శ్రీమద్వాల్మీకీయ రామాయణే అయోధ్యాకాణ్డమ్ ।
అథ అష్టషష్టితమస్సర్గః ।
తేషాం హి వచనం శ్రుత్వా వసిష్ఠః ప్రత్యువాచ హ ।
మిత్రామాత్యగణాన్సర్వాన్బ్రాహ్మణాంస్తానిదం వచః ॥ 1 ॥
యదసౌ మాతులకులే దత్తరాజ్యం పరం సుఖీ ।
భరతో వసతి భ్రాత్రా శత్రుఘ్నేన సమన్వితః ॥ 2 ॥
తచ్ఛీఘ్రం జవనా దూతా గచ్ఛన్తు త్వరితైర్హయైః ।
ఆనేతుం భ్రాతరౌ వీరౌ కిం సమీక్షామహే వయమ్ ॥ 3 ॥
గచ్ఛన్త్వితి తత స్సర్వే వసిష్ఠం వాక్యమబ్రువన్ ।
తేషాం తద్వచనం శ్రూత్వా వసిష్ఠో వాక్యమబ్రవీత్ ॥ 4 ॥
ఏహి సిద్ధార్థ విజయ జయన్తాశోక నన్దన ।
శ్రూయతామితి కర్తవ్యం సర్వానేవ బ్రవీమి వః ॥ 5 ॥
పురం రాజగృహం గత్వా శీఘ్రం శీఘ్రజవై ర్హయైః ।
త్యక్తశోకైరిదం వాచ్య శ్శాసనాద్భరతో మమ ॥ 6 ॥
పురోహిత స్త్వాం కుశలం ప్రాహ సర్వే చ మన్త్రిణః ।
త్వరమాణశ్చ నిర్యాహి కృత్యమాత్యయికం త్వయా ॥ 7 ॥
మా చాస్మై ప్రోషితం రామం మా చాస్మై పితరం మృతమ్ ।
భవన్త శ్శంసిషుర్గత్వా రాఘవాణామిమం క్షయమ్ ॥ 8 ॥
కౌశేయాని చ వస్త్రాణి భూషణాని వరాణి చ ।
క్షిప్రమాదయ రాజ్ఞశ్చ భరతస్య చ గచ్ఛత ॥ 9 ॥
దత్తపథ్యశనా దూతా జగ్ముస్స్వం స్వం నివేశనమ్ ।
కేకయాం స్తే గమిష్యన్తో హయానారుహ్య సమ్మతాన్ ॥ 10 ॥
తతః ప్రాస్థానికం కృత్వా కార్యశేషమనన్తరమ్ ।
వసిష్ఠేనాభ్యనుజ్ఞాతా దూతా స్సన్త్వరితా యయుః ॥ 11 ॥
న్యన్తేనాపరతాలస్య ప్రలమ్బస్యోత్తరం ప్రతి ।
నిషేవమాణా స్తే జగ్ముర్నదీం మధ్యేన మాలినీమ్ ॥ 12 ॥
తే హస్తినాపురే గఙ్గాం తీర్త్వా ప్రత్యఙ్ముఖా యయుః ।
పాఞ్చాలదేశమాసాద్య మధ్యేన కురుజాఙ్గలమ్ ॥ 13 ॥
సరాంసి చ సుపూర్ణాని నదీశ్చ విమలోదకాః ।
నిరీక్షమాణా స్తే జగ్ముర్దూతాః కార్యవశాద్ద్రుతమ్ ॥ 14 ॥
తే ప్రసన్నోదకాం దివ్యాం నానావిహగసేవితామ్ ।
ఉపాతిజగ్ముర్వేగేన శరదణ్డాం జనాకులామ్ ॥ 15 ॥
నికూలవృక్షమాసాద్య దివ్యం సత్యోపయాచనమ్ ।
అభిగమ్యాభివాద్యం తం కులిఙ్గాం ప్రావిశన్పురీమ్ ॥ 16 ॥
ఆభికాలం తతః ప్రాప్య తే బోధిభవనాచ్చ్యుతామ్ ।
పితృపైతామహీం పుణ్యాం తేరురిక్షుమతీం నదీమ్ ॥ 17 ॥
అవేక్ష్యాఞ్జలిపానాంశ్చ బ్రాహ్మణాన్వేదపారగాన్ ।
యయుర్మధ్యేన బాహ్లీకాన్ సుదామానం చ పర్వతమ్ ॥ 18 ॥
విష్ణోః పదం ప్రేక్షమాణా విపాశాఞ్చాపి శాల్మలీమ్ ।
నదీర్వాపీ స్తటాకాని పల్వలాని సరాంసి చ ॥ 19 ॥
పశ్యన్తో వివిధాంశ్చాపి సింహావ్యాఘ్రమృగ ద్విపాన్ ।
యయుః పథాఽతిమహతా శాసనం భర్తురీప్సవః ॥ 20 ॥
తే శ్రాన్తవాహనా దూతా వికృష్ణేన పథా తతః ।
గిరివ్రజం పురవరం శీఘ్రమాసేదురఞ్జసా ॥ 21 ॥
భర్తుః ప్రియార్థం కులరక్షణార్థం భర్తుశ్చ వంశస్య పరిగ్రహార్థమ్ ।
అహేడమానా స్త్వరయా స్మ దూతా రాత్ర్యాన్తు తే తత్పురమేవ యాతాః ॥ 22 ॥
ఇత్యార్షే శ్రీమద్రామాయణే వాల్మీకీయ ఆదికావ్యే అయోధ్యాకాణ్డే అష్టషష్టితమస్సర్గః ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe ayodhyākāṇḍam |
atha aṣṭaṣaṣṭitamassargaḥ |
teṣāṃ hi vacanaṃ śrutvā vasiṣṭhaḥ pratyuvāca ha |
mitrāmātyagaṇānsarvānbrāhmaṇāṃstānidaṃ vacaḥ || 1 ||
yadasau mātulakule dattarājyaṃ paraṃ sukhī |
bharato vasati bhrātrā śatrughnena samanvitaḥ || 2 ||
tacchīghraṃ javanā dūtā gacchantu tvaritairhayaiḥ |
ānetuṃ bhrātarau vīrau kiṃ samīkṣāmahe vayam || 3 ||
gacchantviti tata ssarve vasiṣṭhaṃ vākyamabruvan |
teṣāṃ tadvacanaṃ śrūtvā vasiṣṭho vākyamabravīt || 4 ||
ehi siddhārtha vijaya jayantāśoka nandana |
śrūyatāmiti kartavyaṃ sarvāneva bravīmi vaḥ || 5 ||
puraṃ rājagṛhaṃ gatvā śīghraṃ śīghrajavai rhayaiḥ |
tyaktaśokairidaṃ vācya śśāsanādbharato mama || 6 ||
purohita stvāṃ kuśalaṃ prāha sarve ca mantriṇaḥ |
tvaramāṇaśca niryāhi kṛtyamātyayikaṃ tvayā || 7 ||
mā cāsmai proṣitaṃ rāmaṃ mā cāsmai pitaraṃ mṛtam |
bhavanta śśaṃsiṣurgatvā rāghavāṇāmimaṃ kṣayam || 8 ||
kauśeyāni ca vastrāṇi bhūṣaṇāni varāṇi ca |
kṣipramādaya rājñaśca bharatasya ca gacchata || 9 ||
dattapathyaśanā dūtā jagmussvaṃ svaṃ niveśanam |
kekayāṃ ste gamiṣyanto hayānāruhya sammatān || 10 ||
tataḥ prāsthānikaṃ kṛtvā kāryaśeṣamanantaram |
vasiṣṭhenābhyanujñātā dūtā ssantvaritā yayuḥ || 11 ||
nyantenāparatālasya pralambasyottaraṃ prati |
niṣevamāṇā ste jagmurnadīṃ madhyena mālinīm || 12 ||
te hastināpure gaṅgāṃ tīrtvā pratyaṅmukhā yayuḥ |
pāñcāladeśamāsādya madhyena kurujāṅgalam || 13 ||
sarāṃsi ca supūrṇāni nadīśca vimalodakāḥ |
nirīkṣamāṇā ste jagmurdūtāḥ kāryavaśāddrutam || 14 ||
te prasannodakāṃ divyāṃ nānāvihagasevitām |
upātijagmurvegena śaradaṇḍāṃ janākulām || 15 ||
nikūlavṛkṣamāsādya divyaṃ satyopayācanam |
abhigamyābhivādyaṃ taṃ kuliṅgāṃ prāviśanpurīm || 16 ||
ābhikālaṃ tataḥ prāpya te bodhibhavanāccyutām |
pitṛpaitāmahīṃ puṇyāṃ terurikṣumatīṃ nadīm || 17 ||
avekṣyāñjalipānāṃśca brāhmaṇānvedapāragān |
yayurmadhyena bāhlīkān sudāmānaṃ ca parvatam || 18 ||
viṣṇoḥ padaṃ prekṣamāṇā vipāśāñcāpi śālmalīm |
nadīrvāpī staṭākāni palvalāni sarāṃsi ca || 19 ||
paśyanto vividhāṃścāpi siṃhāvyāghramṛga dvipān |
yayuḥ pathā'timahatā śāsanaṃ bharturīpsavaḥ || 20 ||
te śrāntavāhanā dūtā vikṛṣṇena pathā tataḥ |
girivrajaṃ puravaraṃ śīghramāsedurañjasā || 21 ||
bhartuḥ priyārthaṃ kularakṣaṇārthaṃ bhartuśca vaṃśasya parigrahārtham |
aheḍamānā stvarayā sma dūtā rātryāntu te tatpurameva yātāḥ || 22 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye ayodhyākāṇḍe aṣṭaṣaṣṭitamassargaḥ ||
Sanskrit — Devanagari (original)
श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे अयोध्याकाण्डम् ।
अथ अष्टषष्टितमस्सर्गः ।
तेषां हि वचनं श्रुत्वा वसिष्ठः प्रत्युवाच ह ।
मित्रामात्यगणान्सर्वान्ब्राह्मणांस्तानिदं वचः ॥ 1 ॥
यदसौ मातुलकुले दत्तराज्यं परं सुखी ।
भरतो वसति भ्रात्रा शत्रुघ्नेन समन्वितः ॥ 2 ॥
तच्छीघ्रं जवना दूता गच्छन्तु त्वरितैर्हयैः ।
आनेतुं भ्रातरौ वीरौ किं समीक्षामहे वयम् ॥ 3 ॥
गच्छन्त्विति तत स्सर्वे वसिष्ठं वाक्यमब्रुवन् ।
तेषां तद्वचनं श्रूत्वा वसिष्ठो वाक्यमब्रवीत् ॥ 4 ॥
एहि सिद्धार्थ विजय जयन्ताशोक नन्दन ।
श्रूयतामिति कर्तव्यं सर्वानेव ब्रवीमि वः ॥ 5 ॥
पुरं राजगृहं गत्वा शीघ्रं शीघ्रजवै र्हयैः ।
त्यक्तशोकैरिदं वाच्य श्शासनाद्भरतो मम ॥ 6 ॥
पुरोहित स्त्वां कुशलं प्राह सर्वे च मन्त्रिणः ।
त्वरमाणश्च निर्याहि कृत्यमात्ययिकं त्वया ॥ 7 ॥
मा चास्मै प्रोषितं रामं मा चास्मै पितरं मृतम् ।
भवन्त श्शंसिषुर्गत्वा राघवाणामिमं क्षयम् ॥ 8 ॥
कौशेयानि च वस्त्राणि भूषणानि वराणि च ।
क्षिप्रमादय राज्ञश्च भरतस्य च गच्छत ॥ 9 ॥
दत्तपथ्यशना दूता जग्मुस्स्वं स्वं निवेशनम् ।
केकयां स्ते गमिष्यन्तो हयानारुह्य सम्मतान् ॥ 10 ॥
ततः प्रास्थानिकं कृत्वा कार्यशेषमनन्तरम् ।
वसिष्ठेनाभ्यनुज्ञाता दूता स्सन्त्वरिता ययुः ॥ 11 ॥
न्यन्तेनापरतालस्य प्रलम्बस्योत्तरं प्रति ।
निषेवमाणा स्ते जग्मुर्नदीं मध्येन मालिनीम् ॥ 12 ॥
ते हस्तिनापुरे गङ्गां तीर्त्वा प्रत्यङ्मुखा ययुः ।
पाञ्चालदेशमासाद्य मध्येन कुरुजाङ्गलम् ॥ 13 ॥
सरांसि च सुपूर्णानि नदीश्च विमलोदकाः ।
निरीक्षमाणा स्ते जग्मुर्दूताः कार्यवशाद्द्रुतम् ॥ 14 ॥
ते प्रसन्नोदकां दिव्यां नानाविहगसेविताम् ।
उपातिजग्मुर्वेगेन शरदण्डां जनाकुलाम् ॥ 15 ॥
निकूलवृक्षमासाद्य दिव्यं सत्योपयाचनम् ।
अभिगम्याभिवाद्यं तं कुलिङ्गां प्राविशन्पुरीम् ॥ 16 ॥
आभिकालं ततः प्राप्य ते बोधिभवनाच्च्युताम् ।
पितृपैतामहीं पुण्यां तेरुरिक्षुमतीं नदीम् ॥ 17 ॥
अवेक्ष्याञ्जलिपानांश्च ब्राह्मणान्वेदपारगान् ।
ययुर्मध्येन बाह्लीकान् सुदामानं च पर्वतम् ॥ 18 ॥
विष्णोः पदं प्रेक्षमाणा विपाशाञ्चापि शाल्मलीम् ।
नदीर्वापी स्तटाकानि पल्वलानि सरांसि च ॥ 19 ॥
पश्यन्तो विविधांश्चापि सिंहाव्याघ्रमृग द्विपान् ।
ययुः पथाऽतिमहता शासनं भर्तुरीप्सवः ॥ 20 ॥
ते श्रान्तवाहना दूता विकृष्णेन पथा ततः ।
गिरिव्रजं पुरवरं शीघ्रमासेदुरञ्जसा ॥ 21 ॥
भर्तुः प्रियार्थं कुलरक्षणार्थं भर्तुश्च वंशस्य परिग्रहार्थम् ।
अहेडमाना स्त्वरया स्म दूता रात्र्यान्तु ते तत्पुरमेव याताः ॥ 22 ॥
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये अयोध्याकाण्डे अष्टषष्टितमस्सर्गः ॥
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe ayodhyākāṇḍam |
atha aṣṭaṣaṣṭitamassargaḥ |
teṣāṃ hi vacanaṃ śrutvā vasiṣṭhaḥ pratyuvāca ha |
mitrāmātyagaṇānsarvānbrāhmaṇāṃstānidaṃ vacaḥ || 1 ||
yadasau mātulakule dattarājyaṃ paraṃ sukhī |
bharato vasati bhrātrā śatrughnena samanvitaḥ || 2 ||
tacchīghraṃ javanā dūtā gacchantu tvaritairhayaiḥ |
ānetuṃ bhrātarau vīrau kiṃ samīkṣāmahe vayam || 3 ||
gacchantviti tata ssarve vasiṣṭhaṃ vākyamabruvan |
teṣāṃ tadvacanaṃ śrūtvā vasiṣṭho vākyamabravīt || 4 ||
ehi siddhārtha vijaya jayantāśoka nandana |
śrūyatāmiti kartavyaṃ sarvāneva bravīmi vaḥ || 5 ||
puraṃ rājagṛhaṃ gatvā śīghraṃ śīghrajavai rhayaiḥ |
tyaktaśokairidaṃ vācya śśāsanādbharato mama || 6 ||
purohita stvāṃ kuśalaṃ prāha sarve ca mantriṇaḥ |
tvaramāṇaśca niryāhi kṛtyamātyayikaṃ tvayā || 7 ||
mā cāsmai proṣitaṃ rāmaṃ mā cāsmai pitaraṃ mṛtam |
bhavanta śśaṃsiṣurgatvā rāghavāṇāmimaṃ kṣayam || 8 ||
kauśeyāni ca vastrāṇi bhūṣaṇāni varāṇi ca |
kṣipramādaya rājñaśca bharatasya ca gacchata || 9 ||
dattapathyaśanā dūtā jagmussvaṃ svaṃ niveśanam |
kekayāṃ ste gamiṣyanto hayānāruhya sammatān || 10 ||
tataḥ prāsthānikaṃ kṛtvā kāryaśeṣamanantaram |
vasiṣṭhenābhyanujñātā dūtā ssantvaritā yayuḥ || 11 ||
nyantenāparatālasya pralambasyottaraṃ prati |
niṣevamāṇā ste jagmurnadīṃ madhyena mālinīm || 12 ||
te hastināpure gaṅgāṃ tīrtvā pratyaṅmukhā yayuḥ |
pāñcāladeśamāsādya madhyena kurujāṅgalam || 13 ||
sarāṃsi ca supūrṇāni nadīśca vimalodakāḥ |
nirīkṣamāṇā ste jagmurdūtāḥ kāryavaśāddrutam || 14 ||
te prasannodakāṃ divyāṃ nānāvihagasevitām |
upātijagmurvegena śaradaṇḍāṃ janākulām || 15 ||
nikūlavṛkṣamāsādya divyaṃ satyopayācanam |
abhigamyābhivādyaṃ taṃ kuliṅgāṃ prāviśanpurīm || 16 ||
ābhikālaṃ tataḥ prāpya te bodhibhavanāccyutām |
pitṛpaitāmahīṃ puṇyāṃ terurikṣumatīṃ nadīm || 17 ||
avekṣyāñjalipānāṃśca brāhmaṇānvedapāragān |
yayurmadhyena bāhlīkān sudāmānaṃ ca parvatam || 18 ||
viṣṇoḥ padaṃ prekṣamāṇā vipāśāñcāpi śālmalīm |
nadīrvāpī staṭākāni palvalāni sarāṃsi ca || 19 ||
paśyanto vividhāṃścāpi siṃhāvyāghramṛga dvipān |
yayuḥ pathā'timahatā śāsanaṃ bharturīpsavaḥ || 20 ||
te śrāntavāhanā dūtā vikṛṣṇena pathā tataḥ |
girivrajaṃ puravaraṃ śīghramāsedurañjasā || 21 ||
bhartuḥ priyārthaṃ kularakṣaṇārthaṃ bhartuśca vaṃśasya parigrahārtham |
aheḍamānā stvarayā sma dūtā rātryāntu te tatpurameva yātāḥ || 22 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye ayodhyākāṇḍe aṣṭaṣaṣṭitamassargaḥ ||
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Telugu script.
Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.