज्येष्ठायै पुण्यकर्मणा ।

तया सम्भाविता चास्मि स्निग्धया मातृसौहृदात् ॥ 33 ॥

पतिसंयोगसुलभं वयो दृष्ट्वा तु मे पिता ।

चिन्तामभ्यगमद्धीनो वित्तनाशादिवाधनः ॥ 34 ॥

सदृशाच्चापकृष्टाच्च लोके कन्यापिता जनात् ।

प्रधर्षणामवाप्नोति शक्रेणापि समो भुवि ॥ 35 ॥

तां धर्षणामदूरस्थां दृष्ट्वा चात्मनि पार्थिवः ।

चिन्तार्णवगतः पारं नाससादाप्लवो यथा ॥ 36 ॥

अयोनिजां हि मां ज्ञात्वा नाध्यगच्छद्विचिन्तयन् ।

सदृशं चानुरूपं च महीपालः पतिं मम ॥ 37 ॥

तस्य बुद्धिरियं जाता चिन्तयानस्य सन्ततम् ।

स्वयंवरं तनूजायाः करिष्यामीति धीमतः ॥ 38 ॥

महायज्ञे तदा तस्य वरुणेन महात्मना ।

दत्तं धनुर्वरं प्रीत्या तूणी चाक्षयसायकौ ॥ 39 ॥

असञ्चाल्यं मनुष्यैश्च यत्नेनापि च गौरवात् ।

तन्न शक्ता नमयितुं स्वप्नेष्वपि नराधिपाः ॥ 40 ॥

तद्धनुः प्राप्य मे पित्रा व्याहृतं सत्यवादिना ।

समवाये नरेन्द्राणां पूर्वमामन्त्र्य पार्थिवान् ॥ 41 ॥

इदं च धनुरुद्यम्य सज्यं यः कुरुते नरः ।

तस्य मे दुहिता भार्या भविष्यति न संशयः ॥ 42 ॥

तच्च दृष्ट्वा धनुश्श्रेष्ठं गौरवाद्गिरिसन्निभम् ।

अभिवाद्य नृपा जग्मुरशक्तास्तस्य तोलने ॥ 43 ॥

सुदीर्घस्य तु कालस्य राघवोऽयं महाद्युतिः ।

विश्वामित्रेण सहितो यज्ञं द्रष्टुं समागतः ॥ 44 ॥

लक्ष्मणेन सह भ्रात्रा राम स्सत्यपराक्रमः ।

विश्वामित्रस्तु धर्मात्मा मम पित्रा सुपूजितः ॥ 45 ॥

प्रोवाच पितरं तत्र भ्रातरौ रामलक्ष्मणौ ।

सुतौ दशरथस्येमौ धनुर्दर्शकाङ्क्षिणौ ।

धनुर्दर्शय रामाय राजपुत्राय दैविकम् ॥ 46 ॥

इत्युक्तस्तेन विप्रेण तद्धनुस्समुपानयत् ॥ 47 ॥

निमेषान्तरमात्रेण तदाऽनम्य महाबलः ।

ज्यां समारोप्य झडिति पूरयामास वीर्यवान् ॥ 48 ॥

तेन पूरयता वेगान्मध्ये भग्नं द्विधा धनुः ।

तस्य शब्दो भवद्भीमः पतितस्याशनेरिव ॥ 49 ॥

ततोऽहं तत्र रामाय पित्रा सत्याभिसन्धिना ।

निश्चिता दातुमुद्यम्य जलभाजनमुत्तमम् ॥ 50 ॥

दीयमानां न तु तदा प्रतिजग्राह राघवः ।

अविज्ञाय पितुश्छन्दमयोध्याऽधिपतेः प्रभोः ॥ 51 ॥

तत श्श्वशुरमामन्त्र्य वृद्धं दशरथं नृपम् ।

मम पित्रा त्वहं दत्ता रामाय विदितात्मने ॥ 52 ॥

मम चैवानुजा साध्वी ऊर्मिला प्रियदर्शना ।

भार्यार्थे लक्ष्मणस्यापि दत्ता पित्रा मम स्वयम् ॥ 53 ॥

एवं दत्ताऽस्मि रामाय तदा तस्मिन्स्वयंवरे ।

अनुरक्ताऽस्मि धर्मेण पतिं वीर्यवतां वरम् ॥ 54 ॥

इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये अयोध्याकाण्डे अष्टादशाधिकशततमस्सर्गः ॥

🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Gurmukhi script. Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version. It is a transliteration, not a translation — see “Meaning” for translations where available.

2.118 ਅਯੋਧ੍ਯਾਕਾਣ੍ਡ - ਅष੍ਟਾਦਸ਼ਾਧਿਕਸ਼ਤਤਮ ਸਰ੍ਗਃ