Valmiki Ramayana Ayodhya Kanda Sarga 59 — Kannada Script

Meaning —

ಶ್ರೀಮದ್ವಾಲ್ಮೀಕೀಯ ರಾಮಾಯಣೇ ಅಯೋಧ್ಯಾಕಾಣ್ಡಮ್ ।

ಅಥ ಏಕೋನಷಷ್ಟಿತಮಸ್ಸರ್ಗಃ ।

ಇತಿ ಬ್ರುವನ್ತಂ ತಂ ಸೂತಂ ಸುಮನ್ತ್ರಂ ಮನ್ತ್ರಿಸತ್ತಮಮ್ ।
ಬ್ರೂಹಿ ಶೇಷಂ ಪುನರಿತಿ ರಾಜಾ ವಚನಮಬ್ರವೀತ್ ॥ 1 ॥

Shloka 2

ತಸ್ಯ ತದ್ವಚನಂ ಶ್ರುತ್ವಾ ಸುಮನ್ತ್ರೋ ಬಾಷ್ಪವಿಕ್ಲಬಃ ।
ಕಥಯಾಮಾಸ ಭೂಯೋಽಪಿ ರಾಮಸನ್ದೇಶವಿಸ್ತರಮ್ ॥ 2 ॥

tasya tadvacanaṃ śrutvā sumantro bāṣpaviklabaḥ |
kathayāmāsa bhūyo'pi rāmasandeśavistaram || 2 ||

Shloka 3

ಜಟಾಃ ಕೃತ್ವಾ ಮಹಾರಾಜ ಚೀರವಲ್ಕಲಧಾರಿಣೌ ।
ಗಙ್ಗಾಮುತ್ತೀರ್ಯ ತೌ ವೀರೌ ಪ್ರಯಾಗಾಭಿಮುಖೌ ಗತೌ ॥ 3 ॥

jaṭāḥ kṛtvā mahārāja cīravalkaladhāriṇau |
gaṅgāmuttīrya tau vīrau prayāgābhimukhau gatau || 3 ||

Shloka 4

ಅಗ್ರತೋ ಲಕ್ಷ್ಮಣೋ ಯಾತಃ ಪಾಲಯನ್ರಘುನನ್ದನಮ್ ।
ತಾಂಸ್ತಥಾ ಗಚ್ಛತೋ ದೃಷ್ಟ್ವಾ ನಿವೃತ್ತೋಽಸ್ಮ್ಯವಶಸ್ತದಾ ॥ 4 ॥

agrato lakṣmaṇo yātaḥ pālayanraghunandanam |
tāṃstathā gacchato dṛṣṭvā nivṛtto'smyavaśastadā || 4 ||

Shloka 5

ಮಮತ್ವಶ್ವಾ ನಿವೃತ್ತಸ್ಯ ನ ಪ್ರಾವರ್ತನ್ತ ವರ್ತ್ಮನಿ ।
ಉಷ್ಣಮಶ್ರು ಪ್ರಮುಞ್ಚನ್ತೋ ರಾಮೇ ಸಮ್ಪ್ರಸ್ಥಿತೇ ವನಮ್ ॥ 5 ॥

mamatvaśvā nivṛttasya na prāvartanta vartmani |
uṣṇamaśru pramuñcanto rāme samprasthite vanam || 5 ||

Shloka 6

ಉಭಾಭ್ಯಾಂ ರಾಜಪುತ್ರಾಭ್ಯಾಮಥ ಕೃತ್ವಾಹಮಞ್ಜಲಿಮ್ ।
ಪ್ರಸ್ಥಿತೋ ರಥಮಾಸ್ಥಾಯ ತದ್ದುಃಖಮಪಿ ಧಾರಯನ್ ॥ 6 ॥

ubhābhyāṃ rājaputrābhyāmatha kṛtvāhamañjalim |
prasthito rathamāsthāya tadduḥkhamapi dhārayan || 6 ||

Shloka 7

ಗುಹೇನ ಸಾರ್ಧಂ ತತ್ರೈವ ಸ್ಥಿತೋಽಸ್ಮಿ ದಿವಸಾನ್ಬಹೂನ್ ।
ಆಶಯಾ ಯದಿ ಮಾಂ ರಾಮಃ ಪುನ ಶ್ಶಬ್ದಾಪಯೇದಿತಿ ॥ 7 ॥

guhena sārdhaṃ tatraiva sthito'smi divasānbahūn |
āśayā yadi māṃ rāmaḥ puna śśabdāpayediti || 7 ||

Shloka 8

ವಿಷಯೇ ತೇ ಮಹಾರಾಜ ರಾಮವ್ಯಸನಕರ್ಶಿತಾಃ ।
ಅಪಿ ವೃಕ್ಷಾಃ ಪರಿಮ್ಲಾನಾಸ್ಸಪುಷ್ಪಾಙ್ಕುರಕೋರಕಾಃ ॥ 8 ॥

viṣaye te mahārāja rāmavyasanakarśitāḥ |
api vṛkṣāḥ parimlānāssapuṣpāṅkurakorakāḥ || 8 ||

Shloka 9

ಉಪತಪ್ತೋದಕಾ ನದ್ಯಃ ಪಲ್ವಲಾನಿ ಸರಾಂಸಿ ಚ ।
ಪರಿಶುಷ್ಕಪಲಾಶಾನಿ ವನಾನ್ಯುಪವನಾನಿ ಚ ॥ 9 ॥

upataptodakā nadyaḥ palvalāni sarāṃsi ca |
pariśuṣkapalāśāni vanānyupavanāni ca || 9 ||

Shloka 10

ನ ಚ ಸರ್ಪನ್ತಿ ಸತ್ತ್ವಾನಿ ವ್ಯಾಸಾ ನ ಪ್ರಚರನ್ತಿ ಚ ।
ರಾಮಶೋಕಾಭಿಭೂತಂ ತನ್ನಿಷ್ಕೂಜಮಭವದ್ವನಮ್ ॥ 10 ॥

na ca sarpanti sattvāni vyāsā na pracaranti ca |
rāmaśokābhibhūtaṃ tanniṣkūjamabhavadvanam || 10 ||

Shloka 11

ಲೀನಪುಷ್ಕರಪತ್ರಾಶ್ಚ ನರೇನ್ದ್ರ ಕಲುಷೋದಕಾಃ ।
ಸನ್ತಪ್ತಪದ್ಮಾಃ ಪದ್ಮಿನ್ಯೋ ಲೀನಮೀನವಿಹಙ್ಗಮಾಃ ॥ 11 ॥

līnapuṣkarapatrāśca narendra kaluṣodakāḥ |
santaptapadmāḥ padminyo līnamīnavihaṅgamāḥ || 11 ||

Shloka 12

ಜಲಜಾನಿ ಚ ಪುಷ್ಪಾಣಿ ಮಾಲ್ಯಾನಿ ಸ್ಥಲಜಾನಿ ಚ ।
ನಾದ್ಯ ಭಾನ್ತ್ಯಲ್ಪಗನ್ಧೀನಿ ಫಲಾನಿ ಚ ಯಥಾಪುರಮ್ ॥ 12 ॥

jalajāni ca puṣpāṇi mālyāni sthalajāni ca |
nādya bhāntyalpagandhīni phalāni ca yathāpuram || 12 ||

Shloka 13

ಅತ್ರೋದ್ಯಾನಾನಿ ಶೂನ್ಯಾನಿ ಪ್ರಲೀನವಿಹಗನಿ ಚ ।
ನ ಚಾಭಿರಾಮಾ ನಾರಾಮಾನ್ಪಶ್ಯಾಮಿ ಮನುಜರ್ಷಭ ॥ 13 ॥

atrodyānāni śūnyāni pralīnavihagani ca |
na cābhirāmā nārāmānpaśyāmi manujarṣabha || 13 ||

Shloka 14

ಪ್ರವಿಶನ್ತಮಯೋಧ್ಯಾಂ ಮಾಂ ನ ಕಶ್ಚಿದಭಿನನ್ದತಿ ।
ನರಾ ರಾಮಮಪಶ್ಯನ್ತೋ ನಿಶ್ಶ್ವಸನ್ತಿ ಮುಹುರ್ಮುಹುಃ ॥ 14 ॥

praviśantamayodhyāṃ māṃ na kaścidabhinandati |
narā rāmamapaśyanto niśśvasanti muhurmuhuḥ || 14 ||

Shloka 15

ದೇವ ರಾಜರಥಂ ದೃಷ್ಟ್ವಾ ವಿನಾ ರಾಮಮಿಹಾಗತಮ್ ।
ದುಃಖಾದಶ್ರುಮುಖಸ್ಸರ್ವೋ ರಾಜಮಾರ್ಗಗತೋ ಜನಃ ॥ 15 ॥

deva rājarathaṃ dṛṣṭvā vinā rāmamihāgatam |
duḥkhādaśrumukhassarvo rājamārgagato janaḥ || 15 ||

Shloka 16

ಹರ್ಮ್ಯೈರ್ವಿಮಾನೈಃ ಪ್ರಾಸಾದೈರವೇಕ್ಷ್ಯರಥಮಾಗತಮ್ ।
ಹಾಹಾಕಾರಕೃತಾನಾರ್ಯೋ ರಾಮಾದರ್ಶನಕರ್ಶಿತಾಃ ॥ 16 ॥

harmyairvimānaiḥ prāsādairavekṣyarathamāgatam |
hāhākārakṛtānāryo rāmādarśanakarśitāḥ || 16 ||

Shloka 17

ಆಯತೈರ್ವಿಮಲೈರ್ನೇತ್ರೈರಶ್ರುವೇಗಪರಿಪ್ಲುತೈಃ ।
ಅನ್ಯೋನ್ಯಮಭಿವೀಕ್ಷನ್ತೇಽವ್ಯಕ್ತಮಾರ್ತತರಾಃ ಸ್ತ್ರಿಯಃ ॥ 17 ॥

āyatairvimalairnetrairaśruvegapariplutaiḥ |
anyonyamabhivīkṣante'vyaktamārtatarāḥ striyaḥ || 17 ||

Shloka 18

ನಾಮಿತ್ರಾಣಾಂ ನ ಮಿತ್ರಾಣಾಮುದಾಸೀನಜನಸ್ಯ ಚ ।
ಅಹಮಾರ್ತತಯಾ ಕಿಞ್ಚಿದ್ವಿಶೇಷಮುಪಲಕ್ಷಯೇ ॥ 18 ॥

nāmitrāṇāṃ na mitrāṇāmudāsīnajanasya ca |
ahamārtatayā kiñcidviśeṣamupalakṣaye || 18 ||

Shloka 19

ಅಪ್ರಹೃಷ್ಟಮನುಷ್ಯಾ ಚ ದೀನನಾಗತುರಙ್ಗಮಾ ।
ಆರ್ತಸ್ವರಪರಿಮ್ಲಾನಾ ವಿನಿಶ್ಶ್ವಸಿತನಿಸ್ಸ್ವನಾ ॥ 19 ॥

aprahṛṣṭamanuṣyā ca dīnanāgaturaṅgamā |
ārtasvaraparimlānā viniśśvasitanissvanā || 19 ||

Shloka 20

ನಿರಾನನ್ದಾ ಮಹಾರಾಜ ರಾಮಪ್ರವ್ರಾಜನಾತುರಾ ।
ಕೌಸಲ್ಯಾ ಪುತ್ರಹೀನೇವ ಅಯೋಧ್ಯಾ ಪ್ರತಿಭಾತಿ ಮಾ ॥ 20 ॥

nirānandā mahārāja rāmapravrājanāturā |
kausalyā putrahīneva ayodhyā pratibhāti mā || 20 ||

Shloka 21

ಸೂತಸ್ಯ ವಚನಂ ಶ್ರುತ್ವಾ ವಾಚಾ ಪರಮದೀನಯಾ ।
ಬಾಷ್ಪೋಪಹತಯಾ ರಾಜಾ ತಂ ಸೂತಮಿದಮಬ್ರವೀತ್ ॥ 21 ॥

sūtasya vacanaṃ śrutvā vācā paramadīnayā |
bāṣpopahatayā rājā taṃ sūtamidamabravīt || 21 ||

Shloka 22

ಕೈಕೇಯ್ಯಾ ವಿನಿಯುಕ್ತೇನ ಪಾಪಾಭಿಜನಭಾವಯಾ ।
ಮಯಾ ನ ಮನ್ತ್ರಕುಶಲೈರ್ವೃದ್ಧೈಸ್ಸಹ ಸಮರ್ಥಿತಮ್ ॥ 22 ॥

kaikeyyā viniyuktena pāpābhijanabhāvayā |
mayā na mantrakuśalairvṛddhaissaha samarthitam || 22 ||

Shloka 23

ನ ಸುಹೃದ್ಭಿರ್ನಚಾಮಾತ್ಯೈರ್ಮನ್ತ್ರಯಿತ್ವಾ ನ ನೈಗಮೈಃ ।
ಮಯಾಯಮರ್ಥಸ್ಸಮ್ಮೋಹಾತ್ ಸ್ತ್ರೀಹೇತೋ ಸ್ಸಹಸಾ ಕೃತಃ ॥ 23 ॥

na suhṛdbhirnacāmātyairmantrayitvā na naigamaiḥ |
mayāyamarthassammohāt strīheto ssahasā kṛtaḥ || 23 ||

Shloka 24

ಭವಿತವ್ಯತಯಾ ನೂನಮಿದಂ ವಾ ವ್ಯಸನಂ ಮಹತ್ ।
ಕುಲಸ್ಯಾಸ್ಯ ವಿನಾಶಾಯ ಪ್ರಾಪ್ತಂ ಸೂತ ಯದೃಚ್ಛಯಾ ॥ 24 ॥

bhavitavyatayā nūnamidaṃ vā vyasanaṃ mahat |
kulasyāsya vināśāya prāptaṃ sūta yadṛcchayā || 24 ||

Shloka 25

ಸೂತ ಯದ್ಯಸ್ತಿ ತೇ ಕಿಞ್ಚಿನ್ಮಯಾ ತು ಸುಕೃತಂ ಕೃತಮ್ ।
ತ್ವಂ ಪ್ರಾಪಯಾಽಽಶು ಮಾಂ ರಾಮಂ ಪ್ರಾಣಾಸ್ಸನ್ತ್ವರಯನ್ತಿಮಾಮ್ ॥ 25 ॥

sūta yadyasti te kiñcinmayā tu sukṛtaṃ kṛtam |
tvaṃ prāpayā''śu māṃ rāmaṃ prāṇāssantvarayantimām || 25 ||

Shloka 26

ಯದ್ಯದ್ಯಾಪಿ ಮಮೈವಾಜ್ಞಾ ನಿವರ್ತಯತು ರಾಘವಮ್ ।
ನ ಶಕ್ಷ್ಯಾಮಿ ವಿನಾ ರಾಮಂ ಮುಹೂರ್ತಮಪಿ ಜೀವಿತುಮ್ ॥ 26 ॥

yadyadyāpi mamaivājñā nivartayatu rāghavam |
na śakṣyāmi vinā rāmaṃ muhūrtamapi jīvitum || 26 ||

Shloka 27

ವೃತ್ತದಂಷ್ಟ್ರೋ ಮಹೇಷ್ವಾಸಃ ಕ್ವಾಸೌ ಲಕ್ಷ್ಮಣಪೂರ್ವಜಃ ।
ಯದಿ ಜೀವಾಮಿ ಸಾಧ್ವೇನಂ ಪಶ್ಯೇಯಂ ಸೀತಯಾ ಸಹ ॥ 27 ॥

vṛttadaṃṣṭro maheṣvāsaḥ kvāsau lakṣmaṇapūrvajaḥ |
yadi jīvāmi sādhvenaṃ paśyeyaṃ sītayā saha || 27 ||

Shloka 28

ಲೋಹಿತಾಕ್ಷಂ ಮಹಾಬಾಹುಮಾಮುಕ್ತಮಣಿಕುಣ್ಡಲಮ್ ।
ರಾಮಂ ಯದಿ ನ ಪಶ್ಯೇಯಂ ಗಮಿಷ್ಯಾಮಿ ಯಮಕ್ಷಯಮ್ ॥ 28 ॥

lohitākṣaṃ mahābāhumāmuktamaṇikuṇḍalam |
rāmaṃ yadi na paśyeyaṃ gamiṣyāmi yamakṣayam || 28 ||

Shloka 29

ಅತೋ ನು ಕಿಂ ದುಃಖತರಂ ಸೋಽಹಮಿಕ್ಷ್ವಾಕುನನ್ದನಮ್ ।
ಇಮಾಮವಸ್ಥಾಮಾಪನ್ನೋ ನೇಹ ಪಶ್ಯಾಮಿ ರಾಘವಮ್ ॥ 29 ॥

ato nu kiṃ duḥkhataraṃ so'hamikṣvākunandanam |
imāmavasthāmāpanno neha paśyāmi rāghavam || 29 ||

Shloka 30

ಹಾ ರಾಮ ರಾಮಾನುಜ ಹಾ ಹಾ ವೈದೇಹಿ ತಪಸ್ವಿನಿ ।
ನ ಮಾಂ ಜಾನೀತ ದುಃಖೇನ ಮ್ರಿಯಮಾಣತಮನಾಥವತ್ ॥ 30 ॥

hā rāma rāmānuja hā hā vaidehi tapasvini |
na māṃ jānīta duḥkhena mriyamāṇatamanāthavat || 30 ||

Shloka 31

ಸ ತೇನ ರಾಜಾ ದುಃಖೇನ ಭೃಶಮರ್ಪಿತಚೇತನಃ ।
ಅವಗಾಢಸ್ಸುದುಷ್ಪಾರಂ ಶೋಕಸಾಗರಮಬ್ರವೀತ್ ॥ 31 ॥

sa tena rājā duḥkhena bhṛśamarpitacetanaḥ |
avagāḍhassuduṣpāraṃ śokasāgaramabravīt || 31 ||

Shloka 32

ರಾಮಶೋಕಮಹಾಭೋಗಸ್ಸೀತಾವಿರಹಪಾರಗಃ ।
ಶ್ವಸಿತೋರ್ಮಿ ಮಹಾವರ್ತೋ ಬಾಷ್ಪಫೇನಜಾಲಾವಿಲಃ ॥ 32 ॥

rāmaśokamahābhogassītāvirahapāragaḥ |
śvasitormi mahāvarto bāṣpaphenajālāvilaḥ || 32 ||

Shloka 33

ಬಾಹುವಿಕ್ಷೇಪಮೀನೌಘೋ ವಿಕ್ರನ್ದಿತ ಮಹಾಸ್ವನಃ ।
ಪ್ರಕೀರ್ಣಕೇಶಶೈವಾಲಃ ಕೈಕೇಯೀಬಡಬಾಮುಖಃ ॥ 33 ॥

bāhuvikṣepamīnaugho vikrandita mahāsvanaḥ |
prakīrṇakeśaśaivālaḥ kaikeyībaḍabāmukhaḥ || 33 ||

Shloka 34

ಮಮಾಶ್ರುವೇಗಪ್ರಭವಃ ಕುಬ್ಜಾವಾಕ್ಯಮಹಾಗ್ರಹಃ ।
ವರವೇಲೋ ನೃಶಂಸಾಯಾ ರಾಮಪ್ರವ್ರಾಜನಾಯತಃ ॥ 34 ॥

mamāśruvegaprabhavaḥ kubjāvākyamahāgrahaḥ |
varavelo nṛśaṃsāyā rāmapravrājanāyataḥ || 34 ||

Shloka 35

ಯಸ್ಮಿನ್ಬತ ನಿಮಗ್ನೋಽಹಂ ಕೌಸಲ್ಯೇ ರಾಘವಂ ವಿನಾ ।
ದುಸ್ತರೋ ಜೀವತಾ ದೇವಿ ಮಯಾಽಯಂ ಶೋಕಸಾಗರಃ ॥ 35 ॥

yasminbata nimagno'haṃ kausalye rāghavaṃ vinā |
dustaro jīvatā devi mayā'yaṃ śokasāgaraḥ || 35 ||

Shloka 36

ಅಶೋಭನಂ ಯೋಽಹಮಿಹಾದ್ಯ ರಾಘವಂ ದಿದೃಕ್ಷಮಾಣೋ ನ ಲಭೇ ಸಲಕ್ಷ್ಮಣಮ್ ।
ಇತೀವ ರಾಜಾ ವಿಲಪನ್ಮಹಾಯಶಾಃ ಪಪಾತ ತೂರ್ಣಂ ಶಯನೇ ಸಮೂರ್ಛಿತಃ ॥ 36 ॥

aśobhanaṃ yo'hamihādya rāghavaṃ didṛkṣamāṇo na labhe salakṣmaṇam |
itīva rājā vilapanmahāyaśāḥ papāta tūrṇaṃ śayane samūrchitaḥ || 36 ||

ಇತಿ ವಿಲಪತಿ ಪಾರ್ಥಿವೇ ಪ್ರಣಷ್ಟೇ ಕರುಣತರಂ ದ್ವಿಗುಣಂ ಚ ರಾಮಹೇತೋಃ ।
ವಚನಮನುನಿಶಮ್ಯ ತಸ್ಯ ದೇವೀ ಭಯಮಗಮತ್ಪುನರೇವ ರಾಮಮಾತಾ ॥ 37 ॥

ಇತ್ಯಾರ್ಷೇ ಶ್ರೀಮದ್ರಾಮಾಯಣೇ ವಾಲ್ಮೀಕೀಯ ಆದಿಕಾವ್ಯೇ ಅಯೋಧ್ಯಾಕಾಣ್ಡೇ ಏಕೋನಷಷ್ಟಿತಮಸ್ಸರ್ಗಃ ॥

Sanskrit — Devanagari (original)

श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे अयोध्याकाण्डम् ।

अथ एकोनषष्टितमस्सर्गः ।

इति ब्रुवन्तं तं सूतं सुमन्त्रं मन्त्रिसत्तमम् ।

ब्रूहि शेषं पुनरिति राजा वचनमब्रवीत् ॥ 1 ॥

तस्य तद्वचनं श्रुत्वा सुमन्त्रो बाष्पविक्लबः ।

कथयामास भूयोऽपि रामसन्देशविस्तरम् ॥ 2 ॥

जटाः कृत्वा महाराज चीरवल्कलधारिणौ ।

गङ्गामुत्तीर्य तौ वीरौ प्रयागाभिमुखौ गतौ ॥ 3 ॥

अग्रतो लक्ष्मणो यातः पालयन्रघुनन्दनम् ।

तांस्तथा गच्छतो दृष्ट्वा निवृत्तोऽस्म्यवशस्तदा ॥ 4 ॥

ममत्वश्वा निवृत्तस्य न प्रावर्तन्त वर्त्मनि ।

उष्णमश्रु प्रमुञ्चन्तो रामे सम्प्रस्थिते वनम् ॥ 5 ॥

उभाभ्यां राजपुत्राभ्यामथ कृत्वाहमञ्जलिम् ।

प्रस्थितो रथमास्थाय तद्दुःखमपि धारयन् ॥ 6 ॥

गुहेन सार्धं तत्रैव स्थितोऽस्मि दिवसान्बहून् ।

आशया यदि मां रामः पुन श्शब्दापयेदिति ॥ 7 ॥

विषये ते महाराज रामव्यसनकर्शिताः ।

अपि वृक्षाः परिम्लानास्सपुष्पाङ्कुरकोरकाः ॥ 8 ॥

उपतप्तोदका नद्यः पल्वलानि सरांसि च ।

परिशुष्कपलाशानि वनान्युपवनानि च ॥ 9 ॥

न च सर्पन्ति सत्त्वानि व्यासा न प्रचरन्ति च ।

रामशोकाभिभूतं तन्निष्कूजमभवद्वनम् ॥ 10 ॥

लीनपुष्करपत्राश्च नरेन्द्र कलुषोदकाः ।

सन्तप्तपद्माः पद्मिन्यो लीनमीनविहङ्गमाः ॥ 11 ॥

जलजानि च पुष्पाणि माल्यानि स्थलजानि च ।

नाद्य भान्त्यल्पगन्धीनि फलानि च यथापुरम् ॥ 12 ॥

अत्रोद्यानानि शून्यानि प्रलीनविहगनि च ।

न चाभिरामा नारामान्पश्यामि मनुजर्षभ ॥ 13 ॥

प्रविशन्तमयोध्यां मां न कश्चिदभिनन्दति ।

नरा राममपश्यन्तो निश्श्वसन्ति मुहुर्मुहुः ॥ 14 ॥

देव राजरथं दृष्ट्वा विना राममिहागतम् ।

दुःखादश्रुमुखस्सर्वो राजमार्गगतो जनः ॥ 15 ॥

हर्म्यैर्विमानैः प्रासादैरवेक्ष्यरथमागतम् ।

हाहाकारकृतानार्यो रामादर्शनकर्शिताः ॥ 16 ॥

आयतैर्विमलैर्नेत्रैरश्रुवेगपरिप्लुतैः ।

अन्योन्यमभिवीक्षन्तेऽव्यक्तमार्ततराः स्त्रियः ॥ 17 ॥

नामित्राणां न मित्राणामुदासीनजनस्य च ।

अहमार्ततया किञ्चिद्विशेषमुपलक्षये ॥ 18 ॥

अप्रहृष्टमनुष्या च दीननागतुरङ्गमा ।

आर्तस्वरपरिम्लाना विनिश्श्वसितनिस्स्वना ॥ 19 ॥

निरानन्दा महाराज रामप्रव्राजनातुरा ।

कौसल्या पुत्रहीनेव अयोध्या प्रतिभाति मा ॥ 20 ॥

सूतस्य वचनं श्रुत्वा वाचा परमदीनया ।

बाष्पोपहतया राजा तं सूतमिदमब्रवीत् ॥ 21 ॥

कैकेय्या विनियुक्तेन पापाभिजनभावया ।

मया न मन्त्रकुशलैर्वृद्धैस्सह समर्थितम् ॥ 22 ॥

न सुहृद्भिर्नचामात्यैर्मन्त्रयित्वा न नैगमैः ।

मयायमर्थस्सम्मोहात् स्त्रीहेतो स्सहसा कृतः ॥ 23 ॥

भवितव्यतया नूनमिदं वा व्यसनं महत् ।

कुलस्यास्य विनाशाय प्राप्तं सूत यदृच्छया ॥ 24 ॥

सूत यद्यस्ति ते किञ्चिन्मया तु सुकृतं कृतम् ।

त्वं प्रापयाऽऽशु मां रामं प्राणास्सन्त्वरयन्तिमाम् ॥ 25 ॥

यद्यद्यापि ममैवाज्ञा निवर्तयतु राघवम् ।

न शक्ष्यामि विना रामं मुहूर्तमपि जीवितुम् ॥ 26 ॥

वृत्तदंष्ट्रो महेष्वासः क्वासौ लक्ष्मणपूर्वजः ।

यदि जीवामि साध्वेनं पश्येयं सीतया सह ॥ 27 ॥

लोहिताक्षं महाबाहुमामुक्तमणिकुण्डलम् ।

रामं यदि न पश्येयं गमिष्यामि यमक्षयम् ॥ 28 ॥

अतो नु किं दुःखतरं सोऽहमिक्ष्वाकुनन्दनम् ।

इमामवस्थामापन्नो नेह पश्यामि राघवम् ॥ 29 ॥

हा राम रामानुज हा हा वैदेहि तपस्विनि ।

न मां जानीत दुःखेन म्रियमाणतमनाथवत् ॥ 30 ॥

स तेन राजा दुःखेन भृशमर्पितचेतनः ।

अवगाढस्सुदुष्पारं शोकसागरमब्रवीत् ॥ 31 ॥

रामशोकमहाभोगस्सीताविरहपारगः ।

श्वसितोर्मि महावर्तो बाष्पफेनजालाविलः ॥ 32 ॥

बाहुविक्षेपमीनौघो विक्रन्दित महास्वनः ।

प्रकीर्णकेशशैवालः कैकेयीबडबामुखः ॥ 33 ॥

ममाश्रुवेगप्रभवः कुब्जावाक्यमहाग्रहः ।

वरवेलो नृशंसाया रामप्रव्राजनायतः ॥ 34 ॥

यस्मिन्बत निमग्नोऽहं कौसल्ये राघवं विना ।

दुस्तरो जीवता देवि मयाऽयं शोकसागरः ॥ 35 ॥

अशोभनं योऽहमिहाद्य राघवं दिदृक्षमाणो न लभे सलक्ष्मणम् ।

इतीव राजा विलपन्महायशाः पपात तूर्णं शयने समूर्छितः ॥ 36 ॥

इति विलपति पार्थिवे प्रणष्टे करुणतरं द्विगुणं च रामहेतोः ।

वचनमनुनिशम्य तस्य देवी भयमगमत्पुनरेव राममाता ॥ 37 ॥

इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये अयोध्याकाण्डे एकोनषष्टितमस्सर्गः ॥

🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Kannada script. Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version. It is a transliteration, not a translation — see “Meaning” for translations where available.

2.59 ಅಯೋಧ್ಯಾಕಾಣ್ಡ - ಏಕೋನಷಷ್ಟಿತಮ ಸರ್ಗಃ