2.59 அயோத்யாகாண்ட - ஏகோநஷஷ்டிதம ஸர்கஃ

2.59 Ayodhyakanda - Ekonashashtitama Sargah

✍️ Valmiki 🖋️ Tamil script
📄 Download PDF
ஶ்ரீமத்வால்மீகீய ராமாயணே அயோத்யாகாண்டம் ।
அத ஏகோநஷஷ்டிதமஸ்ஸர்கஃ ।
இதி ப்ருவந்தம் தம் ஸூதம் ஸுமந்த்ரம் மந்த்ரிஸத்தமம் ।
ப்ரூஹி ஶேஷம் புநரிதி ராஜா வசநமப்ரவீத் ॥ 1 ॥
தஸ்ய தத்வசநம் ஶ்ருத்வா ஸுமந்த்ரோ பாஷ்பவிக்லபஃ ।
கதயாமாஸ பூயோऽபி ராமஸந்தேஶவிஸ்தரம் ॥ 2 ॥
ஜடாஃ க்ரு'த்வா மஹாராஜ சீரவல்கலதாரிணௌ ।
கங்காமுத்தீர்ய தௌ வீரௌ ப்ரயாகாபிமுகௌ கதௌ ॥ 3 ॥
அக்ரதோ லக்ஷ்மணோ யாதஃ பாலயந்ரகுநந்தநம் ।
தாம்ஸ்ததா கச்சதோ த்ரு'ஷ்ட்வா நிவ்ரு'த்தோऽஸ்ம்யவஶஸ்ததா ॥ 4 ॥
மமத்வஶ்வா நிவ்ரு'த்தஸ்ய ந ப்ராவர்தந்த வர்த்மநி ।
உஷ்ணமஶ்ரு ப்ரமுஞ்சந்தோ ராமே ஸம்ப்ரஸ்திதே வநம் ॥ 5 ॥
உபாப்யாம் ராஜபுத்ராப்யாமத க்ரு'த்வாஹமஞ்ஜலிம் ।
ப்ரஸ்திதோ ரதமாஸ்தாய தத்துஃகமபி தாரயந் ॥ 6 ॥
குஹேந ஸார்தம் தத்ரைவ ஸ்திதோऽஸ்மி திவஸாந்பஹூந் ।
ஆஶயா யதி மாம் ராமஃ புந ஶ்ஶப்தாபயேதிதி ॥ 7 ॥
விஷயே தே மஹாராஜ ராமவ்யஸநகர்ஶிதாஃ ।
அபி வ்ரு'க்ஷாஃ பரிம்லாநாஸ்ஸபுஷ்பாங்குரகோரகாஃ ॥ 8 ॥
உபதப்தோதகா நத்யஃ பல்வலாநி ஸராம்ஸி ச ।
பரிஶுஷ்கபலாஶாநி வநாந்யுபவநாநி ச ॥ 9 ॥
ந ச ஸர்பந்தி ஸத்த்வாநி வ்யாஸா ந ப்ரசரந்தி ச ।
ராமஶோகாபிபூதம் தந்நிஷ்கூஜமபவத்வநம் ॥ 10 ॥
லீநபுஷ்கரபத்ராஶ்ச நரேந்த்ர கலுஷோதகாஃ ।
ஸந்தப்தபத்மாஃ பத்மிந்யோ லீநமீநவிஹங்கமாஃ ॥ 11 ॥
ஜலஜாநி ச புஷ்பாணி மால்யாநி ஸ்தலஜாநி ச ।
நாத்ய பாந்த்யல்பகந்தீநி பலாநி ச யதாபுரம் ॥ 12 ॥
அத்ரோத்யாநாநி ஶூந்யாநி ப்ரலீநவிஹகநி ச ।
ந சாபிராமா நாராமாந்பஶ்யாமி மநுஜர்ஷப ॥ 13 ॥
ப்ரவிஶந்தமயோத்யாம் மாம் ந கஶ்சிதபிநந்ததி ।
நரா ராமமபஶ்யந்தோ நிஶ்ஶ்வஸந்தி முஹுர்முஹுஃ ॥ 14 ॥
தேவ ராஜரதம் த்ரு'ஷ்ட்வா விநா ராமமிஹாகதம் ।
துஃகாதஶ்ருமுகஸ்ஸர்வோ ராஜமார்ககதோ ஜநஃ ॥ 15 ॥
ஹர்ம்யைர்விமாநைஃ ப்ராஸாதைரவேக்ஷ்யரதமாகதம் ।
ஹாஹாகாரக்ரு'தாநார்யோ ராமாதர்ஶநகர்ஶிதாஃ ॥ 16 ॥
ஆயதைர்விமலைர்நேத்ரைரஶ்ருவேகபரிப்லுதைஃ ।
அந்யோந்யமபிவீக்ஷந்தேऽவ்யக்தமார்ததராஃ ஸ்த்ரியஃ ॥ 17 ॥
நாமித்ராணாம் ந மித்ராணாமுதாஸீநஜநஸ்ய ச ।
அஹமார்ததயா கிஞ்சித்விஶேஷமுபலக்ஷயே ॥ 18 ॥
அப்ரஹ்ரு'ஷ்டமநுஷ்யா ச தீநநாகதுரங்கமா ।
ஆர்தஸ்வரபரிம்லாநா விநிஶ்ஶ்வஸிதநிஸ்ஸ்வநா ॥ 19 ॥
நிராநந்தா மஹாராஜ ராமப்ரவ்ராஜநாதுரா ।
கௌஸல்யா புத்ரஹீநேவ அயோத்யா ப்ரதிபாதி மா ॥ 20 ॥
ஸூதஸ்ய வசநம் ஶ்ருத்வா வாசா பரமதீநயா ।
பாஷ்போபஹதயா ராஜா தம் ஸூதமிதமப்ரவீத் ॥ 21 ॥
கைகேய்யா விநியுக்தேந பாபாபிஜநபாவயா ।
மயா ந மந்த்ரகுஶலைர்வ்ரு'த்தைஸ்ஸஹ ஸமர்திதம் ॥ 22 ॥
ந ஸுஹ்ரு'த்பிர்நசாமாத்யைர்மந்த்ரயித்வா ந நைகமைஃ ।
மயாயமர்தஸ்ஸம்மோஹாத் ஸ்த்ரீஹேதோ ஸ்ஸஹஸா க்ரு'தஃ ॥ 23 ॥
பவிதவ்யதயா நூநமிதம் வா வ்யஸநம் மஹத் ।
குலஸ்யாஸ்ய விநாஶாய ப்ராப்தம் ஸூத யத்ரு'ச்சயா ॥ 24 ॥
ஸூத யத்யஸ்தி தே கிஞ்சிந்மயா து ஸுக்ரு'தம் க்ரு'தம் ।
த்வம் ப்ராபயாऽऽஶு மாம் ராமம் ப்ராணாஸ்ஸந்த்வரயந்திமாம் ॥ 25 ॥
யத்யத்யாபி மமைவாஜ்ஞா நிவர்தயது ராகவம் ।
ந ஶக்ஷ்யாமி விநா ராமம் முஹூர்தமபி ஜீவிதும் ॥ 26 ॥
வ்ரு'த்ததம்ஷ்ட்ரோ மஹேஷ்வாஸஃ க்வாஸௌ லக்ஷ்மணபூர்வஜஃ ।
யதி ஜீவாமி ஸாத்வேநம் பஶ்யேயம் ஸீதயா ஸஹ ॥ 27 ॥
லோஹிதாக்ஷம் மஹாபாஹுமாமுக்தமணிகுண்டலம் ।
ராமம் யதி ந பஶ்யேயம் கமிஷ்யாமி யமக்ஷயம் ॥ 28 ॥
அதோ நு கிம் துஃகதரம் ஸோऽஹமிக்ஷ்வாகுநந்தநம் ।
இமாமவஸ்தாமாபந்நோ நேஹ பஶ்யாமி ராகவம் ॥ 29 ॥
ஹா ராம ராமாநுஜ ஹா ஹா வைதேஹி தபஸ்விநி ।
ந மாம் ஜாநீத துஃகேந ம்ரியமாணதமநாதவத் ॥ 30 ॥
ஸ தேந ராஜா துஃகேந ப்ரு'ஶமர்பிதசேதநஃ ।
அவகாடஸ்ஸுதுஷ்பாரம் ஶோகஸாகரமப்ரவீத் ॥ 31 ॥
ராமஶோகமஹாபோகஸ்ஸீதாவிரஹபாரகஃ ।
ஶ்வஸிதோர்மி மஹாவர்தோ பாஷ்பபேநஜாலாவிலஃ ॥ 32 ॥
பாஹுவிக்ஷேபமீநௌகோ விக்ரந்தித மஹாஸ்வநஃ ।
ப்ரகீர்ணகேஶஶைவாலஃ கைகேயீபடபாமுகஃ ॥ 33 ॥
மமாஶ்ருவேகப்ரபவஃ குப்ஜாவாக்யமஹாக்ரஹஃ ।
வரவேலோ ந்ரு'ஶம்ஸாயா ராமப்ரவ்ராஜநாயதஃ ॥ 34 ॥
யஸ்மிந்பத நிமக்நோऽஹம் கௌஸல்யே ராகவம் விநா ।
துஸ்தரோ ஜீவதா தேவி மயாऽயம் ஶோகஸாகரஃ ॥ 35 ॥
அஶோபநம் யோऽஹமிஹாத்ய ராகவம் தித்ரு'க்ஷமாணோ ந லபே ஸலக்ஷ்மணம் ।
இதீவ ராஜா விலபந்மஹாயஶாஃ பபாத தூர்ணம் ஶயநே ஸமூர்சிதஃ ॥ 36 ॥
இதி விலபதி பார்திவே ப்ரணஷ்டே கருணதரம் த்விகுணம் ச ராமஹேதோஃ ।
வசநமநுநிஶம்ய தஸ்ய தேவீ பயமகமத்புநரேவ ராமமாதா ॥ 37 ॥
இத்யார்ஷே ஶ்ரீமத்ராமாயணே வால்மீகீய ஆதிகாவ்யே அயோத்யாகாண்டே ஏகோநஷஷ்டிதமஸ்ஸர்கஃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe ayodhyākāṇḍam |
atha ekonaṣaṣṭitamassargaḥ |
iti bruvantaṃ taṃ sūtaṃ sumantraṃ mantrisattamam |
brūhi śeṣaṃ punariti rājā vacanamabravīt || 1 ||
tasya tadvacanaṃ śrutvā sumantro bāṣpaviklabaḥ |
kathayāmāsa bhūyo'pi rāmasandeśavistaram || 2 ||
jaṭāḥ kṛtvā mahārāja cīravalkaladhāriṇau |
gaṅgāmuttīrya tau vīrau prayāgābhimukhau gatau || 3 ||
agrato lakṣmaṇo yātaḥ pālayanraghunandanam |
tāṃstathā gacchato dṛṣṭvā nivṛtto'smyavaśastadā || 4 ||
mamatvaśvā nivṛttasya na prāvartanta vartmani |
uṣṇamaśru pramuñcanto rāme samprasthite vanam || 5 ||
ubhābhyāṃ rājaputrābhyāmatha kṛtvāhamañjalim |
prasthito rathamāsthāya tadduḥkhamapi dhārayan || 6 ||
guhena sārdhaṃ tatraiva sthito'smi divasānbahūn |
āśayā yadi māṃ rāmaḥ puna śśabdāpayediti || 7 ||
viṣaye te mahārāja rāmavyasanakarśitāḥ |
api vṛkṣāḥ parimlānāssapuṣpāṅkurakorakāḥ || 8 ||
upataptodakā nadyaḥ palvalāni sarāṃsi ca |
pariśuṣkapalāśāni vanānyupavanāni ca || 9 ||
na ca sarpanti sattvāni vyāsā na pracaranti ca |
rāmaśokābhibhūtaṃ tanniṣkūjamabhavadvanam || 10 ||
līnapuṣkarapatrāśca narendra kaluṣodakāḥ |
santaptapadmāḥ padminyo līnamīnavihaṅgamāḥ || 11 ||
jalajāni ca puṣpāṇi mālyāni sthalajāni ca |
nādya bhāntyalpagandhīni phalāni ca yathāpuram || 12 ||
atrodyānāni śūnyāni pralīnavihagani ca |
na cābhirāmā nārāmānpaśyāmi manujarṣabha || 13 ||
praviśantamayodhyāṃ māṃ na kaścidabhinandati |
narā rāmamapaśyanto niśśvasanti muhurmuhuḥ || 14 ||
deva rājarathaṃ dṛṣṭvā vinā rāmamihāgatam |
duḥkhādaśrumukhassarvo rājamārgagato janaḥ || 15 ||
harmyairvimānaiḥ prāsādairavekṣyarathamāgatam |
hāhākārakṛtānāryo rāmādarśanakarśitāḥ || 16 ||
āyatairvimalairnetrairaśruvegapariplutaiḥ |
anyonyamabhivīkṣante'vyaktamārtatarāḥ striyaḥ || 17 ||
nāmitrāṇāṃ na mitrāṇāmudāsīnajanasya ca |
ahamārtatayā kiñcidviśeṣamupalakṣaye || 18 ||
aprahṛṣṭamanuṣyā ca dīnanāgaturaṅgamā |
ārtasvaraparimlānā viniśśvasitanissvanā || 19 ||
nirānandā mahārāja rāmapravrājanāturā |
kausalyā putrahīneva ayodhyā pratibhāti mā || 20 ||
sūtasya vacanaṃ śrutvā vācā paramadīnayā |
bāṣpopahatayā rājā taṃ sūtamidamabravīt || 21 ||
kaikeyyā viniyuktena pāpābhijanabhāvayā |
mayā na mantrakuśalairvṛddhaissaha samarthitam || 22 ||
na suhṛdbhirnacāmātyairmantrayitvā na naigamaiḥ |
mayāyamarthassammohāt strīheto ssahasā kṛtaḥ || 23 ||
bhavitavyatayā nūnamidaṃ vā vyasanaṃ mahat |
kulasyāsya vināśāya prāptaṃ sūta yadṛcchayā || 24 ||
sūta yadyasti te kiñcinmayā tu sukṛtaṃ kṛtam |
tvaṃ prāpayā''śu māṃ rāmaṃ prāṇāssantvarayantimām || 25 ||
yadyadyāpi mamaivājñā nivartayatu rāghavam |
na śakṣyāmi vinā rāmaṃ muhūrtamapi jīvitum || 26 ||
vṛttadaṃṣṭro maheṣvāsaḥ kvāsau lakṣmaṇapūrvajaḥ |
yadi jīvāmi sādhvenaṃ paśyeyaṃ sītayā saha || 27 ||
lohitākṣaṃ mahābāhumāmuktamaṇikuṇḍalam |
rāmaṃ yadi na paśyeyaṃ gamiṣyāmi yamakṣayam || 28 ||
ato nu kiṃ duḥkhataraṃ so'hamikṣvākunandanam |
imāmavasthāmāpanno neha paśyāmi rāghavam || 29 ||
hā rāma rāmānuja hā hā vaidehi tapasvini |
na māṃ jānīta duḥkhena mriyamāṇatamanāthavat || 30 ||
sa tena rājā duḥkhena bhṛśamarpitacetanaḥ |
avagāḍhassuduṣpāraṃ śokasāgaramabravīt || 31 ||
rāmaśokamahābhogassītāvirahapāragaḥ |
śvasitormi mahāvarto bāṣpaphenajālāvilaḥ || 32 ||
bāhuvikṣepamīnaugho vikrandita mahāsvanaḥ |
prakīrṇakeśaśaivālaḥ kaikeyībaḍabāmukhaḥ || 33 ||
mamāśruvegaprabhavaḥ kubjāvākyamahāgrahaḥ |
varavelo nṛśaṃsāyā rāmapravrājanāyataḥ || 34 ||
yasminbata nimagno'haṃ kausalye rāghavaṃ vinā |
dustaro jīvatā devi mayā'yaṃ śokasāgaraḥ || 35 ||
aśobhanaṃ yo'hamihādya rāghavaṃ didṛkṣamāṇo na labhe salakṣmaṇam |
itīva rājā vilapanmahāyaśāḥ papāta tūrṇaṃ śayane samūrchitaḥ || 36 ||
iti vilapati pārthive praṇaṣṭe karuṇataraṃ dviguṇaṃ ca rāmahetoḥ |
vacanamanuniśamya tasya devī bhayamagamatpunareva rāmamātā || 37 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye ayodhyākāṇḍe ekonaṣaṣṭitamassargaḥ ||
Sanskrit — Devanagari (original)
श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे अयोध्याकाण्डम् ।
अथ एकोनषष्टितमस्सर्गः ।
इति ब्रुवन्तं तं सूतं सुमन्त्रं मन्त्रिसत्तमम् ।
ब्रूहि शेषं पुनरिति राजा वचनमब्रवीत् ॥ 1 ॥
तस्य तद्वचनं श्रुत्वा सुमन्त्रो बाष्पविक्लबः ।
कथयामास भूयोऽपि रामसन्देशविस्तरम् ॥ 2 ॥
जटाः कृत्वा महाराज चीरवल्कलधारिणौ ।
गङ्गामुत्तीर्य तौ वीरौ प्रयागाभिमुखौ गतौ ॥ 3 ॥
अग्रतो लक्ष्मणो यातः पालयन्रघुनन्दनम् ।
तांस्तथा गच्छतो दृष्ट्वा निवृत्तोऽस्म्यवशस्तदा ॥ 4 ॥
ममत्वश्वा निवृत्तस्य न प्रावर्तन्त वर्त्मनि ।
उष्णमश्रु प्रमुञ्चन्तो रामे सम्प्रस्थिते वनम् ॥ 5 ॥
उभाभ्यां राजपुत्राभ्यामथ कृत्वाहमञ्जलिम् ।
प्रस्थितो रथमास्थाय तद्दुःखमपि धारयन् ॥ 6 ॥
गुहेन सार्धं तत्रैव स्थितोऽस्मि दिवसान्बहून् ।
आशया यदि मां रामः पुन श्शब्दापयेदिति ॥ 7 ॥
विषये ते महाराज रामव्यसनकर्शिताः ।
अपि वृक्षाः परिम्लानास्सपुष्पाङ्कुरकोरकाः ॥ 8 ॥
उपतप्तोदका नद्यः पल्वलानि सरांसि च ।
परिशुष्कपलाशानि वनान्युपवनानि च ॥ 9 ॥
न च सर्पन्ति सत्त्वानि व्यासा न प्रचरन्ति च ।
रामशोकाभिभूतं तन्निष्कूजमभवद्वनम् ॥ 10 ॥
लीनपुष्करपत्राश्च नरेन्द्र कलुषोदकाः ।
सन्तप्तपद्माः पद्मिन्यो लीनमीनविहङ्गमाः ॥ 11 ॥
जलजानि च पुष्पाणि माल्यानि स्थलजानि च ।
नाद्य भान्त्यल्पगन्धीनि फलानि च यथापुरम् ॥ 12 ॥
अत्रोद्यानानि शून्यानि प्रलीनविहगनि च ।
न चाभिरामा नारामान्पश्यामि मनुजर्षभ ॥ 13 ॥
प्रविशन्तमयोध्यां मां न कश्चिदभिनन्दति ।
नरा राममपश्यन्तो निश्श्वसन्ति मुहुर्मुहुः ॥ 14 ॥
देव राजरथं दृष्ट्वा विना राममिहागतम् ।
दुःखादश्रुमुखस्सर्वो राजमार्गगतो जनः ॥ 15 ॥
हर्म्यैर्विमानैः प्रासादैरवेक्ष्यरथमागतम् ।
हाहाकारकृतानार्यो रामादर्शनकर्शिताः ॥ 16 ॥
आयतैर्विमलैर्नेत्रैरश्रुवेगपरिप्लुतैः ।
अन्योन्यमभिवीक्षन्तेऽव्यक्तमार्ततराः स्त्रियः ॥ 17 ॥
नामित्राणां न मित्राणामुदासीनजनस्य च ।
अहमार्ततया किञ्चिद्विशेषमुपलक्षये ॥ 18 ॥
अप्रहृष्टमनुष्या च दीननागतुरङ्गमा ।
आर्तस्वरपरिम्लाना विनिश्श्वसितनिस्स्वना ॥ 19 ॥
निरानन्दा महाराज रामप्रव्राजनातुरा ।
कौसल्या पुत्रहीनेव अयोध्या प्रतिभाति मा ॥ 20 ॥
सूतस्य वचनं श्रुत्वा वाचा परमदीनया ।
बाष्पोपहतया राजा तं सूतमिदमब्रवीत् ॥ 21 ॥
कैकेय्या विनियुक्तेन पापाभिजनभावया ।
मया न मन्त्रकुशलैर्वृद्धैस्सह समर्थितम् ॥ 22 ॥
न सुहृद्भिर्नचामात्यैर्मन्त्रयित्वा न नैगमैः ।
मयायमर्थस्सम्मोहात् स्त्रीहेतो स्सहसा कृतः ॥ 23 ॥
भवितव्यतया नूनमिदं वा व्यसनं महत् ।
कुलस्यास्य विनाशाय प्राप्तं सूत यदृच्छया ॥ 24 ॥
सूत यद्यस्ति ते किञ्चिन्मया तु सुकृतं कृतम् ।
त्वं प्रापयाऽऽशु मां रामं प्राणास्सन्त्वरयन्तिमाम् ॥ 25 ॥
यद्यद्यापि ममैवाज्ञा निवर्तयतु राघवम् ।
न शक्ष्यामि विना रामं मुहूर्तमपि जीवितुम् ॥ 26 ॥
वृत्तदंष्ट्रो महेष्वासः क्वासौ लक्ष्मणपूर्वजः ।
यदि जीवामि साध्वेनं पश्येयं सीतया सह ॥ 27 ॥
लोहिताक्षं महाबाहुमामुक्तमणिकुण्डलम् ।
रामं यदि न पश्येयं गमिष्यामि यमक्षयम् ॥ 28 ॥
अतो नु किं दुःखतरं सोऽहमिक्ष्वाकुनन्दनम् ।
इमामवस्थामापन्नो नेह पश्यामि राघवम् ॥ 29 ॥
हा राम रामानुज हा हा वैदेहि तपस्विनि ।
न मां जानीत दुःखेन म्रियमाणतमनाथवत् ॥ 30 ॥
स तेन राजा दुःखेन भृशमर्पितचेतनः ।
अवगाढस्सुदुष्पारं शोकसागरमब्रवीत् ॥ 31 ॥
रामशोकमहाभोगस्सीताविरहपारगः ।
श्वसितोर्मि महावर्तो बाष्पफेनजालाविलः ॥ 32 ॥
बाहुविक्षेपमीनौघो विक्रन्दित महास्वनः ।
प्रकीर्णकेशशैवालः कैकेयीबडबामुखः ॥ 33 ॥
ममाश्रुवेगप्रभवः कुब्जावाक्यमहाग्रहः ।
वरवेलो नृशंसाया रामप्रव्राजनायतः ॥ 34 ॥
यस्मिन्बत निमग्नोऽहं कौसल्ये राघवं विना ।
दुस्तरो जीवता देवि मयाऽयं शोकसागरः ॥ 35 ॥
अशोभनं योऽहमिहाद्य राघवं दिदृक्षमाणो न लभे सलक्ष्मणम् ।
इतीव राजा विलपन्महायशाः पपात तूर्णं शयने समूर्छितः ॥ 36 ॥
इति विलपति पार्थिवे प्रणष्टे करुणतरं द्विगुणं च रामहेतोः ।
वचनमनुनिशम्य तस्य देवी भयमगमत्पुनरेव राममाता ॥ 37 ॥
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये अयोध्याकाण्डे एकोनषष्टितमस्सर्गः ॥
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe ayodhyākāṇḍam |
atha ekonaṣaṣṭitamassargaḥ |
iti bruvantaṃ taṃ sūtaṃ sumantraṃ mantrisattamam |
brūhi śeṣaṃ punariti rājā vacanamabravīt || 1 ||
tasya tadvacanaṃ śrutvā sumantro bāṣpaviklabaḥ |
kathayāmāsa bhūyo'pi rāmasandeśavistaram || 2 ||
jaṭāḥ kṛtvā mahārāja cīravalkaladhāriṇau |
gaṅgāmuttīrya tau vīrau prayāgābhimukhau gatau || 3 ||
agrato lakṣmaṇo yātaḥ pālayanraghunandanam |
tāṃstathā gacchato dṛṣṭvā nivṛtto'smyavaśastadā || 4 ||
mamatvaśvā nivṛttasya na prāvartanta vartmani |
uṣṇamaśru pramuñcanto rāme samprasthite vanam || 5 ||
ubhābhyāṃ rājaputrābhyāmatha kṛtvāhamañjalim |
prasthito rathamāsthāya tadduḥkhamapi dhārayan || 6 ||
guhena sārdhaṃ tatraiva sthito'smi divasānbahūn |
āśayā yadi māṃ rāmaḥ puna śśabdāpayediti || 7 ||
viṣaye te mahārāja rāmavyasanakarśitāḥ |
api vṛkṣāḥ parimlānāssapuṣpāṅkurakorakāḥ || 8 ||
upataptodakā nadyaḥ palvalāni sarāṃsi ca |
pariśuṣkapalāśāni vanānyupavanāni ca || 9 ||
na ca sarpanti sattvāni vyāsā na pracaranti ca |
rāmaśokābhibhūtaṃ tanniṣkūjamabhavadvanam || 10 ||
līnapuṣkarapatrāśca narendra kaluṣodakāḥ |
santaptapadmāḥ padminyo līnamīnavihaṅgamāḥ || 11 ||
jalajāni ca puṣpāṇi mālyāni sthalajāni ca |
nādya bhāntyalpagandhīni phalāni ca yathāpuram || 12 ||
atrodyānāni śūnyāni pralīnavihagani ca |
na cābhirāmā nārāmānpaśyāmi manujarṣabha || 13 ||
praviśantamayodhyāṃ māṃ na kaścidabhinandati |
narā rāmamapaśyanto niśśvasanti muhurmuhuḥ || 14 ||
deva rājarathaṃ dṛṣṭvā vinā rāmamihāgatam |
duḥkhādaśrumukhassarvo rājamārgagato janaḥ || 15 ||
harmyairvimānaiḥ prāsādairavekṣyarathamāgatam |
hāhākārakṛtānāryo rāmādarśanakarśitāḥ || 16 ||
āyatairvimalairnetrairaśruvegapariplutaiḥ |
anyonyamabhivīkṣante'vyaktamārtatarāḥ striyaḥ || 17 ||
nāmitrāṇāṃ na mitrāṇāmudāsīnajanasya ca |
ahamārtatayā kiñcidviśeṣamupalakṣaye || 18 ||
aprahṛṣṭamanuṣyā ca dīnanāgaturaṅgamā |
ārtasvaraparimlānā viniśśvasitanissvanā || 19 ||
nirānandā mahārāja rāmapravrājanāturā |
kausalyā putrahīneva ayodhyā pratibhāti mā || 20 ||
sūtasya vacanaṃ śrutvā vācā paramadīnayā |
bāṣpopahatayā rājā taṃ sūtamidamabravīt || 21 ||
kaikeyyā viniyuktena pāpābhijanabhāvayā |
mayā na mantrakuśalairvṛddhaissaha samarthitam || 22 ||
na suhṛdbhirnacāmātyairmantrayitvā na naigamaiḥ |
mayāyamarthassammohāt strīheto ssahasā kṛtaḥ || 23 ||
bhavitavyatayā nūnamidaṃ vā vyasanaṃ mahat |
kulasyāsya vināśāya prāptaṃ sūta yadṛcchayā || 24 ||
sūta yadyasti te kiñcinmayā tu sukṛtaṃ kṛtam |
tvaṃ prāpayā''śu māṃ rāmaṃ prāṇāssantvarayantimām || 25 ||
yadyadyāpi mamaivājñā nivartayatu rāghavam |
na śakṣyāmi vinā rāmaṃ muhūrtamapi jīvitum || 26 ||
vṛttadaṃṣṭro maheṣvāsaḥ kvāsau lakṣmaṇapūrvajaḥ |
yadi jīvāmi sādhvenaṃ paśyeyaṃ sītayā saha || 27 ||
lohitākṣaṃ mahābāhumāmuktamaṇikuṇḍalam |
rāmaṃ yadi na paśyeyaṃ gamiṣyāmi yamakṣayam || 28 ||
ato nu kiṃ duḥkhataraṃ so'hamikṣvākunandanam |
imāmavasthāmāpanno neha paśyāmi rāghavam || 29 ||
hā rāma rāmānuja hā hā vaidehi tapasvini |
na māṃ jānīta duḥkhena mriyamāṇatamanāthavat || 30 ||
sa tena rājā duḥkhena bhṛśamarpitacetanaḥ |
avagāḍhassuduṣpāraṃ śokasāgaramabravīt || 31 ||
rāmaśokamahābhogassītāvirahapāragaḥ |
śvasitormi mahāvarto bāṣpaphenajālāvilaḥ || 32 ||
bāhuvikṣepamīnaugho vikrandita mahāsvanaḥ |
prakīrṇakeśaśaivālaḥ kaikeyībaḍabāmukhaḥ || 33 ||
mamāśruvegaprabhavaḥ kubjāvākyamahāgrahaḥ |
varavelo nṛśaṃsāyā rāmapravrājanāyataḥ || 34 ||
yasminbata nimagno'haṃ kausalye rāghavaṃ vinā |
dustaro jīvatā devi mayā'yaṃ śokasāgaraḥ || 35 ||
aśobhanaṃ yo'hamihādya rāghavaṃ didṛkṣamāṇo na labhe salakṣmaṇam |
itīva rājā vilapanmahāyaśāḥ papāta tūrṇaṃ śayane samūrchitaḥ || 36 ||
iti vilapati pārthive praṇaṣṭe karuṇataraṃ dviguṇaṃ ca rāmahetoḥ |
vacanamanuniśamya tasya devī bhayamagamatpunareva rāmamātā || 37 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye ayodhyākāṇḍe ekonaṣaṣṭitamassargaḥ ||
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Tamil script. Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.
🕉 InfoLyter.in