ಶ್ರೀಮದ್ವಾಲ್ಮೀಕೀಯ ರಾಮಾಯಣೇ ಅಯೋಧ್ಯಾಕಾಣ್ಡಮ್ ।
ಅಥ ಅಷ್ಟಸಪ್ತತಿತಮಸ್ಸರ್ಗಃ ।
ಅಥ ಯಾತ್ರಾಂ ಸಮೀಹನ್ತಂ ಶತ್ರುಘ್ನೋ ಲಕ್ಷ್ಮಣಾನುಜಃ ।
ಭರತಂ ಶೋಕಸನ್ತಪ್ತಮಿದಂ ವಚನಮಬ್ರವೀತ್ ॥ 1 ॥
ಗತಿರ್ಯ ಸ್ಸರ್ವಭೂತಾನಾಂ ದುಃಖೇ ಕಿಂ ಪುನರಾತ್ಮನಃ ।
ಸ ರಾಮ ಸ್ಸತ್ತ್ವಸಮ್ಪನ್ನಃ ಸ್ತ್ರಿಯಾ ಪ್ರವ್ರಾಜಿತೋ ವನಮ್ ॥ 2 ॥
ಬಲವಾನ್ವೀರ್ಯಸಮ್ಪನ್ನೋ ಲಕ್ಷ್ಮಣೋ ನಾಮ ಯೋಽಪ್ಯಸೌ ।
ಕಿಂ ನ ಮೋಚಯತೇ ರಾಮಂ ಕೃತ್ವಾ ಸ್ಮ ಪಿತೃನಿಗ್ರಹಮ್ ॥ 3 ॥
ಪೂರ್ವಮೇವ ತು ನಿಗ್ರಾಹ್ಯ ಸ್ಸಮವೇಕ್ಷ್ಯ ನಯಾನಯೌ ।
ಉತ್ಪಥಂ ಯಸ್ಸಮಾರೂಢೋ ರಾಜಾ ನಾರ್ಯಾ ವಶಂ ಗತಃ ॥ 4 ॥
ಇತಿ ಸಮ್ಭಾಷಮಾಣೇ ತು ಶತ್ರುಘ್ನೇ ಲಕ್ಷ್ಮಣಾನುಜೇ ।
ಪ್ರಾಗ್ದ್ವಾರೇಽಭೂತ್ತದಾ ಕುಬ್ಜಾ ಸರ್ವಾಭರಣಭೂಷಿತಾ ॥ 5 ॥
ಲಿಪ್ತಾ ಚನ್ದನಸಾರೇಣ ರಾಜವಸ್ತ್ರಾಣಿ ಬಿಭ್ರತೀ ।
ವಿವಿಧಂ ವಿವಿಧೈ ಸ್ತೈಸ್ತೈರ್ಭೂಷಣೈಶ್ಚ ವಿಭೂಷಿತಾ ॥ 6 ॥
ಮೇಖಲಾದಾಮಭಿಶ್ಚಿತ್ರೈರನ್ಯೈಶ್ಚ ಶುಭಭೂಷಣೈಃ ।
ಬಭಾಸೇ ಬಹುಭಿರ್ಬದ್ಧಾ ರಜ್ಜುಬದ್ಧೇವ ವಾನರೀ ॥ 7 ॥
ತಾಂ ಸಮೀಕ್ಷ್ಯ ತದಾ ದ್ವಾಸ್ಸ್ಥಾಸ್ಸುಭೃಶಂ ಪಾಪಕಾರಿಣೀಮ್ ।
ಗೃಹೀತ್ವಾಽಕರುಣಾಂ ಕುಬ್ಜಾಂ ಶತ್ರುಘ್ನಾಯ ನ್ಯವೇದಯನ್ ॥ 8 ॥
ಯಸ್ಯಾಃ ಕೃತೇ ವನೇ ರಾಮೋ ನ್ಯಸ್ತದೇಹಶ್ಚ ವಃ ಪಿತಾ ।
ಸೇಯಂ ಪಾಪಾ ನೃಶಂಸಾ ಚ ತಸ್ಯಾಃ ಕುರು ಯಥಾಮತಿ ॥ 9 ॥
ಶತ್ರುಘ್ನಶ್ಚ ತದಾಜ್ಞಾಯ ವಚನಂ ಭೃಶದುಃಖಿತಃ ।
ಅನ್ತಃಪುರಚರಾನ್ಸರ್ವಾನಿತ್ಯುವಾಚ ಧೃತ ವ್ರತಃ ॥ 10 ॥
ತೀವ್ರಮುತ್ಪಾದಿತಂ ದುಃಖಂ ಭ್ರಾತ್ರೂಣಾಂ ಮೇ ತಥಾ ಪಿತುಃ ।
ಯಯಾ ಸೇಯಂ ನೃಶಂಸಸ್ಯ ಕರ್ಮಣಃ ಫಲಮಶ್ನುತಾಮ್ ॥ 11 ॥
ಏವಮುಕ್ತ್ವಾ ತು ತೇನಾಶು ಸಖೀಜನಸಮಾವೃತಾ ।
ಗೃಹೀತಾ ಬಲವತ್ಕುಬ್ಜಾ ಸಾ ತದ್ಗೃಹಮನಾದಯತ್ ॥ 12 ॥
ತತ ಸ್ಸುಭೃಶಸನ್ತಪ್ತಸ್ತಸ್ಯಾ ಸ್ಸರ್ವ ಸ್ಸಖೀಜನಃ ।
ಕ್ರುದ್ಧಮಾಜ್ಞಾಯ ಶತ್ರುಘ್ನಂ ವಿಪಲಾಯತ ಸರ್ವಶಃ ॥ 13 ॥
ಆಮನ್ತ್ರಯತ ಕೃತ್ಸ್ನ ಶ್ಚ ತಸ್ಯಾ ಸ್ಸರ್ವ ಸ್ಸಖೀಜನಃ ।
ಯಥಾಽಯಂ ಸಮುಪಕ್ರಾನ್ತೋ ನಿಶ್ಶೇಷಾಂ ನಃ ಕರಿಷ್ಯತಿ ॥ 14 ॥
ಸಾನುಕ್ರೋಶಾಂ ವದಾನ್ಯಾಂ ಚ ಧರ್ಮಜ್ಞಾಂ ಚ ಯಶಸ್ವಿನೀಮ್ ।
ಕೌಸಲ್ಯಾಂ ಶರಣಂ ಯಾಮ ಸಾ ಹಿ ನೋಽಸ್ತು ಧ್ರುವಾ ಗತಿಃ ॥ 15 ॥
ಸ ಚ ರೋಷೇಣ ತಾಮ್ರಾಕ್ಷ ಶ್ಶತ್ರುಘ್ನ ಶ್ಶತ್ರುತಾಪನಃ ।
ವಿಚಕರ್ಷ ತದಾ ಕುಬ್ಜಾಂ ಕ್ರೋಶನ್ತೀಂ ಧರಣೀತಲೇ ॥ 16 ॥
ತಸ್ಯಾ ಹ್ಯಾಕೃಷ್ಯಮಾಣಾಯಾ ಮನ್ಥರಾಯಾ ಸ್ತತಸ್ತತಃ ।
ಚಿತ್ರಂ ಬಹುವಿಧಂ ಭಾಣ್ಡಂ ಪೃಥಿವ್ಯಾಂ ತದ್ವ್ಯಶೀರ್ಯತ ॥ 17 ॥
ತೇನ ಭಾಣ್ಡೇನ ಸಂಸ್ತೀರ್ಣಂ ಶ್ರೀಮದ್ರಾಜನಿವೇಶನಮ್ ।
ಅಶೋಭತ ತದಾ ಭೂಯಃ ಶಾರದಂ ಗಗನಂ ಯಥಾ ॥ 18 ॥
ಸ ಬಲೀ ಬಲವತ್ಕ್ರೋಧಾದ್ಗೃಹೀತ್ವಾ ಪುರುಷರ್ಷಭಃ ।
ಕೈಕೇಯೀಮಭಿನಿರ್ಭರ್ತ್ಸ್ಯ ಬಭಾಷೇ ಪರುಷಂ ವಚಃ ॥ 19 ॥
ತೈರ್ವಾಕ್ಯೈಃ ಪರುಷೈರ್ದುಃಖೈಃ ಕೈಕೇಯೀ ಭೃಶದುಃಖಿತಾ ।
ಶತ್ರುಘ್ನಭಯಸನ್ತ್ರಸ್ತಾ ಪುತ್ರಂ ಶರಣಮಾಗತಾ ॥ 20 ॥
ತಂ ಪ್ರೇಕ್ಷ್ಯ ಭರತಃ ಕ್ರುದ್ಧಂ ಶತ್ರುಘ್ನಮಿದಮಬ್ರವೀತ್ ।
ಅವಧ್ಯಾ ಸ್ಸರ್ವಭೂತಾನಾಂ ಪ್ರಮದಾಃ ಕ್ಷಮ್ಯತಾಮಿತಿ ॥ 21 ॥
ಹನ್ಯಾಮಹಮಿಮಾಂ ಪಾಪಾಂ ಕೈಕೇಯೀಂ ದುಷ್ಟಚಾರಿಣೀಮ್ ।
ಯದಿ ಮಾಂ ಧಾರ್ಮಿಕೋ ರಾಮೋ ನಾಸೂಯೇನ್ಮಾತೃಘಾತಕಮ್ ॥ 22 ॥
ಇಮಾಮಪಿ ಹತಾಂ ಕುಬ್ಜಾಂ ಯದಿ ಜಾನಾತಿ ರಾಘವಃ ।
ತ್ವಾಂ ಚ ಮಾಂ ಚ ಹಿ ಧರ್ಮಾತ್ಮಾ ನಾಭಿಭಾಷಿಷ್ಯತೇ ಧ್ರುವಮ್ ॥ 23 ॥
ಭರತಸ್ಯ ವಚಶ್ಶ್ರುತ್ವಾ ಶತ್ರುಘ್ನೋ ಲಕ್ಷ್ಮಣಾನುಜಃ ।
ನ್ಯವರ್ತತ ತತೋ ರೋಷಾತ್ತಾಂ ಮುಮೋಚ ಚ ಮನ್ಥರಾಮ್ ॥ 24 ॥
ಸಾ ಪಾದಮೂಲೇ ಕೈಕೇಯ್ಯಾ ಮನ್ಥರಾ ನಿಪಪಾತ ಹ ।
ನಿಶ್ಶ್ವಸನ್ತೀ ಸುದುಃಖಾರ್ತಾ ಕೃಪಣಂ ವಿಲಲಾಪ ಚ ॥ 25 ॥
ಶತ್ರುಘ್ನವಿಕ್ಷೇಪವಿಮೂಢಸಞ್ಜ್ಞಾಂ ಸಮೀಕ್ಷ್ಯ ಕುಬ್ಜಾಂ ಭರತಸ್ಯ ಮಾತಾ ।
ಶನೈಸ್ಸಮಾಶ್ವಾಸಯದಾರ್ತರೂಪಾಂ ಕ್ರೌಞ್ಚೀಂ ವಿಲಗ್ನಾಮಿವ ವೀಕ್ಷಮಾಣಾಮ್ ॥ 26 ॥
ಇತ್ಯಾರ್ಷೇ ಶ್ರೀಮದ್ರಾಮಾಯಣೇ ವಾಲ್ಮೀಕೀಯ ಆದಿಕಾವ್ಯೇ ಅಯೋಧ್ಯಾಕಾಣ್ಡೇ ಅಷ್ಟಸಪ್ತತಿತಮಸ್ಸರ್ಗಃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe ayodhyākāṇḍam |
atha aṣṭasaptatitamassargaḥ |
atha yātrāṃ samīhantaṃ śatrughno lakṣmaṇānujaḥ |
bharataṃ śokasantaptamidaṃ vacanamabravīt || 1 ||
gatirya ssarvabhūtānāṃ duḥkhe kiṃ punarātmanaḥ |
sa rāma ssattvasampannaḥ striyā pravrājito vanam || 2 ||
balavānvīryasampanno lakṣmaṇo nāma yo'pyasau |
kiṃ na mocayate rāmaṃ kṛtvā sma pitṛnigraham || 3 ||
pūrvameva tu nigrāhya ssamavekṣya nayānayau |
utpathaṃ yassamārūḍho rājā nāryā vaśaṃ gataḥ || 4 ||
iti sambhāṣamāṇe tu śatrughne lakṣmaṇānuje |
prāgdvāre'bhūttadā kubjā sarvābharaṇabhūṣitā || 5 ||
liptā candanasāreṇa rājavastrāṇi bibhratī |
vividhaṃ vividhai staistairbhūṣaṇaiśca vibhūṣitā || 6 ||
mekhalādāmabhiścitrairanyaiśca śubhabhūṣaṇaiḥ |
babhāse bahubhirbaddhā rajjubaddheva vānarī || 7 ||
tāṃ samīkṣya tadā dvāssthāssubhṛśaṃ pāpakāriṇīm |
gṛhītvā'karuṇāṃ kubjāṃ śatrughnāya nyavedayan || 8 ||
yasyāḥ kṛte vane rāmo nyastadehaśca vaḥ pitā |
seyaṃ pāpā nṛśaṃsā ca tasyāḥ kuru yathāmati || 9 ||
śatrughnaśca tadājñāya vacanaṃ bhṛśaduḥkhitaḥ |
antaḥpuracarānsarvānityuvāca dhṛta vrataḥ || 10 ||
tīvramutpāditaṃ duḥkhaṃ bhrātrūṇāṃ me tathā pituḥ |
yayā seyaṃ nṛśaṃsasya karmaṇaḥ phalamaśnutām || 11 ||
evamuktvā tu tenāśu sakhījanasamāvṛtā |
gṛhītā balavatkubjā sā tadgṛhamanādayat || 12 ||
tata ssubhṛśasantaptastasyā ssarva ssakhījanaḥ |
kruddhamājñāya śatrughnaṃ vipalāyata sarvaśaḥ || 13 ||
āmantrayata kṛtsna śca tasyā ssarva ssakhījanaḥ |
yathā'yaṃ samupakrānto niśśeṣāṃ naḥ kariṣyati || 14 ||
sānukrośāṃ vadānyāṃ ca dharmajñāṃ ca yaśasvinīm |
kausalyāṃ śaraṇaṃ yāma sā hi no'stu dhruvā gatiḥ || 15 ||
sa ca roṣeṇa tāmrākṣa śśatrughna śśatrutāpanaḥ |
vicakarṣa tadā kubjāṃ krośantīṃ dharaṇītale || 16 ||
tasyā hyākṛṣyamāṇāyā mantharāyā statastataḥ |
citraṃ bahuvidhaṃ bhāṇḍaṃ pṛthivyāṃ tadvyaśīryata || 17 ||
tena bhāṇḍena saṃstīrṇaṃ śrīmadrājaniveśanam |
aśobhata tadā bhūyaḥ śāradaṃ gaganaṃ yathā || 18 ||
sa balī balavatkrodhādgṛhītvā puruṣarṣabhaḥ |
kaikeyīmabhinirbhartsya babhāṣe paruṣaṃ vacaḥ || 19 ||
tairvākyaiḥ paruṣairduḥkhaiḥ kaikeyī bhṛśaduḥkhitā |
śatrughnabhayasantrastā putraṃ śaraṇamāgatā || 20 ||
taṃ prekṣya bharataḥ kruddhaṃ śatrughnamidamabravīt |
avadhyā ssarvabhūtānāṃ pramadāḥ kṣamyatāmiti || 21 ||
hanyāmahamimāṃ pāpāṃ kaikeyīṃ duṣṭacāriṇīm |
yadi māṃ dhārmiko rāmo nāsūyenmātṛghātakam || 22 ||
imāmapi hatāṃ kubjāṃ yadi jānāti rāghavaḥ |
tvāṃ ca māṃ ca hi dharmātmā nābhibhāṣiṣyate dhruvam || 23 ||
bharatasya vacaśśrutvā śatrughno lakṣmaṇānujaḥ |
nyavartata tato roṣāttāṃ mumoca ca mantharām || 24 ||
sā pādamūle kaikeyyā mantharā nipapāta ha |
niśśvasantī suduḥkhārtā kṛpaṇaṃ vilalāpa ca || 25 ||
śatrughnavikṣepavimūḍhasañjñāṃ samīkṣya kubjāṃ bharatasya mātā |
śanaissamāśvāsayadārtarūpāṃ krauñcīṃ vilagnāmiva vīkṣamāṇām || 26 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye ayodhyākāṇḍe aṣṭasaptatitamassargaḥ ||
Sanskrit — Devanagari (original)
श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे अयोध्याकाण्डम् ।
अथ अष्टसप्ततितमस्सर्गः ।
अथ यात्रां समीहन्तं शत्रुघ्नो लक्ष्मणानुजः ।
भरतं शोकसन्तप्तमिदं वचनमब्रवीत् ॥ 1 ॥
गतिर्य स्सर्वभूतानां दुःखे किं पुनरात्मनः ।
स राम स्सत्त्वसम्पन्नः स्त्रिया प्रव्राजितो वनम् ॥ 2 ॥
बलवान्वीर्यसम्पन्नो लक्ष्मणो नाम योऽप्यसौ ।
किं न मोचयते रामं कृत्वा स्म पितृनिग्रहम् ॥ 3 ॥
पूर्वमेव तु निग्राह्य स्समवेक्ष्य नयानयौ ।
उत्पथं यस्समारूढो राजा नार्या वशं गतः ॥ 4 ॥
इति सम्भाषमाणे तु शत्रुघ्ने लक्ष्मणानुजे ।
प्राग्द्वारेऽभूत्तदा कुब्जा सर्वाभरणभूषिता ॥ 5 ॥
लिप्ता चन्दनसारेण राजवस्त्राणि बिभ्रती ।
विविधं विविधै स्तैस्तैर्भूषणैश्च विभूषिता ॥ 6 ॥
मेखलादामभिश्चित्रैरन्यैश्च शुभभूषणैः ।
बभासे बहुभिर्बद्धा रज्जुबद्धेव वानरी ॥ 7 ॥
तां समीक्ष्य तदा द्वास्स्थास्सुभृशं पापकारिणीम् ।
गृहीत्वाऽकरुणां कुब्जां शत्रुघ्नाय न्यवेदयन् ॥ 8 ॥
यस्याः कृते वने रामो न्यस्तदेहश्च वः पिता ।
सेयं पापा नृशंसा च तस्याः कुरु यथामति ॥ 9 ॥
शत्रुघ्नश्च तदाज्ञाय वचनं भृशदुःखितः ।
अन्तःपुरचरान्सर्वानित्युवाच धृत व्रतः ॥ 10 ॥
तीव्रमुत्पादितं दुःखं भ्रात्रूणां मे तथा पितुः ।
यया सेयं नृशंसस्य कर्मणः फलमश्नुताम् ॥ 11 ॥
एवमुक्त्वा तु तेनाशु सखीजनसमावृता ।
गृहीता बलवत्कुब्जा सा तद्गृहमनादयत् ॥ 12 ॥
तत स्सुभृशसन्तप्तस्तस्या स्सर्व स्सखीजनः ।
क्रुद्धमाज्ञाय शत्रुघ्नं विपलायत सर्वशः ॥ 13 ॥
आमन्त्रयत कृत्स्न श्च तस्या स्सर्व स्सखीजनः ।
यथाऽयं समुपक्रान्तो निश्शेषां नः करिष्यति ॥ 14 ॥
सानुक्रोशां वदान्यां च धर्मज्ञां च यशस्विनीम् ।
कौसल्यां शरणं याम सा हि नोऽस्तु ध्रुवा गतिः ॥ 15 ॥
स च रोषेण ताम्राक्ष श्शत्रुघ्न श्शत्रुतापनः ।
विचकर्ष तदा कुब्जां क्रोशन्तीं धरणीतले ॥ 16 ॥
तस्या ह्याकृष्यमाणाया मन्थराया स्ततस्ततः ।
चित्रं बहुविधं भाण्डं पृथिव्यां तद्व्यशीर्यत ॥ 17 ॥
तेन भाण्डेन संस्तीर्णं श्रीमद्राजनिवेशनम् ।
अशोभत तदा भूयः शारदं गगनं यथा ॥ 18 ॥
स बली बलवत्क्रोधाद्गृहीत्वा पुरुषर्षभः ।
कैकेयीमभिनिर्भर्त्स्य बभाषे परुषं वचः ॥ 19 ॥
तैर्वाक्यैः परुषैर्दुःखैः कैकेयी भृशदुःखिता ।
शत्रुघ्नभयसन्त्रस्ता पुत्रं शरणमागता ॥ 20 ॥
तं प्रेक्ष्य भरतः क्रुद्धं शत्रुघ्नमिदमब्रवीत् ।
अवध्या स्सर्वभूतानां प्रमदाः क्षम्यतामिति ॥ 21 ॥
हन्यामहमिमां पापां कैकेयीं दुष्टचारिणीम् ।
यदि मां धार्मिको रामो नासूयेन्मातृघातकम् ॥ 22 ॥
इमामपि हतां कुब्जां यदि जानाति राघवः ।
त्वां च मां च हि धर्मात्मा नाभिभाषिष्यते ध्रुवम् ॥ 23 ॥
भरतस्य वचश्श्रुत्वा शत्रुघ्नो लक्ष्मणानुजः ।
न्यवर्तत ततो रोषात्तां मुमोच च मन्थराम् ॥ 24 ॥
सा पादमूले कैकेय्या मन्थरा निपपात ह ।
निश्श्वसन्ती सुदुःखार्ता कृपणं विललाप च ॥ 25 ॥
शत्रुघ्नविक्षेपविमूढसञ्ज्ञां समीक्ष्य कुब्जां भरतस्य माता ।
शनैस्समाश्वासयदार्तरूपां क्रौञ्चीं विलग्नामिव वीक्षमाणाम् ॥ 26 ॥
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये अयोध्याकाण्डे अष्टसप्ततितमस्सर्गः ॥
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe ayodhyākāṇḍam |
atha aṣṭasaptatitamassargaḥ |
atha yātrāṃ samīhantaṃ śatrughno lakṣmaṇānujaḥ |
bharataṃ śokasantaptamidaṃ vacanamabravīt || 1 ||
gatirya ssarvabhūtānāṃ duḥkhe kiṃ punarātmanaḥ |
sa rāma ssattvasampannaḥ striyā pravrājito vanam || 2 ||
balavānvīryasampanno lakṣmaṇo nāma yo'pyasau |
kiṃ na mocayate rāmaṃ kṛtvā sma pitṛnigraham || 3 ||
pūrvameva tu nigrāhya ssamavekṣya nayānayau |
utpathaṃ yassamārūḍho rājā nāryā vaśaṃ gataḥ || 4 ||
iti sambhāṣamāṇe tu śatrughne lakṣmaṇānuje |
prāgdvāre'bhūttadā kubjā sarvābharaṇabhūṣitā || 5 ||
liptā candanasāreṇa rājavastrāṇi bibhratī |
vividhaṃ vividhai staistairbhūṣaṇaiśca vibhūṣitā || 6 ||
mekhalādāmabhiścitrairanyaiśca śubhabhūṣaṇaiḥ |
babhāse bahubhirbaddhā rajjubaddheva vānarī || 7 ||
tāṃ samīkṣya tadā dvāssthāssubhṛśaṃ pāpakāriṇīm |
gṛhītvā'karuṇāṃ kubjāṃ śatrughnāya nyavedayan || 8 ||
yasyāḥ kṛte vane rāmo nyastadehaśca vaḥ pitā |
seyaṃ pāpā nṛśaṃsā ca tasyāḥ kuru yathāmati || 9 ||
śatrughnaśca tadājñāya vacanaṃ bhṛśaduḥkhitaḥ |
antaḥpuracarānsarvānityuvāca dhṛta vrataḥ || 10 ||
tīvramutpāditaṃ duḥkhaṃ bhrātrūṇāṃ me tathā pituḥ |
yayā seyaṃ nṛśaṃsasya karmaṇaḥ phalamaśnutām || 11 ||
evamuktvā tu tenāśu sakhījanasamāvṛtā |
gṛhītā balavatkubjā sā tadgṛhamanādayat || 12 ||
tata ssubhṛśasantaptastasyā ssarva ssakhījanaḥ |
kruddhamājñāya śatrughnaṃ vipalāyata sarvaśaḥ || 13 ||
āmantrayata kṛtsna śca tasyā ssarva ssakhījanaḥ |
yathā'yaṃ samupakrānto niśśeṣāṃ naḥ kariṣyati || 14 ||
sānukrośāṃ vadānyāṃ ca dharmajñāṃ ca yaśasvinīm |
kausalyāṃ śaraṇaṃ yāma sā hi no'stu dhruvā gatiḥ || 15 ||
sa ca roṣeṇa tāmrākṣa śśatrughna śśatrutāpanaḥ |
vicakarṣa tadā kubjāṃ krośantīṃ dharaṇītale || 16 ||
tasyā hyākṛṣyamāṇāyā mantharāyā statastataḥ |
citraṃ bahuvidhaṃ bhāṇḍaṃ pṛthivyāṃ tadvyaśīryata || 17 ||
tena bhāṇḍena saṃstīrṇaṃ śrīmadrājaniveśanam |
aśobhata tadā bhūyaḥ śāradaṃ gaganaṃ yathā || 18 ||
sa balī balavatkrodhādgṛhītvā puruṣarṣabhaḥ |
kaikeyīmabhinirbhartsya babhāṣe paruṣaṃ vacaḥ || 19 ||
tairvākyaiḥ paruṣairduḥkhaiḥ kaikeyī bhṛśaduḥkhitā |
śatrughnabhayasantrastā putraṃ śaraṇamāgatā || 20 ||
taṃ prekṣya bharataḥ kruddhaṃ śatrughnamidamabravīt |
avadhyā ssarvabhūtānāṃ pramadāḥ kṣamyatāmiti || 21 ||
hanyāmahamimāṃ pāpāṃ kaikeyīṃ duṣṭacāriṇīm |
yadi māṃ dhārmiko rāmo nāsūyenmātṛghātakam || 22 ||
imāmapi hatāṃ kubjāṃ yadi jānāti rāghavaḥ |
tvāṃ ca māṃ ca hi dharmātmā nābhibhāṣiṣyate dhruvam || 23 ||
bharatasya vacaśśrutvā śatrughno lakṣmaṇānujaḥ |
nyavartata tato roṣāttāṃ mumoca ca mantharām || 24 ||
sā pādamūle kaikeyyā mantharā nipapāta ha |
niśśvasantī suduḥkhārtā kṛpaṇaṃ vilalāpa ca || 25 ||
śatrughnavikṣepavimūḍhasañjñāṃ samīkṣya kubjāṃ bharatasya mātā |
śanaissamāśvāsayadārtarūpāṃ krauñcīṃ vilagnāmiva vīkṣamāṇām || 26 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye ayodhyākāṇḍe aṣṭasaptatitamassargaḥ ||
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Kannada script.
Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.