Valmiki Ramayana Ayodhya Kanda Sarga 78 — Telugu Script

Meaning —

శ్రీమద్వాల్మీకీయ రామాయణే అయోధ్యాకాణ్డమ్ ।

అథ అష్టసప్తతితమస్సర్గః ।

Shloka 1

అథ యాత్రాం సమీహన్తం శత్రుఘ్నో లక్ష్మణానుజః ।
భరతం శోకసన్తప్తమిదం వచనమబ్రవీత్ ॥ 1 ॥

atha yātrāṃ samīhantaṃ śatrughno lakṣmaṇānujaḥ |
bharataṃ śokasantaptamidaṃ vacanamabravīt || 1 ||

Shloka 2

గతిర్య స్సర్వభూతానాం దుఃఖే కిం పునరాత్మనః ।
స రామ స్సత్త్వసమ్పన్నః స్త్రియా ప్రవ్రాజితో వనమ్ ॥ 2 ॥

gatirya ssarvabhūtānāṃ duḥkhe kiṃ punarātmanaḥ |
sa rāma ssattvasampannaḥ striyā pravrājito vanam || 2 ||

Shloka 3

బలవాన్వీర్యసమ్పన్నో లక్ష్మణో నామ యోఽప్యసౌ ।
కిం న మోచయతే రామం కృత్వా స్మ పితృనిగ్రహమ్ ॥ 3 ॥

balavānvīryasampanno lakṣmaṇo nāma yo'pyasau |
kiṃ na mocayate rāmaṃ kṛtvā sma pitṛnigraham || 3 ||

Shloka 4

పూర్వమేవ తు నిగ్రాహ్య స్సమవేక్ష్య నయానయౌ ।
ఉత్పథం యస్సమారూఢో రాజా నార్యా వశం గతః ॥ 4 ॥

pūrvameva tu nigrāhya ssamavekṣya nayānayau |
utpathaṃ yassamārūḍho rājā nāryā vaśaṃ gataḥ || 4 ||

ఇతి సమ్భాషమాణే తు శత్రుఘ్నే లక్ష్మణానుజే ।
ప్రాగ్ద్వారేఽభూత్తదా కుబ్జా సర్వాభరణభూషితా ॥ 5 ॥

Shloka 6

లిప్తా చన్దనసారేణ రాజవస్త్రాణి బిభ్రతీ ।
వివిధం వివిధై స్తైస్తైర్భూషణైశ్చ విభూషితా ॥ 6 ॥

liptā candanasāreṇa rājavastrāṇi bibhratī |
vividhaṃ vividhai staistairbhūṣaṇaiśca vibhūṣitā || 6 ||

Shloka 7

మేఖలాదామభిశ్చిత్రైరన్యైశ్చ శుభభూషణైః ।
బభాసే బహుభిర్బద్ధా రజ్జుబద్ధేవ వానరీ ॥ 7 ॥

mekhalādāmabhiścitrairanyaiśca śubhabhūṣaṇaiḥ |
babhāse bahubhirbaddhā rajjubaddheva vānarī || 7 ||

Shloka 8

తాం సమీక్ష్య తదా ద్వాస్స్థాస్సుభృశం పాపకారిణీమ్ ।
గృహీత్వాఽకరుణాం కుబ్జాం శత్రుఘ్నాయ న్యవేదయన్ ॥ 8 ॥

tāṃ samīkṣya tadā dvāssthāssubhṛśaṃ pāpakāriṇīm |
gṛhītvā'karuṇāṃ kubjāṃ śatrughnāya nyavedayan || 8 ||

Shloka 9

యస్యాః కృతే వనే రామో న్యస్తదేహశ్చ వః పితా ।
సేయం పాపా నృశంసా చ తస్యాః కురు యథామతి ॥ 9 ॥

yasyāḥ kṛte vane rāmo nyastadehaśca vaḥ pitā |
seyaṃ pāpā nṛśaṃsā ca tasyāḥ kuru yathāmati || 9 ||

Shloka 10

శత్రుఘ్నశ్చ తదాజ్ఞాయ వచనం భృశదుఃఖితః ।
అన్తఃపురచరాన్సర్వానిత్యువాచ ధృత వ్రతః ॥ 10 ॥

śatrughnaśca tadājñāya vacanaṃ bhṛśaduḥkhitaḥ |
antaḥpuracarānsarvānityuvāca dhṛta vrataḥ || 10 ||

Shloka 11

తీవ్రముత్పాదితం దుఃఖం భ్రాత్రూణాం మే తథా పితుః ।
యయా సేయం నృశంసస్య కర్మణః ఫలమశ్నుతామ్ ॥ 11 ॥

tīvramutpāditaṃ duḥkhaṃ bhrātrūṇāṃ me tathā pituḥ |
yayā seyaṃ nṛśaṃsasya karmaṇaḥ phalamaśnutām || 11 ||

Shloka 12

ఏవముక్త్వా తు తేనాశు సఖీజనసమావృతా ।
గృహీతా బలవత్కుబ్జా సా తద్గృహమనాదయత్ ॥ 12 ॥

evamuktvā tu tenāśu sakhījanasamāvṛtā |
gṛhītā balavatkubjā sā tadgṛhamanādayat || 12 ||

Shloka 13

తత స్సుభృశసన్తప్తస్తస్యా స్సర్వ స్సఖీజనః ।
క్రుద్ధమాజ్ఞాయ శత్రుఘ్నం విపలాయత సర్వశః ॥ 13 ॥

tata ssubhṛśasantaptastasyā ssarva ssakhījanaḥ |
kruddhamājñāya śatrughnaṃ vipalāyata sarvaśaḥ || 13 ||

Shloka 14

ఆమన్త్రయత కృత్స్న శ్చ తస్యా స్సర్వ స్సఖీజనః ।
యథాఽయం సముపక్రాన్తో నిశ్శేషాం నః కరిష్యతి ॥ 14 ॥

āmantrayata kṛtsna śca tasyā ssarva ssakhījanaḥ |
yathā'yaṃ samupakrānto niśśeṣāṃ naḥ kariṣyati || 14 ||

Shloka 15

సానుక్రోశాం వదాన్యాం చ ధర్మజ్ఞాం చ యశస్వినీమ్ ।
కౌసల్యాం శరణం యామ సా హి నోఽస్తు ధ్రువా గతిః ॥ 15 ॥

sānukrośāṃ vadānyāṃ ca dharmajñāṃ ca yaśasvinīm |
kausalyāṃ śaraṇaṃ yāma sā hi no'stu dhruvā gatiḥ || 15 ||

Shloka 16

స చ రోషేణ తామ్రాక్ష శ్శత్రుఘ్న శ్శత్రుతాపనః ।
విచకర్ష తదా కుబ్జాం క్రోశన్తీం ధరణీతలే ॥ 16 ॥

sa ca roṣeṇa tāmrākṣa śśatrughna śśatrutāpanaḥ |
vicakarṣa tadā kubjāṃ krośantīṃ dharaṇītale || 16 ||

Shloka 17

తస్యా హ్యాకృష్యమాణాయా మన్థరాయా స్తతస్తతః ।
చిత్రం బహువిధం భాణ్డం పృథివ్యాం తద్వ్యశీర్యత ॥ 17 ॥

tasyā hyākṛṣyamāṇāyā mantharāyā statastataḥ |
citraṃ bahuvidhaṃ bhāṇḍaṃ pṛthivyāṃ tadvyaśīryata || 17 ||

Shloka 18

తేన భాణ్డేన సంస్తీర్ణం శ్రీమద్రాజనివేశనమ్ ।
అశోభత తదా భూయః శారదం గగనం యథా ॥ 18 ॥

tena bhāṇḍena saṃstīrṇaṃ śrīmadrājaniveśanam |
aśobhata tadā bhūyaḥ śāradaṃ gaganaṃ yathā || 18 ||

Shloka 19

స బలీ బలవత్క్రోధాద్గృహీత్వా పురుషర్షభః ।
కైకేయీమభినిర్భర్త్స్య బభాషే పరుషం వచః ॥ 19 ॥

sa balī balavatkrodhādgṛhītvā puruṣarṣabhaḥ |
kaikeyīmabhinirbhartsya babhāṣe paruṣaṃ vacaḥ || 19 ||

Shloka 20

తైర్వాక్యైః పరుషైర్దుఃఖైః కైకేయీ భృశదుఃఖితా ।
శత్రుఘ్నభయసన్త్రస్తా పుత్రం శరణమాగతా ॥ 20 ॥

tairvākyaiḥ paruṣairduḥkhaiḥ kaikeyī bhṛśaduḥkhitā |
śatrughnabhayasantrastā putraṃ śaraṇamāgatā || 20 ||

Shloka 21

తం ప్రేక్ష్య భరతః క్రుద్ధం శత్రుఘ్నమిదమబ్రవీత్ ।
అవధ్యా స్సర్వభూతానాం ప్రమదాః క్షమ్యతామితి ॥ 21 ॥

taṃ prekṣya bharataḥ kruddhaṃ śatrughnamidamabravīt |
avadhyā ssarvabhūtānāṃ pramadāḥ kṣamyatāmiti || 21 ||

Shloka 22

హన్యామహమిమాం పాపాం కైకేయీం దుష్టచారిణీమ్ ।
యది మాం ధార్మికో రామో నాసూయేన్మాతృఘాతకమ్ ॥ 22 ॥

hanyāmahamimāṃ pāpāṃ kaikeyīṃ duṣṭacāriṇīm |
yadi māṃ dhārmiko rāmo nāsūyenmātṛghātakam || 22 ||

Shloka 23

ఇమామపి హతాం కుబ్జాం యది జానాతి రాఘవః ।
త్వాం చ మాం చ హి ధర్మాత్మా నాభిభాషిష్యతే ధ్రువమ్ ॥ 23 ॥

imāmapi hatāṃ kubjāṃ yadi jānāti rāghavaḥ |
tvāṃ ca māṃ ca hi dharmātmā nābhibhāṣiṣyate dhruvam || 23 ||

Shloka 24

భరతస్య వచశ్శ్రుత్వా శత్రుఘ్నో లక్ష్మణానుజః ।
న్యవర్తత తతో రోషాత్తాం ముమోచ చ మన్థరామ్ ॥ 24 ॥

bharatasya vacaśśrutvā śatrughno lakṣmaṇānujaḥ |
nyavartata tato roṣāttāṃ mumoca ca mantharām || 24 ||

Shloka 25

సా పాదమూలే కైకేయ్యా మన్థరా నిపపాత హ ।
నిశ్శ్వసన్తీ సుదుఃఖార్తా కృపణం విలలాప చ ॥ 25 ॥

sā pādamūle kaikeyyā mantharā nipapāta ha |
niśśvasantī suduḥkhārtā kṛpaṇaṃ vilalāpa ca || 25 ||

Shloka 26

శత్రుఘ్నవిక్షేపవిమూఢసఞ్జ్ఞాం సమీక్ష్య కుబ్జాం భరతస్య మాతా ।
శనైస్సమాశ్వాసయదార్తరూపాం క్రౌఞ్చీం విలగ్నామివ వీక్షమాణామ్ ॥ 26 ॥

śatrughnavikṣepavimūḍhasañjñāṃ samīkṣya kubjāṃ bharatasya mātā |
śanaissamāśvāsayadārtarūpāṃ krauñcīṃ vilagnāmiva vīkṣamāṇām || 26 ||

ఇత్యార్షే శ్రీమద్రామాయణే వాల్మీకీయ ఆదికావ్యే అయోధ్యాకాణ్డే అష్టసప్తతితమస్సర్గః ॥

Sanskrit — Devanagari (original)

श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे अयोध्याकाण्डम् ।

अथ अष्टसप्ततितमस्सर्गः ।

अथ यात्रां समीहन्तं शत्रुघ्नो लक्ष्मणानुजः ।

भरतं शोकसन्तप्तमिदं वचनमब्रवीत् ॥ 1 ॥

गतिर्य स्सर्वभूतानां दुःखे किं पुनरात्मनः ।

स राम स्सत्त्वसम्पन्नः स्त्रिया प्रव्राजितो वनम् ॥ 2 ॥

बलवान्वीर्यसम्पन्नो लक्ष्मणो नाम योऽप्यसौ ।

किं न मोचयते रामं कृत्वा स्म पितृनिग्रहम् ॥ 3 ॥

पूर्वमेव तु निग्राह्य स्समवेक्ष्य नयानयौ ।

उत्पथं यस्समारूढो राजा नार्या वशं गतः ॥ 4 ॥

इति सम्भाषमाणे तु शत्रुघ्ने लक्ष्मणानुजे ।

प्राग्द्वारेऽभूत्तदा कुब्जा सर्वाभरणभूषिता ॥ 5 ॥

लिप्ता चन्दनसारेण राजवस्त्राणि बिभ्रती ।

विविधं विविधै स्तैस्तैर्भूषणैश्च विभूषिता ॥ 6 ॥

मेखलादामभिश्चित्रैरन्यैश्च शुभभूषणैः ।

बभासे बहुभिर्बद्धा रज्जुबद्धेव वानरी ॥ 7 ॥

तां समीक्ष्य तदा द्वास्स्थास्सुभृशं पापकारिणीम् ।

गृहीत्वाऽकरुणां कुब्जां शत्रुघ्नाय न्यवेदयन् ॥ 8 ॥

यस्याः कृते वने रामो न्यस्तदेहश्च वः पिता ।

सेयं पापा नृशंसा च तस्याः कुरु यथामति ॥ 9 ॥

शत्रुघ्नश्च तदाज्ञाय वचनं भृशदुःखितः ।

अन्तःपुरचरान्सर्वानित्युवाच धृत व्रतः ॥ 10 ॥

तीव्रमुत्पादितं दुःखं भ्रात्रूणां मे तथा पितुः ।

यया सेयं नृशंसस्य कर्मणः फलमश्नुताम् ॥ 11 ॥

एवमुक्त्वा तु तेनाशु सखीजनसमावृता ।

गृहीता बलवत्कुब्जा सा तद्गृहमनादयत् ॥ 12 ॥

तत स्सुभृशसन्तप्तस्तस्या स्सर्व स्सखीजनः ।

क्रुद्धमाज्ञाय शत्रुघ्नं विपलायत सर्वशः ॥ 13 ॥

आमन्त्रयत कृत्स्न श्च तस्या स्सर्व स्सखीजनः ।

यथाऽयं समुपक्रान्तो निश्शेषां नः करिष्यति ॥ 14 ॥

सानुक्रोशां वदान्यां च धर्मज्ञां च यशस्विनीम् ।

कौसल्यां शरणं याम सा हि नोऽस्तु ध्रुवा गतिः ॥ 15 ॥

स च रोषेण ताम्राक्ष श्शत्रुघ्न श्शत्रुतापनः ।

विचकर्ष तदा कुब्जां क्रोशन्तीं धरणीतले ॥ 16 ॥

तस्या ह्याकृष्यमाणाया मन्थराया स्ततस्ततः ।

चित्रं बहुविधं भाण्डं पृथिव्यां तद्व्यशीर्यत ॥ 17 ॥

तेन भाण्डेन संस्तीर्णं श्रीमद्राजनिवेशनम् ।

अशोभत तदा भूयः शारदं गगनं यथा ॥ 18 ॥

स बली बलवत्क्रोधाद्गृहीत्वा पुरुषर्षभः ।

कैकेयीमभिनिर्भर्त्स्य बभाषे परुषं वचः ॥ 19 ॥

तैर्वाक्यैः परुषैर्दुःखैः कैकेयी भृशदुःखिता ।

शत्रुघ्नभयसन्त्रस्ता पुत्रं शरणमागता ॥ 20 ॥

तं प्रेक्ष्य भरतः क्रुद्धं शत्रुघ्नमिदमब्रवीत् ।

अवध्या स्सर्वभूतानां प्रमदाः क्षम्यतामिति ॥ 21 ॥

हन्यामहमिमां पापां कैकेयीं दुष्टचारिणीम् ।

यदि मां धार्मिको रामो नासूयेन्मातृघातकम् ॥ 22 ॥

इमामपि हतां कुब्जां यदि जानाति राघवः ।

त्वां च मां च हि धर्मात्मा नाभिभाषिष्यते ध्रुवम् ॥ 23 ॥

भरतस्य वचश्श्रुत्वा शत्रुघ्नो लक्ष्मणानुजः ।

न्यवर्तत ततो रोषात्तां मुमोच च मन्थराम् ॥ 24 ॥

सा पादमूले कैकेय्या मन्थरा निपपात ह ।

निश्श्वसन्ती सुदुःखार्ता कृपणं विललाप च ॥ 25 ॥

शत्रुघ्नविक्षेपविमूढसञ्ज्ञां समीक्ष्य कुब्जां भरतस्य माता ।

शनैस्समाश्वासयदार्तरूपां क्रौञ्चीं विलग्नामिव वीक्षमाणाम् ॥ 26 ॥

इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये अयोध्याकाण्डे अष्टसप्ततितमस्सर्गः ॥

🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Telugu script. Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version. It is a transliteration, not a translation — see “Meaning” for translations where available.

2.78 అయోధ్యాకాణ్డ - అష్టసప్తతితమ సర్గః