Valmiki Ramayana Ayodhya Kanda Sarga 82 — Telugu Script

⚠️ AI-generated translation — the Telugu meaning was produced by AI and automatically cross-checked against the Sanskrit, but it may still contain errors. It has not yet been reviewed by a scholar. Please refer to a traditional commentary for study.

Summary — Telugu

భరతుడు సభలో పురోహితుడు రాజ్యాన్ని స్వీకరించమని చెప్పగా, అందుకు అంగీకరించక, రాజ్యం రామునిదే అని, తాను రాముని అనుసరిస్తానని విలపించాడు. రాముని అడవి నుండి మరలించుటకు సర్వోపాయాలను ప్రయోగిస్తానని, లేకపోతే తానూ అడవిలోనే ఉండిపోతానని భరతుడు పలికాడు. అతడు సుమంత్రుని పిలిచి యాత్రను ఆజ్ఞాపించి సైన్యాన్ని సిద్ధం చేయమని ఆదేశించాడు. సుమంత్రుడు ఆ ఆజ్ఞను పాటించి ప్రజలను, సైన్యాధిపతులను సమకూర్చగా, యోధుల భార్యలు తమ భర్తలను ప్రయాణానికి తొందరపెట్టారు. రాజన్యులు, వైశ్యులు, శూద్రులు, విప్రులు లేచి ఒంటెలు, గాడిదలు, రథాలు, ఏనుగులు, గుర్రాలను కలిపి కట్టారు.

AI-generated · not yet verified

The Telugu meaning of each verse is shown below the verse.

⚠️ AI-generated translation — the Marathi meaning was produced by AI and automatically cross-checked against the Sanskrit, but it may still contain errors. It has not yet been reviewed by a scholar. Please refer to a traditional commentary for study.

Summary — Marathi

वाल्मीकि रामायणाच्या अयोध्याकांड ८२ व्या सर्गात भरत सभेत उभा राहून रामाचे राज्य आपण स्वीकारणार नाही असे सांगतो. पुरोहितांनी त्याला राज्याभिषेकाचा सल्ला दिला, पण भरत रामाच्या वनवासाचे दुःख सांगून रामालाच राज्य योग्य असल्याचे स्पष्ट करतो. तो आपल्या मातेच्या पापाचा निषेध करतो आणि रामाला परत आणण्यासाठी स्वतः वनात राहण्याची तयारी दर्शवतो. भरत सुमंत्राला सैन्य व रथ सज्ज करण्याची आज्ञा देतो आणि सर्व सैन्य व प्रजा आनंदाने प्रयाणास सज्ज होते.

AI-generated · not yet verified

The Marathi meaning of each verse is shown below the verse.

⚠️ AI-generated translation — the Odia meaning was produced by AI and automatically cross-checked against the Sanskrit, but it may still contain errors. It has not yet been reviewed by a scholar. Please refer to a traditional commentary for study.

Summary — Odia

ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ଅୟୋଧ୍ୟାକାଣ୍ଡ ୮୨ତମ ସର୍ଗରେ ଭରତ ସଭାରେ ଉପସ୍ଥିତ ଆର୍ଯ୍ୟ ଓ ଅମାତ୍ୟମାନଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ପିତା ଦଶରଥ ଦାନ କରିଥିବା ରାଜ୍ୟକୁ ସେ ଗ୍ରହଣ କରିବେ ନାହିଁ ବୋଲି କହନ୍ତି। ପୁରୋହିତ ତାଙ୍କୁ ଅଭିଷେକ କରିବାକୁ କହିଲେ ମଧ୍ୟ ଭରତ ଶୋକରେ ଅଭିପ୍ଲୁତ ହୋଇ ରାଜ୍ୟ ରାମଙ୍କର ବୋଲି ଘୋଷଣା କରନ୍ତି ଏବଂ ମାତାଙ୍କ ପାପକୁ ସ୍ୱୀକାର କରନ୍ତି ନାହିଁ। ସେ ରାମଙ୍କୁ ବନରୁ ଫେରାଇ ଆଣିବା ପାଇଁ ସୁମନ୍ତ୍ରଙ୍କୁ ଆଦେଶ ଦିଅନ୍ତି ଓ ଯଦି ଫେରାଇ ଆଣିବାରେ ସମର୍ଥ ନ ହୁଅନ୍ତି ତେବେ ନିଜେ ବନରେ ରହିବେ ବୋଲି କହନ୍ତି। ଏହି ଆଜ୍ଞା ଶୁଣି ପ୍ରକୃତିଗଣ ଓ ସୈନ୍ୟାଧ୍ୟକ୍ଷମାନେ ପ୍ରହୃଷ୍ଟ ହୋଇ ଅଶ୍ୱ, ରଥ, ହାତୀ ଆଦି ସହିତ ସୈନ୍ୟ ସଜ୍ଜିତ କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ।

AI-generated · not yet verified

The Odia meaning of each verse is shown below the verse.

⚠️ AI-generated translation — the Punjabi meaning was produced by AI and automatically cross-checked against the Sanskrit, but it may still contain errors. It has not yet been reviewed by a scholar. Please refer to a traditional commentary for study.

Summary — Punjabi

ਇਸ ਸਰਗ ਵਿੱਚ ਭਰਤ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਬੈਠੇ ਪੁਰੋਹਿਤ ਅਤੇ ਸਭਾਸਦਾਂ ਨੂੰ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਦਸ਼ਰਥ ਨੇ ਰਾਜ ਉਸਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ ਛੇਤੀ ਰਾਜਤਿਲਕ ਕਰਵਾ ਲਵੇ, ਪਰ ਭਰਤ ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਸੋਗ ਨਾਲ ਭਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਰਾਜ ਅਤੇ ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਰਾਮ ਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਰਾਮ ਦਾ ਰਾਜ ਨਹੀਂ ਖੋਹੇਗਾ। ਉਹ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਦੇ ਪਾਪ ਨੂੰ ਨਾ-ਪਸੰਦ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ ਰਾਮ ਨੂੰ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਨ ਅਤੇ ਉਸਦਾ ਪਿੱਛਾ ਕਰਨ ਦੀ ਗੱਲ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਜੇ ਰਾਮ ਵਾਪਸ ਨਾ ਆਇਆ ਤਾਂ ਉਹ ਵੀ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਰਹੇਗਾ। ਫਿਰ ਭਰਤ ਸੁਮੰਤਰ ਨੂੰ ਸੈਨਾ ਅਤੇ ਰਥ ਤਿਆਰ ਕਰਨ ਦਾ ਹੁਕਮ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਸੁਮੰਤਰ ਪ੍ਰਜਾ-ਮੁਖੀਆਂ ਅਤੇ ਸੈਨਾਪਤੀਆਂ ਨੂੰ ਹੁਕਮ ਸੁਣਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਸਾਰੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਘੋੜੇ, ਰਥ, ਹਾਥੀ ਆਦਿ ਜੋੜਨ ਲੱਗਦੇ ਹਨ।

AI-generated · not yet verified

The Punjabi meaning of each verse is shown below the verse.

Meaning —

శ్రీమద్వాల్మీకీయ రామాయణే అయోధ్యాకాణ్డమ్ ।

అథ ద్వాశీతితమస్సర్గః ।

Shloka 1

తామార్యగణసమ్పూర్ణాం భరతః ప్రగ్రహాం సభామ్ ।
దదర్శ బుద్ధిసమ్పన్నః పూర్ణచన్ద్రో నిశామివ ॥ 1 ॥

tāmāryagaṇasampūrṇāṃ bharataḥ pragrahāṃ sabhām |
dadarśa buddhisampannaḥ pūrṇacandro niśāmiva || 1 ||

बुद्धिमान भरताने आर्यांनी (श्रेष्ठ पुरुषांनी) भरलेल्या त्या सभेला पाहिले, जसे पूर्ण चंद्र रात्रीला पाहतो. ^AI

ବୁଦ୍ଧିମାନ ଭରତ ଆର୍ଯ୍ୟମାନଙ୍କ ସମୂହରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ସେହି ସଭାକୁ ପୂର୍ଣ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର ରାତ୍ରିକୁ ଦେଖିବା ପରି ଦେଖିଲେ ॥ 1 ॥ ^AI

ਬੁੱਧੀ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਭਰਤ ਨੇ ਉਸ ਸਭਾ ਨੂੰ ਦੇਖਿਆ, ਜੋ ਉੱਤਮ ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਨਾਲ ਭਰੀ ਹੋਈ ਸੀ ਅਤੇ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਭਾ ਦੇ ਮੁਖੀਏ ਬਿਰਾਜਮਾਨ ਸਨ, ਜਿਵੇਂ ਪੂਰਨ ਚੰਦਰਮਾ ਨਾਲ ਰਾਤ ਨੂੰ ਦੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ^AI

బుద్ధిమంతుడైన భరతుడు, గొప్పవారి సమూహంతో నిండిన ఆ సభను, పూర్ణచంద్రుడు రాత్రిని చూచినట్లు చూచెను. ^AI

Shloka 2

ఆసనాని యథాన్యాయమార్యాణాం విశతాం తదా ।
వస్త్రాఙ్గరాగప్రభయా ద్యోతితా సా సభోత్తమా ॥ 2 ॥

āsanāni yathānyāyamāryāṇāṃ viśatāṃ tadā |
vastrāṅgarāgaprabhayā dyotitā sā sabhottamā || 2 ||

तेव्हा आर्य यथायोग्य आसनांवर बसत असता, वस्त्रे व अंगराग यांच्या कांतीने ती उत्तम सभा उजळून निघाली. ^AI

ସେତେବେଳେ ଆର୍ଯ୍ୟମାନେ ଯଥାଯୋଗ୍ୟ ଆସନରେ ବସିବାରୁ, ବସ୍ତ୍ର ଓ ଅଙ୍ଗରାଗର ଦୀପ୍ତିରେ ସେହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସଭା ଉଜ୍ଜ୍ୱଳିତ ହେଲା ॥ 2 ॥ ^AI

ਜਦੋਂ ਉੱਤਮ ਪੁਰਸ਼ ਆਪਣੇ ਆਸਣਾਂ ਉੱਤੇ ਯੋਗ ਅਨੁਸਾਰ ਬੈਠ ਗਏ, ਤਦੋਂ ਉਹ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਸਭਾ ਕੱਪੜਿਆਂ ਅਤੇ ਸਰੀਰ ਦੇ ਲੇਪ ਦੀ ਚਮਕ ਨਾਲ ਚਮਕ ਉੱਠੀ। ^AI

ఆ సమయంలో గొప్పవారు యథావిధిగా తమ ఆసనాలను చేరుకొనగా, వస్త్రాల మరియు శరీర అలంకారాల కాంతితో ఆ ఉత్తమ సభ ప్రకాశించెను. ^AI

Shloka 3

సా విద్వజ్జనసమ్పూర్ణా సభా సురుచిరా తదా ।
అదృశ్యత ఘనాపాయే పూర్ణచన్ద్రేవ శర్వరీ ॥ 3 ॥

sā vidvajjanasampūrṇā sabhā surucirā tadā |
adṛśyata ghanāpāye pūrṇacandreva śarvarī || 3 ||

विद्वानांनी भरलेली ती अतिशय सुंदर सभा तेव्हा मेघांच्या निर्माल्यानंतर उदित झालेल्या पूर्ण चंद्राने युक्त रात्रीसारखी दिसू लागली. ^AI

ସେତେବେଳେ ବିଦ୍ୱାନମାନଙ୍କରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ସେହି ଅତି ସୁନ୍ଦର ସଭା, ମେଘ ଅନ୍ତର୍ହିତ ହେବା ପରେ ପୂର୍ଣ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର ଯୁକ୍ତ ରାତ୍ରି ପରି ଦେଖାଗଲା ॥ 3 ॥ ^AI

ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਨਾਲ ਭਰੀ ਉਹ ਸੁੰਦਰ ਸਭਾ ਉਸ ਸਮੇਂ ਇੰਝ ਦਿਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਬੱਦਲਾਂ ਦੇ ਹਟਣ ਉੱਤੇ ਪੂਰਨ ਚੰਦਰਮਾ ਵਾਲੀ ਰਾਤ ਦਿਸਦੀ ਹੈ। ^AI

విద్వాంసులతో నిండిన ఆ అందమైన సభ, మేఘాలు తొలగిన తరువాత పూర్ణచంద్రుడు ప్రకాశించే రాత్రిలా కనిపించెను. ^AI

Shloka 4

రాజ్ఞస్తు ప్రకృతీ స్సర్వా స్సమగ్రాః ప్రేక్ష్య ధర్మవిత్ ।
ఇదం పురోహితో వాక్యం భరతం మృదు చాబ్రవీత్ ॥ 4 ॥

rājñastu prakṛtī ssarvā ssamagrāḥ prekṣya dharmavit |
idaṃ purohito vākyaṃ bharataṃ mṛdu cābravīt || 4 ||

धर्म जाणणाऱ्या पुरोहितांनी राजाच्या सर्व प्रजाजनांना संपूर्ण एकत्र जमलेले पाहून भरताला हे मृदू वचन सांगितले. ^AI

ଧର୍ମଜ୍ଞ ପୁରୋହିତ ରାଜାଙ୍କ ସମସ୍ତ ପ୍ରଜା ଓ ଅମାତ୍ୟମାନଙ୍କୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ରୂପେ ଦେଖି ଭରତଙ୍କୁ ମୃଦୁ ଭାବରେ ଏହି ବାକ୍ୟ କହିଲେ ॥ 4 ॥ ^AI

ਧਰਮ ਨੂੰ ਜਾਣਨ ਵਾਲੇ ਪੁਰੋਹਿਤ ਨੇ ਰਾਜੇ ਦੀ ਸਾਰੀ ਪਰਜਾ ਨੂੰ ਇਕੱਠੀ ਦੇਖ ਕੇ ਭਰਤ ਨੂੰ ਇਹ ਕੋਮਲ ਬਚਨ ਕਹੇ। ^AI

ధర్మజ్ఞుడైన పురోహితుడు రాజు యొక్క సమస్త ప్రజలను, అధికారులను సమగ్రంగా చూచి, భరతునితో ఈ మృదువైన మాటలను పలికెను. ^AI

Shloka 5

తాత రాజా దశరథ స్స్వర్గతో ధర్మమాచరన్ ।
ధనధాన్యవతీం స్ఫీతాం ప్రదాయ పృథివీం తవ ॥ 5 ॥

tāta rājā daśaratha ssvargato dharmamācaran |
dhanadhānyavatīṃ sphītāṃ pradāya pṛthivīṃ tava || 5 ||

वत्सा, राजा दशरथ धर्माचरण करीत स्वर्गात गेले आणि त्यांनी तुला धनधान्याने समृद्ध व भरभराटीची पृथ्वी दिली. ^AI

ପ୍ରିୟ ପୁତ୍ର, ରାଜା ଦଶରଥ ଧର୍ମ ଆଚରଣ କରି ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଗମନ କରିଛନ୍ତି; ସେ ଧନ ଓ ଧାନ୍ୟରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ତଥା ସମୃଦ୍ଧ ସମ୍ପନ୍ନ ପୃଥିବୀକୁ ତୁମକୁ ଦାନ କରିଛନ୍ତି ॥ 5 ॥ ^AI

ਹੇ ਪਿਤਾ-ਸਮਾਨ ਪੁੱਤਰ! ਰਾਜਾ ਦਸ਼ਰਥ ਧਰਮ ਦਾ ਆਚਰਣ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਸਵਰਗ ਨੂੰ ਚਲੇ ਗਏ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਧਨ-ਧਾਨ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਅਤੇ ਸਮ੍ਰਿੱਧ ਪ੍ਰਿਥਵੀ ਤੈਨੂੰ ਦੇ ਦਿੱਤੀ। ^AI

తాతా, దశరథ మహారాజు ధర్మాన్ని ఆచరిస్తూ స్వర్గానికి చేరెను; ధనధాన్యాలతో నిండిన సమృద్ధమైన భూమిని నీకు ఇచ్చెను. ^AI

Shloka 6

రామస్తథా సత్యధృతిస్సతాం ధర్మమనుస్మరన్ ।
నాజహాత్పితురాదేశం శశీ జ్యోత్స్నామివోదితః ॥ 6 ॥

rāmastathā satyadhṛtissatāṃ dharmamanusmaran |
nājahātpiturādeśaṃ śaśī jyotsnāmivoditaḥ || 6 ||

तसेच सत्याचे पालन करणारा राम, संतांच्या धर्माचे स्मरण करीत, उदयास आलेला चंद्र ज्योत्स्नेला जशी सोडत नाही तसे पित्याची आज्ञा सोडली नाही. ^AI

ସେହିପରି ସତ୍ୟରେ ଅବିଚଳିତ ରାମ ସାଧୁମାନଙ୍କ ଧର୍ମକୁ ସ୍ମରଣ କରି ଉଦିତ ଚନ୍ଦ୍ର ଜ୍ୟୋତ୍ସ୍ନାକୁ ପରିତ୍ୟାଗ ନ କରିବା ପରି ପିତାଙ୍କ ଆଦେଶକୁ ପରିତ୍ୟାଗ କରି ନାହାନ୍ତି ॥ 6 ॥ ^AI

ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰਾਮ ਨੇ, ਜੋ ਸੱਚ ਦਾ ਪਾਲਣ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਸੰਤਾਂ ਦੇ ਧਰਮ ਨੂੰ ਯਾਦ ਰੱਖਣ ਵਾਲਾ ਸੀ, ਉਦੋਂ ਚੜ੍ਹੇ ਹੋਏ ਚੰਦਰਮਾ ਵਾਂਗ ਆਪਣੀ ਚਮਕ ਨਾਲ, ਪਿਤਾ ਦੀ ਆਗਿਆ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਛੱਡਿਆ। ^AI

అటులనే సత్యవ్రతుడైన రాముడు సజ్జనుల ధర్మాన్ని స్మరిస్తూ, ఉదయించిన చంద్రుడు వెన్నెలను విడువనట్లు, తండ్రి ఆజ్ఞను విడువలేదు. ^AI

Shloka 7

పిత్రా భ్రాత్రా చ తే దత్తం రాజ్యం నిహతకణ్టకమ్ ।
తద్భుఙ్క్ష్వ ముదితామాత్యః క్షిప్రమేవాభిషేచయ ॥ 7 ॥

pitrā bhrātrā ca te dattaṃ rājyaṃ nihatakaṇṭakam |
tadbhuṅkṣva muditāmātyaḥ kṣipramevābhiṣecaya || 7 ||

पित्याने व बंधूने तुला कंटकरहित राज्य दिले आहे; ते आनंदाने भोग आणि अमात्यांसह लवकरच राज्याभिषेक करून घे. ^AI

ପିତା ଓ ଭ୍ରାତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ତୁମକୁ ନିହତକଣ୍ଟକ (ଶତ୍ରୁହୀନ) ରାଜ୍ୟ ଦିଆଯାଇଛି; ହେ ଆନନ୍ଦିତ ଅମାତ୍ୟ, ତାହା ଭୋଗ କର ଏବଂ ଶୀଘ୍ର ଅଭିଷେକ କରାଅ ॥ 7 ॥ ^AI

ਪਿਤਾ ਅਤੇ ਭਰਾ ਨੇ ਤੈਨੂੰ ਕੰਟਕ ਰਹਿਤ (ਸ਼ਤਰੂ ਰਹਿਤ) ਰਾਜ ਦਿੱਤਾ ਹੈ; ਹੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਮੰਤਰੀਆਂ ਵਾਲੇ! ਉਸ ਦਾ ਭੋਗ ਕਰ ਅਤੇ ਛੇਤੀ ਹੀ ਆਪਣਾ ਰਾਜਤਿਲਕ ਕਰਵਾ। ^AI

తండ్రి మరియు సోదరుడు నీకు ఇచ్చిన, శత్రువుల భయం లేని ఈ రాజ్యాన్ని సంతోషంగా అనుభవించుము; మంత్రులతో సంతోషించుచు త్వరగానే పట్టాభిషేకం చేయించుకొనుము. ^AI

Shloka 8

ఉదీచ్యా శ్చ ప్రతీచ్యా శ్చ దాక్షిణాత్యాశ్చ కేవలాః ।
కోట్యాపరాన్తాస్సాముద్రారత్నాన్యభిహరన్తుతే ॥ 8 ॥

udīcyā śca pratīcyā śca dākṣiṇātyāśca kevalāḥ |
koṭyāparāntāssāmudrāratnānyabhiharantute || 8 ||

उदीच्य, प्रतीच्य व दाक्षिणात्य लोक तसेच कोट्यपरांत व समुद्राच्या बाजूचे लोक तुला रत्ने आणून देतात. ^AI

ଉତ୍ତର ଦିଗର, ପଶ୍ଚିମ ଦିଗର ଏବଂ ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗର ଏକାନ୍ତ ଅଧିବାସୀମାନେ, ଅପରାନ୍ତ ଦେଶର କୋଟି ସଂଖ୍ୟକ ଲୋକ ଏବଂ ସମୁଦ୍ରତୀରବାସୀମାନେ ତୁମ ପାଇଁ ରତ୍ନ ଆଣନ୍ତୁ ॥ 8 ॥ ^AI

ਉੱਤਰ ਦੇਸ਼, ਪੱਛਮ ਦੇਸ਼ ਅਤੇ ਦੱਖਣ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਲੋਕ, ਅਤੇ ਕੇਵਲ ਅਪਰਾਂਤ ਦੇ ਕਰੋੜਾਂ ਲੋਕ, ਸਮੁੰਦਰੀ ਰਤਨ ਤੇਰੇ ਲਈ ਲੈ ਕੇ ਆਉਣ। ^AI

ఉత్తర దిక్కు, పశ్చిమ దిక్కు మరియు దక్షిణ దిక్కు నుండి కోటి సంఖ్యలో పరాంత దేశస్థులు, సముద్రతీరవాసులు నీకు రత్నాలను సమర్పించుగాక. ^AI

Shloka 9

తచ్ఛ్రుత్వా భరతో వాక్యం శోకేనాభిపరిప్లుతః ।
జగామ మనసా రామం ధర్మజ్ఞో ధర్మకాఙ్క్షయా ॥ 9 ॥

tacchrutvā bharato vākyaṃ śokenābhipariplutaḥ |
jagāma manasā rāmaṃ dharmajño dharmakāṅkṣayā || 9 ||

हे ऐकून धर्मज्ञ भरत शोकाने पूर्णपणे व्यापला गेला आणि धर्माच्या इच्छेने त्याने मनाने रामाकडे प्रयाण केले. ^AI

ସେହି ବାକ୍ୟ ଶୁନି ଧର୍ମଜ୍ଞ ଭରତ ଶୋକରେ ଅଭିପ୍ଲୁତ ହୋଇ ଧର୍ମକାଙ୍କ୍ଷାରେ ମନରେ ରାମଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗମନ କଲେ ॥ ୯ ॥ ^AI

ਉਹ ਵਾਕ ਸੁਣ ਕੇ ਧਰਮ ਨੂੰ ਜਾਣਨ ਵਾਲਾ ਭਰਤ ਸੋਗ ਨਾਲ ਭਰ ਗਿਆ ਅਤੇ ਧਰਮ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਮਨ ਹੀ ਮਨ ਰਾਮ ਕੋਲ ਚਲਾ ਗਿਆ ॥ 9 ॥ ^AI

ఆ మాటను విని, ధర్మజ్ఞుడైన భరతుడు శోకంతో పూర్తిగా మునిగిపోయి, ధర్మాన్ని కాంక్షిస్తూ మనసులో రాముని చెంతకు చేరుకున్నాడు. ^AI

Shloka 10

సబాష్పకలయా వాచా కలహంసస్వరో యువా ।
విలలాప సభామధ్యే జగర్హే చ పురోహితమ్ ॥ 10 ॥

sabāṣpakalayā vācā kalahaṃsasvaro yuvā |
vilalāpa sabhāmadhye jagarhe ca purohitam || 10 ||

कलहंसाच्या स्वरासारखा स्वर असलेला तरुण भरत, अश्रूंनी भरलेल्या अर्धवट स्पष्ट वाणीने सभेच्या मध्यभागी विलाप करू लागला आणि पुरोहितांची निंदा करू लागला. ^AI

କଳହଂସ ସ୍ୱରବିଶିଷ୍ଟ ସେହି ଯୁବା ଭରତ ଅଶ୍ରୁପୂର୍ଣ୍ଣ କମ୍ପିତ ବାଣୀରେ ସଭାମଧ୍ୟରେ ବିଳାପ କଲେ ଓ ପୁରୋହିତଙ୍କୁ ଭର୍ତ୍ସନା କଲେ ॥ ୧୦ ॥ ^AI

ਹੰਸ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਰਗੀ ਬੋਲੀ ਵਾਲਾ ਉਹ ਨੌਜਵਾਨ, ਹੰਝੂ ਭਰੀ ਅਧੂਰੀ ਬਾਣੀ ਨਾਲ, ਸਭਾ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਵਿਲਾਪ ਕਰਨ ਲੱਗਾ ਅਤੇ ਪੁਰੋਹਿਤ ਨੂੰ ਝਿੜਕਣ ਲੱਗਾ ॥ 10 ॥ ^AI

కలహంస స్వరం కలిగిన ఆ యువకుడు, కన్నీరు కలిసిన స్తబ్దమైన మాటతో సభ మధ్యంలో విలపించాడు, పురోహితుడిని నిందించాడు. ^AI

Shloka 11

చరితబ్రహ్మచర్యస్య విద్యాస్నాతస్య ధీమతః ।
ధర్మే ప్రయతమానస్య కో రాజ్యం మద్విధో హరేత్ ॥ 11 ॥

caritabrahmacaryasya vidyāsnātasya dhīmataḥ |
dharme prayatamānasya ko rājyaṃ madvidho haret || 11 ||

ब्रह्मचर्याचे पालन केलेला, विद्येचे पारायण केलेला, बुद्धिमान, धर्मात तत्पर असलेल्या रामाचे राज्य माझ्यासारखा कोण हिरावून घेईल? ^AI

ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯ୍ୟ ଆଚରଣ କରିଥିବା, ବିଦ୍ୟାରେ ସ୍ନାତ ହୋଇଥିବା, ବୁଦ୍ଧିମାନ ଓ ଧର୍ମରେ ପ୍ରୟତ୍ନଶୀଳ ରାମଙ୍କ ରାଜ୍ୟକୁ ମୋ ପରି କିଏ ହରଣ କରିବ ? ॥ ୧୧ ॥ ^AI

ਜਿਸ ਨੇ ਬ੍ਰਹਮਚਰੀਆ ਦਾ ਪਾਲਣ ਕੀਤਾ, ਜੋ ਵਿਦਿਆ ਵਿੱਚ ਪਾਰੰਗਤ ਅਤੇ ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਹੈ, ਜੋ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਲੱਗਾ ਹੋਇਆ ਹੈ — ਉਸ ਦਾ ਰਾਜ ਮੇਰੇ ਵਰਗਾ ਕੌਣ ਖੋਹ ਸਕਦਾ ਹੈ? ॥ 11 ॥ ^AI

బ్రహ్మచర్యాన్ని ఆచరించినవాడు, విద్యను పూర్తిగా అభ్యసించినవాడు, బుద్ధిమంతుడు, ధర్మంలో నిష్ఠ కలవాడు అయిన రాముని రాజ్యాన్ని నా వంటివాడు ఎలా తీసుకోగలడు? ^AI

Shloka 12

కథం దశరథాజ్జాతో భవేద్రాజ్యాపహారకః ।
రాజ్యం చాహం చ రామస్య ధర్మం వక్తుమిహార్హసి ॥ 12 ॥

kathaṃ daśarathājjāto bhavedrājyāpahārakaḥ |
rājyaṃ cāhaṃ ca rāmasya dharmaṃ vaktumihārhasi || 12 ||

दशरथाचा पुत्र होऊन राज्य हिरावून घेणारा कसा होईल? मी आणि राज्य हे रामाचेच आहे; येथे तू धर्म सांगण्यास योग्य आहेस. ^AI

ଦଶରଥଙ୍କଠାରୁ ଜାତ ହୋଇ କିପରି ରାଜ୍ୟାପହାରକ ହେବ ? ରାଜ୍ୟ ଓ ମୁଁ ରାମଙ୍କର; ଏହି ଧର୍ମ ତୁମେ ଏଠାରେ କହିବା ଉଚିତ ॥ ୧୨ ॥ ^AI

ਦਸ਼ਰਥ ਤੋਂ ਜੰਮਿਆ ਹੋਇਆ ਰਾਜ ਖੋਹਣ ਵਾਲਾ ਕਿਵੇਂ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਰਾਜ ਅਤੇ ਮੈਂ — ਦੋਵੇਂ ਰਾਮ ਦੇ ਹਨ; ਤੂੰ ਇੱਥੇ ਧਰਮ ਬੋਲਣ ਦੇ ਯੋਗ ਹੈਂ ॥ 12 ॥ ^AI

దశరథుని కుమారుడు రాజ్యాపహరణకర్త ఎలా అవుతాడు? రాజ్యం రామునిదే, నేనూ రామునివాడినే; ఇక్కడ ధర్మాన్ని చెప్పడం నీకు తగినది. ^AI

Shloka 13

జ్యేష్ఠ శ్శ్రేష్ఠశ్చ ధర్మాత్మా దిలీపనహుషోపమః ।
లబ్ధుమర్హతి కాకుత్స్థో రాజ్యం దశరథో యథా ॥ 13 ॥

jyeṣṭha śśreṣṭhaśca dharmātmā dilīpanahuṣopamaḥ |
labdhumarhati kākutstho rājyaṃ daśaratho yathā || 13 ||

ज्येष्ठ, श्रेष्ठ, धर्मात्मा आणि दिलीप व नहुष यांच्यासारखा काकुत्स्थ राम, दशरथाप्रमाणेच राज्य मिळवण्यास योग्य आहे. ^AI

ଜ୍ୟେଷ୍ଠ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଧର୍ମାତ୍ମା ଓ ଦିଲୀପ ତଥା ନହୁଷଙ୍କ ସଦୃଶ କାକୁତ୍ସ୍ଥ ରାମ ଦଶରଥ ଯେପରି ରାଜ୍ୟ ପାଇଥିଲେ ସେପରି ରାଜ୍ୟ ପାଇବା ଯୋଗ୍ୟ ॥ ୧୩ ॥ ^AI

ਵੱਡਾ, ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ, ਧਰਮਾਤਮਾ ਅਤੇ ਦਿਲੀਪ ਤੇ ਨਹੁਸ਼ ਵਰਗਾ ਕਾਕੁਤਸਥ ਰਾਮ, ਦਸ਼ਰਥ ਵਾਂਗ ਰਾਜ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਦਾ ਹੱਕਦਾਰ ਹੈ ॥ 13 ॥ ^AI

పెద్దవాడు, శ్రేష్ఠుడు, ధర్మాత్ముడు, దిలీపుని వంటివాడు, నహుషుని వంటివాడు అయిన కాకుత్స్థుడు దశరథుడు పొందినట్లే రాజ్యాన్ని పొందడం అర్హం. ^AI

Shloka 14

అనార్యజుష్టమస్వర్గ్యం కుర్యాం పాపమహం యది ।
ఇక్ష్వాకూణామహం లోకే భవేయం కులపాంసనః ॥ 14 ॥

anāryajuṣṭamasvargyaṃ kuryāṃ pāpamahaṃ yadi |
ikṣvākūṇāmahaṃ loke bhaveyaṃ kulapāṃsanaḥ || 14 ||

जर मी अनार्यांनी सेविलेले आणि स्वर्गप्राप्ती न देणारे पाप केले, तर मी इक्ष्वाकूंच्या कुळात जन्मलेल्या लोकांमध्ये कुलाला कलंक लावणारा होईन. ^AI

ଯଦି ମୁଁ ଅନାର୍ଯ୍ୟମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସେବିତ, ସ୍ୱର୍ଗପ୍ରଦାୟକ ନୁହେଁ ଏପରି ପାପ କରେ, ତେବେ ମୁଁ ପୃଥିବୀରେ ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ ବଂଶର କୁଳକଳଙ୍କ ହୋଇଯିବି ॥ ୧୪ ॥ ^AI

ਜੇ ਮੈਂ ਨੀਚਾਂ ਵੱਲੋਂ ਕੀਤਾ ਜਾਣ ਵਾਲਾ, ਸਵਰਗ ਨਾ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਪਾਪ ਕਰਾਂ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਇੱਥਲੋਕ ਵਿੱਚ ਇਕਸ਼ਵਾਕੂ ਕੁਲ ਦਾ ਕਲੰਕ ਬਣ ਜਾਵਾਂਗਾ ॥ 14 ॥ ^AI

ఆర్యులు ఆచరించని, స్వర్గానికి దారితీయని పాపాన్ని నేను చేస్తే, ఈ లోకంలో ఇక్ష్వాకు వంశానికి నేను కులపాంసనుడు అవుతాను. ^AI

Shloka 15

యద్ధి మాత్రా కృతం పాపం నాహం తదపి రోచయే ।
ఇహస్థో వనదుర్గస్థం నమస్యామి కృతాఞ్జలిః ॥ 15 ॥

yaddhi mātrā kṛtaṃ pāpaṃ nāhaṃ tadapi rocaye |
ihastho vanadurgasthaṃ namasyāmi kṛtāñjaliḥ || 15 ||

मातेने जे पाप केले आहे, ते मलाही पसंत नाही; मी येथे राहून वनात दुर्गात असलेल्या रामाला हात जोडून नमन करतो. ^AI

ମାତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଯେଉଁ ପାପ କରାଯାଇଛି, ମୁଁ ତାହା ମଧ୍ୟ ସ୍ୱୀକାର କରେ ନାହିଁ; ମୁଁ ଏଠାରେ ରହି ବନଦୁର୍ଗରେ ଥିବା ରାମଙ୍କୁ କୃତାଞ୍ଜଳି ହୋଇ ନମସ୍କାର କରୁଛି ॥ ୧୫ ॥ ^AI

ਮਾਂ ਨੇ ਜੋ ਪਾਪ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਉਹ ਵੀ ਮੈਨੂੰ ਪਸੰਦ ਨਹੀਂ। ਮੈਂ ਇੱਥੇ ਖੜ੍ਹਾ ਹੋ ਕੇ, ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੇ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ, ਜੰਗਲ ਦੇ ਦੁਰਗ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਰਾਮ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਾਂਗਾ ॥ 15 ॥ ^AI

తల్లి చేసిన పాపాన్ని కూడా నేను అంగీకరించను. ఇక్కడ ఉన్న నేను, అడవి దుర్గంలో ఉన్న రామునికి చేతులు జోడించి నమస్కరిస్తాను. ^AI

Shloka 16

రామమేవానుగచ్ఛామి రాజా స ద్విపదాం వరః ।
త్రయాణామపి లోకానాం రాజ్యమర్హతి రాఘవః ॥ 16 ॥

rāmamevānugacchāmi rājā sa dvipadāṃ varaḥ |
trayāṇāmapi lokānāṃ rājyamarhati rāghavaḥ || 16 ||

मी तर रामाचेच अनुसरण करतो; तोच द्विपदांमध्ये श्रेष्ठ राजा आहे. राघव तिन्ही लोकांच्या राज्यास योग्य आहे. ^AI

ମୁଁ କେବଳ ରାମଙ୍କୁ ଅନୁଗମନ କରୁଛି; ସେ ଦ୍ୱିପଦମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାଜା; ରାଘବ ତିନି ଲୋକର ରାଜ୍ୟ ପାଇବା ଯୋଗ୍ୟ ॥ ୧୬ ॥ ^AI

ਮੈਂ ਰਾਮ ਦਾ ਹੀ ਪਿੱਛਾ ਕਰਾਂਗਾ; ਉਹੀ ਦੋ ਪੈਰਾਂ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਰਾਜਾ ਹੈ। ਰਾਘਵ ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਰਾਜ ਦਾ ਹੱਕਦਾਰ ਹੈ ॥ 16 ॥ ^AI

రెండు పాదాల వారిలో శ్రేష్ఠుడైన రాజు రాముని మాత్రమే నేను అనుసరిస్తాను. రాఘవుడు మూడు లోకాలకూ రాజ్యానికి అర్హుడు. ^AI

Shloka 17

తద్వాక్యం ధర్మసంయుక్తం శ్రుత్వా సర్వే సభాసదః ।
హర్షాన్ముముచురశ్రూణి రామే నిహితచేతసః ॥ 17 ॥

tadvākyaṃ dharmasaṃyuktaṃ śrutvā sarve sabhāsadaḥ |
harṣānmumucuraśrūṇi rāme nihitacetasaḥ || 17 ||

ते धर्मयुक्त वचन ऐकून सभेतील सर्व सभासद आनंदाने रामावर मन लावून अश्रू गाळू लागले. ^AI

ସେହି ଧର୍ମଯୁକ୍ତ ବାକ୍ୟ ଶୁନି ସମସ୍ତ ସଭାସଦ ହର୍ଷରେ ଆଖିରୁ ଲୁହ ବର୍ଷିଲେ; ସେମାନଙ୍କ ଚିତ୍ତ ରାମଙ୍କଠାରେ ନିହିତ ଥିଲା। ^AI

ਉਸ ਧਰਮ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਬਚਨ ਨੂੰ ਸੁਣ ਕੇ ਸਾਰੇ ਸਭਾਸਦ ਅਨੰਦ ਨਾਲ ਹੰਝੂ ਵਹਾਉਣ ਲੱਗੇ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਚਿੱਤ ਰਾਮ ਵਿੱਚ ਲੱਗੇ ਹੋਏ ਸਨ। ^AI

ధర్మయుక్తమైన ఆ మాటలను విని, రాముని యందే మనసు నిలిపిన సభాసదులందరూ సంతోషంతో కన్నీరు విడిచారు. ^AI

Shloka 18

యది త్వార్యం న శక్ష్యామి వినివర్తయితుం వనాత్ ।
వనే తత్రైవ వత్స్యామి యథాఽర్యో లక్ష్మణస్తథా ॥ 18 ॥

yadi tvāryaṃ na śakṣyāmi vinivartayituṃ vanāt |
vane tatraiva vatsyāmi yathā'ryo lakṣmaṇastathā || 18 ||

जर मी आर्यांना (रामांना) वनातून परत आणू शकलो नाही, तर ज्याप्रमाणे आर्य लक्ष्मण आहेत त्याप्रमाणे मीही त्या वनातच राहीन. ^AI

ଯଦି ମୁଁ ଆର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ବନରୁ ଫେରାଇ ଆଣିବାରେ ସମର୍ଥ ନ ହେବି, ତେବେ ଆର୍ଯ୍ୟ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଯେପରି, ସେହିପରି ମୁଁ ମଧ୍ୟ ସେହି ବନରେ ହିଁ ରହିବି। ^AI

ਜੇ ਮੈਂ ਆਰੀਆ (ਰਾਮ) ਨੂੰ ਜੰਗਲ ਤੋਂ ਵਾਪਸ ਨਾ ਲਿਆ ਸਕਿਆ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਵੀ ਉਸੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰਹਾਂਗਾ ਜਿਵੇਂ ਆਰੀਆ ਲਕਸ਼ਮਣ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ^AI

ఒకవేళ నేను ఆర్యుడిని (రాముడిని) అడవి నుండి మరలించలేకపోతే, ఆర్యుడైన లక్ష్మణుడు ఎలా ఉంటాడో అలాగే నేనూ ఆ అడవిలోనే ఉండిపోతాను. ^AI

Shloka 19

సర్వోపాయం తు వర్తిష్యే వినివర్తయితుం బలాత్ ।
సమక్షమార్యమిశ్రాణాం సాధూనాం గుణవర్తినామ్ ॥ 19 ॥

sarvopāyaṃ tu vartiṣye vinivartayituṃ balāt |
samakṣamāryamiśrāṇāṃ sādhūnāṃ guṇavartinām || 19 ||

सज्जन व गुणवान आर्यमिश्रांच्या (रामांच्या) समक्ष, त्यांना जबरदस्तीने परत आणण्यासाठी मी सर्व उपाय करीन. ^AI

ସାଧୁ ଓ ଗୁଣବାନ ଆର୍ଯ୍ୟମାନଙ୍କ ସମକ୍ଷରେ ମୁଁ ବଳପୂର୍ବକ ତାଙ୍କୁ ଫେରାଇ ଆଣିବା ପାଇଁ ସମସ୍ତ ଉପାୟ ପ୍ରୟୋଗ କରିବି। ^AI

ਸਾਰੇ ਉਪਾਅ ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਆਰੀਆ-ਸਮੇਤ ਸੱਜਣਾਂ ਅਤੇ ਗੁਣਾਂ ਦੇ ਧਾਰਨੀ ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ, ਬਲ ਨਾਲ ਵਾਪਸ ਲਿਆਉਣ ਲਈ ਕਰਾਂਗਾ। ^AI

సాధువులును, గుణవర్తనులును అయిన ఆర్యుల (పెద్దల) సమక్షంలో, బలవంతంగానైనా ఆయనను మరలించడానికి నేను సర్వోపాయాలనూ ప్రయోగిస్తాను. ^AI

Shloka 20

విష్టికర్మాన్తికా స్సర్వే మార్గశోధకరక్షకాః ।
ప్రస్థాపితా మయా పూర్వం యత్రాపి మమ రోచతే ॥ 20 ॥

viṣṭikarmāntikā ssarve mārgaśodhakarakṣakāḥ |
prasthāpitā mayā pūrvaṃ yatrāpi mama rocate || 20 ||

विष्टिकर्म करणारे, मार्ग शोधणारे व रक्षण करणारे सर्व जेथे मला योग्य वाटेल तेथे मी पूर्वीच पाठविले आहेत. ^AI

ଯେଉଁଠି ମୋତେ ଉଚିତ ମନେ ହେଉଛି, ସେଠାକୁ ମୁଁ ପୂର୍ବରୁ ବିଷ୍ଟିକର୍ମକାରୀ, ପଥ ଶୋଧକ ଓ ରକ୍ଷକମାନଙ୍କୁ ପଠାଇ ଅଛି। ^AI

ਮਜ਼ਦੂਰ, ਕਾਰੀਗਰ, ਰਾਹ ਲੱਭਣ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਰਾਖੇ — ਸਾਰੇ ਮੈਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਉੱਥੇ ਭੇਜ ਦਿੱਤੇ ਹਨ ਜਿੱਥੇ ਮੈਨੂੰ ਚੰਗਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ। ^AI

నాకు ఇష్టమైన చోటికి, మార్గాన్ని శోధించేవారు, కాపలావారు, మరియు పనులను పర్యవేక్షించేవారు అందరూ ఇంతకుముందే నా చేత పంపబడ్డారు. ^AI

Shloka 21

ఏవముక్త్వా తు ధర్మాత్మా భరతో భ్రాతృవత్సలః ।
సమీపస్థమువాచేదం సుమన్త్రం మన్త్రకోవిదమ్ ॥ 21 ॥

evamuktvā tu dharmātmā bharato bhrātṛvatsalaḥ |
samīpasthamuvācedaṃ sumantraṃ mantrakovidam || 21 ||

असे म्हणून धर्मात्मा व भ्रातृवत्सल भरताने जवळ असलेल्या मंत्रकोविद सुमंत्राला हे सांगितले. ^AI

ଏହା କହି ଧର୍ମାତ୍ମା ଓ ଭ୍ରାତୃବତ୍ସଳ ଭରତ ନିକଟରେ ଥିବା ମନ୍ତ୍ରକୋବିଦ ସୁମନ୍ତ୍ରଙ୍କୁ ଏହା କହିଲେ। ^AI

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਹਿ ਕੇ ਧਰਮਾਤਮਾ ਅਤੇ ਭਰਾਵਾਂ ਨਾਲ ਪ੍ਰੇਮ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਭਰਤ ਨੇ ਨੇੜੇ ਖੜ੍ਹੇ ਮੰਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਸੁਮੰਤਰ ਨੂੰ ਇਹ ਕਿਹਾ। ^AI

ఇలా చెప్పి, ధర్మాత్ముడును, సోదరుల యందు వాత్సల్యం కలవాడును అయిన భరతుడు, తన దగ్గర ఉన్న మంత్రకోవిదుడైన సుమంత్రునితో ఇలా అన్నాడు. ^AI

Shloka 22

తూర్ణముత్థాయ గచ్ఛ త్వం సుమన్త్ర మమ శాసనాత్ ।
యాత్రామాజ్ఞాపయ క్షిప్రం బలం చైవ సమానయ ॥ 22 ॥

tūrṇamutthāya gaccha tvaṃ sumantra mama śāsanāt |
yātrāmājñāpaya kṣipraṃ balaṃ caiva samānaya || 22 ||

हे सुमंत्रा, तू लगेच उठून माझ्या आज्ञेने जा; लवकर प्रयाणाची आज्ञा दे आणि सैन्यही घेऊन ये. ^AI

ହେ ସୁମନ୍ତ୍ର, ତୁମେ ଶୀଘ୍ର ଉଠି ମୋ ଆଜ୍ଞାରେ ଯାଅ; ଶୀଘ୍ର ଯାତ୍ରାର ଆଜ୍ଞା ଦିଅ ଏବଂ ସୈନ୍ୟବଳକୁ ମଧ୍ୟ ଏକତ୍ର କରି ଆଣ। ^AI

ਹੇ ਸੁਮੰਤਰ, ਤੂੰ ਤੁਰੰਤ ਉੱਠ ਕੇ ਮੇਰੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ ਜਾ; ਛੇਤੀ ਯਾਤਰਾ ਦਾ ਹੁਕਮ ਦੇ ਅਤੇ ਸੈਨਾ ਨੂੰ ਵੀ ਇਕੱਠਾ ਲਿਆ। ^AI

ఓ సుమంత్రా, త్వరగా లేచి నా ఆజ్ఞ ప్రకారం వెళ్ళు. శీఘ్రంగా యాత్రను ఆజ్ఞాపించి, సైన్యాన్ని కూడా తీసుకురా. ^AI

Shloka 23

ఏవముక్త స్సుమన్త్రస్తు భరతేన మహాత్మనా ।
హృష్టస్తదాఽదిశత్సర్వం యథాసన్దిష్టమిష్టవత్ ॥ 23 ॥

evamukta ssumantrastu bharatena mahātmanā |
hṛṣṭastadā'diśatsarvaṃ yathāsandiṣṭamiṣṭavat || 23 ||

महात्मा भरताने असे सांगितल्यावर सुमंत्र आनंदित होऊन त्याने आज्ञेप्रमाणे सर्व काही यथासांग आदेश दिले. ^AI

ମହାତ୍ମା ଭରତଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଏହା କଥିତ ହୋଇ ସୁମନ୍ତ୍ର ହର୍ଷିତ ହୋଇ ଯେପରି ଆଦେଶ ଦିଆଯାଇଥିଲା, ସେହିପରି ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟର ଆଦେଶ ଦେଲେ। ^AI

ਮਹਾਤਮਾ ਭਰਤ ਦੁਆਰਾ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਹੇ ਜਾਣ 'ਤੇ ਸੁਮੰਤਰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਸਭ ਕੁਝ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤਾ ਜਿਵੇਂ ਚਾਹਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ^AI

మహాత్ముడైన భరతుడు ఇలా చెప్పగా, సుమంత్రుడు సంతోషించి, తనకు ఆదేశించినట్లుగానే అన్నింటినీ ఇష్టంగా ఏర్పాటు చేశాడు. ^AI

Shloka 24

తాః ప్రహృష్టాః ప్రకృతయో బలాధ్యక్షా బలస్య చ ।
శ్రుత్వా యాత్రాం సమాజ్ఞప్తాం రాఘవస్య నివర్తనే ॥ 24 ॥

tāḥ prahṛṣṭāḥ prakṛtayo balādhyakṣā balasya ca |
śrutvā yātrāṃ samājñaptāṃ rāghavasya nivartane || 24 ||

राघवाला (रामाला) परत आणण्यासाठी प्रयाणाची आज्ञा झाली हे ऐकून त्या प्रजाजन व सैन्याचे अधिकारी अत्यंत आनंदित झाले. ^AI

ରାଘବଙ୍କୁ ଫେରାଇ ଆଣିବା ପାଇଁ ଯାତ୍ରାର ଆଜ୍ଞା ଶୁନି ସେହି ପ୍ରକୃତିଗଣ ଓ ସୈନ୍ୟାଧ୍ୟକ୍ଷମାନେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରହୃଷ୍ଟ ହେଲେ। ^AI

ਰਾਘਵ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਲਿਆਉਣ ਲਈ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਯਾਤਰਾ ਦੀ ਆਗਿਆ ਸੁਣ ਕੇ ਉਹ ਪ੍ਰਜਾ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰੀ ਅਤੇ ਸੈਨਾ ਦੇ ਸੈਨਾਪਤੀ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਏ। ^AI

రాఘవుడిని (రాముడిని) మరలించడానికి యాత్ర ఆజ్ఞాపించబడినట్లు విని, ఆ ప్రజలును, సైన్యాధ్యక్షులును మిక్కిలి సంతోషించారు. ^AI

Shloka 25

తతో యోధాఙ్గనా స్సర్వా భర్త్రూన్సర్వాన్గృహేగృహే ।
యాత్రాగమనమాజ్ఞాయ త్వరయన్తి స్మ హర్షితాః ॥ 25 ॥

tato yodhāṅganā ssarvā bhartrūnsarvāngṛhegṛhe |
yātrāgamanamājñāya tvarayanti sma harṣitāḥ || 25 ||

तेव्हा सर्व योद्ध्यांच्या स्त्रिया, आपल्या घरोघरी, पतींच्या यात्रागमनाची (प्रयाणाची) वार्ता जाणून आनंदाने आपल्या पतींना त्वरा करू लागल्या. ^AI

ତା'ପରେ ସମସ୍ତ ଯୋଦ୍ଧାଙ୍କ ପତ୍ନୀମାନେ ଘରେ ଘରେ ନିଜ ନିଜ ସ୍ୱାମୀଙ୍କୁ ଯାତ୍ରାର ଆଗମନ ବିଷୟ ଜାଣି ହର୍ଷିତ ହୋଇ ଶୀଘ୍ର ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେବାକୁ ଉତ୍ସାହିତ କଲେ । ^AI

ਤਦ ਉਸ ਵੇਲੇ ਸਾਰੀਆਂ ਯੋਧਿਆਂ ਦੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ ਨੇ, ਹਰ ਘਰ ਵਿੱਚ, ਆਪਣੇ ਸਾਰੇ ਪਤੀਆਂ ਨੂੰ ਯਾਤਰਾ (ਜਾਣ) ਦੀ ਆਗਿਆ ਸੁਣ ਕੇ, ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਾਹਲੀ ਕਰਨ ਲੱਗੀਆਂ। ^AI

అప్పుడు యోధుల భార్యలందరూ ఇంటింటిలో తమ భర్తలందరినీ, యాత్రా గమనం (ప్రయాణం) తెలిసి, సంతోషంతో తొందరపెట్టారు. ^AI

Shloka 26

తే హయైర్గోరథైశ్శీఘ్రైస్స్యన్దనైశ్చ మహాజవైః సహ యోధైర్బలాధ్యక్షా బలం సర్వమచోదయన్ ॥ 26 ॥

te hayairgorathaiśśīghraissyandanaiśca mahājavaiḥ saha yodhairbalādhyakṣā balaṃ sarvamacodayan || 26 ||

ते बलाध्यक्ष (सेनापती) घोडे, बैलगाड्या, वेगवान रथ व महावेगवान स्यंदन (रथ) यांसह योद्ध्यांसह संपूर्ण सैन्याला हाक देत होते. ^AI

ସେହି ବଳାଧ୍ୟକ୍ଷମାନେ ଅଶ୍ୱ, ଗୋରଥ, ଶୀଘ୍ରଗାମୀ ସ୍ୟନ୍ଦନ ରଥ ଓ ମହାବେଗଶାଳୀ ଯୋଦ୍ଧାମାନଙ୍କ ସହିତ ସମସ୍ତ ସୈନ୍ୟଙ୍କୁ ଚାଲିବାକୁ ଆଦେଶ ଦେଲେ । ^AI

ਉਨ੍ਹਾਂ ਸੈਨਾ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਨੇ ਘੋੜਿਆਂ, ਬੈਲਗੱਡੀਆਂ, ਤੇਜ਼ ਰਥਾਂ ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਵੇਗ ਵਾਲੇ ਸੁੰਦਰ ਰਥਾਂ ਸਮੇਤ ਯੋਧਿਆਂ ਨਾਲ ਸਾਰੀ ਸੈਨਾ ਨੂੰ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤਾ। ^AI

అప్పుడు బలాధ్యక్షులు గుర్రాలతో, గోరథాలతో, వేగవంతమైన రథాలతో, మహావేగముగల స్యందనాలతో, యోధులతో సహా సమస్త సైన్యాన్ని పురికొల్పారు. ^AI

Shloka 27

సజ్జం తు తద్బలం దృష్ట్వా భరతో గురుసన్నిధౌ ।
రథం మే త్వరయస్వేతి సుమన్త్రం పార్శ్వతోఽబ్రవీత్ ॥ 27 ॥

sajjaṃ tu tadbalaṃ dṛṣṭvā bharato gurusannidhau |
rathaṃ me tvarayasveti sumantraṃ pārśvato'bravīt || 27 ||

ते सैन्य सज्ज झालेले पाहून भरताने गुरूंच्या (वसिष्ठांच्या) सान्निध्यात, आपल्या पार्श्वी असलेल्या सुमंत्राला म्हटले, 'माझा रथ त्वरित तयार कर.' ^AI

ସେହି ସଜ୍ଜିତ ସୈନ୍ୟକୁ ଦେଖି ଭରତ ଗୁରୁଜନଙ୍କ ସମୀପରେ ପାର୍ଶ୍ୱବର୍ତ୍ତୀ ସୁମନ୍ତ୍ରଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ମୋ ରଥକୁ ଶୀଘ୍ର ପ୍ରସ୍ତୁତ କର ।' ^AI

ਉਸ ਸੈਨਾ ਨੂੰ ਤਿਆਰ ਦੇਖ ਕੇ ਭਰਤ ਨੇ ਗੁਰੂ ਦੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਵਿੱਚ ਪਾਸੇ ਖੜ੍ਹੇ ਸੁਮੰਤਰ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, 'ਮੇਰਾ ਰਥ ਕਾਹਲੀ ਨਾਲ ਤਿਆਰ ਕਰ।' ^AI

సిద్ధమైన ఆ సైన్యాన్ని చూసి భరతుడు గురువు సమీపంలో, 'నా రథాన్ని తొందరపెట్టు' అని పక్కనున్న సుమంత్రునితో అన్నాడు. ^AI

Shloka 28

భరతస్య తు తస్యాజ్ఞాం ప్రతిగృహ్య చ హర్షితః ।
రథం గృహీత్వా ప్రయయౌ యుక్తం పరమవాజిభిః ॥ 28 ॥

bharatasya tu tasyājñāṃ pratigṛhya ca harṣitaḥ |
rathaṃ gṛhītvā prayayau yuktaṃ paramavājibhiḥ || 28 ||

भरताची ती आज्ञा स्वीकारून आनंदित झालेल्या सुमंत्राने उत्तम घोड्यांनी युक्त असा रथ घेतला आणि प्रयाण केले. ^AI

ଭରତଙ୍କ ସେହି ଆଜ୍ଞାକୁ ଗ୍ରହଣ କରି ସୁମନ୍ତ୍ର ହର୍ଷିତ ହୋଇ ଉତ୍ତମ ଅଶ୍ୱମାନଙ୍କରେ ଯୁକ୍ତ ରଥକୁ ନେଇ ଆଗକୁ ଗମନ କଲେ । ^AI

ਭਰਤ ਦਾ ਉਹ ਹੁਕਮ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਇਆ ਸੁਮੰਤਰ ਉੱਤਮ ਘੋੜਿਆਂ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਰਥ ਲੈ ਕੇ ਚੱਲ ਪਿਆ। ^AI

భరతుని ఆ ఆజ్ఞను స్వీకరించి సంతోషించిన సుమంత్రుడు, ఉత్తమ గుర్రాలతో కూడిన రథాన్ని తీసుకుని బయలుదేరాడు. ^AI

Shloka 29

స రాఘవ స్సత్యధృతిః ప్రతాపవాన్ బ్రువన్ సుయుక్తం దృఢసత్యవిక్రమః ।
గురుం మహారణ్యగతం యశస్వినం ప్రసాదయిష్యన్భరతోఽబ్రవీత్తదా ॥ 29 ॥

sa rāghava ssatyadhṛtiḥ pratāpavān bruvan suyuktaṃ dṛḍhasatyavikramaḥ |
guruṃ mahāraṇyagataṃ yaśasvinaṃ prasādayiṣyanbharato'bravīttadā || 29 ||

तेव्हा सत्यनिष्ठ, प्रतापवान, दृढ सत्यविक्रम असलेला भरत, चांगल्या प्रकारे युक्त अशा रथात बसून, महारण्यात गेलेल्या यशस्वी गुरूंना (रामाला) प्रसन्न करू इच्छिणारा होऊन बोलला. ^AI

ସେତେବେଳେ ସତ୍ୟବ୍ରତ ଧାରଣକାରୀ, ପ୍ରତାପଶାଳୀ, ଦୃଢ଼ ସତ୍ୟ ଓ ପରାକ୍ରମଯୁକ୍ତ ରାଘବ (ଭରତ) ଉତ୍ତମ ଭାବରେ ଯୁକ୍ତ ରଥକୁ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ କରି କହିବାବେଳେ, ମହାରଣ୍ୟକୁ ଯାଇଥିବା ଯଶସ୍ୱୀ ଗୁରୁଜନଙ୍କୁ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ କରିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରି ସେ ଏହା କହିଲେ । ^AI

ਤਦ ਸੱਚ ਦੇ ਧਾਰਨੀ, ਪ੍ਰਤਾਪਵਾਨ, ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਸੱਚ ਅਤੇ ਪਰਾਕ੍ਰਮ ਵਾਲੇ ਉਸ ਰਾਘਵ ਭਰਤ ਨੇ, ਮਹਾਨ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਗਏ ਯਸ਼ਸਵੀ ਗੁਰੂ (ਰਾਮ) ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਨ ਲਈ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਿਹਾ। ^AI

అప్పుడు సత్యదృఢుడు, ప్రతాపవంతుడు, దృఢసత్యవిక్రముడు అయిన ఆ రాఘవుడు (భరతుడు), మహారణ్యానికి వెళ్ళిన కీర్తిశాలి అయిన గురువును (రాముని) సంతోషపెట్టదలచి, మంచిగా పలుకుతూ ఇలా అన్నాడు. ^AI

Shloka 30

తూర్ణం సముత్థాయ సుమన్త్ర గచ్ఛ బలస్య యోగాయ బలప్రధానాన్ ।
ఆనేతుమిచ్ఛామి హి తం వనస్థం ప్రసాద్య రామం జగతో హితాయ ॥ 30 ॥

tūrṇaṃ samutthāya sumantra gaccha balasya yogāya balapradhānān |
ānetumicchāmi hi taṃ vanasthaṃ prasādya rāmaṃ jagato hitāya || 30 ||

'सुमंत्रा, त्वरित उठ आणि जा; सैन्याच्या सज्जतेसाठी सैन्यप्रमुखांना बोलाव. मला जगाच्या हितासाठी वनात राहणाऱ्या त्या रामाला प्रसन्न करून आणायचे आहे.' ^AI

'ହେ ସୁମନ୍ତ୍ର, ଶୀଘ୍ର ଉଠ, ସୈନ୍ୟ ସଜ୍ଜିତ କରିବା ପାଇଁ ସୈନ୍ୟପତିମାନଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯାଅ । ମୁଁ ଜଗତର ହିତ ପାଇଁ ବନବାସୀ ରାମଙ୍କୁ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ କରି ତାଙ୍କୁ ଆଣିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରୁଛି ।' ^AI

'ਸੁਮੰਤਰ, ਛੇਤੀ ਉੱਠ ਅਤੇ ਜਾ, ਸੈਨਾ ਦੇ ਮੁਖੀਆਂ ਨੂੰ ਸੈਨਾ ਦੇ ਜੋੜ ਲਈ ਬੁਲਾ; ਮੈਂ ਜਗਤ ਦੇ ਭਲੇ ਲਈ ਵਨ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਉਸ ਰਾਮ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਕੇ ਲਿਆਉਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ।' ^AI

'సుమంత్రా, త్వరగా లేచి వెళ్ళు; సైన్యాన్ని సమకూర్చుటకై సైన్యాధిపతులను పిలిపించుము. లోకహితం కొరకు అడవిలో ఉన్న ఆ రాముని సంతోషపెట్టి నేను అతనిని తీసుకురావాలని కోరుతున్నాను.' ^AI

Shloka 31

ససూతపుత్రో భరతేన సమ్యగాజ్ఞాపితస్సమ్పరిపూర్ణకామః ।
శశాస సర్వాన్ప్రకృతిప్రధానాన్బలస్య ముఖ్యాంశ్చ సుహృజ్జనం చ ॥ 31 ॥

sasūtaputro bharatena samyagājñāpitassamparipūrṇakāmaḥ |
śaśāsa sarvānprakṛtipradhānānbalasya mukhyāṃśca suhṛjjanaṃ ca || 31 ||

सूतपुत्रासह (सुमंत्रासह) भरताने चांगल्या प्रकारे आज्ञा दिलेला आणि पूर्णपणे इच्छापूर्ण झालेला सुमंत्र, सर्व प्रकृतिप्रधानांना, सैन्याच्या प्रमुखांना आणि मित्रजनांना आज्ञा देऊ लागला. ^AI

ସୂତପୁତ୍ର ସହିତ ସୁମନ୍ତ୍ର ଭରତଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଉତ୍ତମ ଭାବରେ ଆଜ୍ଞାପ୍ରାପ୍ତ ହୋଇ ପୂର୍ଣ୍ଣ କାମନା ସହିତ ସମସ୍ତ ପ୍ରକୃତିପ୍ରଧାନ, ସୈନ୍ୟମୁଖ୍ୟ ଓ ମିତ୍ରଜନମାନଙ୍କୁ ଆଦେଶ ଦେଲେ । ^AI

ਸਾਰਥੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ (ਸੁਮੰਤਰ) ਨੇ ਭਰਤ ਵੱਲੋਂ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੁਕਮ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ, ਪੂਰਨ ਇੱਛਾ ਵਾਲਾ ਹੋ ਕੇ, ਸਾਰੇ ਪ੍ਰਜਾ-ਮੁਖੀਆਂ, ਸੈਨਾ ਦੇ ਮੁੱਖੀਆਂ ਅਤੇ ਮਿੱਤਰ ਜਨਾਂ ਨੂੰ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤਾ। ^AI

సూతపుత్రుడు (సుమంత్రుడు) భరతునిచే చక్కగా ఆజ్ఞాపించబడి, సంపూర్ణ కోరికతో, ప్రకృతి ప్రధానులందరినీ, సైన్య ముఖ్యులను, మిత్రజనులను ఆజ్ఞాపించాడు. ^AI

Shloka 32

తత స్సముత్థాయ కులే కులే తే రాజన్యవైశ్యా వృషలాశ్చ విప్రాః ।
అయూయుజన్నుష్ట్రఖరాన్రథాంశ్చ నాగాన్హయాంశ్చైవ కులప్రసూతాన్ ॥ 32 ॥

tata ssamutthāya kule kule te rājanyavaiśyā vṛṣalāśca viprāḥ |
ayūyujannuṣṭrakharānrathāṃśca nāgānhayāṃścaiva kulaprasūtān || 32 ||

तेव्हा उठून, कुळोकुळात, ते राजन्य (क्षत्रिय), वैश्य, शूद्र व ब्राह्मण यांनी उंट, गाढवे, रथ, हत्ती आणि कुळात उत्पन्न झालेले उत्तम घोडे यांना जोडले. ^AI

ତା'ପରେ ସେମାନେ ଉଠି ଘରେ ଘରେ ରାଜନ୍ୟ, ବୈଶ୍ୟ, ଶୂଦ୍ର ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଉଷ୍ଟ୍ର, ଗର୍ଦ୍ଭ, ରଥ, ହାତୀ ଓ କୁଳରେ ଜାତ ଅଶ୍ୱମାନଙ୍କୁ ଯୋଡ଼ିବାକୁ ଲାଗିଲେ । ^AI

ਤਦ ਉੱਠ ਕੇ, ਹਰ ਕੁਲ ਵਿੱਚ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਰਾਜਨਿਆਂ, ਵੈਸ਼ਿਆਂ, ਸ਼ੂਦਰਾਂ ਅਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੇ ਊਠ, ਗਧੇ, ਰਥ, ਹਾਥੀ ਅਤੇ ਕੁਲ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਏ ਘੋੜੇ ਜੋੜਨੇ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੇ। ^AI

అప్పుడు రాజన్యులు, వైశ్యులు, శూద్రులు, విప్రులు లేచి, కులక్రమంగా పుట్టిన ఒంటెలను, గాడిదలను, రథాలను, ఏనుగులను, గుర్రాలను కలిపి కట్టారు. ^AI

ఇత్యార్షే శ్రీమద్రామాయణే వాల్మీకీయ ఆదికావ్యే అయోధ్యాకాణ్డే ద్వాశీతితమస్సర్గః ॥

Sanskrit — Devanagari (original)

श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे अयोध्याकाण्डम् ।

अथ द्वाशीतितमस्सर्गः ।

तामार्यगणसम्पूर्णां भरतः प्रग्रहां सभाम् ।

ददर्श बुद्धिसम्पन्नः पूर्णचन्द्रो निशामिव ॥ 1 ॥

आसनानि यथान्यायमार्याणां विशतां तदा ।

वस्त्राङ्गरागप्रभया द्योतिता सा सभोत्तमा ॥ 2 ॥

सा विद्वज्जनसम्पूर्णा सभा सुरुचिरा तदा ।

अदृश्यत घनापाये पूर्णचन्द्रेव शर्वरी ॥ 3 ॥

राज्ञस्तु प्रकृती स्सर्वा स्समग्राः प्रेक्ष्य धर्मवित् ।

इदं पुरोहितो वाक्यं भरतं मृदु चाब्रवीत् ॥ 4 ॥

तात राजा दशरथ स्स्वर्गतो धर्ममाचरन् ।

धनधान्यवतीं स्फीतां प्रदाय पृथिवीं तव ॥ 5 ॥

रामस्तथा सत्यधृतिस्सतां धर्ममनुस्मरन् ।

नाजहात्पितुरादेशं शशी ज्योत्स्नामिवोदितः ॥ 6 ॥

पित्रा भ्रात्रा च ते दत्तं राज्यं निहतकण्टकम् ।

तद्भुङ्क्ष्व मुदितामात्यः क्षिप्रमेवाभिषेचय ॥ 7 ॥

उदीच्या श्च प्रतीच्या श्च दाक्षिणात्याश्च केवलाः ।

कोट्यापरान्तास्सामुद्रारत्नान्यभिहरन्तुते ॥ 8 ॥

तच्छ्रुत्वा भरतो वाक्यं शोकेनाभिपरिप्लुतः ।

जगाम मनसा रामं धर्मज्ञो धर्मकाङ्क्षया ॥ 9 ॥

सबाष्पकलया वाचा कलहंसस्वरो युवा ।

विललाप सभामध्ये जगर्हे च पुरोहितम् ॥ 10 ॥

चरितब्रह्मचर्यस्य विद्यास्नातस्य धीमतः ।

धर्मे प्रयतमानस्य को राज्यं मद्विधो हरेत् ॥ 11 ॥

कथं दशरथाज्जातो भवेद्राज्यापहारकः ।

राज्यं चाहं च रामस्य धर्मं वक्तुमिहार्हसि ॥ 12 ॥

ज्येष्ठ श्श्रेष्ठश्च धर्मात्मा दिलीपनहुषोपमः ।

लब्धुमर्हति काकुत्स्थो राज्यं दशरथो यथा ॥ 13 ॥

अनार्यजुष्टमस्वर्ग्यं कुर्यां पापमहं यदि ।

इक्ष्वाकूणामहं लोके भवेयं कुलपांसनः ॥ 14 ॥

यद्धि मात्रा कृतं पापं नाहं तदपि रोचये ।

इहस्थो वनदुर्गस्थं नमस्यामि कृताञ्जलिः ॥ 15 ॥

राममेवानुगच्छामि राजा स द्विपदां वरः ।

त्रयाणामपि लोकानां राज्यमर्हति राघवः ॥ 16 ॥

तद्वाक्यं धर्मसंयुक्तं श्रुत्वा सर्वे सभासदः ।

हर्षान्मुमुचुरश्रूणि रामे निहितचेतसः ॥ 17 ॥

यदि त्वार्यं न शक्ष्यामि विनिवर्तयितुं वनात् ।

वने तत्रैव वत्स्यामि यथाऽर्यो लक्ष्मणस्तथा ॥ 18 ॥

सर्वोपायं तु वर्तिष्ये विनिवर्तयितुं बलात् ।

समक्षमार्यमिश्राणां साधूनां गुणवर्तिनाम् ॥ 19 ॥

विष्टिकर्मान्तिका स्सर्वे मार्गशोधकरक्षकाः ।

प्रस्थापिता मया पूर्वं यत्रापि मम रोचते ॥ 20 ॥

एवमुक्त्वा तु धर्मात्मा भरतो भ्रातृवत्सलः ।

समीपस्थमुवाचेदं सुमन्त्रं मन्त्रकोविदम् ॥ 21 ॥

तूर्णमुत्थाय गच्छ त्वं सुमन्त्र मम शासनात् ।

यात्रामाज्ञापय क्षिप्रं बलं चैव समानय ॥ 22 ॥

एवमुक्त स्सुमन्त्रस्तु भरतेन महात्मना ।

हृष्टस्तदाऽदिशत्सर्वं यथासन्दिष्टमिष्टवत् ॥ 23 ॥

ताः प्रहृष्टाः प्रकृतयो बलाध्यक्षा बलस्य च ।

श्रुत्वा यात्रां समाज्ञप्तां राघवस्य निवर्तने ॥ 24 ॥

ततो योधाङ्गना स्सर्वा भर्त्रून्सर्वान्गृहेगृहे ।

यात्रागमनमाज्ञाय त्वरयन्ति स्म हर्षिताः ॥ 25 ॥

ते हयैर्गोरथैश्शीघ्रैस्स्यन्दनैश्च महाजवैः सह योधैर्बलाध्यक्षा बलं सर्वमचोदयन् ॥ 26 ॥

सज्जं तु तद्बलं दृष्ट्वा भरतो गुरुसन्निधौ ।

रथं मे त्वरयस्वेति सुमन्त्रं पार्श्वतोऽब्रवीत् ॥ 27 ॥

भरतस्य तु तस्याज्ञां प्रतिगृह्य च हर्षितः ।

रथं गृहीत्वा प्रययौ युक्तं परमवाजिभिः ॥ 28 ॥

स राघव स्सत्यधृतिः प्रतापवान् ब्रुवन् सुयुक्तं दृढसत्यविक्रमः ।

गुरुं महारण्यगतं यशस्विनं प्रसादयिष्यन्भरतोऽब्रवीत्तदा ॥ 29 ॥

तूर्णं समुत्थाय सुमन्त्र गच्छ बलस्य योगाय बलप्रधानान् ।

आनेतुमिच्छामि हि तं वनस्थं प्रसाद्य रामं जगतो हिताय ॥ 30 ॥

ससूतपुत्रो भरतेन सम्यगाज्ञापितस्सम्परिपूर्णकामः ।

शशास सर्वान्प्रकृतिप्रधानान्बलस्य मुख्यांश्च सुहृज्जनं च ॥ 31 ॥

तत स्समुत्थाय कुले कुले ते राजन्यवैश्या वृषलाश्च विप्राः ।

अयूयुजन्नुष्ट्रखरान्रथांश्च नागान्हयांश्चैव कुलप्रसूतान् ॥ 32 ॥

इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये अयोध्याकाण्डे द्वाशीतितमस्सर्गः ॥

🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Telugu script. Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version. It is a transliteration, not a translation — see “Meaning” for translations where available.

2.82 అయోధ్యాకాణ్డ - ద్వాశీతితమ సర్గః