Meaning —
⏳ The meaning of this text is being prepared (AI translation with an accuracy check). This usually takes a few minutes — this page will refresh when it is ready.
The meaning is ready. Show it.
The meaning could not be prepared right now.
A translation in is not yet available for this text.
The original text and transliteration are shown below.
శ్రీమద్వాల్మీకీయ రామాయణే అయోధ్యాకాణ్డమ్ ।
అథ త్రిచత్వారింశస్సర్గః ।
Shloka 1
తతః సమీక్ష్య శయనే సన్నం శోకేన పార్థివమ్ ।
కౌశల్యా పుత్రశోకార్తా తమువాచ మహీపతిమ్ ॥ 1 ॥
కౌశల్యా పుత్రశోకార్తా తమువాచ మహీపతిమ్ ॥ 1 ॥
tataḥ samīkṣya śayane sannaṃ śokena pārthivam |
kauśalyā putraśokārtā tamuvāca mahīpatim || 1 ||
kauśalyā putraśokārtā tamuvāca mahīpatim || 1 ||
Shloka 2
రాఘవే నరశార్దూలే విషముప్త్వాహిజిహ్మగా ।
విచరిష్యతి కైకేయీ నిర్ముక్తేవ హి పన్నగీ ॥ 2 ॥
విచరిష్యతి కైకేయీ నిర్ముక్తేవ హి పన్నగీ ॥ 2 ॥
rāghave naraśārdūle viṣamuptvāhijihmagā |
vicariṣyati kaikeyī nirmukteva hi pannagī || 2 ||
vicariṣyati kaikeyī nirmukteva hi pannagī || 2 ||
Shloka 3
వివాస్య రామం సుభగా లబ్ధకామా సమాహితా ।
త్రాసయిష్యతి మాం భూయో దుష్టాహిరివ వేశ్మని ॥ 3 ॥
త్రాసయిష్యతి మాం భూయో దుష్టాహిరివ వేశ్మని ॥ 3 ॥
vivāsya rāmaṃ subhagā labdhakāmā samāhitā |
trāsayiṣyati māṃ bhūyo duṣṭāhiriva veśmani || 3 ||
trāsayiṣyati māṃ bhūyo duṣṭāhiriva veśmani || 3 ||
Shloka 4
అథ స్మ నగరే రామశ్చరన్ భైక్షం గృహే వసేత్ ।
కామకారో వరం దాతుమపి దాసం మమాత్మజమ్ ॥ 4 ॥
కామకారో వరం దాతుమపి దాసం మమాత్మజమ్ ॥ 4 ॥
atha sma nagare rāmaścaran bhaikṣaṃ gṛhe vaset |
kāmakāro varaṃ dātumapi dāsaṃ mamātmajam || 4 ||
kāmakāro varaṃ dātumapi dāsaṃ mamātmajam || 4 ||
Shloka 5
పాతయిత్వా తు కైకేయ్యా రామం స్థానాద్యథేష్టతః ।
ప్రదిష్టో రక్షసాం భాగః పర్వణీవాహితాగ్నినా ॥ 5 ॥
ప్రదిష్టో రక్షసాం భాగః పర్వణీవాహితాగ్నినా ॥ 5 ॥
pātayitvā tu kaikeyyā rāmaṃ sthānādyatheṣṭataḥ |
pradiṣṭo rakṣasāṃ bhāgaḥ parvaṇīvāhitāgninā || 5 ||
pradiṣṭo rakṣasāṃ bhāgaḥ parvaṇīvāhitāgninā || 5 ||
Shloka 6
గజరాజగతిర్వీరో మహాబాహుర్ధనుర్ధరః ।
వనమావిశతే నూనం సభార్య స్సహ లక్ష్మణః ॥ 6 ॥
వనమావిశతే నూనం సభార్య స్సహ లక్ష్మణః ॥ 6 ॥
gajarājagatirvīro mahābāhurdhanurdharaḥ |
vanamāviśate nūnaṃ sabhārya ssaha lakṣmaṇaḥ || 6 ||
vanamāviśate nūnaṃ sabhārya ssaha lakṣmaṇaḥ || 6 ||
Shloka 7
వనే త్వదృష్టదుఃఖానాం కేకయ్యానుమతే త్వయా ।
త్యక్తానాం వనవాసాయ కాన్వవస్థా భవిష్యతి ॥ 7 ॥
త్యక్తానాం వనవాసాయ కాన్వవస్థా భవిష్యతి ॥ 7 ॥
vane tvadṛṣṭaduḥkhānāṃ kekayyānumate tvayā |
tyaktānāṃ vanavāsāya kānvavasthā bhaviṣyati || 7 ||
tyaktānāṃ vanavāsāya kānvavasthā bhaviṣyati || 7 ||
Shloka 8
తే రత్నహీనాస్తరుణాః ఫలకాలే వివాసితాః ।
కథం వత్స్యన్తి కృపణాః ఫలమూలైః కృతాశనాః ॥ 8 ॥
కథం వత్స్యన్తి కృపణాః ఫలమూలైః కృతాశనాః ॥ 8 ॥
te ratnahīnāstaruṇāḥ phalakāle vivāsitāḥ |
kathaṃ vatsyanti kṛpaṇāḥ phalamūlaiḥ kṛtāśanāḥ || 8 ||
kathaṃ vatsyanti kṛpaṇāḥ phalamūlaiḥ kṛtāśanāḥ || 8 ||
Shloka 9
అపీదానీం స కాలస్స్యాన్మమ శోకక్షయ శ్శివః ।
సభార్యం యత్సహ భ్రాత్రా పశ్యేయమిహ రాఘవమ్ ॥ 9 ॥
సభార్యం యత్సహ భ్రాత్రా పశ్యేయమిహ రాఘవమ్ ॥ 9 ॥
apīdānīṃ sa kālassyānmama śokakṣaya śśivaḥ |
sabhāryaṃ yatsaha bhrātrā paśyeyamiha rāghavam || 9 ||
sabhāryaṃ yatsaha bhrātrā paśyeyamiha rāghavam || 9 ||
Shloka 10
శ్రృత్వైవోపస్థితౌ వీరౌ కదాయోధ్యా భవిష్యతి ।
యశస్వినీ హృష్టజనా సూచ్ఛ్రితధ్వజమాలినీ ॥ 10 ॥
యశస్వినీ హృష్టజనా సూచ్ఛ్రితధ్వజమాలినీ ॥ 10 ॥
śrṛtvaivopasthitau vīrau kadāyodhyā bhaviṣyati |
yaśasvinī hṛṣṭajanā sūcchritadhvajamālinī || 10 ||
yaśasvinī hṛṣṭajanā sūcchritadhvajamālinī || 10 ||
Shloka 11
కదా ప్రేక్ష్య నరవ్యాఘ్రావరణ్యాత్పునరాగతౌ ।
నన్దిష్యతి పురీ హృష్టా సముద్ర ఇవ పర్వణి ॥ 11 ॥
నన్దిష్యతి పురీ హృష్టా సముద్ర ఇవ పర్వణి ॥ 11 ॥
kadā prekṣya naravyāghrāvaraṇyātpunarāgatau |
nandiṣyati purī hṛṣṭā samudra iva parvaṇi || 11 ||
nandiṣyati purī hṛṣṭā samudra iva parvaṇi || 11 ||
Shloka 12
కదాఽయోధ్యాం మహాబాహుః పురీం వీరః ప్రవేక్ష్యతి ।
పురస్కృత్య రథే సీతాం వృషభో గోవధూమివ ॥ 12 ॥
పురస్కృత్య రథే సీతాం వృషభో గోవధూమివ ॥ 12 ॥
kadā'yodhyāṃ mahābāhuḥ purīṃ vīraḥ pravekṣyati |
puraskṛtya rathe sītāṃ vṛṣabho govadhūmiva || 12 ||
puraskṛtya rathe sītāṃ vṛṣabho govadhūmiva || 12 ||
Shloka 13
కదా ప్రాణిసహస్రాణి రాజమార్గే మమాత్మజౌ ।
లాజైరవకిరిష్యన్తి ప్రవిశన్తావరిన్దమౌ ॥ 13 ॥
లాజైరవకిరిష్యన్తి ప్రవిశన్తావరిన్దమౌ ॥ 13 ॥
kadā prāṇisahasrāṇi rājamārge mamātmajau |
lājairavakiriṣyanti praviśantāvarindamau || 13 ||
lājairavakiriṣyanti praviśantāvarindamau || 13 ||
Shloka 14
ప్రవిశన్తౌ కదాఽయోధ్యాం ద్రక్ష్యామి శుభకుణ్డలౌ ।
ఉదగ్రాయుధనిస్త్రింశౌ సశ్రృఙ్గావివ పర్వతౌ ॥ 14 ॥
ఉదగ్రాయుధనిస్త్రింశౌ సశ్రృఙ్గావివ పర్వతౌ ॥ 14 ॥
praviśantau kadā'yodhyāṃ drakṣyāmi śubhakuṇḍalau |
udagrāyudhanistriṃśau saśrṛṅgāviva parvatau || 14 ||
udagrāyudhanistriṃśau saśrṛṅgāviva parvatau || 14 ||
Shloka 15
కదాసుమనసః కన్యాద్విజాతీనాం ఫలాని చ ।
ప్రదిశన్తః పురీం హృష్టాః కరిష్యన్తి ప్రదక్షిణమ్ ॥ 15 ॥
ప్రదిశన్తః పురీం హృష్టాః కరిష్యన్తి ప్రదక్షిణమ్ ॥ 15 ॥
kadāsumanasaḥ kanyādvijātīnāṃ phalāni ca |
pradiśantaḥ purīṃ hṛṣṭāḥ kariṣyanti pradakṣiṇam || 15 ||
pradiśantaḥ purīṃ hṛṣṭāḥ kariṣyanti pradakṣiṇam || 15 ||
Shloka 16
కదా పరిణతో బుద్ధ్యా వయసా చామరప్రభః ।
అభ్యుపైష్యతి ధర్మజ్ఞస్త్రివర్ష ఇవ మాం లలన్ ॥ 16 ॥
అభ్యుపైష్యతి ధర్మజ్ఞస్త్రివర్ష ఇవ మాం లలన్ ॥ 16 ॥
kadā pariṇato buddhyā vayasā cāmaraprabhaḥ |
abhyupaiṣyati dharmajñastrivarṣa iva māṃ lalan || 16 ||
abhyupaiṣyati dharmajñastrivarṣa iva māṃ lalan || 16 ||
Shloka 17
నిస్సంశయం మయా మన్యే పురా వీర కదర్యయా ।
పాతుకామేషు వత్సేషు మాతృణాం శాతితాస్స్తనాః ॥ 17 ॥
పాతుకామేషు వత్సేషు మాతృణాం శాతితాస్స్తనాః ॥ 17 ॥
nissaṃśayaṃ mayā manye purā vīra kadaryayā |
pātukāmeṣu vatseṣu mātṛṇāṃ śātitāsstanāḥ || 17 ||
pātukāmeṣu vatseṣu mātṛṇāṃ śātitāsstanāḥ || 17 ||
Shloka 18
సాహం గౌరివ సింహేన వివత్సా వత్సలా కృతా ।
కైకేయ్యా పురుషవ్యాఘ్ర బాలవత్సేవ గౌర్బలాత్ ॥ 18 ॥
కైకేయ్యా పురుషవ్యాఘ్ర బాలవత్సేవ గౌర్బలాత్ ॥ 18 ॥
sāhaṃ gauriva siṃhena vivatsā vatsalā kṛtā |
kaikeyyā puruṣavyāghra bālavatseva gaurbalāt || 18 ||
kaikeyyā puruṣavyāghra bālavatseva gaurbalāt || 18 ||
Shloka 19
న హి తావద్గుణైర్జుష్టం సర్వశాస్త్రవిశారదమ్ ।
ఏకపుత్రా వినా పుత్రమహం జీవితుముత్సహే ॥ 19 ॥
ఏకపుత్రా వినా పుత్రమహం జీవితుముత్సహే ॥ 19 ॥
na hi tāvadguṇairjuṣṭaṃ sarvaśāstraviśāradam |
ekaputrā vinā putramahaṃ jīvitumutsahe || 19 ||
ekaputrā vinā putramahaṃ jīvitumutsahe || 19 ||
Shloka 20
న హి మే జీవితే కిఞ్చిత్సామర్థ్యమిహ కల్ప్యతే ।
అపశ్యన్త్యాః ప్రియం పుత్రం మహాబాహుం మహాబలమ్ ॥ 20 ॥
అపశ్యన్త్యాః ప్రియం పుత్రం మహాబాహుం మహాబలమ్ ॥ 20 ॥
na hi me jīvite kiñcitsāmarthyamiha kalpyate |
apaśyantyāḥ priyaṃ putraṃ mahābāhuṃ mahābalam || 20 ||
apaśyantyāḥ priyaṃ putraṃ mahābāhuṃ mahābalam || 20 ||
Shloka 21
అయం హి మాం దీపయతే సముత్థితః తనూజశోకప్రభవో హుతాశనః ।
మహీమిమాం రశ్మిభిరుద్ధతప్రభః యథా నిదాఘే భగవాన్ దివాకరః ॥ 21 ॥
మహీమిమాం రశ్మిభిరుద్ధతప్రభః యథా నిదాఘే భగవాన్ దివాకరః ॥ 21 ॥
ayaṃ hi māṃ dīpayate samutthitaḥ tanūjaśokaprabhavo hutāśanaḥ |
mahīmimāṃ raśmibhiruddhataprabhaḥ yathā nidāghe bhagavān divākaraḥ || 21 ||
mahīmimāṃ raśmibhiruddhataprabhaḥ yathā nidāghe bhagavān divākaraḥ || 21 ||
ఇత్యార్షే శ్రీమద్రామాయణే వాల్మీకీయ ఆదికావ్యే అయోధ్యాకాణ్డే త్రిచత్వారింశస్సర్గః ॥
Sanskrit — Devanagari (original)
श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे अयोध्याकाण्डम् ।
अथ त्रिचत्वारिंशस्सर्गः ।
ततः समीक्ष्य शयने सन्नं शोकेन पार्थिवम् ।
कौशल्या पुत्रशोकार्ता तमुवाच महीपतिम् ॥ 1 ॥
राघवे नरशार्दूले विषमुप्त्वाहिजिह्मगा ।
विचरिष्यति कैकेयी निर्मुक्तेव हि पन्नगी ॥ 2 ॥
विवास्य रामं सुभगा लब्धकामा समाहिता ।
त्रासयिष्यति मां भूयो दुष्टाहिरिव वेश्मनि ॥ 3 ॥
अथ स्म नगरे रामश्चरन् भैक्षं गृहे वसेत् ।
कामकारो वरं दातुमपि दासं ममात्मजम् ॥ 4 ॥
पातयित्वा तु कैकेय्या रामं स्थानाद्यथेष्टतः ।
प्रदिष्टो रक्षसां भागः पर्वणीवाहिताग्निना ॥ 5 ॥
गजराजगतिर्वीरो महाबाहुर्धनुर्धरः ।
वनमाविशते नूनं सभार्य स्सह लक्ष्मणः ॥ 6 ॥
वने त्वदृष्टदुःखानां केकय्यानुमते त्वया ।
त्यक्तानां वनवासाय कान्ववस्था भविष्यति ॥ 7 ॥
ते रत्नहीनास्तरुणाः फलकाले विवासिताः ।
कथं वत्स्यन्ति कृपणाः फलमूलैः कृताशनाः ॥ 8 ॥
अपीदानीं स कालस्स्यान्मम शोकक्षय श्शिवः ।
सभार्यं यत्सह भ्रात्रा पश्येयमिह राघवम् ॥ 9 ॥
श्रृत्वैवोपस्थितौ वीरौ कदायोध्या भविष्यति ।
यशस्विनी हृष्टजना सूच्छ्रितध्वजमालिनी ॥ 10 ॥
कदा प्रेक्ष्य नरव्याघ्रावरण्यात्पुनरागतौ ।
नन्दिष्यति पुरी हृष्टा समुद्र इव पर्वणि ॥ 11 ॥
कदाऽयोध्यां महाबाहुः पुरीं वीरः प्रवेक्ष्यति ।
पुरस्कृत्य रथे सीतां वृषभो गोवधूमिव ॥ 12 ॥
कदा प्राणिसहस्राणि राजमार्गे ममात्मजौ ।
लाजैरवकिरिष्यन्ति प्रविशन्तावरिन्दमौ ॥ 13 ॥
प्रविशन्तौ कदाऽयोध्यां द्रक्ष्यामि शुभकुण्डलौ ।
उदग्रायुधनिस्त्रिंशौ सश्रृङ्गाविव पर्वतौ ॥ 14 ॥
कदासुमनसः कन्याद्विजातीनां फलानि च ।
प्रदिशन्तः पुरीं हृष्टाः करिष्यन्ति प्रदक्षिणम् ॥ 15 ॥
कदा परिणतो बुद्ध्या वयसा चामरप्रभः ।
अभ्युपैष्यति धर्मज्ञस्त्रिवर्ष इव मां ललन् ॥ 16 ॥
निस्संशयं मया मन्ये पुरा वीर कदर्यया ।
पातुकामेषु वत्सेषु मातृणां शातितास्स्तनाः ॥ 17 ॥
साहं गौरिव सिंहेन विवत्सा वत्सला कृता ।
कैकेय्या पुरुषव्याघ्र बालवत्सेव गौर्बलात् ॥ 18 ॥
न हि तावद्गुणैर्जुष्टं सर्वशास्त्रविशारदम् ।
एकपुत्रा विना पुत्रमहं जीवितुमुत्सहे ॥ 19 ॥
न हि मे जीविते किञ्चित्सामर्थ्यमिह कल्प्यते ।
अपश्यन्त्याः प्रियं पुत्रं महाबाहुं महाबलम् ॥ 20 ॥
अयं हि मां दीपयते समुत्थितः तनूजशोकप्रभवो हुताशनः ।
महीमिमां रश्मिभिरुद्धतप्रभः यथा निदाघे भगवान् दिवाकरः ॥ 21 ॥
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये अयोध्याकाण्डे त्रिचत्वारिंशस्सर्गः ॥
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Telugu script. Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.
It is a transliteration, not a translation — see “Meaning” for translations where available.