ஶ்ரீமத்வால்மீகீய ராமாயணே அயோத்யாகாண்டம் ।
அத பஞ்சாஶீதிதமஸ்ஸர்கஃ ।
ஏவமுக்தஸ்து பரதோ நிஷாதாதிபதிம் குஹம் ।
ப்ரத்யுவாச மஹாப்ராஜ்ஞோ வாக்யம் ஹேத்வர்தஸம்ஹிதம் ॥ 1 ॥
ஊர்ஜிதஃ கலு தே காமஃ க்ரு'தோ மம குரோஸ்ஸகே ।
யோ மே த்வமீத்ரு'ஶீம் ஸேநாமேகோऽப்யர்சிதுமிச்சஸி ॥ 2 ॥
இத்யுக்த்வா து மஹாதேஜா குஹம் வசநமுத்தமம் ।
அப்ரவீத்பரத ஶ்ஶ்ரீமாநநிஷாதாதிபதிம் புநஃ ॥ 3 ॥
கதரேண கமிஷ்யாமி பரத்வாஜாஶ்ரமம் குஹ ।
கஹநோऽயம் ப்ரு'ஶம் தேஶோ கங்காऽநூபோ துரத்யயஃ ॥ 4 ॥
தஸ்ய தத்வசநம் ஶ்ருத்வா ராஜபுத்ரஸ்ய தீமதஃ ।
அப்ரவீத்ப்ராஞ்ஜலிர்வாக்யம் குஹோ கஹநகோசரஃ ॥ 5 ॥
தாஶாஸ்த்வாऽநுऽகமிஷ்யந்தி தந்விநஸ்ஸுஸமாஹிதாஃ ।
அஹம் த்வாநுகமிஷ்யாமி ராஜபுத்ர மஹாயஶஃ ॥ 6 ॥
கச்சிந்நதுஷ்டோ வ்ரஜஸி ராமஸ்யாக்லிஷ்டகர்மணஃ ।
இயம் தே மஹதீ ஸேநா ஶங்காம் ஜநயதீவ மே ॥ 7 ॥
தமேவமபிபாஷந்தமாகாஶ இவ நிர்மலஃ ।
பரதஶ்ஶ்லக்ஷ்ணயா வாசா குஹம் வசநமப்ரவீத் ॥ 8 ॥
மாபூத்ஸ காலோ யத்கஷ்டம் ந மாம் ஶங்கிதுமர்ஹஸி ।
ராகவ ஸ்ஸஹி மே ப்ராதா ஜ்யேஷ்டஃ பிதுஸமோ மதஃ ॥ 9 ॥
தம் நிவர்தயிதும் யாமி காகுத்ஸ்தம் வநவாஸிநம் ।
புத்திரந்யா ந தே கார்யா குஹ ஸத்யம் ப்ரவீமி தே ॥ 10 ॥
ஸ து ஸம்ஹ்ரு'ஷ்டவதந ஶ்ஶ்ருத்வா பரதபாஷிதம் ।
புநரேவாப்ரவீத்வாக்யம் பரதம் ப்ரதி ஹர்ஷிதஃ ॥ 11 ॥
தந்யஸ்த்வம் ந த்வயா துல்யம் பஶ்யாமி ஜகதீதலே ।
அயத்நாதாகதம் ராஜ்யம் யஸ்த்வம் த்யக்துமிஹேச்சஸி ॥ 12 ॥
ஶாஶ்வதீ கலு தே கீர்திர்லோகாநநுசரிஷ்யதி ।
யஸ்த்வம் க்ரு'ச்ச்ரகதம் ராமம் ப்ரத்யாநயிதுமிச்சஸி ॥ 13 ॥
ஏவம் ஸம்பாஷமாணஸ்ய குஹஸ்ய பரதம் ததா ।
பபௌ நஷ்டப்ரபஸ்ஸூர்யோ ரஜநீ சாப்யவர்தத ॥ 14 ॥
ஸந்நிவேஶ்ய ஸ தாம் ஸேநாம் குஹேந பரிதோஷிதஃ ।
ஶத்ருக்நேந ஸஹ ஶ்ரீமாஞ்சயநம் ஸமுபாகமத் ॥ 15 ॥
ராமசிந்தாமய ஶ்ஶோகோ பரதஸ்ய மஹாத்மநஃ ।
உபஸ்திதோ ஹ்யநர்ஹஸ்ய தர்மப்ரேக்ஷஸ்ய தாத்ரு'ஶஃ ॥ 16 ॥
அந்தர்தாஹேந தஹநஸ்ஸந்தாபயதி ராகவம் ।
வநதாஹாபிஸந்தப்தம் கூடோऽக்நிரிவ பாதபம் ॥ 17 ॥
ப்ரஸ்ரு'தஸ்ஸர்வகாத்ரேப்யஸ்ஸ்வேதம் ஶோகாக்நிஸம்பவம் ।
யதா ஸூர்யாம்ஶுஸந்தப்தோ ஹிமவாந் ப்ரஸ்ரு'தோஹிமம் ॥ 18 ॥
த்யாநநிர்தரஶைலேந விநிஶ்ஶ்வஸிததாதுநா ।
தைந்யபாதபஸங்கேந ஶோகாயாஸாதிஶ்ரு'ங்கிணா ॥ 19 ॥
ப்ரமோஹாநந்தஸத்த்வேந ஸந்தாபௌஷதிவேணுநா ।
ஆக்ராந்தோ துஃகஶைலேந மஹதா கைகயீஸுதஃ ॥ 20 ॥
விநிஶ்ஶ்வஸந்வை ப்ரு'ஶதுர்மநாஸ்ததஃ ப்ரமூடஸஞ்ஜ்ஞஃ பரமாபதம் கதஃ ।
ஶமம் ந லேபே ஹ்ரு'தயஜ்வரார்திதோ நரர்ஷபோ யூதஹதோ யதர்ஷபஃ ॥ 21 ॥
குஹேந ஸார்தம் பரதஸ்ஸமாகதோ மஹாநுபாவஸ்ஸஜநஸ்ஸமாஹிதஃ ।
ஸுதுர்மநாஸ்தம் பரதம் ததா புநர்குஹ ஸ்ஸமாஶ்வாஸயதக்ரஜம் ப்ரதி ॥ 22 ॥
இத்யார்ஷே ஶ்ரீமத்ராமாயணே வால்மீகீய ஆதிகாவ்யே அயோத்யாகாண்டே பஞ்சாஶீதிதமஸ்ஸர்கஃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe ayodhyākāṇḍam |
atha pañcāśītitamassargaḥ |
evamuktastu bharato niṣādādhipatiṃ guham |
pratyuvāca mahāprājño vākyaṃ hetvarthasaṃhitam || 1 ||
ūrjitaḥ khalu te kāmaḥ kṛto mama gurossakhe |
yo me tvamīdṛśīṃ senāmeko'bhyarcitumicchasi || 2 ||
ityuktvā tu mahātejā guhaṃ vacanamuttamam |
abravīdbharata śśrīmānaniṣādādhipatiṃ punaḥ || 3 ||
katareṇa gamiṣyāmi bharadvājāśramaṃ guha |
gahano'yaṃ bhṛśaṃ deśo gaṅgā'nūpo duratyayaḥ || 4 ||
tasya tadvacanaṃ śrutvā rājaputrasya dhīmataḥ |
abravītprāñjalirvākyaṃ guho gahanagocaraḥ || 5 ||
dāśāstvā'nu'gamiṣyanti dhanvinassusamāhitāḥ |
ahaṃ tvānugamiṣyāmi rājaputra mahāyaśaḥ || 6 ||
kacchinnaduṣṭo vrajasi rāmasyākliṣṭakarmaṇaḥ |
iyaṃ te mahatī senā śaṅkāṃ janayatīva me || 7 ||
tamevamabhibhāṣantamākāśa iva nirmalaḥ |
bharataśślakṣṇayā vācā guhaṃ vacanamabravīt || 8 ||
mābhūtsa kālo yatkaṣṭaṃ na māṃ śaṅkitumarhasi |
rāghava ssahi me bhrātā jyeṣṭhaḥ pitusamo mataḥ || 9 ||
taṃ nivartayituṃ yāmi kākutsthaṃ vanavāsinam |
buddhiranyā na te kāryā guha satyaṃ bravīmi te || 10 ||
sa tu saṃhṛṣṭavadana śśrutvā bharatabhāṣitam |
punarevābravīdvākyaṃ bharataṃ prati harṣitaḥ || 11 ||
dhanyastvaṃ na tvayā tulyaṃ paśyāmi jagatītale |
ayatnādāgataṃ rājyaṃ yastvaṃ tyaktumihecchasi || 12 ||
śāśvatī khalu te kīrtirlokānanucariṣyati |
yastvaṃ kṛcchragataṃ rāmaṃ pratyānayitumicchasi || 13 ||
evaṃ sambhāṣamāṇasya guhasya bharataṃ tadā |
babhau naṣṭaprabhassūryo rajanī cābhyavartata || 14 ||
sanniveśya sa tāṃ senāṃ guhena paritoṣitaḥ |
śatrughnena saha śrīmāñchayanaṃ samupāgamat || 15 ||
rāmacintāmaya śśoko bharatasya mahātmanaḥ |
upasthito hyanarhasya dharmaprekṣasya tādṛśaḥ || 16 ||
antardāhena dahanassantāpayati rāghavam |
vanadāhābhisantaptaṃ gūḍho'gniriva pādapam || 17 ||
prasṛtassarvagātrebhyassvedaṃ śokāgnisambhavam |
yathā sūryāṃśusantapto himavān prasṛtohimam || 18 ||
dhyānanirdharaśailena viniśśvasitadhātunā |
dainyapādapasaṅghena śokāyāsādhiśṛṅgiṇā || 19 ||
pramohānantasattvena santāpauṣadhiveṇunā |
ākrānto duḥkhaśailena mahatā kaikayīsutaḥ || 20 ||
viniśśvasanvai bhṛśadurmanāstataḥ pramūḍhasañjñaḥ paramāpadaṃ gataḥ |
śamaṃ na lebhe hṛdayajvarārdito nararṣabho yūthahato yatharṣabhaḥ || 21 ||
guhena sārdhaṃ bharatassamāgato mahānubhāvassajanassamāhitaḥ |
sudurmanāstaṃ bharataṃ tadā punarguha ssamāśvāsayadagrajaṃ prati || 22 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye ayodhyākāṇḍe pañcāśītitamassargaḥ ||
Sanskrit — Devanagari (original)
श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे अयोध्याकाण्डम् ।
अथ पञ्चाशीतितमस्सर्गः ।
एवमुक्तस्तु भरतो निषादाधिपतिं गुहम् ।
प्रत्युवाच महाप्राज्ञो वाक्यं हेत्वर्थसंहितम् ॥ 1 ॥
ऊर्जितः खलु ते कामः कृतो मम गुरोस्सखे ।
यो मे त्वमीदृशीं सेनामेकोऽभ्यर्चितुमिच्छसि ॥ 2 ॥
इत्युक्त्वा तु महातेजा गुहं वचनमुत्तमम् ।
अब्रवीद्भरत श्श्रीमाननिषादाधिपतिं पुनः ॥ 3 ॥
कतरेण गमिष्यामि भरद्वाजाश्रमं गुह ।
गहनोऽयं भृशं देशो गङ्गाऽनूपो दुरत्ययः ॥ 4 ॥
तस्य तद्वचनं श्रुत्वा राजपुत्रस्य धीमतः ।
अब्रवीत्प्राञ्जलिर्वाक्यं गुहो गहनगोचरः ॥ 5 ॥
दाशास्त्वाऽनुऽगमिष्यन्ति धन्विनस्सुसमाहिताः ।
अहं त्वानुगमिष्यामि राजपुत्र महायशः ॥ 6 ॥
कच्छिन्नदुष्टो व्रजसि रामस्याक्लिष्टकर्मणः ।
इयं ते महती सेना शङ्कां जनयतीव मे ॥ 7 ॥
तमेवमभिभाषन्तमाकाश इव निर्मलः ।
भरतश्श्लक्ष्णया वाचा गुहं वचनमब्रवीत् ॥ 8 ॥
माभूत्स कालो यत्कष्टं न मां शङ्कितुमर्हसि ।
राघव स्सहि मे भ्राता ज्येष्ठः पितुसमो मतः ॥ 9 ॥
तं निवर्तयितुं यामि काकुत्स्थं वनवासिनम् ।
बुद्धिरन्या न ते कार्या गुह सत्यं ब्रवीमि ते ॥ 10 ॥
स तु संहृष्टवदन श्श्रुत्वा भरतभाषितम् ।
पुनरेवाब्रवीद्वाक्यं भरतं प्रति हर्षितः ॥ 11 ॥
धन्यस्त्वं न त्वया तुल्यं पश्यामि जगतीतले ।
अयत्नादागतं राज्यं यस्त्वं त्यक्तुमिहेच्छसि ॥ 12 ॥
शाश्वती खलु ते कीर्तिर्लोकाननुचरिष्यति ।
यस्त्वं कृच्छ्रगतं रामं प्रत्यानयितुमिच्छसि ॥ 13 ॥
एवं सम्भाषमाणस्य गुहस्य भरतं तदा ।
बभौ नष्टप्रभस्सूर्यो रजनी चाभ्यवर्तत ॥ 14 ॥
सन्निवेश्य स तां सेनां गुहेन परितोषितः ।
शत्रुघ्नेन सह श्रीमाञ्छयनं समुपागमत् ॥ 15 ॥
रामचिन्तामय श्शोको भरतस्य महात्मनः ।
उपस्थितो ह्यनर्हस्य धर्मप्रेक्षस्य तादृशः ॥ 16 ॥
अन्तर्दाहेन दहनस्सन्तापयति राघवम् ।
वनदाहाभिसन्तप्तं गूढोऽग्निरिव पादपम् ॥ 17 ॥
प्रसृतस्सर्वगात्रेभ्यस्स्वेदं शोकाग्निसम्भवम् ।
यथा सूर्यांशुसन्तप्तो हिमवान् प्रसृतोहिमम् ॥ 18 ॥
ध्याननिर्धरशैलेन विनिश्श्वसितधातुना ।
दैन्यपादपसङ्घेन शोकायासाधिशृङ्गिणा ॥ 19 ॥
प्रमोहानन्तसत्त्वेन सन्तापौषधिवेणुना ।
आक्रान्तो दुःखशैलेन महता कैकयीसुतः ॥ 20 ॥
विनिश्श्वसन्वै भृशदुर्मनास्ततः प्रमूढसञ्ज्ञः परमापदं गतः ।
शमं न लेभे हृदयज्वरार्दितो नरर्षभो यूथहतो यथर्षभः ॥ 21 ॥
गुहेन सार्धं भरतस्समागतो महानुभावस्सजनस्समाहितः ।
सुदुर्मनास्तं भरतं तदा पुनर्गुह स्समाश्वासयदग्रजं प्रति ॥ 22 ॥
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये अयोध्याकाण्डे पञ्चाशीतितमस्सर्गः ॥
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe ayodhyākāṇḍam |
atha pañcāśītitamassargaḥ |
evamuktastu bharato niṣādādhipatiṃ guham |
pratyuvāca mahāprājño vākyaṃ hetvarthasaṃhitam || 1 ||
ūrjitaḥ khalu te kāmaḥ kṛto mama gurossakhe |
yo me tvamīdṛśīṃ senāmeko'bhyarcitumicchasi || 2 ||
ityuktvā tu mahātejā guhaṃ vacanamuttamam |
abravīdbharata śśrīmānaniṣādādhipatiṃ punaḥ || 3 ||
katareṇa gamiṣyāmi bharadvājāśramaṃ guha |
gahano'yaṃ bhṛśaṃ deśo gaṅgā'nūpo duratyayaḥ || 4 ||
tasya tadvacanaṃ śrutvā rājaputrasya dhīmataḥ |
abravītprāñjalirvākyaṃ guho gahanagocaraḥ || 5 ||
dāśāstvā'nu'gamiṣyanti dhanvinassusamāhitāḥ |
ahaṃ tvānugamiṣyāmi rājaputra mahāyaśaḥ || 6 ||
kacchinnaduṣṭo vrajasi rāmasyākliṣṭakarmaṇaḥ |
iyaṃ te mahatī senā śaṅkāṃ janayatīva me || 7 ||
tamevamabhibhāṣantamākāśa iva nirmalaḥ |
bharataśślakṣṇayā vācā guhaṃ vacanamabravīt || 8 ||
mābhūtsa kālo yatkaṣṭaṃ na māṃ śaṅkitumarhasi |
rāghava ssahi me bhrātā jyeṣṭhaḥ pitusamo mataḥ || 9 ||
taṃ nivartayituṃ yāmi kākutsthaṃ vanavāsinam |
buddhiranyā na te kāryā guha satyaṃ bravīmi te || 10 ||
sa tu saṃhṛṣṭavadana śśrutvā bharatabhāṣitam |
punarevābravīdvākyaṃ bharataṃ prati harṣitaḥ || 11 ||
dhanyastvaṃ na tvayā tulyaṃ paśyāmi jagatītale |
ayatnādāgataṃ rājyaṃ yastvaṃ tyaktumihecchasi || 12 ||
śāśvatī khalu te kīrtirlokānanucariṣyati |
yastvaṃ kṛcchragataṃ rāmaṃ pratyānayitumicchasi || 13 ||
evaṃ sambhāṣamāṇasya guhasya bharataṃ tadā |
babhau naṣṭaprabhassūryo rajanī cābhyavartata || 14 ||
sanniveśya sa tāṃ senāṃ guhena paritoṣitaḥ |
śatrughnena saha śrīmāñchayanaṃ samupāgamat || 15 ||
rāmacintāmaya śśoko bharatasya mahātmanaḥ |
upasthito hyanarhasya dharmaprekṣasya tādṛśaḥ || 16 ||
antardāhena dahanassantāpayati rāghavam |
vanadāhābhisantaptaṃ gūḍho'gniriva pādapam || 17 ||
prasṛtassarvagātrebhyassvedaṃ śokāgnisambhavam |
yathā sūryāṃśusantapto himavān prasṛtohimam || 18 ||
dhyānanirdharaśailena viniśśvasitadhātunā |
dainyapādapasaṅghena śokāyāsādhiśṛṅgiṇā || 19 ||
pramohānantasattvena santāpauṣadhiveṇunā |
ākrānto duḥkhaśailena mahatā kaikayīsutaḥ || 20 ||
viniśśvasanvai bhṛśadurmanāstataḥ pramūḍhasañjñaḥ paramāpadaṃ gataḥ |
śamaṃ na lebhe hṛdayajvarārdito nararṣabho yūthahato yatharṣabhaḥ || 21 ||
guhena sārdhaṃ bharatassamāgato mahānubhāvassajanassamāhitaḥ |
sudurmanāstaṃ bharataṃ tadā punarguha ssamāśvāsayadagrajaṃ prati || 22 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye ayodhyākāṇḍe pañcāśītitamassargaḥ ||
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Tamil script.
Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.