Meaning —
⏳ The meaning of this text is being prepared (AI translation with an accuracy check). This usually takes a few minutes — this page will refresh when it is ready.
The meaning is ready. Show it.
The meaning could not be prepared right now.
A translation in is not yet available for this text.
The original text and transliteration are shown below.
శ్రీమద్వాల్మీకీయ రామాయణే అయోధ్యాకాణ్డమ్ ।
అథ షట్సప్తతితమస్సర్గః ।
Shloka 1
తమేవం శోకసన్తప్తం భరతం కైకయీ సుతమ్ ।
ఉవాచ వదతాం శ్రేష్ఠో వసిష్ఠ శ్శ్రేష్ఠవాగృషిః ॥ 1 ॥
ఉవాచ వదతాం శ్రేష్ఠో వసిష్ఠ శ్శ్రేష్ఠవాగృషిః ॥ 1 ॥
tamevaṃ śokasantaptaṃ bharataṃ kaikayī sutam |
uvāca vadatāṃ śreṣṭho vasiṣṭha śśreṣṭhavāgṛṣiḥ || 1 ||
uvāca vadatāṃ śreṣṭho vasiṣṭha śśreṣṭhavāgṛṣiḥ || 1 ||
Shloka 2
అలం శోకేన భద్రం తే రాజపుత్ర మహాయశః ।
ప్రాప్తకాలం నరపతేః కురు సంయానముత్తమమ్ ॥ 2 ॥
ప్రాప్తకాలం నరపతేః కురు సంయానముత్తమమ్ ॥ 2 ॥
alaṃ śokena bhadraṃ te rājaputra mahāyaśaḥ |
prāptakālaṃ narapateḥ kuru saṃyānamuttamam || 2 ||
prāptakālaṃ narapateḥ kuru saṃyānamuttamam || 2 ||
Shloka 3
వసిష్ఠస్య వచ శ్శృత్వా భరతో ధారణాం గతః ।
ప్రేతకార్యాణి సర్వాణి కారయామాస ధర్మవిత్ ॥ 3 ॥
ప్రేతకార్యాణి సర్వాణి కారయామాస ధర్మవిత్ ॥ 3 ॥
vasiṣṭhasya vaca śśṛtvā bharato dhāraṇāṃ gataḥ |
pretakāryāṇi sarvāṇi kārayāmāsa dharmavit || 3 ||
pretakāryāṇi sarvāṇi kārayāmāsa dharmavit || 3 ||
Shloka 4
ఉద్ధృతం తైలసంరోధాత్సతు భూమౌ నివేశితమ్ ।
ఆపీతవర్ణవదనం ప్రసుప్తమివ భూమిపమ్ ॥ 4 ॥
ఆపీతవర్ణవదనం ప్రసుప్తమివ భూమిపమ్ ॥ 4 ॥
uddhṛtaṃ tailasaṃrodhātsatu bhūmau niveśitam |
āpītavarṇavadanaṃ prasuptamiva bhūmipam || 4 ||
āpītavarṇavadanaṃ prasuptamiva bhūmipam || 4 ||
Shloka 5
సంవేశ్య శయనే చాగ్య్రే నానారత్నపరిష్కృతే ।
తతో దశరథం పుత్రో విలలాప సుదుఃఖితః ॥ 5 ॥
తతో దశరథం పుత్రో విలలాప సుదుఃఖితః ॥ 5 ॥
saṃveśya śayane cāgyre nānāratnapariṣkṛte |
tato daśarathaṃ putro vilalāpa suduḥkhitaḥ || 5 ||
tato daśarathaṃ putro vilalāpa suduḥkhitaḥ || 5 ||
Shloka 6
కిం తే వ్యవసితం రాజన్ ప్రోషితే మయ్యనాగతే ।
వివాస్య రామం ధర్మజ్ఞం లక్ష్మణం చ మహాబలమ్ ॥ 6 ॥
వివాస్య రామం ధర్మజ్ఞం లక్ష్మణం చ మహాబలమ్ ॥ 6 ॥
kiṃ te vyavasitaṃ rājan proṣite mayyanāgate |
vivāsya rāmaṃ dharmajñaṃ lakṣmaṇaṃ ca mahābalam || 6 ||
vivāsya rāmaṃ dharmajñaṃ lakṣmaṇaṃ ca mahābalam || 6 ||
Shloka 7
క్వ యాస్యసి మహారాజ హిత్వేమం దుఃఖితం జనమ్ ।
హీనం పురుషసింహేన రామేణాక్లిష్టకర్మణా ॥ 7 ॥
హీనం పురుషసింహేన రామేణాక్లిష్టకర్మణా ॥ 7 ॥
kva yāsyasi mahārāja hitvemaṃ duḥkhitaṃ janam |
hīnaṃ puruṣasiṃhena rāmeṇākliṣṭakarmaṇā || 7 ||
hīnaṃ puruṣasiṃhena rāmeṇākliṣṭakarmaṇā || 7 ||
Shloka 8
యోగక్షేమం తు తే రాజన్ కోఽస్మిన్కల్పయితా పురే త్వయి ప్రయాతే స్వస్తాత రామే చ వనమాశ్రితే ॥ 8 ॥
yogakṣemaṃ tu te rājan ko'sminkalpayitā pure tvayi prayāte svastāta rāme ca vanamāśrite || 8 ||
Shloka 9
విధవా పృథివీ రాజన్ స్త్వయా హీనా న రాజతే ।
హీనచన్ద్రేవ రజనీ నగరీ ప్రతిభాతి మా ॥ 9 ॥
హీనచన్ద్రేవ రజనీ నగరీ ప్రతిభాతి మా ॥ 9 ॥
vidhavā pṛthivī rājan stvayā hīnā na rājate |
hīnacandreva rajanī nagarī pratibhāti mā || 9 ||
hīnacandreva rajanī nagarī pratibhāti mā || 9 ||
Shloka 10
ఏవం విలపమానం తం భరతం దీనమానసమ్ ।
అబ్రవీద్వచనం భూయో వసిష్ఠస్తు మహామునిః ॥ 10 ॥
అబ్రవీద్వచనం భూయో వసిష్ఠస్తు మహామునిః ॥ 10 ॥
evaṃ vilapamānaṃ taṃ bharataṃ dīnamānasam |
abravīdvacanaṃ bhūyo vasiṣṭhastu mahāmuniḥ || 10 ||
abravīdvacanaṃ bhūyo vasiṣṭhastu mahāmuniḥ || 10 ||
Shloka 11
ప్రేతకార్యాణి యాన్యస్య కర్తవ్యాని విశాం పతేః ।
తాన్యవ్యగ్రం మహాబాహో క్రియాన్తామవిచారితమ్ ॥ 11 ॥
తాన్యవ్యగ్రం మహాబాహో క్రియాన్తామవిచారితమ్ ॥ 11 ॥
pretakāryāṇi yānyasya kartavyāni viśāṃ pateḥ |
tānyavyagraṃ mahābāho kriyāntāmavicāritam || 11 ||
tānyavyagraṃ mahābāho kriyāntāmavicāritam || 11 ||
Shloka 12
తథేతి భరతో వాక్యం వసిష్ఠస్యాభిపూజ్య తత్ ।
ఋత్విక్పురోహితాచార్యాన్ స్త్వరయామాస సర్వశః ॥ 12 ॥
ఋత్విక్పురోహితాచార్యాన్ స్త్వరయామాస సర్వశః ॥ 12 ॥
tatheti bharato vākyaṃ vasiṣṭhasyābhipūjya tat |
ṛtvikpurohitācāryān stvarayāmāsa sarvaśaḥ || 12 ||
ṛtvikpurohitācāryān stvarayāmāsa sarvaśaḥ || 12 ||
Shloka 13
యే త్వగ్నయో నరేన్ద్రేస్య చాగ్న్యగారాద్బహిష్కృతాః ।
ఋత్విగ్భిర్యాజకైశ్చైవ తే ఆహ్రియన్త యథావిధి ॥ 13 ॥
ఋత్విగ్భిర్యాజకైశ్చైవ తే ఆహ్రియన్త యథావిధి ॥ 13 ॥
ye tvagnayo narendresya cāgnyagārādbahiṣkṛtāḥ |
ṛtvigbhiryājakaiścaiva te āhriyanta yathāvidhi || 13 ||
ṛtvigbhiryājakaiścaiva te āhriyanta yathāvidhi || 13 ||
Shloka 14
శిబికాయామథాఽరోప్య రాజానం గతచేతసమ్ ।
బాష్పకణ్ఠా విమనసస్తమూహుః పరిచారకాః ॥ 14 ॥
బాష్పకణ్ఠా విమనసస్తమూహుః పరిచారకాః ॥ 14 ॥
śibikāyāmathā'ropya rājānaṃ gatacetasam |
bāṣpakaṇṭhā vimanasastamūhuḥ paricārakāḥ || 14 ||
bāṣpakaṇṭhā vimanasastamūhuḥ paricārakāḥ || 14 ||
Shloka 15
హిరణ్యం చ సువర్ణం చ వాసాంసి వివిధాని చ ।
ప్రకిరన్తో జనా మార్గం నృపతేరగ్రతో యయుః ॥ 15 ॥
ప్రకిరన్తో జనా మార్గం నృపతేరగ్రతో యయుః ॥ 15 ॥
hiraṇyaṃ ca suvarṇaṃ ca vāsāṃsi vividhāni ca |
prakiranto janā mārgaṃ nṛpateragrato yayuḥ || 15 ||
prakiranto janā mārgaṃ nṛpateragrato yayuḥ || 15 ||
Shloka 16
చన్దనాగరునిర్యాసాన్ సరలం పద్మకం తథా ।
దేవదారూణి చాహృత్య క్షేపయన్తి తథాపరే ॥ 16 ॥
దేవదారూణి చాహృత్య క్షేపయన్తి తథాపరే ॥ 16 ॥
candanāgaruniryāsān saralaṃ padmakaṃ tathā |
devadārūṇi cāhṛtya kṣepayanti tathāpare || 16 ||
devadārūṇi cāhṛtya kṣepayanti tathāpare || 16 ||
Shloka 17
గన్ధానుచ్చావచాంశ్చాన్యాం స్తత్ర గత్వాథ భూమిపమ్ ।
తత్ర సంవేశయామాసుశ్చితామధ్యే తమృత్విజః ॥ 17 ॥
తత్ర సంవేశయామాసుశ్చితామధ్యే తమృత్విజః ॥ 17 ॥
gandhānuccāvacāṃścānyāṃ statra gatvātha bhūmipam |
tatra saṃveśayāmāsuścitāmadhye tamṛtvijaḥ || 17 ||
tatra saṃveśayāmāsuścitāmadhye tamṛtvijaḥ || 17 ||
Shloka 18
తదా హుతాశనం హుత్వా జేపుస్తస్య తదృత్విజః ।
జగుశ్చ తే యథాశాస్త్ర తత్ర సామాని సామగాః ॥ 18 ॥
జగుశ్చ తే యథాశాస్త్ర తత్ర సామాని సామగాః ॥ 18 ॥
tadā hutāśanaṃ hutvā jepustasya tadṛtvijaḥ |
jaguśca te yathāśāstra tatra sāmāni sāmagāḥ || 18 ||
jaguśca te yathāśāstra tatra sāmāni sāmagāḥ || 18 ||
Shloka 19
శిబికాభిశ్చ యానైశ్చ యథార్హం తస్య యోషితః ।
నగరా న్నిర్యయుస్తత్ర వృద్ధైః పరివృతా స్తదా ॥ 19 ॥
నగరా న్నిర్యయుస్తత్ర వృద్ధైః పరివృతా స్తదా ॥ 19 ॥
śibikābhiśca yānaiśca yathārhaṃ tasya yoṣitaḥ |
nagarā nniryayustatra vṛddhaiḥ parivṛtā stadā || 19 ||
nagarā nniryayustatra vṛddhaiḥ parivṛtā stadā || 19 ||
Shloka 20
ప్రసవ్యం చాపి తం చకుః ఋత్విజోఽగ్నిచితం నృపమ్ ।
స్త్రియశ్చ శోకసన్తప్తాః కౌసల్యాప్రముఖాస్తదా ॥ 20 ॥
స్త్రియశ్చ శోకసన్తప్తాః కౌసల్యాప్రముఖాస్తదా ॥ 20 ॥
prasavyaṃ cāpi taṃ cakuḥ ṛtvijo'gnicitaṃ nṛpam |
striyaśca śokasantaptāḥ kausalyāpramukhāstadā || 20 ||
striyaśca śokasantaptāḥ kausalyāpramukhāstadā || 20 ||
Shloka 21
క్రౌఞ్చీనామివ నారీణాం నినాదస్తత్ర శుశ్రువే ।
ఆర్తానాం కరుణం కాలే క్రోశన్తీనాం సహస్రశః ॥ 21 ॥
ఆర్తానాం కరుణం కాలే క్రోశన్తీనాం సహస్రశః ॥ 21 ॥
krauñcīnāmiva nārīṇāṃ ninādastatra śuśruve |
ārtānāṃ karuṇaṃ kāle krośantīnāṃ sahasraśaḥ || 21 ||
ārtānāṃ karuṇaṃ kāle krośantīnāṃ sahasraśaḥ || 21 ||
Shloka 22
తతో రుదన్త్యో వివశావిలప్య చ పునః పునః ।
యానేభ్యస్సరయూతీరమవతేరుర్వరాఙ్గనాః ॥ 22 ॥
యానేభ్యస్సరయూతీరమవతేరుర్వరాఙ్గనాః ॥ 22 ॥
tato rudantyo vivaśāvilapya ca punaḥ punaḥ |
yānebhyassarayūtīramavaterurvarāṅganāḥ || 22 ||
yānebhyassarayūtīramavaterurvarāṅganāḥ || 22 ||
Shloka 23
కృత్వోదకం తే భరతేన సార్ధం నృపాఙ్గనా మన్త్రిపురోహితా శ్చ ।
పురమ్ప్రవిశ్యాశ్రుపరీతనేత్రాః భూమౌ దశాహం వ్యనయన్త దుఃఖమ్ ॥ 23 ॥
పురమ్ప్రవిశ్యాశ్రుపరీతనేత్రాః భూమౌ దశాహం వ్యనయన్త దుఃఖమ్ ॥ 23 ॥
kṛtvodakaṃ te bharatena sārdhaṃ nṛpāṅganā mantripurohitā śca |
purampraviśyāśruparītanetrāḥ bhūmau daśāhaṃ vyanayanta duḥkham || 23 ||
purampraviśyāśruparītanetrāḥ bhūmau daśāhaṃ vyanayanta duḥkham || 23 ||
ఇత్యార్షే శ్రీమద్రామాయణే వాల్మీకీయ ఆదికావ్యే అయోధ్యాకాణ్డే షట్సప్తతితమస్సర్గః ॥
Sanskrit — Devanagari (original)
श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे अयोध्याकाण्डम् ।
अथ षट्सप्ततितमस्सर्गः ।
तमेवं शोकसन्तप्तं भरतं कैकयी सुतम् ।
उवाच वदतां श्रेष्ठो वसिष्ठ श्श्रेष्ठवागृषिः ॥ 1 ॥
अलं शोकेन भद्रं ते राजपुत्र महायशः ।
प्राप्तकालं नरपतेः कुरु संयानमुत्तमम् ॥ 2 ॥
वसिष्ठस्य वच श्शृत्वा भरतो धारणां गतः ।
प्रेतकार्याणि सर्वाणि कारयामास धर्मवित् ॥ 3 ॥
उद्धृतं तैलसंरोधात्सतु भूमौ निवेशितम् ।
आपीतवर्णवदनं प्रसुप्तमिव भूमिपम् ॥ 4 ॥
संवेश्य शयने चाग्य्रे नानारत्नपरिष्कृते ।
ततो दशरथं पुत्रो विललाप सुदुःखितः ॥ 5 ॥
किं ते व्यवसितं राजन् प्रोषिते मय्यनागते ।
विवास्य रामं धर्मज्ञं लक्ष्मणं च महाबलम् ॥ 6 ॥
क्व यास्यसि महाराज हित्वेमं दुःखितं जनम् ।
हीनं पुरुषसिंहेन रामेणाक्लिष्टकर्मणा ॥ 7 ॥
योगक्षेमं तु ते राजन् कोऽस्मिन्कल्पयिता पुरे त्वयि प्रयाते स्वस्तात रामे च वनमाश्रिते ॥ 8 ॥
विधवा पृथिवी राजन् स्त्वया हीना न राजते ।
हीनचन्द्रेव रजनी नगरी प्रतिभाति मा ॥ 9 ॥
एवं विलपमानं तं भरतं दीनमानसम् ।
अब्रवीद्वचनं भूयो वसिष्ठस्तु महामुनिः ॥ 10 ॥
प्रेतकार्याणि यान्यस्य कर्तव्यानि विशां पतेः ।
तान्यव्यग्रं महाबाहो क्रियान्तामविचारितम् ॥ 11 ॥
तथेति भरतो वाक्यं वसिष्ठस्याभिपूज्य तत् ।
ऋत्विक्पुरोहिताचार्यान् स्त्वरयामास सर्वशः ॥ 12 ॥
ये त्वग्नयो नरेन्द्रेस्य चाग्न्यगाराद्बहिष्कृताः ।
ऋत्विग्भिर्याजकैश्चैव ते आह्रियन्त यथाविधि ॥ 13 ॥
शिबिकायामथाऽरोप्य राजानं गतचेतसम् ।
बाष्पकण्ठा विमनसस्तमूहुः परिचारकाः ॥ 14 ॥
हिरण्यं च सुवर्णं च वासांसि विविधानि च ।
प्रकिरन्तो जना मार्गं नृपतेरग्रतो ययुः ॥ 15 ॥
चन्दनागरुनिर्यासान् सरलं पद्मकं तथा ।
देवदारूणि चाहृत्य क्षेपयन्ति तथापरे ॥ 16 ॥
गन्धानुच्चावचांश्चान्यां स्तत्र गत्वाथ भूमिपम् ।
तत्र संवेशयामासुश्चितामध्ये तमृत्विजः ॥ 17 ॥
तदा हुताशनं हुत्वा जेपुस्तस्य तदृत्विजः ।
जगुश्च ते यथाशास्त्र तत्र सामानि सामगाः ॥ 18 ॥
शिबिकाभिश्च यानैश्च यथार्हं तस्य योषितः ।
नगरा न्निर्ययुस्तत्र वृद्धैः परिवृता स्तदा ॥ 19 ॥
प्रसव्यं चापि तं चकुः ऋत्विजोऽग्निचितं नृपम् ।
स्त्रियश्च शोकसन्तप्ताः कौसल्याप्रमुखास्तदा ॥ 20 ॥
क्रौञ्चीनामिव नारीणां निनादस्तत्र शुश्रुवे ।
आर्तानां करुणं काले क्रोशन्तीनां सहस्रशः ॥ 21 ॥
ततो रुदन्त्यो विवशाविलप्य च पुनः पुनः ।
यानेभ्यस्सरयूतीरमवतेरुर्वराङ्गनाः ॥ 22 ॥
कृत्वोदकं ते भरतेन सार्धं नृपाङ्गना मन्त्रिपुरोहिता श्च ।
पुरम्प्रविश्याश्रुपरीतनेत्राः भूमौ दशाहं व्यनयन्त दुःखम् ॥ 23 ॥
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये अयोध्याकाण्डे षट्सप्ततितमस्सर्गः ॥
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Telugu script. Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.
It is a transliteration, not a translation — see “Meaning” for translations where available.