ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਵਾਲ੍ਮੀਕੀਯ ਰਾਮਾਯਣੇ ਅਯੋਧ੍ਯਾਕਾਣ੍ਡਮ੍ ।
ਅਥ ਅष੍ਟਾਦਸ਼ਾਧਿਕਸ਼ਤਤਮਸ੍ਸਰ੍ਗਃ ।
ਸਾਤ੍ਵੇਵਮੁਕ੍ਤਾ ਵੈਦੇਹੀ ਅਨਸੂਯਾऽਨਸੂਯਯਾ ।
ਪ੍ਰਤਿਪੂਜ੍ਯ ਵਚੋ ਮਨ੍ਦਂ ਪ੍ਰਵਕ੍ਤੁਮੁਪਚਕ੍ਰਮੇ ॥ 1 ॥
ਨੈਤਦਾਸ਼੍ਚਰ੍ਯਮਾਰ੍ਯਾਯਾ ਯਨ੍ਮਾਂ ਤ੍ਵਮਭਿਭਾषਸੇ ।
ਵਿਦਿਤਨ੍ਤੁ ਮਮਾਪ੍ਯੇਤਦ੍ਯਥਾ ਨਾਰ੍ਯਾਃ ਪਤਿਰ੍ਗੁਰੁਃ ॥ 2 ॥
ਯਦ੍ਯਪ੍ਯੇष ਭਵੇਦ੍ਭਰ੍ਤਾ ਮਮਾऽਰ੍ਯੇ ਵृਤ੍ਤਵਰ੍ਜਿਤਃ ।
ਅਦ੍ਵੈਧਮੁਪਚਰ੍ਤਵ੍ਯਸ੍ਤਥਾਪ੍ਯੇष ਮਯਾ ਭਵੇਤ੍ ॥ 3 ॥
ਕਿਂ ਪੁਨਰ੍ਯੋ ਗੁਣਸ਼੍ਲਾਘ੍ਯ ਸ੍ਸਾਨੁਕ੍ਰੋਸ਼ੋ ਜਿਤੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਃ ।
ਸ੍ਥਿਰਾਨੁਰਾਗੋ ਧਰ੍ਮਾਤ੍ਮਾ ਮਾਤृਵਤ੍ਪਿਤृਵਤ੍ਪ੍ਰਿਯਃ ॥ 4 ॥
ਯਾਂ ਵृਤ੍ਤਿਂ ਵਰ੍ਤਤੇ ਰਾਮਃ ਕੌਸਲ੍ਯਾਯਾਂ ਮਹਾਬਲਃ ।
ਤਾਮੇਵ ਨृਪਨਾਰੀਣਾਮਨ੍ਯਾਸਾਮਪਿ ਵਰ੍ਤਤੇ ॥ 5 ॥
ਸਕृਦ੍ਦृष੍ਟਾਸ੍ਵਪਿ ਸ੍ਤ੍ਰਿषੁ ਨृਪੇਣ ਨृਪਵਤ੍ਸਲਃ ।
ਮਾਤृਵਦ੍ਵਰ੍ਤਤੇ ਵੀਰੋ ਮਾਨਮੁਤ੍ਸृਜ੍ਯ ਧਰ੍ਮਵਿਤ੍ ॥ 6 ॥
ਆਗਚ੍ਛਨ੍ਤ੍ਯਾਸ਼੍ਚ ਵਿਜਨਂ ਵਨਮੇਵਂ ਭਯਾਵਹਮ੍ ।
ਸਮਾਹਿਤਂ ਮੇ ਸ਼੍ਵਸ਼੍ਰ੍ਵਾ ਚ ਹृਦਯੇ ਤਦ੍ਧृਤਂ ਮਹਤ੍ ॥ 7 ॥
ਪਾਣਿਪ੍ਰਦਾਨਕਾਲੇ ਚ ਯਤ੍ਪੁਰਾਤ੍ਵਗ੍ਨਿ ਸਨ੍ਨਿਧੌ ।
ਅਨੁਸ਼ਿष੍ਟਾ ਜਨਨ੍ਯਾऽਸ੍ਮਿ ਵਾਕ੍ਯਂ ਤਦਪਿ ਮੇ ਧृਤਮ੍ ॥ 8 ॥
ਨਵੀਕृਤਂ ਤੁ ਤਤ੍ਸਰ੍ਵਂ ਵਾਕ੍ਯੈਸ੍ਤੇ ਧਰ੍ਮਚਾਰਿਣਿ ।
ਪਤਿਸ਼ੁਸ਼੍ਰੂषਣਾਨ੍ਨਾਰ੍ਯਾਸ੍ਤਪੋ ਨਾਨ੍ਯਦ੍ਵਿਧੀਯਤੇ ॥ 9 ॥
ਸਾਵਿਤ੍ਰੀ ਪਤਿਸ਼ੁਸ਼੍ਰੂषਾਂ ਕृਤ੍ਵਾ ਸ੍ਵਰ੍ਗੇ ਮਹੀਯਤੇ ।
ਤਥਾਵृਤ੍ਤਿਸ਼੍ਚ ਯਾਤਾ ਤ੍ਵਂ ਪਤਿਸ਼ੁਸ਼੍ਰੂषਯਾ ਦਿਵਮ੍ ॥ 10 ॥
ਵਰਿष੍ਠਾ ਸਰ੍ਵਨਾਰੀਣਾਮੇषਾ ਚ ਦਿਵਿ ਦੇਵਤਾ ।
ਰੋਹਿਣੀ ਨ ਵਿਨਾਚਨ੍ਦ੍ਰਂ ਮੁਹੂਰ੍ਤਮਪਿ ਦृਸ਼੍ਯਤੇ ॥ 11 ॥
ਏਵਂਵਿਧਾਸ਼੍ਚ ਪ੍ਰਵਰਾਃ ਸ੍ਤ੍ਰਿਯੋ ਭਰ੍ਤृਦृਢਵ੍ਰਤਾਃ ।
ਦੇਵਲੋਕੇ ਮਹੀਯਨ੍ਤੇ ਪੁਣ੍ਯੇਨ ਸ੍ਵੇਨ ਕਰ੍ਮਣਾ ॥ 12 ॥
ਤਤੋऽਨਸੂਯਾ ਸਂਹृष੍ਟਾ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵੋਕ੍ਤਂ ਸੀਤਯਾ ਵਚਃ ।
ਸ਼ਿਰਸ੍ਯਾਘ੍ਰਾਯ ਚੋਵਾਚ ਮੈਥਿਲੀਂ ਹਰ੍षਯਨ੍ਤ੍ਯੁਤ ॥ 13 ॥
ਨਿਯਮੈਰ੍ਵਿਵਿਧੈਰਾਪ੍ਤਂ ਤਪੋ ਹਿ ਮਹਦਸ੍ਤਿ ਮੇ ।
ਤਤ੍ਸਂਸ਼੍ਰਿਤ੍ਯ ਬਲਂ ਸੀਤੇ ਛਨ੍ਦਯੇ ਤ੍ਵਾਂ ਸ਼ੁਚਿਵ੍ਰਤੇ ॥ 14 ॥
ਉਪਪਨ੍ਨਂ ਮਨੋਜ੍ਞਂ ਚ ਵਚਨਂ ਤਵ ਮੈਥਿਲਿ ।
ਪ੍ਰੀਤਾ ਚਾਸ੍ਮ੍ਯੁਚਿਤਂ ਕਿਂ ਤੇ ਕਰਵਾਣਿ ਬ੍ਰਵੀਹਿ ਮੇ ॥ 15 ॥
ਤਸ੍ਯਾਸ੍ਤਦ੍ ਵਚਨਂ ਸ਼੍ਰੂਤ੍ਵਾ ਵਿਸ੍ਮਿਤਾ ਮਨ੍ਦਵਿਸ੍ਮਯਾ ।
ਕृਤਮਿਤ੍ਯਬ੍ਰਵੀਤ੍ ਸੀਤਾ ਤਪੋਬਲਸਮਨ੍ਵਿਤਾਮ੍ ॥ 16 ॥
ਸਾ ਤ੍ਵੇਵਮੁਕ੍ਤਾ ਧਰ੍ਮਜ੍ਞਾ ਤਯਾ ਪ੍ਰੀਤਤਰਾऽਭਵਤ੍ ।
ਸਫਲਂ ਚ ਪ੍ਰਹਰ੍षਂ ਤੇ ਹਨ੍ਤ ਸੀਤੇ ਕਰੋਮ੍ਯਹਮ੍ ॥ 17 ॥
ਇਦਂ ਦਿਵ੍ਯਂ ਵਰਂ ਮਾਲ੍ਯਂ ਵਸ੍ਤ੍ਰਮਾਭਰਣਾਨਿ ਚ ।
ਅਙ੍ਗਰਾਗਂ ਚ ਵੈਦੇਹਿ ਮਹਾਰ੍ਹਂ ਚਾਨੁਲੇਪਨਮ੍ ॥ 18 ॥
ਮਯਾ ਦਤ੍ਤਮਿਦਂ ਸੀਤੇ ਤਵ ਗਾਤ੍ਰਾਣਿ ਸ਼ੋਭਯੇਤ੍ ।
ਅਨੁਰੂਪਮਸਙ੍ਕ੍ਲਿष੍ਟਂ ਨਿਤ੍ਯਮੇਵ ਭਵਿष੍ਯਤਿ ॥ 19 ॥
ਅਙ੍ਗਰਾਗੇਣ ਦਿਵ੍ਯੇਨ ਲਿਪ੍ਤਾਙ੍ਗੀ ਜਨਕਾਤ੍ਮਜੇ ।
ਸ਼ੋਭਯਿष੍ਯਸਿ ਭਰ੍ਤਾਰਂ ਯਥਾ ਸ਼੍ਰੀਰ੍ਵਿष੍ਣੁਮਵ੍ਯਯਮ੍ ॥ 20 ॥
ਸਾ ਵਸ੍ਤ੍ਰਮਙ੍ਗਰਾਗਂ ਚ ਭੂषਣਾਨਿ ਸ੍ਰਜਸ੍ਤਥਾ ।
ਮੈਥਿਲੀ ਪ੍ਰਤਿਜਗ੍ਰਾਹ ਪ੍ਰੀਤਿਦਾਨਮਨੁਤ੍ਤਮਮ੍ ॥ 21 ॥
ਪ੍ਰਤਿਗृਹ੍ਯ ਚ ਤਤ੍ਸੀਤਾ ਪ੍ਰੀਤਿਦਾਨਂ ਯਸ਼ਸ੍ਵਿਨੀ ।
ਸ਼੍ਲਿष੍ਟਾਞ੍ਜਲਿਪੁਟਾ ਤਤ੍ਰ ਸਮੁਪਾਸ੍ਤ ਤਪੋਧਨਾਮ੍ ॥ 22 ॥
ਤਥਾ ਸੀਤਾਮੁਪਾਸੀਨਾਮਨਸੂਯਾ ਦृਢਵ੍ਰਤਾ ।
ਵਚਨਂ ਪ੍ਰष੍ਟੁਮਾਰੇਭੇ ਕਾਞ੍ਚਿਤ੍ਪ੍ਰਿਯਕਥਾਮਨੁ ॥ 23 ॥
ਸ੍ਵਯਂ ਵਰੇ ਕਿਲ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਾ ਤ੍ਵਮਨੇਨ ਯਸ਼ਸ੍ਵਿਨਾ ।
ਰਾਘਵੇਣੇਤਿ ਮੇ ਸਿਤੇ ਕਥਾ ਸ਼੍ਰੁਤਿਮੁਪਾਗਤਾ ॥ 24 ॥
ਤਾਂ ਕਥਾਂ ਸ਼੍ਰੋਤੁਮਿਚ੍ਛਾਮਿ ਵਿਸ੍ਤਰੇਣ ਚ ਮੈਥਿਲਿ ।
ਯਥਾऽਨੁਭੂਤਂ ਕਾਰ੍ਤ੍ਸ੍ਨ੍ਯੇਨ ਤਨ੍ਮੇ ਤ੍ਵਂ ਵਕ੍ਤੁਮਰ੍ਹਸਿ ॥ 25 ॥
ਏਵਮੁਕ੍ਤਾ ਤੁ ਸਾ ਸੀਤਾ ਤਾਂ ਤਤੋ ਧਰ੍ਮਚਾਰਿਣੀਮ੍ ।
ਸ਼੍ਰੂਯਤਾਮਿਤਿ ਚੋਕ੍ਤ੍ਵਾ ਵੈ ਕਥਯਾਮਾਸ ਤਾਂ ਕਥਾਮ੍ ॥ 26 ॥
ਮਿਥਿਲਾਧਿਪਤਿਰ੍ਵੀਰੋ ਜਨਕੋ ਨਾਮ ਧਰ੍ਮਵਿਤ੍ ।
ਕ੍षਤ੍ਰਧਰ੍ਮੇ ਹ੍ਯਭਿਰਤੋ ਨ੍ਯਾਯਤਸ਼੍ਸ਼ਾਸ੍ਤਿ ਮੇਦਿਨੀਮ੍ ॥ 27 ॥
ਤਸ੍ਯ ਲਾਙ੍ਗਲਹਸ੍ਤਨ੍ਯ ਕਰ੍षਤਃ ਕ੍षੇਤ੍ਰਮਣ੍ਡਲਮ੍ ।
ਅਹਂ ਕਿਲੋਤ੍ਥਿਤਾ ਭਿਤ੍ਵਾ ਜਗਤੀਂ ਨृਪਤੇਸ੍ਸੁਤਾ ॥ 28 ॥
ਸ ਮਾਂ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਨਰਪਤਿਰ੍ਮੁष੍ਟਿਵਿਕ੍षੇਪਤਤ੍ਪਰਃ ।
ਪਾਂਸੁਕੁਣ੍ਠਿਤਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗੀਂ ਜਨਕੋ ਵਿਸ੍ਮਿਤੋऽਭਵਤ੍ ॥ 29 ॥
ਅਨਪਤ੍ਯੇਨ ਚ ਸ੍ਨੇਹਾਦਙ੍ਕਮਾਰੋਪ੍ਯ ਚ ਸ੍ਵਯਮ੍ ।
ਮਮੇਯਂ ਤਨਯੇਤ੍ਯੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਸ੍ਨੇਹੋ ਮਯਿ ਨਿਪਾਤਿਤਃ ॥ 30 ॥
ਅਨ੍ਤਰਿਕ੍षੇ ਚ ਵਾਗੁਕ੍ਤਾऽਪ੍ਰਤਿਮਾऽਮਾਨੁषੀ ਕਿਲ ।
ਏਵਮੇਤਨ੍ਨਰਪਤੇ ਧਰ੍ਮੇਣ ਤਨਯਾ ਤਵ ॥ 31 ॥
ਤਤਃ ਪ੍ਰਹृष੍ਟੋ ਧਰ੍ਮਾਤ੍ਮਾ ਪਿਤਾ ਮੇ ਮਿਥਿਲਾਧਿਪਃ ।
ਅਵਾਪ੍ਤੋ ਵਿਪੁਲਾਂ ਬੁਦ੍ਧਿਂ ਮਾਮਵਾਪ੍ਯ ਨਰਾਧਿਪਃ ॥ 32 ॥
ਦਤ੍ਤਾ ਚਾਸ੍ਮੀष੍ਟਵਦ੍ਦੇਵ੍ਯੈ ਜ੍ਯੇष੍ਠਾਯੈ ਪੁਣ੍ਯਕਰ੍ਮਣਾ ।
ਤਯਾ ਸਮ੍ਭਾਵਿਤਾ ਚਾਸ੍ਮਿ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਯਾ ਮਾਤृਸੌਹृਦਾਤ੍ ॥ 33 ॥
ਪਤਿਸਂਯੋਗਸੁਲਭਂ ਵਯੋ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਤੁ ਮੇ ਪਿਤਾ ।
ਚਿਨ੍ਤਾਮਭ੍ਯਗਮਦ੍ਧੀਨੋ ਵਿਤ੍ਤਨਾਸ਼ਾਦਿਵਾਧਨਃ ॥ 34 ॥
ਸਦृਸ਼ਾਚ੍ਚਾਪਕृष੍ਟਾਚ੍ਚ ਲੋਕੇ ਕਨ੍ਯਾਪਿਤਾ ਜਨਾਤ੍ ।
ਪ੍ਰਧਰ੍षਣਾਮਵਾਪ੍ਨੋਤਿ ਸ਼ਕ੍ਰੇਣਾਪਿ ਸਮੋ ਭੁਵਿ ॥ 35 ॥
ਤਾਂ ਧਰ੍षਣਾਮਦੂਰਸ੍ਥਾਂ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਚਾਤ੍ਮਨਿ ਪਾਰ੍ਥਿਵਃ ।
ਚਿਨ੍ਤਾਰ੍ਣਵਗਤਃ ਪਾਰਂ ਨਾਸਸਾਦਾਪ੍ਲਵੋ ਯਥਾ ॥ 36 ॥
ਅਯੋਨਿਜਾਂ ਹਿ ਮਾਂ ਜ੍ਞਾਤ੍ਵਾ ਨਾਧ੍ਯਗਚ੍ਛਦ੍ਵਿਚਿਨ੍ਤਯਨ੍ ।
ਸਦृਸ਼ਂ ਚਾਨੁਰੂਪਂ ਚ ਮਹੀਪਾਲਃ ਪਤਿਂ ਮਮ ॥ 37 ॥
ਤਸ੍ਯ ਬੁਦ੍ਧਿਰਿਯਂ ਜਾਤਾ ਚਿਨ੍ਤਯਾਨਸ੍ਯ ਸਨ੍ਤਤਮ੍ ।
ਸ੍ਵਯਂਵਰਂ ਤਨੂਜਾਯਾਃ ਕਰਿष੍ਯਾਮੀਤਿ ਧੀਮਤਃ ॥ 38 ॥
ਮਹਾਯਜ੍ਞੇ ਤਦਾ ਤਸ੍ਯ ਵਰੁਣੇਨ ਮਹਾਤ੍ਮਨਾ ।
ਦਤ੍ਤਂ ਧਨੁਰ੍ਵਰਂ ਪ੍ਰੀਤ੍ਯਾ ਤੂਣੀ ਚਾਕ੍षਯਸਾਯਕੌ ॥ 39 ॥
ਅਸਞ੍ਚਾਲ੍ਯਂ ਮਨੁष੍ਯੈਸ਼੍ਚ ਯਤ੍ਨੇਨਾਪਿ ਚ ਗੌਰਵਾਤ੍ ।
ਤਨ੍ਨ ਸ਼ਕ੍ਤਾ ਨਮਯਿਤੁਂ ਸ੍ਵਪ੍ਨੇष੍ਵਪਿ ਨਰਾਧਿਪਾਃ ॥ 40 ॥
ਤਦ੍ਧਨੁਃ ਪ੍ਰਾਪ੍ਯ ਮੇ ਪਿਤ੍ਰਾ ਵ੍ਯਾਹृਤਂ ਸਤ੍ਯਵਾਦਿਨਾ ।
ਸਮਵਾਯੇ ਨਰੇਨ੍ਦ੍ਰਾਣਾਂ ਪੂਰ੍ਵਮਾਮਨ੍ਤ੍ਰ੍ਯ ਪਾਰ੍ਥਿਵਾਨ੍ ॥ 41 ॥
ਇਦਂ ਚ ਧਨੁਰੁਦ੍ਯਮ੍ਯ ਸਜ੍ਯਂ ਯਃ ਕੁਰੁਤੇ ਨਰਃ ।
ਤਸ੍ਯ ਮੇ ਦੁਹਿਤਾ ਭਾਰ੍ਯਾ ਭਵਿष੍ਯਤਿ ਨ ਸਂਸ਼ਯਃ ॥ 42 ॥
ਤਚ੍ਚ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਧਨੁਸ਼੍ਸ਼੍ਰੇष੍ਠਂ ਗੌਰਵਾਦ੍ਗਿਰਿਸਨ੍ਨਿਭਮ੍ ।
ਅਭਿਵਾਦ੍ਯ ਨृਪਾ ਜਗ੍ਮੁਰਸ਼ਕ੍ਤਾਸ੍ਤਸ੍ਯ ਤੋਲਨੇ ॥ 43 ॥
ਸੁਦੀਰ੍ਘਸ੍ਯ ਤੁ ਕਾਲਸ੍ਯ ਰਾਘਵੋऽਯਂ ਮਹਾਦ੍ਯੁਤਿਃ ।
ਵਿਸ਼੍ਵਾਮਿਤ੍ਰੇਣ ਸਹਿਤੋ ਯਜ੍ਞਂ ਦ੍ਰष੍ਟੁਂ ਸਮਾਗਤਃ ॥ 44 ॥
ਲਕ੍ष੍ਮਣੇਨ ਸਹ ਭ੍ਰਾਤ੍ਰਾ ਰਾਮ ਸ੍ਸਤ੍ਯਪਰਾਕ੍ਰਮਃ ।
ਵਿਸ਼੍ਵਾਮਿਤ੍ਰਸ੍ਤੁ ਧਰ੍ਮਾਤ੍ਮਾ ਮਮ ਪਿਤ੍ਰਾ ਸੁਪੂਜਿਤਃ ॥ 45 ॥
ਪ੍ਰੋਵਾਚ ਪਿਤਰਂ ਤਤ੍ਰ ਭ੍ਰਾਤਰੌ ਰਾਮਲਕ੍ष੍ਮਣੌ ।
ਸੁਤੌ ਦਸ਼ਰਥਸ੍ਯੇਮੌ ਧਨੁਰ੍ਦਰ੍ਸ਼ਕਾਙ੍ਕ੍षਿਣੌ ।
ਧਨੁਰ੍ਦਰ੍ਸ਼ਯ ਰਾਮਾਯ ਰਾਜਪੁਤ੍ਰਾਯ ਦੈਵਿਕਮ੍ ॥ 46 ॥
ਇਤ੍ਯੁਕ੍ਤਸ੍ਤੇਨ ਵਿਪ੍ਰੇਣ ਤਦ੍ਧਨੁਸ੍ਸਮੁਪਾਨਯਤ੍ ॥ 47 ॥
ਨਿਮੇषਾਨ੍ਤਰਮਾਤ੍ਰੇਣ ਤਦਾऽਨਮ੍ਯ ਮਹਾਬਲਃ ।
ਜ੍ਯਾਂ ਸਮਾਰੋਪ੍ਯ ਝਡਿਤਿ ਪੂਰਯਾਮਾਸ ਵੀਰ੍ਯਵਾਨ੍ ॥ 48 ॥
ਤੇਨ ਪੂਰਯਤਾ ਵੇਗਾਨ੍ਮਧ੍ਯੇ ਭਗ੍ਨਂ ਦ੍ਵਿਧਾ ਧਨੁਃ ।
ਤਸ੍ਯ ਸ਼ਬ੍ਦੋ ਭਵਦ੍ਭੀਮਃ ਪਤਿਤਸ੍ਯਾਸ਼ਨੇਰਿਵ ॥ 49 ॥
ਤਤੋऽਹਂ ਤਤ੍ਰ ਰਾਮਾਯ ਪਿਤ੍ਰਾ ਸਤ੍ਯਾਭਿਸਨ੍ਧਿਨਾ ।
ਨਿਸ਼੍ਚਿਤਾ ਦਾਤੁਮੁਦ੍ਯਮ੍ਯ ਜਲਭਾਜਨਮੁਤ੍ਤਮਮ੍ ॥ 50 ॥
ਦੀਯਮਾਨਾਂ ਨ ਤੁ ਤਦਾ ਪ੍ਰਤਿਜਗ੍ਰਾਹ ਰਾਘਵਃ ।
ਅਵਿਜ੍ਞਾਯ ਪਿਤੁਸ਼੍ਛਨ੍ਦਮਯੋਧ੍ਯਾऽਧਿਪਤੇਃ ਪ੍ਰਭੋਃ ॥ 51 ॥
ਤਤ ਸ਼੍ਸ਼੍ਵਸ਼ੁਰਮਾਮਨ੍ਤ੍ਰ੍ਯ ਵृਦ੍ਧਂ ਦਸ਼ਰਥਂ ਨृਪਮ੍ ।
ਮਮ ਪਿਤ੍ਰਾ ਤ੍ਵਹਂ ਦਤ੍ਤਾ ਰਾਮਾਯ ਵਿਦਿਤਾਤ੍ਮਨੇ ॥ 52 ॥
ਮਮ ਚੈਵਾਨੁਜਾ ਸਾਧ੍ਵੀ ਊਰ੍ਮਿਲਾ ਪ੍ਰਿਯਦਰ੍ਸ਼ਨਾ ।
ਭਾਰ੍ਯਾਰ੍ਥੇ ਲਕ੍ष੍ਮਣਸ੍ਯਾਪਿ ਦਤ੍ਤਾ ਪਿਤ੍ਰਾ ਮਮ ਸ੍ਵਯਮ੍ ॥ 53 ॥
ਏਵਂ ਦਤ੍ਤਾऽਸ੍ਮਿ ਰਾਮਾਯ ਤਦਾ ਤਸ੍ਮਿਨ੍ਸ੍ਵਯਂਵਰੇ ।
ਅਨੁਰਕ੍ਤਾऽਸ੍ਮਿ ਧਰ੍ਮੇਣ ਪਤਿਂ ਵੀਰ੍ਯਵਤਾਂ ਵਰਮ੍ ॥ 54 ॥
ਇਤ੍ਯਾਰ੍षੇ ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਰਾਮਾਯਣੇ ਵਾਲ੍ਮੀਕੀਯ ਆਦਿਕਾਵ੍ਯੇ ਅਯੋਧ੍ਯਾਕਾਣ੍ਡੇ ਅष੍ਟਾਦਸ਼ਾਧਿਕਸ਼ਤਤਮਸ੍ਸਰ੍ਗਃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe ayodhyākāṇḍam |
atha aṣṭādaśādhikaśatatamassargaḥ |
sātvevamuktā vaidehī anasūyā'nasūyayā |
pratipūjya vaco mandaṃ pravaktumupacakrame || 1 ||
naitadāścaryamāryāyā yanmāṃ tvamabhibhāṣase |
viditantu mamāpyetadyathā nāryāḥ patirguruḥ || 2 ||
yadyapyeṣa bhavedbhartā mamā'rye vṛttavarjitaḥ |
advaidhamupacartavyastathāpyeṣa mayā bhavet || 3 ||
kiṃ punaryo guṇaślāghya ssānukrośo jitendriyaḥ |
sthirānurāgo dharmātmā mātṛvatpitṛvatpriyaḥ || 4 ||
yāṃ vṛttiṃ vartate rāmaḥ kausalyāyāṃ mahābalaḥ |
tāmeva nṛpanārīṇāmanyāsāmapi vartate || 5 ||
sakṛddṛṣṭāsvapi striṣu nṛpeṇa nṛpavatsalaḥ |
mātṛvadvartate vīro mānamutsṛjya dharmavit || 6 ||
āgacchantyāśca vijanaṃ vanamevaṃ bhayāvaham |
samāhitaṃ me śvaśrvā ca hṛdaye taddhṛtaṃ mahat || 7 ||
pāṇipradānakāle ca yatpurātvagni sannidhau |
anuśiṣṭā jananyā'smi vākyaṃ tadapi me dhṛtam || 8 ||
navīkṛtaṃ tu tatsarvaṃ vākyaiste dharmacāriṇi |
patiśuśrūṣaṇānnāryāstapo nānyadvidhīyate || 9 ||
sāvitrī patiśuśrūṣāṃ kṛtvā svarge mahīyate |
tathāvṛttiśca yātā tvaṃ patiśuśrūṣayā divam || 10 ||
variṣṭhā sarvanārīṇāmeṣā ca divi devatā |
rohiṇī na vinācandraṃ muhūrtamapi dṛśyate || 11 ||
evaṃvidhāśca pravarāḥ striyo bhartṛdṛḍhavratāḥ |
devaloke mahīyante puṇyena svena karmaṇā || 12 ||
tato'nasūyā saṃhṛṣṭā śrutvoktaṃ sītayā vacaḥ |
śirasyāghrāya covāca maithilīṃ harṣayantyuta || 13 ||
niyamairvividhairāptaṃ tapo hi mahadasti me |
tatsaṃśritya balaṃ sīte chandaye tvāṃ śucivrate || 14 ||
upapannaṃ manojñaṃ ca vacanaṃ tava maithili |
prītā cāsmyucitaṃ kiṃ te karavāṇi bravīhi me || 15 ||
tasyāstad vacanaṃ śrūtvā vismitā mandavismayā |
kṛtamityabravīt sītā tapobalasamanvitām || 16 ||
sā tvevamuktā dharmajñā tayā prītatarā'bhavat |
saphalaṃ ca praharṣaṃ te hanta sīte karomyaham || 17 ||
idaṃ divyaṃ varaṃ mālyaṃ vastramābharaṇāni ca |
aṅgarāgaṃ ca vaidehi mahārhaṃ cānulepanam || 18 ||
mayā dattamidaṃ sīte tava gātrāṇi śobhayet |
anurūpamasaṅkliṣṭaṃ nityameva bhaviṣyati || 19 ||
aṅgarāgeṇa divyena liptāṅgī janakātmaje |
śobhayiṣyasi bhartāraṃ yathā śrīrviṣṇumavyayam || 20 ||
sā vastramaṅgarāgaṃ ca bhūṣaṇāni srajastathā |
maithilī pratijagrāha prītidānamanuttamam || 21 ||
pratigṛhya ca tatsītā prītidānaṃ yaśasvinī |
śliṣṭāñjalipuṭā tatra samupāsta tapodhanām || 22 ||
tathā sītāmupāsīnāmanasūyā dṛḍhavratā |
vacanaṃ praṣṭumārebhe kāñcitpriyakathāmanu || 23 ||
svayaṃ vare kila prāptā tvamanena yaśasvinā |
rāghaveṇeti me site kathā śrutimupāgatā || 24 ||
tāṃ kathāṃ śrotumicchāmi vistareṇa ca maithili |
yathā'nubhūtaṃ kārtsnyena tanme tvaṃ vaktumarhasi || 25 ||
evamuktā tu sā sītā tāṃ tato dharmacāriṇīm |
śrūyatāmiti coktvā vai kathayāmāsa tāṃ kathām || 26 ||
mithilādhipatirvīro janako nāma dharmavit |
kṣatradharme hyabhirato nyāyataśśāsti medinīm || 27 ||
tasya lāṅgalahastanya karṣataḥ kṣetramaṇḍalam |
ahaṃ kilotthitā bhitvā jagatīṃ nṛpatessutā || 28 ||
sa māṃ dṛṣṭvā narapatirmuṣṭivikṣepatatparaḥ |
pāṃsukuṇṭhitasarvāṅgīṃ janako vismito'bhavat || 29 ||
anapatyena ca snehādaṅkamāropya ca svayam |
mameyaṃ tanayetyuktvā sneho mayi nipātitaḥ || 30 ||
antarikṣe ca vāguktā'pratimā'mānuṣī kila |
evametannarapate dharmeṇa tanayā tava || 31 ||
tataḥ prahṛṣṭo dharmātmā pitā me mithilādhipaḥ |
avāpto vipulāṃ buddhiṃ māmavāpya narādhipaḥ || 32 ||
dattā cāsmīṣṭavaddevyai jyeṣṭhāyai puṇyakarmaṇā |
tayā sambhāvitā cāsmi snigdhayā mātṛsauhṛdāt || 33 ||
patisaṃyogasulabhaṃ vayo dṛṣṭvā tu me pitā |
cintāmabhyagamaddhīno vittanāśādivādhanaḥ || 34 ||
sadṛśāccāpakṛṣṭācca loke kanyāpitā janāt |
pradharṣaṇāmavāpnoti śakreṇāpi samo bhuvi || 35 ||
tāṃ dharṣaṇāmadūrasthāṃ dṛṣṭvā cātmani pārthivaḥ |
cintārṇavagataḥ pāraṃ nāsasādāplavo yathā || 36 ||
ayonijāṃ hi māṃ jñātvā nādhyagacchadvicintayan |
sadṛśaṃ cānurūpaṃ ca mahīpālaḥ patiṃ mama || 37 ||
tasya buddhiriyaṃ jātā cintayānasya santatam |
svayaṃvaraṃ tanūjāyāḥ kariṣyāmīti dhīmataḥ || 38 ||
mahāyajñe tadā tasya varuṇena mahātmanā |
dattaṃ dhanurvaraṃ prītyā tūṇī cākṣayasāyakau || 39 ||
asañcālyaṃ manuṣyaiśca yatnenāpi ca gauravāt |
tanna śaktā namayituṃ svapneṣvapi narādhipāḥ || 40 ||
taddhanuḥ prāpya me pitrā vyāhṛtaṃ satyavādinā |
samavāye narendrāṇāṃ pūrvamāmantrya pārthivān || 41 ||
idaṃ ca dhanurudyamya sajyaṃ yaḥ kurute naraḥ |
tasya me duhitā bhāryā bhaviṣyati na saṃśayaḥ || 42 ||
tacca dṛṣṭvā dhanuśśreṣṭhaṃ gauravādgirisannibham |
abhivādya nṛpā jagmuraśaktāstasya tolane || 43 ||
sudīrghasya tu kālasya rāghavo'yaṃ mahādyutiḥ |
viśvāmitreṇa sahito yajñaṃ draṣṭuṃ samāgataḥ || 44 ||
lakṣmaṇena saha bhrātrā rāma ssatyaparākramaḥ |
viśvāmitrastu dharmātmā mama pitrā supūjitaḥ || 45 ||
provāca pitaraṃ tatra bhrātarau rāmalakṣmaṇau |
sutau daśarathasyemau dhanurdarśakāṅkṣiṇau |
dhanurdarśaya rāmāya rājaputrāya daivikam || 46 ||
ityuktastena vipreṇa taddhanussamupānayat || 47 ||
nimeṣāntaramātreṇa tadā'namya mahābalaḥ |
jyāṃ samāropya jhaḍiti pūrayāmāsa vīryavān || 48 ||
tena pūrayatā vegānmadhye bhagnaṃ dvidhā dhanuḥ |
tasya śabdo bhavadbhīmaḥ patitasyāśaneriva || 49 ||
tato'haṃ tatra rāmāya pitrā satyābhisandhinā |
niścitā dātumudyamya jalabhājanamuttamam || 50 ||
dīyamānāṃ na tu tadā pratijagrāha rāghavaḥ |
avijñāya pituśchandamayodhyā'dhipateḥ prabhoḥ || 51 ||
tata śśvaśuramāmantrya vṛddhaṃ daśarathaṃ nṛpam |
mama pitrā tvahaṃ dattā rāmāya viditātmane || 52 ||
mama caivānujā sādhvī ūrmilā priyadarśanā |
bhāryārthe lakṣmaṇasyāpi dattā pitrā mama svayam || 53 ||
evaṃ dattā'smi rāmāya tadā tasminsvayaṃvare |
anuraktā'smi dharmeṇa patiṃ vīryavatāṃ varam || 54 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye ayodhyākāṇḍe aṣṭādaśādhikaśatatamassargaḥ ||
Sanskrit — Devanagari (original)
श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे अयोध्याकाण्डम् ।
अथ अष्टादशाधिकशततमस्सर्गः ।
सात्वेवमुक्ता वैदेही अनसूयाऽनसूयया ।
प्रतिपूज्य वचो मन्दं प्रवक्तुमुपचक्रमे ॥ 1 ॥
नैतदाश्चर्यमार्याया यन्मां त्वमभिभाषसे ।
विदितन्तु ममाप्येतद्यथा नार्याः पतिर्गुरुः ॥ 2 ॥
यद्यप्येष भवेद्भर्ता ममाऽर्ये वृत्तवर्जितः ।
अद्वैधमुपचर्तव्यस्तथाप्येष मया भवेत् ॥ 3 ॥
किं पुनर्यो गुणश्लाघ्य स्सानुक्रोशो जितेन्द्रियः ।
स्थिरानुरागो धर्मात्मा मातृवत्पितृवत्प्रियः ॥ 4 ॥
यां वृत्तिं वर्तते रामः कौसल्यायां महाबलः ।
तामेव नृपनारीणामन्यासामपि वर्तते ॥ 5 ॥
सकृद्दृष्टास्वपि स्त्रिषु नृपेण नृपवत्सलः ।
मातृवद्वर्तते वीरो मानमुत्सृज्य धर्मवित् ॥ 6 ॥
आगच्छन्त्याश्च विजनं वनमेवं भयावहम् ।
समाहितं मे श्वश्र्वा च हृदये तद्धृतं महत् ॥ 7 ॥
पाणिप्रदानकाले च यत्पुरात्वग्नि सन्निधौ ।
अनुशिष्टा जनन्याऽस्मि वाक्यं तदपि मे धृतम् ॥ 8 ॥
नवीकृतं तु तत्सर्वं वाक्यैस्ते धर्मचारिणि ।
पतिशुश्रूषणान्नार्यास्तपो नान्यद्विधीयते ॥ 9 ॥
सावित्री पतिशुश्रूषां कृत्वा स्वर्गे महीयते ।
तथावृत्तिश्च याता त्वं पतिशुश्रूषया दिवम् ॥ 10 ॥
वरिष्ठा सर्वनारीणामेषा च दिवि देवता ।
रोहिणी न विनाचन्द्रं मुहूर्तमपि दृश्यते ॥ 11 ॥
एवंविधाश्च प्रवराः स्त्रियो भर्तृदृढव्रताः ।
देवलोके महीयन्ते पुण्येन स्वेन कर्मणा ॥ 12 ॥
ततोऽनसूया संहृष्टा श्रुत्वोक्तं सीतया वचः ।
शिरस्याघ्राय चोवाच मैथिलीं हर्षयन्त्युत ॥ 13 ॥
नियमैर्विविधैराप्तं तपो हि महदस्ति मे ।
तत्संश्रित्य बलं सीते छन्दये त्वां शुचिव्रते ॥ 14 ॥
उपपन्नं मनोज्ञं च वचनं तव मैथिलि ।
प्रीता चास्म्युचितं किं ते करवाणि ब्रवीहि मे ॥ 15 ॥
तस्यास्तद् वचनं श्रूत्वा विस्मिता मन्दविस्मया ।
कृतमित्यब्रवीत् सीता तपोबलसमन्विताम् ॥ 16 ॥
सा त्वेवमुक्ता धर्मज्ञा तया प्रीततराऽभवत् ।
सफलं च प्रहर्षं ते हन्त सीते करोम्यहम् ॥ 17 ॥
इदं दिव्यं वरं माल्यं वस्त्रमाभरणानि च ।
अङ्गरागं च वैदेहि महार्हं चानुलेपनम् ॥ 18 ॥
मया दत्तमिदं सीते तव गात्राणि शोभयेत् ।
अनुरूपमसङ्क्लिष्टं नित्यमेव भविष्यति ॥ 19 ॥
अङ्गरागेण दिव्येन लिप्ताङ्गी जनकात्मजे ।
शोभयिष्यसि भर्तारं यथा श्रीर्विष्णुमव्ययम् ॥ 20 ॥
सा वस्त्रमङ्गरागं च भूषणानि स्रजस्तथा ।
मैथिली प्रतिजग्राह प्रीतिदानमनुत्तमम् ॥ 21 ॥
प्रतिगृह्य च तत्सीता प्रीतिदानं यशस्विनी ।
श्लिष्टाञ्जलिपुटा तत्र समुपास्त तपोधनाम् ॥ 22 ॥
तथा सीतामुपासीनामनसूया दृढव्रता ।
वचनं प्रष्टुमारेभे काञ्चित्प्रियकथामनु ॥ 23 ॥
स्वयं वरे किल प्राप्ता त्वमनेन यशस्विना ।
राघवेणेति मे सिते कथा श्रुतिमुपागता ॥ 24 ॥
तां कथां श्रोतुमिच्छामि विस्तरेण च मैथिलि ।
यथाऽनुभूतं कार्त्स्न्येन तन्मे त्वं वक्तुमर्हसि ॥ 25 ॥
एवमुक्ता तु सा सीता तां ततो धर्मचारिणीम् ।
श्रूयतामिति चोक्त्वा वै कथयामास तां कथाम् ॥ 26 ॥
मिथिलाधिपतिर्वीरो जनको नाम धर्मवित् ।
क्षत्रधर्मे ह्यभिरतो न्यायतश्शास्ति मेदिनीम् ॥ 27 ॥
तस्य लाङ्गलहस्तन्य कर्षतः क्षेत्रमण्डलम् ।
अहं किलोत्थिता भित्वा जगतीं नृपतेस्सुता ॥ 28 ॥
स मां दृष्ट्वा नरपतिर्मुष्टिविक्षेपतत्परः ।
पांसुकुण्ठितसर्वाङ्गीं जनको विस्मितोऽभवत् ॥ 29 ॥
अनपत्येन च स्नेहादङ्कमारोप्य च स्वयम् ।
ममेयं तनयेत्युक्त्वा स्नेहो मयि निपातितः ॥ 30 ॥
अन्तरिक्षे च वागुक्ताऽप्रतिमाऽमानुषी किल ।
एवमेतन्नरपते धर्मेण तनया तव ॥ 31 ॥
ततः प्रहृष्टो धर्मात्मा पिता मे मिथिलाधिपः ।
अवाप्तो विपुलां बुद्धिं मामवाप्य नराधिपः ॥ 32 ॥
दत्ता चास्मीष्टवद्देव्यै ज्येष्ठायै पुण्यकर्मणा ।
तया सम्भाविता चास्मि स्निग्धया मातृसौहृदात् ॥ 33 ॥
पतिसंयोगसुलभं वयो दृष्ट्वा तु मे पिता ।
चिन्तामभ्यगमद्धीनो वित्तनाशादिवाधनः ॥ 34 ॥
सदृशाच्चापकृष्टाच्च लोके कन्यापिता जनात् ।
प्रधर्षणामवाप्नोति शक्रेणापि समो भुवि ॥ 35 ॥
तां धर्षणामदूरस्थां दृष्ट्वा चात्मनि पार्थिवः ।
चिन्तार्णवगतः पारं नाससादाप्लवो यथा ॥ 36 ॥
अयोनिजां हि मां ज्ञात्वा नाध्यगच्छद्विचिन्तयन् ।
सदृशं चानुरूपं च महीपालः पतिं मम ॥ 37 ॥
तस्य बुद्धिरियं जाता चिन्तयानस्य सन्ततम् ।
स्वयंवरं तनूजायाः करिष्यामीति धीमतः ॥ 38 ॥
महायज्ञे तदा तस्य वरुणेन महात्मना ।
दत्तं धनुर्वरं प्रीत्या तूणी चाक्षयसायकौ ॥ 39 ॥
असञ्चाल्यं मनुष्यैश्च यत्नेनापि च गौरवात् ।
तन्न शक्ता नमयितुं स्वप्नेष्वपि नराधिपाः ॥ 40 ॥
तद्धनुः प्राप्य मे पित्रा व्याहृतं सत्यवादिना ।
समवाये नरेन्द्राणां पूर्वमामन्त्र्य पार्थिवान् ॥ 41 ॥
इदं च धनुरुद्यम्य सज्यं यः कुरुते नरः ।
तस्य मे दुहिता भार्या भविष्यति न संशयः ॥ 42 ॥
तच्च दृष्ट्वा धनुश्श्रेष्ठं गौरवाद्गिरिसन्निभम् ।
अभिवाद्य नृपा जग्मुरशक्तास्तस्य तोलने ॥ 43 ॥
सुदीर्घस्य तु कालस्य राघवोऽयं महाद्युतिः ।
विश्वामित्रेण सहितो यज्ञं द्रष्टुं समागतः ॥ 44 ॥
लक्ष्मणेन सह भ्रात्रा राम स्सत्यपराक्रमः ।
विश्वामित्रस्तु धर्मात्मा मम पित्रा सुपूजितः ॥ 45 ॥
प्रोवाच पितरं तत्र भ्रातरौ रामलक्ष्मणौ ।
सुतौ दशरथस्येमौ धनुर्दर्शकाङ्क्षिणौ ।
धनुर्दर्शय रामाय राजपुत्राय दैविकम् ॥ 46 ॥
इत्युक्तस्तेन विप्रेण तद्धनुस्समुपानयत् ॥ 47 ॥
निमेषान्तरमात्रेण तदाऽनम्य महाबलः ।
ज्यां समारोप्य झडिति पूरयामास वीर्यवान् ॥ 48 ॥
तेन पूरयता वेगान्मध्ये भग्नं द्विधा धनुः ।
तस्य शब्दो भवद्भीमः पतितस्याशनेरिव ॥ 49 ॥
ततोऽहं तत्र रामाय पित्रा सत्याभिसन्धिना ।
निश्चिता दातुमुद्यम्य जलभाजनमुत्तमम् ॥ 50 ॥
दीयमानां न तु तदा प्रतिजग्राह राघवः ।
अविज्ञाय पितुश्छन्दमयोध्याऽधिपतेः प्रभोः ॥ 51 ॥
तत श्श्वशुरमामन्त्र्य वृद्धं दशरथं नृपम् ।
मम पित्रा त्वहं दत्ता रामाय विदितात्मने ॥ 52 ॥
मम चैवानुजा साध्वी ऊर्मिला प्रियदर्शना ।
भार्यार्थे लक्ष्मणस्यापि दत्ता पित्रा मम स्वयम् ॥ 53 ॥
एवं दत्ताऽस्मि रामाय तदा तस्मिन्स्वयंवरे ।
अनुरक्ताऽस्मि धर्मेण पतिं वीर्यवतां वरम् ॥ 54 ॥
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये अयोध्याकाण्डे अष्टादशाधिकशततमस्सर्गः ॥
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe ayodhyākāṇḍam |
atha aṣṭādaśādhikaśatatamassargaḥ |
sātvevamuktā vaidehī anasūyā'nasūyayā |
pratipūjya vaco mandaṃ pravaktumupacakrame || 1 ||
naitadāścaryamāryāyā yanmāṃ tvamabhibhāṣase |
viditantu mamāpyetadyathā nāryāḥ patirguruḥ || 2 ||
yadyapyeṣa bhavedbhartā mamā'rye vṛttavarjitaḥ |
advaidhamupacartavyastathāpyeṣa mayā bhavet || 3 ||
kiṃ punaryo guṇaślāghya ssānukrośo jitendriyaḥ |
sthirānurāgo dharmātmā mātṛvatpitṛvatpriyaḥ || 4 ||
yāṃ vṛttiṃ vartate rāmaḥ kausalyāyāṃ mahābalaḥ |
tāmeva nṛpanārīṇāmanyāsāmapi vartate || 5 ||
sakṛddṛṣṭāsvapi striṣu nṛpeṇa nṛpavatsalaḥ |
mātṛvadvartate vīro mānamutsṛjya dharmavit || 6 ||
āgacchantyāśca vijanaṃ vanamevaṃ bhayāvaham |
samāhitaṃ me śvaśrvā ca hṛdaye taddhṛtaṃ mahat || 7 ||
pāṇipradānakāle ca yatpurātvagni sannidhau |
anuśiṣṭā jananyā'smi vākyaṃ tadapi me dhṛtam || 8 ||
navīkṛtaṃ tu tatsarvaṃ vākyaiste dharmacāriṇi |
patiśuśrūṣaṇānnāryāstapo nānyadvidhīyate || 9 ||
sāvitrī patiśuśrūṣāṃ kṛtvā svarge mahīyate |
tathāvṛttiśca yātā tvaṃ patiśuśrūṣayā divam || 10 ||
variṣṭhā sarvanārīṇāmeṣā ca divi devatā |
rohiṇī na vinācandraṃ muhūrtamapi dṛśyate || 11 ||
evaṃvidhāśca pravarāḥ striyo bhartṛdṛḍhavratāḥ |
devaloke mahīyante puṇyena svena karmaṇā || 12 ||
tato'nasūyā saṃhṛṣṭā śrutvoktaṃ sītayā vacaḥ |
śirasyāghrāya covāca maithilīṃ harṣayantyuta || 13 ||
niyamairvividhairāptaṃ tapo hi mahadasti me |
tatsaṃśritya balaṃ sīte chandaye tvāṃ śucivrate || 14 ||
upapannaṃ manojñaṃ ca vacanaṃ tava maithili |
prītā cāsmyucitaṃ kiṃ te karavāṇi bravīhi me || 15 ||
tasyāstad vacanaṃ śrūtvā vismitā mandavismayā |
kṛtamityabravīt sītā tapobalasamanvitām || 16 ||
sā tvevamuktā dharmajñā tayā prītatarā'bhavat |
saphalaṃ ca praharṣaṃ te hanta sīte karomyaham || 17 ||
idaṃ divyaṃ varaṃ mālyaṃ vastramābharaṇāni ca |
aṅgarāgaṃ ca vaidehi mahārhaṃ cānulepanam || 18 ||
mayā dattamidaṃ sīte tava gātrāṇi śobhayet |
anurūpamasaṅkliṣṭaṃ nityameva bhaviṣyati || 19 ||
aṅgarāgeṇa divyena liptāṅgī janakātmaje |
śobhayiṣyasi bhartāraṃ yathā śrīrviṣṇumavyayam || 20 ||
sā vastramaṅgarāgaṃ ca bhūṣaṇāni srajastathā |
maithilī pratijagrāha prītidānamanuttamam || 21 ||
pratigṛhya ca tatsītā prītidānaṃ yaśasvinī |
śliṣṭāñjalipuṭā tatra samupāsta tapodhanām || 22 ||
tathā sītāmupāsīnāmanasūyā dṛḍhavratā |
vacanaṃ praṣṭumārebhe kāñcitpriyakathāmanu || 23 ||
svayaṃ vare kila prāptā tvamanena yaśasvinā |
rāghaveṇeti me site kathā śrutimupāgatā || 24 ||
tāṃ kathāṃ śrotumicchāmi vistareṇa ca maithili |
yathā'nubhūtaṃ kārtsnyena tanme tvaṃ vaktumarhasi || 25 ||
evamuktā tu sā sītā tāṃ tato dharmacāriṇīm |
śrūyatāmiti coktvā vai kathayāmāsa tāṃ kathām || 26 ||
mithilādhipatirvīro janako nāma dharmavit |
kṣatradharme hyabhirato nyāyataśśāsti medinīm || 27 ||
tasya lāṅgalahastanya karṣataḥ kṣetramaṇḍalam |
ahaṃ kilotthitā bhitvā jagatīṃ nṛpatessutā || 28 ||
sa māṃ dṛṣṭvā narapatirmuṣṭivikṣepatatparaḥ |
pāṃsukuṇṭhitasarvāṅgīṃ janako vismito'bhavat || 29 ||
anapatyena ca snehādaṅkamāropya ca svayam |
mameyaṃ tanayetyuktvā sneho mayi nipātitaḥ || 30 ||
antarikṣe ca vāguktā'pratimā'mānuṣī kila |
evametannarapate dharmeṇa tanayā tava || 31 ||
tataḥ prahṛṣṭo dharmātmā pitā me mithilādhipaḥ |
avāpto vipulāṃ buddhiṃ māmavāpya narādhipaḥ || 32 ||
dattā cāsmīṣṭavaddevyai jyeṣṭhāyai puṇyakarmaṇā |
tayā sambhāvitā cāsmi snigdhayā mātṛsauhṛdāt || 33 ||
patisaṃyogasulabhaṃ vayo dṛṣṭvā tu me pitā |
cintāmabhyagamaddhīno vittanāśādivādhanaḥ || 34 ||
sadṛśāccāpakṛṣṭācca loke kanyāpitā janāt |
pradharṣaṇāmavāpnoti śakreṇāpi samo bhuvi || 35 ||
tāṃ dharṣaṇāmadūrasthāṃ dṛṣṭvā cātmani pārthivaḥ |
cintārṇavagataḥ pāraṃ nāsasādāplavo yathā || 36 ||
ayonijāṃ hi māṃ jñātvā nādhyagacchadvicintayan |
sadṛśaṃ cānurūpaṃ ca mahīpālaḥ patiṃ mama || 37 ||
tasya buddhiriyaṃ jātā cintayānasya santatam |
svayaṃvaraṃ tanūjāyāḥ kariṣyāmīti dhīmataḥ || 38 ||
mahāyajñe tadā tasya varuṇena mahātmanā |
dattaṃ dhanurvaraṃ prītyā tūṇī cākṣayasāyakau || 39 ||
asañcālyaṃ manuṣyaiśca yatnenāpi ca gauravāt |
tanna śaktā namayituṃ svapneṣvapi narādhipāḥ || 40 ||
taddhanuḥ prāpya me pitrā vyāhṛtaṃ satyavādinā |
samavāye narendrāṇāṃ pūrvamāmantrya pārthivān || 41 ||
idaṃ ca dhanurudyamya sajyaṃ yaḥ kurute naraḥ |
tasya me duhitā bhāryā bhaviṣyati na saṃśayaḥ || 42 ||
tacca dṛṣṭvā dhanuśśreṣṭhaṃ gauravādgirisannibham |
abhivādya nṛpā jagmuraśaktāstasya tolane || 43 ||
sudīrghasya tu kālasya rāghavo'yaṃ mahādyutiḥ |
viśvāmitreṇa sahito yajñaṃ draṣṭuṃ samāgataḥ || 44 ||
lakṣmaṇena saha bhrātrā rāma ssatyaparākramaḥ |
viśvāmitrastu dharmātmā mama pitrā supūjitaḥ || 45 ||
provāca pitaraṃ tatra bhrātarau rāmalakṣmaṇau |
sutau daśarathasyemau dhanurdarśakāṅkṣiṇau |
dhanurdarśaya rāmāya rājaputrāya daivikam || 46 ||
ityuktastena vipreṇa taddhanussamupānayat || 47 ||
nimeṣāntaramātreṇa tadā'namya mahābalaḥ |
jyāṃ samāropya jhaḍiti pūrayāmāsa vīryavān || 48 ||
tena pūrayatā vegānmadhye bhagnaṃ dvidhā dhanuḥ |
tasya śabdo bhavadbhīmaḥ patitasyāśaneriva || 49 ||
tato'haṃ tatra rāmāya pitrā satyābhisandhinā |
niścitā dātumudyamya jalabhājanamuttamam || 50 ||
dīyamānāṃ na tu tadā pratijagrāha rāghavaḥ |
avijñāya pituśchandamayodhyā'dhipateḥ prabhoḥ || 51 ||
tata śśvaśuramāmantrya vṛddhaṃ daśarathaṃ nṛpam |
mama pitrā tvahaṃ dattā rāmāya viditātmane || 52 ||
mama caivānujā sādhvī ūrmilā priyadarśanā |
bhāryārthe lakṣmaṇasyāpi dattā pitrā mama svayam || 53 ||
evaṃ dattā'smi rāmāya tadā tasminsvayaṃvare |
anuraktā'smi dharmeṇa patiṃ vīryavatāṃ varam || 54 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye ayodhyākāṇḍe aṣṭādaśādhikaśatatamassargaḥ ||
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Gurmukhi script.
Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.