శ్రీమద్వాల్మీకీయ రామాయణే అయోధ్యాకాణ్డమ్ ।
అథ సప్తమస్సర్గః ।
జ్ఞాతిదాసీ యతో జాతా కైకేయ్యాస్తు సహోషితా ।
ప్రాసాదం చన్ద్రసఙ్కాశమారురోహ యదృచ్ఛయా ॥ 1 ॥
సిక్తరాజపథాం కృత్స్నాం ప్రకీర్ణకుసుమోత్కరామ్ ।
అయోధ్యాం మన్థరా తస్మాత్ప్రాసాదాదన్వవైక్షత ॥ 2 ॥
పతాకాభిర్వరార్హాభిర్ధ్వజైశ్చ సమలఙ్కృతామ్ ।
వృతాం ఛన్దపథైశ్చాపి శిరస్స్నాతజనైర్వృతామ్ ॥ 3 ॥
మాల్యమోదకహస్తైశ్చ ద్విజేన్ద్రైరభినాదితామ్ ।
శుక్లదేవగృహద్వారాం సర్వవాదిత్రనిస్వనామ్ ॥ 4 ॥
సమ్ప్రహృష్టజనాకీర్ణాం బ్రహ్మఘోషాభినాదితామ్ ।
ప్రహృష్టవరహస్త్యశ్వాం సమ్ప్రణర్దితగోవృషామ్ ॥ 5 ॥
ప్రహృష్టముదితైః పౌరైరుచ్ఛ్రితధ్వజమాలినీమ్ ।
అయోధ్యాం మన్థరా దృష్ట్వా పరం విస్మయమాగతా ॥ 6 ॥
ప్రహర్షోత్ఫుల్లనయనాం పాణ్డురక్షౌమవాసినీమ్ ।
అవిదూరే స్థితాం దృష్ట్వా ధాత్రీం పప్రచ్ఛ మన్థరా ॥ 7 ॥
ఉత్తమేనాభిసంయుక్తా హర్షేణార్థపరా సతీ ।
రామమాతా ధనం కిన్ను జనేభ్యస్సమ్ప్రయచ్ఛతి ॥ 8 ॥
అతిమాత్రప్రహర్షోఽయం కిం జనస్య చ శంస మే ।
కారయిష్యతి కిం వాపి సమ్ప్రహృష్టో మహీపతిః ॥ 9 ॥
విదీర్యమాణా హర్షేణ ధాత్రీ తు పరయా ముదా ।
ఆచచక్షేఽథ కుబ్జాయై భూయసీం రాఘవ శ్రియమ్ ॥ 10 ॥
శ్వః పుష్యేణ జితక్రోధం యౌవరాజ్యేన రాఘవమ్ ।
రాజా దశరథో రామమభిషేచయితాఽనఘమ్ ॥ 11 ॥
ధాత్ర్యాస్తు వచనం శృత్వా కుబ్జా క్షిప్రమమర్షితా ।
కైలాసశిఖరాకారా త్ప్రాసాదాదవరోహత ॥ 12 ॥
సా దహ్యమానా కోపేన మన్థరా పాపదర్శినీ ।
శయానామేత్య కైకేయీమిదం వచనమబ్రవీత్ ॥ 13 ॥
ఉత్తిష్ఠ మూఢే కిం శేషే భయం త్వామభివర్తతే ।
ఉపప్లుతామౌఘేన కిమాత్మానం న బుధ్యసే ॥ 14 ॥
అనిష్టే సుభగాకారే సౌభాగ్యేన వికత్థసే ।
చలం హి తవ సౌభాగ్యం నద్యాస్స్రోత ఇవోష్ణగే ॥ 15 ॥
ఏవముక్తా తు కైకేయీ రుష్టయా పరుషం వచః ।
కుబ్జయా పాపదర్శిన్యా విషాదమగమత్పరమ్ ॥ 16 ॥
కైకేయీ త్వబ్రవీత్కుబ్జాం కచ్చిత్క్షేమం ను మన్థరే ।
విషణ్ణవదనాం హి త్వాం లక్షయే భృశదుఃఖితామ్ ॥ 17 ॥
మన్థరా తు వచ శ్శ్రుత్వా కైకేయ్యా మధురాక్షరమ్ ।
ఉవాచ క్రోధసంయుక్తా వాక్యం వాక్యవిశారదా ॥ 18 ॥
సా విషణ్ణతరా భూత్వా కుబ్జా తస్యా హితైషిణీ ।
విషాదయన్తీ ప్రోవాచ భేదయన్తీ చ రాఘవమ్ ॥ 19 ॥
అక్షయ్యం సుమహద్దేవి ప్రవృత్తం త్వద్వినాశనమ్ ।
రామం దశరథో రాజా యౌవరాజ్యేఽభిషేక్ష్యతి ॥ 20 ॥
సాఽస్మ్యగాధే భయే మగ్నా దుఃఖశోకసమన్వితా ।
దహ్యమానాఽనలేనేవ త్వద్ధితార్థమిహాగతా ॥ 21 ॥
తవ దుఃఖేన కైకేయి మమ దుఃఖం మహద్భవేత్ ।
త్వద్వృద్ధౌ మమ వృద్ధిశ్చ భవేదత్ర న సంశయః ॥ 22 ॥
నరాధిపకులే జాతా మహిషీ త్వం మహీపతేః ।
ఉగ్రత్వం రాజధర్మాణాం కథం దేవి న బుధ్యసే ॥ 23 ॥
ధర్మావాదీ శఠో భర్తా శ్లక్ష్ణవాదీ చ దారుణః ।
శుద్ధభావే న జానీషే తేనైవ మతిసన్ధితా ॥ 24 ॥
ఉపస్థితః ప్రయుఞ్జానస్త్వయి సాన్త్వమనర్థకమ్ ।
అర్థేనైవాద్య తే భర్తా కౌసల్యాం యోజయిష్యతి ॥ 25 ॥
ఉపవాహ్య స దుష్టాత్మా భరతం తవ బన్ధుషు ।
కాల్యే స్థాపయితా రామం రాజ్యే నిహతకణ్టకే ॥ 26 ॥
శత్రుః పతిప్రవాదేన మాత్రేవ హితకామ్యయా ।
ఆశీవిష ఇవాఙ్కేన బాలే పరిధృతస్త్వయా ॥ 27 ॥
యథా హి కుర్యాత్సర్పో వా శత్రుర్వా ప్రత్యుపేక్షితః ।
రాజ్ఞా దశరథేనాద్య సపుత్రా త్వం తథా కృతా ॥ 28 ॥
పాపేనానృతసాన్త్వేన బాలే నిత్యసుఖోచితే ।
రామం స్థాపయతా రాజ్యే సానుబన్ధా హతా హ్యసి ॥ 29 ॥
సా ప్రాప్తకాలం కైకేయి క్షిప్రం కురు హితం తవ ।
త్రాయస్వ పుత్రమాత్మానం మాం చ విస్మయదర్శనే ॥ 30 ॥
మన్థారాయా వచశ్శ్రుత్వా శయానా సా శుభాననా ।
ఉత్తస్థౌ హర్షసమ్పూర్ణా చన్ద్రలేఖేవ శారదీ ॥ 31 ॥
అతీవ సా తు సంహృష్టా కైకేయీ విస్మయాన్వితా ।
ఏకమాభరణం తస్యై కుబ్జాయై ప్రదదౌ శుభమ్ ॥ 32 ॥
దత్వా త్వాభరణం తస్యై కుబ్జాయై ప్రమదోత్తమా ।
కైకేయీ మన్థరాం దృష్ట్వా పునరేవాబ్రవీదిదమ్ ॥ 33 ॥
ఇదం తు మన్థరే మహ్యమాఖ్యాసి పరమం ప్రియమ్ ।
ఏతన్మే ప్రియమాఖ్యాతుః కిం వా భూయః కరోమి తే ॥ 34 ॥
రామే వా భరతే వాఽహం విశేషం నోపలక్షయే ।
తస్మాత్తుష్టాఽస్మి యద్రాజా రామం రాజ్యేఽభిషేక్ష్యతి ॥ 35 ॥
న మే పరం కిఞ్చిదితస్త్వయా పునః ప్రియం ప్రియార్హే సువచం వచఃపరమ్ ।
తథా హ్యవోచస్త్వమతః ప్రియోత్తరం వరం పరం తే ప్రదదామి తం వృణు ॥ 36 ॥
ఇత్యార్షే శ్రీమద్రామాయణే వాల్మీకీయ ఆదికావ్యే అయోధ్యాకాణ్డే సప్తమస్సర్గః ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe ayodhyākāṇḍam |
atha saptamassargaḥ |
jñātidāsī yato jātā kaikeyyāstu sahoṣitā |
prāsādaṃ candrasaṅkāśamāruroha yadṛcchayā || 1 ||
siktarājapathāṃ kṛtsnāṃ prakīrṇakusumotkarām |
ayodhyāṃ mantharā tasmātprāsādādanvavaikṣata || 2 ||
patākābhirvarārhābhirdhvajaiśca samalaṅkṛtām |
vṛtāṃ chandapathaiścāpi śirassnātajanairvṛtām || 3 ||
mālyamodakahastaiśca dvijendrairabhināditām |
śukladevagṛhadvārāṃ sarvavāditranisvanām || 4 ||
samprahṛṣṭajanākīrṇāṃ brahmaghoṣābhināditām |
prahṛṣṭavarahastyaśvāṃ sampraṇarditagovṛṣām || 5 ||
prahṛṣṭamuditaiḥ paurairucchritadhvajamālinīm |
ayodhyāṃ mantharā dṛṣṭvā paraṃ vismayamāgatā || 6 ||
praharṣotphullanayanāṃ pāṇḍurakṣaumavāsinīm |
avidūre sthitāṃ dṛṣṭvā dhātrīṃ papraccha mantharā || 7 ||
uttamenābhisaṃyuktā harṣeṇārthaparā satī |
rāmamātā dhanaṃ kinnu janebhyassamprayacchati || 8 ||
atimātrapraharṣo'yaṃ kiṃ janasya ca śaṃsa me |
kārayiṣyati kiṃ vāpi samprahṛṣṭo mahīpatiḥ || 9 ||
vidīryamāṇā harṣeṇa dhātrī tu parayā mudā |
ācacakṣe'tha kubjāyai bhūyasīṃ rāghava śriyam || 10 ||
śvaḥ puṣyeṇa jitakrodhaṃ yauvarājyena rāghavam |
rājā daśaratho rāmamabhiṣecayitā'nagham || 11 ||
dhātryāstu vacanaṃ śṛtvā kubjā kṣipramamarṣitā |
kailāsaśikharākārā tprāsādādavarohata || 12 ||
sā dahyamānā kopena mantharā pāpadarśinī |
śayānāmetya kaikeyīmidaṃ vacanamabravīt || 13 ||
uttiṣṭha mūḍhe kiṃ śeṣe bhayaṃ tvāmabhivartate |
upaplutāmaughena kimātmānaṃ na budhyase || 14 ||
aniṣṭe subhagākāre saubhāgyena vikatthase |
calaṃ hi tava saubhāgyaṃ nadyāssrota ivoṣṇage || 15 ||
evamuktā tu kaikeyī ruṣṭayā paruṣaṃ vacaḥ |
kubjayā pāpadarśinyā viṣādamagamatparam || 16 ||
kaikeyī tvabravītkubjāṃ kaccitkṣemaṃ nu manthare |
viṣaṇṇavadanāṃ hi tvāṃ lakṣaye bhṛśaduḥkhitām || 17 ||
mantharā tu vaca śśrutvā kaikeyyā madhurākṣaram |
uvāca krodhasaṃyuktā vākyaṃ vākyaviśāradā || 18 ||
sā viṣaṇṇatarā bhūtvā kubjā tasyā hitaiṣiṇī |
viṣādayantī provāca bhedayantī ca rāghavam || 19 ||
akṣayyaṃ sumahaddevi pravṛttaṃ tvadvināśanam |
rāmaṃ daśaratho rājā yauvarājye'bhiṣekṣyati || 20 ||
sā'smyagādhe bhaye magnā duḥkhaśokasamanvitā |
dahyamānā'naleneva tvaddhitārthamihāgatā || 21 ||
tava duḥkhena kaikeyi mama duḥkhaṃ mahadbhavet |
tvadvṛddhau mama vṛddhiśca bhavedatra na saṃśayaḥ || 22 ||
narādhipakule jātā mahiṣī tvaṃ mahīpateḥ |
ugratvaṃ rājadharmāṇāṃ kathaṃ devi na budhyase || 23 ||
dharmāvādī śaṭho bhartā ślakṣṇavādī ca dāruṇaḥ |
śuddhabhāve na jānīṣe tenaiva matisandhitā || 24 ||
upasthitaḥ prayuñjānastvayi sāntvamanarthakam |
arthenaivādya te bhartā kausalyāṃ yojayiṣyati || 25 ||
upavāhya sa duṣṭātmā bharataṃ tava bandhuṣu |
kālye sthāpayitā rāmaṃ rājye nihatakaṇṭake || 26 ||
śatruḥ patipravādena mātreva hitakāmyayā |
āśīviṣa ivāṅkena bāle paridhṛtastvayā || 27 ||
yathā hi kuryātsarpo vā śatrurvā pratyupekṣitaḥ |
rājñā daśarathenādya saputrā tvaṃ tathā kṛtā || 28 ||
pāpenānṛtasāntvena bāle nityasukhocite |
rāmaṃ sthāpayatā rājye sānubandhā hatā hyasi || 29 ||
sā prāptakālaṃ kaikeyi kṣipraṃ kuru hitaṃ tava |
trāyasva putramātmānaṃ māṃ ca vismayadarśane || 30 ||
manthārāyā vacaśśrutvā śayānā sā śubhānanā |
uttasthau harṣasampūrṇā candralekheva śāradī || 31 ||
atīva sā tu saṃhṛṣṭā kaikeyī vismayānvitā |
ekamābharaṇaṃ tasyai kubjāyai pradadau śubham || 32 ||
datvā tvābharaṇaṃ tasyai kubjāyai pramadottamā |
kaikeyī mantharāṃ dṛṣṭvā punarevābravīdidam || 33 ||
idaṃ tu manthare mahyamākhyāsi paramaṃ priyam |
etanme priyamākhyātuḥ kiṃ vā bhūyaḥ karomi te || 34 ||
rāme vā bharate vā'haṃ viśeṣaṃ nopalakṣaye |
tasmāttuṣṭā'smi yadrājā rāmaṃ rājye'bhiṣekṣyati || 35 ||
na me paraṃ kiñciditastvayā punaḥ priyaṃ priyārhe suvacaṃ vacaḥparam |
tathā hyavocastvamataḥ priyottaraṃ varaṃ paraṃ te pradadāmi taṃ vṛṇu || 36 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye ayodhyākāṇḍe saptamassargaḥ ||
Sanskrit — Devanagari (original)
श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे अयोध्याकाण्डम् ।
अथ सप्तमस्सर्गः ।
ज्ञातिदासी यतो जाता कैकेय्यास्तु सहोषिता ।
प्रासादं चन्द्रसङ्काशमारुरोह यदृच्छया ॥ 1 ॥
सिक्तराजपथां कृत्स्नां प्रकीर्णकुसुमोत्कराम् ।
अयोध्यां मन्थरा तस्मात्प्रासादादन्ववैक्षत ॥ 2 ॥
पताकाभिर्वरार्हाभिर्ध्वजैश्च समलङ्कृताम् ।
वृतां छन्दपथैश्चापि शिरस्स्नातजनैर्वृताम् ॥ 3 ॥
माल्यमोदकहस्तैश्च द्विजेन्द्रैरभिनादिताम् ।
शुक्लदेवगृहद्वारां सर्ववादित्रनिस्वनाम् ॥ 4 ॥
सम्प्रहृष्टजनाकीर्णां ब्रह्मघोषाभिनादिताम् ।
प्रहृष्टवरहस्त्यश्वां सम्प्रणर्दितगोवृषाम् ॥ 5 ॥
प्रहृष्टमुदितैः पौरैरुच्छ्रितध्वजमालिनीम् ।
अयोध्यां मन्थरा दृष्ट्वा परं विस्मयमागता ॥ 6 ॥
प्रहर्षोत्फुल्लनयनां पाण्डुरक्षौमवासिनीम् ।
अविदूरे स्थितां दृष्ट्वा धात्रीं पप्रच्छ मन्थरा ॥ 7 ॥
उत्तमेनाभिसंयुक्ता हर्षेणार्थपरा सती ।
राममाता धनं किन्नु जनेभ्यस्सम्प्रयच्छति ॥ 8 ॥
अतिमात्रप्रहर्षोऽयं किं जनस्य च शंस मे ।
कारयिष्यति किं वापि सम्प्रहृष्टो महीपतिः ॥ 9 ॥
विदीर्यमाणा हर्षेण धात्री तु परया मुदा ।
आचचक्षेऽथ कुब्जायै भूयसीं राघव श्रियम् ॥ 10 ॥
श्वः पुष्येण जितक्रोधं यौवराज्येन राघवम् ।
राजा दशरथो राममभिषेचयिताऽनघम् ॥ 11 ॥
धात्र्यास्तु वचनं शृत्वा कुब्जा क्षिप्रममर्षिता ।
कैलासशिखराकारा त्प्रासादादवरोहत ॥ 12 ॥
सा दह्यमाना कोपेन मन्थरा पापदर्शिनी ।
शयानामेत्य कैकेयीमिदं वचनमब्रवीत् ॥ 13 ॥
उत्तिष्ठ मूढे किं शेषे भयं त्वामभिवर्तते ।
उपप्लुतामौघेन किमात्मानं न बुध्यसे ॥ 14 ॥
अनिष्टे सुभगाकारे सौभाग्येन विकत्थसे ।
चलं हि तव सौभाग्यं नद्यास्स्रोत इवोष्णगे ॥ 15 ॥
एवमुक्ता तु कैकेयी रुष्टया परुषं वचः ।
कुब्जया पापदर्शिन्या विषादमगमत्परम् ॥ 16 ॥
कैकेयी त्वब्रवीत्कुब्जां कच्चित्क्षेमं नु मन्थरे ।
विषण्णवदनां हि त्वां लक्षये भृशदुःखिताम् ॥ 17 ॥
मन्थरा तु वच श्श्रुत्वा कैकेय्या मधुराक्षरम् ।
उवाच क्रोधसंयुक्ता वाक्यं वाक्यविशारदा ॥ 18 ॥
सा विषण्णतरा भूत्वा कुब्जा तस्या हितैषिणी ।
विषादयन्ती प्रोवाच भेदयन्ती च राघवम् ॥ 19 ॥
अक्षय्यं सुमहद्देवि प्रवृत्तं त्वद्विनाशनम् ।
रामं दशरथो राजा यौवराज्येऽभिषेक्ष्यति ॥ 20 ॥
साऽस्म्यगाधे भये मग्ना दुःखशोकसमन्विता ।
दह्यमानाऽनलेनेव त्वद्धितार्थमिहागता ॥ 21 ॥
तव दुःखेन कैकेयि मम दुःखं महद्भवेत् ।
त्वद्वृद्धौ मम वृद्धिश्च भवेदत्र न संशयः ॥ 22 ॥
नराधिपकुले जाता महिषी त्वं महीपतेः ।
उग्रत्वं राजधर्माणां कथं देवि न बुध्यसे ॥ 23 ॥
धर्मावादी शठो भर्ता श्लक्ष्णवादी च दारुणः ।
शुद्धभावे न जानीषे तेनैव मतिसन्धिता ॥ 24 ॥
उपस्थितः प्रयुञ्जानस्त्वयि सान्त्वमनर्थकम् ।
अर्थेनैवाद्य ते भर्ता कौसल्यां योजयिष्यति ॥ 25 ॥
उपवाह्य स दुष्टात्मा भरतं तव बन्धुषु ।
काल्ये स्थापयिता रामं राज्ये निहतकण्टके ॥ 26 ॥
शत्रुः पतिप्रवादेन मात्रेव हितकाम्यया ।
आशीविष इवाङ्केन बाले परिधृतस्त्वया ॥ 27 ॥
यथा हि कुर्यात्सर्पो वा शत्रुर्वा प्रत्युपेक्षितः ।
राज्ञा दशरथेनाद्य सपुत्रा त्वं तथा कृता ॥ 28 ॥
पापेनानृतसान्त्वेन बाले नित्यसुखोचिते ।
रामं स्थापयता राज्ये सानुबन्धा हता ह्यसि ॥ 29 ॥
सा प्राप्तकालं कैकेयि क्षिप्रं कुरु हितं तव ।
त्रायस्व पुत्रमात्मानं मां च विस्मयदर्शने ॥ 30 ॥
मन्थाराया वचश्श्रुत्वा शयाना सा शुभानना ।
उत्तस्थौ हर्षसम्पूर्णा चन्द्रलेखेव शारदी ॥ 31 ॥
अतीव सा तु संहृष्टा कैकेयी विस्मयान्विता ।
एकमाभरणं तस्यै कुब्जायै प्रददौ शुभम् ॥ 32 ॥
दत्वा त्वाभरणं तस्यै कुब्जायै प्रमदोत्तमा ।
कैकेयी मन्थरां दृष्ट्वा पुनरेवाब्रवीदिदम् ॥ 33 ॥
इदं तु मन्थरे मह्यमाख्यासि परमं प्रियम् ।
एतन्मे प्रियमाख्यातुः किं वा भूयः करोमि ते ॥ 34 ॥
रामे वा भरते वाऽहं विशेषं नोपलक्षये ।
तस्मात्तुष्टाऽस्मि यद्राजा रामं राज्येऽभिषेक्ष्यति ॥ 35 ॥
न मे परं किञ्चिदितस्त्वया पुनः प्रियं प्रियार्हे सुवचं वचःपरम् ।
तथा ह्यवोचस्त्वमतः प्रियोत्तरं वरं परं ते प्रददामि तं वृणु ॥ 36 ॥
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये अयोध्याकाण्डे सप्तमस्सर्गः ॥
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe ayodhyākāṇḍam |
atha saptamassargaḥ |
jñātidāsī yato jātā kaikeyyāstu sahoṣitā |
prāsādaṃ candrasaṅkāśamāruroha yadṛcchayā || 1 ||
siktarājapathāṃ kṛtsnāṃ prakīrṇakusumotkarām |
ayodhyāṃ mantharā tasmātprāsādādanvavaikṣata || 2 ||
patākābhirvarārhābhirdhvajaiśca samalaṅkṛtām |
vṛtāṃ chandapathaiścāpi śirassnātajanairvṛtām || 3 ||
mālyamodakahastaiśca dvijendrairabhināditām |
śukladevagṛhadvārāṃ sarvavāditranisvanām || 4 ||
samprahṛṣṭajanākīrṇāṃ brahmaghoṣābhināditām |
prahṛṣṭavarahastyaśvāṃ sampraṇarditagovṛṣām || 5 ||
prahṛṣṭamuditaiḥ paurairucchritadhvajamālinīm |
ayodhyāṃ mantharā dṛṣṭvā paraṃ vismayamāgatā || 6 ||
praharṣotphullanayanāṃ pāṇḍurakṣaumavāsinīm |
avidūre sthitāṃ dṛṣṭvā dhātrīṃ papraccha mantharā || 7 ||
uttamenābhisaṃyuktā harṣeṇārthaparā satī |
rāmamātā dhanaṃ kinnu janebhyassamprayacchati || 8 ||
atimātrapraharṣo'yaṃ kiṃ janasya ca śaṃsa me |
kārayiṣyati kiṃ vāpi samprahṛṣṭo mahīpatiḥ || 9 ||
vidīryamāṇā harṣeṇa dhātrī tu parayā mudā |
ācacakṣe'tha kubjāyai bhūyasīṃ rāghava śriyam || 10 ||
śvaḥ puṣyeṇa jitakrodhaṃ yauvarājyena rāghavam |
rājā daśaratho rāmamabhiṣecayitā'nagham || 11 ||
dhātryāstu vacanaṃ śṛtvā kubjā kṣipramamarṣitā |
kailāsaśikharākārā tprāsādādavarohata || 12 ||
sā dahyamānā kopena mantharā pāpadarśinī |
śayānāmetya kaikeyīmidaṃ vacanamabravīt || 13 ||
uttiṣṭha mūḍhe kiṃ śeṣe bhayaṃ tvāmabhivartate |
upaplutāmaughena kimātmānaṃ na budhyase || 14 ||
aniṣṭe subhagākāre saubhāgyena vikatthase |
calaṃ hi tava saubhāgyaṃ nadyāssrota ivoṣṇage || 15 ||
evamuktā tu kaikeyī ruṣṭayā paruṣaṃ vacaḥ |
kubjayā pāpadarśinyā viṣādamagamatparam || 16 ||
kaikeyī tvabravītkubjāṃ kaccitkṣemaṃ nu manthare |
viṣaṇṇavadanāṃ hi tvāṃ lakṣaye bhṛśaduḥkhitām || 17 ||
mantharā tu vaca śśrutvā kaikeyyā madhurākṣaram |
uvāca krodhasaṃyuktā vākyaṃ vākyaviśāradā || 18 ||
sā viṣaṇṇatarā bhūtvā kubjā tasyā hitaiṣiṇī |
viṣādayantī provāca bhedayantī ca rāghavam || 19 ||
akṣayyaṃ sumahaddevi pravṛttaṃ tvadvināśanam |
rāmaṃ daśaratho rājā yauvarājye'bhiṣekṣyati || 20 ||
sā'smyagādhe bhaye magnā duḥkhaśokasamanvitā |
dahyamānā'naleneva tvaddhitārthamihāgatā || 21 ||
tava duḥkhena kaikeyi mama duḥkhaṃ mahadbhavet |
tvadvṛddhau mama vṛddhiśca bhavedatra na saṃśayaḥ || 22 ||
narādhipakule jātā mahiṣī tvaṃ mahīpateḥ |
ugratvaṃ rājadharmāṇāṃ kathaṃ devi na budhyase || 23 ||
dharmāvādī śaṭho bhartā ślakṣṇavādī ca dāruṇaḥ |
śuddhabhāve na jānīṣe tenaiva matisandhitā || 24 ||
upasthitaḥ prayuñjānastvayi sāntvamanarthakam |
arthenaivādya te bhartā kausalyāṃ yojayiṣyati || 25 ||
upavāhya sa duṣṭātmā bharataṃ tava bandhuṣu |
kālye sthāpayitā rāmaṃ rājye nihatakaṇṭake || 26 ||
śatruḥ patipravādena mātreva hitakāmyayā |
āśīviṣa ivāṅkena bāle paridhṛtastvayā || 27 ||
yathā hi kuryātsarpo vā śatrurvā pratyupekṣitaḥ |
rājñā daśarathenādya saputrā tvaṃ tathā kṛtā || 28 ||
pāpenānṛtasāntvena bāle nityasukhocite |
rāmaṃ sthāpayatā rājye sānubandhā hatā hyasi || 29 ||
sā prāptakālaṃ kaikeyi kṣipraṃ kuru hitaṃ tava |
trāyasva putramātmānaṃ māṃ ca vismayadarśane || 30 ||
manthārāyā vacaśśrutvā śayānā sā śubhānanā |
uttasthau harṣasampūrṇā candralekheva śāradī || 31 ||
atīva sā tu saṃhṛṣṭā kaikeyī vismayānvitā |
ekamābharaṇaṃ tasyai kubjāyai pradadau śubham || 32 ||
datvā tvābharaṇaṃ tasyai kubjāyai pramadottamā |
kaikeyī mantharāṃ dṛṣṭvā punarevābravīdidam || 33 ||
idaṃ tu manthare mahyamākhyāsi paramaṃ priyam |
etanme priyamākhyātuḥ kiṃ vā bhūyaḥ karomi te || 34 ||
rāme vā bharate vā'haṃ viśeṣaṃ nopalakṣaye |
tasmāttuṣṭā'smi yadrājā rāmaṃ rājye'bhiṣekṣyati || 35 ||
na me paraṃ kiñciditastvayā punaḥ priyaṃ priyārhe suvacaṃ vacaḥparam |
tathā hyavocastvamataḥ priyottaraṃ varaṃ paraṃ te pradadāmi taṃ vṛṇu || 36 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye ayodhyākāṇḍe saptamassargaḥ ||
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Telugu script.
Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.