Valmiki Ramayana Ayodhya Kanda Sarga 52 — Kannada Script

⚠️ AI-generated translation — the Sinhala meaning was produced by AI and automatically cross-checked against the Sanskrit, but it may still contain errors. It has not yet been reviewed by a scholar. Please refer to a traditional commentary for study.

Summary — Sinhala

රාත්‍රිය පහන් වූ පසු රාම ලක්ෂ්මණයාට ගංගාව තරණය කිරීමට කීවේය. ගුහයා ඔරුවක් සූදානම් කර දුන් අතර, රාම සුමන්ත්‍ර සහ ගුහයාට අවසර දී සීතා සහ ලක්ෂ්මණ සමඟ ඔරුවට නැඟුණේය. ගමන් කිරීමට පෙර රාම ජටා බැඳ වල්කල් වස්ත්‍ර ඇඳගත් අතර, සුමන්ත්‍රට රජුට හා මව්වරුන්ට කිය යුතු පණිවිඩ දුන්නේය. ගංගාව මැදදී සීතා ගංගාවට ආශිර්වාද කරමින් වනවාසය අවසන් වූ පසු නැවත පැමිණෙන බව පැවසුවාය.

AI-generated · not yet verified

The Sinhala meaning of each verse is shown below the verse.

⚠️ AI-generated translation — the Telugu meaning was produced by AI and automatically cross-checked against the Sanskrit, but it may still contain errors. It has not yet been reviewed by a scholar. Please refer to a traditional commentary for study.

Summary — Telugu

ప్రభాతకాలంలో రాముడు లక్ష్మణుడిని గంగానది దాటుటకు సిద్ధమవమని చెప్పగా, గుహుడు పడవను సిద్ధం చేయించాడు. రాముడు సుమంత్రుని తిరిగి అయోధ్యకు పంపి, రాజు, కౌసల్య, కైకేయి, భరతులకు తన సందేశాన్ని చెప్పమని ఆదేశించాడు; సుమంత్రుడు తనను వెంట తీసుకెళ్లమని పలుమార్లు ప్రార్థించినా రాముడు ఒప్పుకోలేదు. అనంతరం రాముడు మర్రిపాలతో జటలు చేసుకొని నారబట్టలు ధరించి, గుహునికి రాజ్యరక్షణలో అప్రమత్తుడవమని చెప్పి అనుమతి తీసుకొని సీత, లక్ష్మణులతో పడవ ఎక్కాడు. లక్ష్మణుడు మైథిలిని మొదట పడవపై ఎక్కించగా, గుహుడు తన బంధువులను ఆజ్ఞాపించి పడవను నడిపించాడు.

AI-generated · not yet verified

The Telugu meaning of each verse is shown below the verse.

Meaning —

ಶ್ರೀಮದ್ವಾಲ್ಮೀಕೀಯ ರಾಮಾಯಣೇ ಅಯೋಧ್ಯಾಕಾಣ್ಡಮ್ ।

ಅಥ ದ್ವಿಪಞ್ಚಾಶಸ್ಸರ್ಗಃ ।

Shloka 1

ಪ್ರಭಾತಾಯಾಂ ತು ಶರ್ವರ್ಯಾಂ ಪೃಥುವಕ್ಷಾ ಮಹಾಯಶಾಃ ।
ಉವಾಚ ರಾಮಃ ಸೌಮಿತ್ರಿಂ ಲಕ್ಷ್ಮಣಂ ಶುಭಲಕ್ಷಣಮ್ ॥ 1 ॥

prabhātāyāṃ tu śarvaryāṃ pṛthuvakṣā mahāyaśāḥ |
uvāca rāmaḥ saumitriṃ lakṣmaṇaṃ śubhalakṣaṇam || 1 ||

පහන් වූ රාත්‍රියේ, පළල් වක්ෂස්ථල ඇති, මහත් කීර්තිය ඇති රාම තෙම ශුභ ලක්ෂණ ඇති සෞමිත්‍රි වූ ලක්ෂ්මණයාට මෙසේ කීවේය. ^AI

ప్రభాతకాలం రాగా, విశాలమైన వక్షస్థలం కలిగిన, మహాయశస్వి అయిన రాముడు శుభలక్షణుడైన సౌమిత్రి అయిన లక్ష్మణుడిని ఉద్దేశించి ఇలా పలికాడు. ^AI

Shloka 2

ಭಾಸ್ಕರೋದಯಕಾಲೋಽಯಂ ಗತಾ ಭಗವತೀ ನಿಶಾ ।
ಅಸೌ ಸುಕೃಷ್ಣೋ ವಿಹಗಃ ಕೋಕಿಲಸ್ತಾತ ಕೂಜತಿ ॥ 2 ॥

bhāskarodayakālo'yaṃ gatā bhagavatī niśā |
asau sukṛṣṇo vihagaḥ kokilastāta kūjati || 2 ||

හිරු උදාවන කාලය මෙයයි; භගවත් වූ රාත්‍රිය ගියාය. ප්‍රිය බාලය, මේ අතිශය කෘෂ්ණ වූ පක්ෂියා වූ කෝකිලයා කූජනය කරයි. ^AI

ఓ తాతా, ఇది సూర్యోదయ సమయం; పవిత్రమైన రాత్రి గడిచిపోయింది. ఇదిగో ఆ నల్లని పక్షి, కోకిల, కూస్తోంది. ^AI

Shloka 3

ಬರ್ಹಿಣಾನಾಂ ಚ ನಿರ್ಘೋಷಃ ಶ್ರೂಯತೇ ನದತಾಂ ವನೇ ।
ತರಾಮ ಜಾಹ್ನವೀಂ ಸೌಮ್ಯ ಶೀಘ್ರಗಾಂ ಸಾಗರಙ್ಗಮಾಮ್ ॥ 3 ॥

barhiṇānāṃ ca nirghoṣaḥ śrūyate nadatāṃ vane |
tarāma jāhnavīṃ saumya śīghragāṃ sāgaraṅgamām || 3 ||

වනයෙහි නාද කරන මොනරුන්ගේ හඬද ඇසේ. සෞම්‍යය, සාගරයට යන වේගයෙන් ගමන් කරන ජාහ්නවී ගංගාව අපි තරණය කරමු. ^AI

అడవిలో అరుస్తున్న నెమళ్ల ధ్వని వినిపిస్తోంది. ఓ సౌమ్యా, వేగంగా ప్రవహించి సముద్రంలో కలిసే గంగానదిని దాటుదాం. ^AI

Shloka 4

ವಿಜ್ಞಾಯ ರಾಮಸ್ಯ ವಚಃ ಸೌಮಿತ್ರಿರ್ಮಿತ್ರನನ್ದನಃ ।
ಗುಹಮಾಮನ್ತ್ರ್ಯ ಸೂತಂ ಚ ಸೋಽತಿಷ್ಠದ್ಭ್ರಾತುರಗ್ರತಃ ॥ 4 ॥

vijñāya rāmasya vacaḥ saumitrirmitranandanaḥ |
guhamāmantrya sūtaṃ ca so'tiṣṭhadbhrāturagrataḥ || 4 ||

රාමගේ වචනය දැනගත් මිත්‍රයන් සතුටු කරන සෞමිත්‍රි තෙම ගුහයාට හා සූතයාට ආරාධනා කොට සහෝදරයා ඉදිරියෙහි සිටගත්තේය. ^AI

రాముని మాటలను తెలుసుకుని, మిత్రులను సంతోషపెట్టే సౌమిత్రి గుహుడిని మరియు సూతుడిని పిలిచి, తన అన్నగారి ముందు నిలబడ్డాడు. ^AI

Shloka 5

ಸ ತು ರಾಮಸ್ಯ ವಚನಂ ನಿಶಮ್ಯ ಪ್ರತಿಗೃಹ್ಯ ಚ ।
ಸ್ಥಪತಿಸ್ತೂರ್ಣಮಾಹೂಯ ಸಚಿವಾನಿದಮಬ್ರವೀತ್ ॥ 5 ॥

sa tu rāmasya vacanaṃ niśamya pratigṛhya ca |
sthapatistūrṇamāhūya sacivānidamabravīt || 5 ||

ඔහු රාමගේ වචනය අසා පිළිගෙන, නාවික ශිල්පියා ඉක්මනින් කැඳවා ඇමතිවරුන්ට මෙසේ කීවේය. ^AI

అతను రాముని మాటలను విని అంగీకరించి, వడ్రంగిని వెంటనే పిలిపించి తన మంత్రులతో ఇలా అన్నాడు. ^AI

Shloka 6

ಅಸ್ಯ ವಾಹನಸಂಯುಕ್ತಾಂ ಕರ್ಣಗ್ರಾಹವತೀಂ ಶುಭಾಮ್ ।
ಸುಪ್ರತಾರಾಂ ದೃಢಾಂ ತೀರ್ಥೇ ಶೀಘ್ರಂ ನಾವಮುಪಾಹರ ॥ 6 ॥

asya vāhanasaṃyuktāṃ karṇagrāhavatīṃ śubhām |
supratārāṃ dṛḍhāṃ tīrthe śīghraṃ nāvamupāhara || 6 ||

වාහන යෙදූ, සුක්කානම් ඇති, ශුභ වූ, පහසුවෙන් තරණය කළ හැකි, ශක්තිමත් නෞකාවක් ඉක්මනින් තීර්ථයට ගෙනෙන්න. ^AI

వాహనాలతో కూడినది, తాళ్లు కలిగినది, బాగా దాటగలిగేది, గట్టిది అయిన శుభమైన పడవను తీరం వద్దకు వెంటనే తీసుకురా. ^AI

Shloka 7

ತಂ ನಿಶಮ್ಯ ಸಮಾದೇಶಂ ಗುಹಾಮಾತ್ಯಗಣೋ ಮಹಾನ್ ।
ಉಪೋಹ್ಯ ರುಚಿರಾಂ ನಾವಂ ಗುಹಾಯ ಪ್ರತ್ಯವೇದಯತ್ ॥ 7 ॥

taṃ niśamya samādeśaṃ guhāmātyagaṇo mahān |
upohya rucirāṃ nāvaṃ guhāya pratyavedayat || 7 ||

එම අණ අසා ගුහගේ මහත් ඇමති සමූහයා රමණීය නෞකාවක් ගෙනැවිත් ගුහයාට දැන්වූහ. ^AI

ఆ ఆజ్ఞను విని, గుహుని పెద్ద మంత్రిసమూహం అందమైన పడవను తీసుకువచ్చి గుహునికి తెలియజేసింది. ^AI

Shloka 8

ತತಃ ಸ ಪ್ರಾಞ್ಜಲಿರ್ಭೂತ್ವಾ ಗುಹೋ ರಾಘವಮಬ್ರವೀತ್ ।
ಉಪಸ್ಥಿತೇಯಂ ನೌರ್ದೇವ ಭೂಯಃ ಕಿಂ ಕರವಾಣಿ ತೇ ॥ 8 ॥

tataḥ sa prāñjalirbhūtvā guho rāghavamabravīt |
upasthiteyaṃ naurdeva bhūyaḥ kiṃ karavāṇi te || 8 ||

ඉන්පසු ගුහ තෙම ඇඳිලි බැඳ රාඝවයාට මෙසේ කීවේය: දේවය, මේ නෞකාව පැමිණ ඇත; ඔබට තවත් කුමක් කරම්ද? ^AI

అప్పుడు గుహుడు చేతులు జోడించి రాఘవుడిని ఇలా అన్నాడు: ఓ దేవా, ఈ పడవ సిద్ధంగా ఉంది; ఇక మీకు ఏమి చేయాలి? ^AI

Shloka 9

ತವಾಮರಸುತಪ್ರಖ್ಯ ತರ್ತುಂ ಸಾಗರಗಾಂ ನದೀಮ್ ।
ನೌರಿಯಂ ಪುರುಷವ್ಯಾಘ್ರ ತಾಂ ತ್ವಮಾರೋಹ ಸುವ್ರತ ॥ 9 ॥

tavāmarasutaprakhya tartuṃ sāgaragāṃ nadīm |
nauriyaṃ puruṣavyāghra tāṃ tvamāroha suvrata || 9 ||

අමර දෙවියන්ගේ පුත්‍රයාට සමාන ඔබ, සාගරයට ගලා යන ගංගාව තරණය කිරීම සඳහා මේ නැව ගන්න; පුරුෂ ව්‍යාඝ්‍රය, ඔබ එයට නැගෙන්න; යහපත් ව්‍රතයෙන් යුත් තැනැත්ත. ^AI

ఓ అమరపుత్రుని వంటి మహాపురుషా, ఓ పురుషవ్యాఘ్రా, ఓ సువ్రతా, సముద్రంలోకి ప్రవహించే ఈ నదిని దాటడానికి ఈ పడవ సిద్ధంగా ఉంది; దీనిని నీవు ఎక్కుము. ^AI

Shloka 10

ಅಥೋವಾಚ ಮಹಾತೇಜಾ ರಾಮೋ ಗುಹಮಿದಂ ವಚಃ ।
ಕೃತಕಾಮೋಽಸ್ಮಿ ಭವತಾ ಶೀಘ್ರಮಾರೋಪ್ಯತಾಮಿತಿ ॥ 10 ॥

athovāca mahātejā rāmo guhamidaṃ vacaḥ |
kṛtakāmo'smi bhavatā śīghramāropyatāmiti || 10 ||

එවිට මහා තේජස් ඇති රාම ගුහාට මෙසේ කීවේය: 'ඔබ විසින් මාගේ අභිප්‍රාය ඉටු කරන ලදී; ඉක්මනින් නැව නංවන්න.' ^AI

అప్పుడు మహాతేజస్వి అయిన రాముడు గుహతో ఈ మాటలు పలికాడు: "నీ వల్ల నా కోరిక నెరవేరింది; త్వరగా నన్ను పడవ ఎక్కించుము." ^AI

Shloka 11

ತತಃ ಕಲಾಪಾನ್ ಸನ್ನಹ್ಯ ಖಡ್ಗೌ ಬಧ್ವಾ ಚ ಧನ್ವಿನೌ ।
ಜಗ್ಮತುರ್ಯೇನ ತೌ ಗಙ್ಗಾಂ ಸೀತಯಾ ಸಹ ರಾಘವೌ ॥ 11 ॥

tataḥ kalāpān sannahya khaḍgau badhvā ca dhanvinau |
jagmaturyena tau gaṅgāṃ sītayā saha rāghavau || 11 ||

ඉන්පසු රාඝවයන් දෙදෙනා තම ඊතල කළඹවල් බැඳ, දුනු දරා, කඩු බැඳ, සීතා සමඟ ගංගාව දෙසට ගියහ. ^AI

అప్పుడు తమ అంబులపొదులు కట్టుకొని, ఖడ్గాలు కట్టి, ధనుస్సులు ధరించిన ఆ రాఘవులు సీతతో కలిసి గంగ ఉన్న వైపు వెళ్ళారు. ^AI

Shloka 12

ರಾಮಮೇವ ತು ಧರ್ಮಜ್ಞಮುಪಗಮ್ಯ ವಿನೀತವತ್ ।
ಕಿಮಹಂ ಕರವಾಣೀತಿ ಸೂತಃ ಪ್ರಾಞ್ಜಲಿರಬ್ರವೀತ್ ॥ 12 ॥

rāmameva tu dharmajñamupagamya vinītavat |
kimahaṃ karavāṇīti sūtaḥ prāñjalirabravīt || 12 ||

එවිට රියදුරු ධර්මය දන්නා රාම වෙත විනීත ලෙස එළඹ, ඇඳිලි බැඳ, 'මම කුමක් කළ යුතුද?' යැයි ඇසීය. ^AI

ధర్మజ్ఞుడైన రాముని సమీపించి, సారథి వినయంగా చేతులు జోడించి, "నేను ఏమి చేయాలి?" అని అడిగాడు. ^AI

Shloka 13

ತತೋಽಬ್ರವೀದ್ದಾಶರಥಿಃ ಸುಮನ್ತ್ರಂ ಸ್ಪೃಶನ್ ಕರೇಣೋತ್ತಮದಕ್ಷಿಣೇನ ।
ಸುಮನ್ತ್ರ ಶೀಘ್ರಂ ಪುನರೇವ ಯಾಹಿ ರಾಜ್ಞಃ ಸಕಾಶೇ ಭವ ಚಾಪ್ರಮತ್ತಃ ॥ 13 ॥

tato'bravīddāśarathiḥ sumantraṃ spṛśan kareṇottamadakṣiṇena |
sumantra śīghraṃ punareva yāhi rājñaḥ sakāśe bhava cāpramattaḥ || 13 ||

එවිට දශරථ පුත්‍රයා තම උතුම් දකුණු අතින් සුමන්ත්‍රගේ අත ස්පර්ශ කරමින් මෙසේ කීවේය: 'සුමන්ත්‍ර, ඉක්මනින් නැවත යන්න; රජු අසලට ගොස් අප්‍රමාදව සිටින්න.' ^AI

అప్పుడు దశరథపుత్రుడు తన కుడిచేతితో సుమంత్రుని తాకి ఇలా అన్నాడు: "సుమంత్రా, త్వరగా మరల రాజు వద్దకే వెళ్ళుము; అప్రమత్తుడవై ఉండుము." ^AI

Shloka 14

ನಿವರ್ತಸ್ವೇತ್ಯುವಾಚೈವ ಹ್ಯೇತಾವದ್ಧಿ ಕೃತಂ ಮಮ ।
ರಥಂ ವಿಹಾಯ ಪದ್ಭ್ಯಾಂ ತು ಗಮಿಷ್ಯಾಮಿ ಮಹಾವನಮ್ ॥ 14 ॥

nivartasvetyuvācaiva hyetāvaddhi kṛtaṃ mama |
rathaṃ vihāya padbhyāṃ tu gamiṣyāmi mahāvanam || 14 ||

'ආපසු හැරෙන්න' යැයි ඔහු කීවේය; මට එපමණක් ප්‍රමාණවත්ය. රථය අත්හැර මම පයින් මහා වනයට යමි. ^AI

"మరలిపో" అని అతడు చెప్పాడు; ఇంతటితో నా పని పూర్తయింది. రథాన్ని విడిచి నేను కాలినడకనే మహావనానికి వెళ్తాను. ^AI

Shloka 15

ಆತ್ಮಾನಂ ತ್ವಭ್ಯನುಜ್ಞಾತಮವೇಕ್ಷ್ಯಾರ್ತಃ ಸ ಸಾರಥಿಃ ।
ಸುಮನ್ತ್ರಃ ಪುರುಷವ್ಯಾಘ್ರಮೈಕ್ಷ್ವಾಕಮಿದಮಬ್ರವೀತ್ ॥ 15 ॥

ātmānaṃ tvabhyanujñātamavekṣyārtaḥ sa sārathiḥ |
sumantraḥ puruṣavyāghramaikṣvākamidamabravīt || 15 ||

තමාට අවසර දෙන ලද බව දැක, දුකට පත් රියදුරු සුමන්ත්‍ර පුරුෂ ව්‍යාඝ්‍රයා වූ ඉක්ෂ්වාකු පුත්‍රයාට මෙසේ කීවේය. ^AI

తనను అనుమతించినట్లు గ్రహించి, దుఃఖితుడైన ఆ సారథి సుమంత్రుడు పురుషవ్యాఘ్రుడైన ఇక్ష్వాకు వంశీయునితో ఇలా అన్నాడు. ^AI

Shloka 16

ನಾತಿಕ್ರಾನ್ತಮಿದಂ ಲೋಕೇ ಪುರುಷೇಣೇಹ ಕೇನಚಿತ್ ।
ತವ ಸಭ್ರಾತೃಭಾರ್ಯಸ್ಯ ವಾಸಃ ಪ್ರಾಕೃತವದ್ವನೇ ॥ 16 ॥

nātikrāntamidaṃ loke puruṣeṇeha kenacit |
tava sabhrātṛbhāryasya vāsaḥ prākṛtavadvane || 16 ||

'මෙලොව කිසිම පුරුෂයෙකු විසින් මෙය ඉක්මවා නොගොස් ඇත; සහෝදරයා සහ බිරිඳ සමඟ ඔබ සාමාන්‍ය මිනිසෙකු මෙන් වනයේ වාසය කිරීම.' ^AI

"ఈ లోకంలో ఏ పురుషుడూ ఇంతవరకు చేయనిది — తన సోదరుడు మరియు భార్యతో కలిసి అడవిలో సామాన్యుని వలె నివసించడం — నీవు చేస్తున్నావు." ^AI

Shloka 17

ನ ಮನ್ಯೇ ಬ್ರಹ್ಮಚರ್ಯೇಽಸ್ತಿ ಸ್ವಧೀತೇ ವಾ ಫಲೋದಯಃ ।
ಮಾರ್ದವಾರ್ಜವಯೋರ್ವಾಪಿ ತ್ವಾಂ ಚೇದ್ವ್ಯಸನಮಾಗತಮ್ ॥ 17 ॥

na manye brahmacarye'sti svadhīte vā phalodayaḥ |
mārdavārjavayorvāpi tvāṃ cedvyasanamāgatam || 17 ||

බ්‍රහ්මචර්යයෙහි හෝ තමා ඉගෙන ගත් වේදයෙහි හෝ මෘදු බව හා අවංක බව යන ගුණවල හෝ ඵලයක් ඇතැයි මම නොසිතමි — ඔබට විපතක් පැමිණියේ නම්. ^AI

బ్రహ్మచర్యంలో గానీ, చదువుకోవడంలో గానీ ఫలితం ఉంటుందని నేను అనుకోవడం లేదు; మృదుత్వంలో గానీ, ఋజుత్వంలో గానీ కూడా ఫలం లేదు — ఒకవేళ నీకు ఆపద కలిగితే. ^AI

Shloka 18

ಸಹ ರಾಘವ ವೈದೇಹ್ಯಾ ಭ್ರಾತ್ರಾ ಚೈವ ವನೇ ವಸನ್ ।
ತ್ವಂ ಗತಿಂ ಪ್ರಾಪ್ಸ್ಯಸೇ ವೀರ ತ್ರೀನ್ ಲೋಕಾಂಸ್ತು ಜಯನ್ನಿವ ॥ 18 ॥

saha rāghava vaidehyā bhrātrā caiva vane vasan |
tvaṃ gatiṃ prāpsyase vīra trīn lokāṃstu jayanniva || 18 ||

රාඝවය, සීතා දේවිය සමඟ ද, සහෝදරයා සමඟ ද වනයෙහි වාසය කරමින්, වීරය, ලෝක තුන ජය ගන්නාක් මෙන් ඔබ ගති ලබන්නෙහිය. ^AI

ఓ రాఘవా, వైదేహితోను, సోదరునితోను కలిసి అడవిలో నివసిస్తూ, ఓ వీరా, మూడు లోకాలను జయిస్తున్నట్లుగానే నీవు గొప్ప గతిని పొందుతావు. ^AI

Shloka 19

ವಯಂ ಖಲು ಹತಾ ರಾಮ ಯೇ ತ್ವಯಾಪ್ಯುಪವಞ್ಚಿತಾಃ ।
ಕೈಕೇಯ್ಯಾ ವಶಮೇಷ್ಯಾಮಃ ಪಾಪಾಯಾ ದುಃಖಭಾಗಿನಃ ॥ 19 ॥

vayaṃ khalu hatā rāma ye tvayāpyupavañcitāḥ |
kaikeyyā vaśameṣyāmaḥ pāpāyā duḥkhabhāginaḥ || 19 ||

රාම, ඔබ විසින්ම රැවටුණු අපි සැබවින්ම විනාශ වූවෝ වෙමු. දුක්බර වූ අපි පව්කාරී කෛකේයියගේ වසඟයට පත් වන්නෙමු. ^AI

ఓ రామా, నిజంగా మేము చంపబడ్డాము; నీచేత కూడా మోసగించబడినవారము; పాపాత్మురాలైన కైకేయి వశానికి వచ్చి దుఃఖానికి భాగస్వాములమవుతాము. ^AI

ಇತಿ ಬ್ರುವನ್ನಾತ್ಮಸಮಂ ಸುಮನ್ತ್ರಃ ಸಾರಥಿಸ್ತದಾ ।
ದೃಷ್ಟ್ವಾ ದೂರಗತಂ ರಾಮಂ ದುಃಖಾರ್ತೋ ರುರುದೇ ಚಿರಮ್ ॥ 20 ॥

Shloka 21

ತತಸ್ತು ವಿಗತೇ ಬಾಷ್ಪೇ ಸೂತಂ ಸ್ಪೃಷ್ಟೋದಕಂ ಶುಚಿಮ್ ।
ರಾಮಸ್ತು ಮಧುರಂ ವಾಕ್ಯಂ ಪುನಃ ಪುನರುವಾಚ ತಮ್ ॥ 21 ॥

tatastu vigate bāṣpe sūtaṃ spṛṣṭodakaṃ śucim |
rāmastu madhuraṃ vākyaṃ punaḥ punaruvāca tam || 21 ||

ඉන්පසු කඳුළු නිම වූ කල, පවිත්‍ර වූ, ජලය ඉස පිරිසිදු කරන ලද සාරථියාට රාම යළි යළිත් මිහිරි වචන කීවේය. ^AI

అప్పుడు కన్నీరు తొలగిపోగానే, శుచియైన సూతునికి ఉదకాన్ని తాకించి, రాముడు మళ్లీ మళ్లీ అతనితో మధురమైన మాటలు పలికాడు. ^AI

Shloka 22

ಇಕ್ಷ್ವಾಕೂಣಾಂ ತ್ವಯಾ ತುಲ್ಯಂ ಸುಹೃದಂ ನೋಪಲಕ್ಷಯೇ ।
ಯಥಾ ದಶರಥೋ ರಾಜಾ ಮಾಂ ನ ಶೋಚೇತ್ತಥಾ ಕುರು ॥ 22 ॥

ikṣvākūṇāṃ tvayā tulyaṃ suhṛdaṃ nopalakṣaye |
yathā daśaratho rājā māṃ na śocettathā kuru || 22 ||

ඉක්ෂ්වාකු රජ පරපුරට ඔබ හා සමාන හිතවතෙකු මම නොදකිමි. දශරථ රජු මා ගැන ශෝක නොවන පරිද්දෙන් ඔබ කටයුතු කරන්න. ^AI

ఇక్ష్వాకు వంశస్థులకు నీతో సమానమైన హితుడిని నేను చూడలేదు. దశరథ మహారాజు నా కోసం ఎలా దుఃఖించకుండా ఉంటాడో అలా చేయి. ^AI

Shloka 23

ಶೋಕೋಪಹತಚೇತಾಶ್ಚ ವೃದ್ಧಶ್ಚ ಜಗತೀಪತಿಃ ।
ಕಾಮಭಾವಾವಸನ್ನಶ್ಚ ತಸ್ಮಾದೇತದ್ಬ್ರವೀಮಿ ತೇ ॥ 23 ॥

śokopahatacetāśca vṛddhaśca jagatīpatiḥ |
kāmabhāvāvasannaśca tasmādetadbravīmi te || 23 ||

ශෝකයෙන් සිත පීඩිත වූ, වයෝවෘද්ධ වූ, ලෝකයේ පාලක වූ ඔහු කාමයෙහි ඇල්ම නිසා වැටී සිටින්නේය. එබැවින් මම මෙය ඔබට කියමි. ^AI

శోకంతో మనస్సు కలత చెందినవాడు, వృద్ధుడు, భూమికి ప్రభువు అయిన ఆయన కోరికల భారంతో కృంగిపోయాడు; అందుకే ఇది నీతో చెబుతున్నాను. ^AI

Shloka 24

ಯದ್ಯದಾಜ್ಞಾಪಯೇತ್ಕಿಞ್ಚಿತ್ಸ ಮಹಾತ್ಮಾ ಮಹೀಪತಿಃ ।
ಕೈಕೇಯ್ಯಾಃ ಪ್ರಿಯಕಾಮಾರ್ಥಂ ಕಾರ್ಯಂ ತದವಿಕಾಙ್ಕ್ಷಯಾ ॥ 24 ॥

yadyadājñāpayetkiñcitsa mahātmā mahīpatiḥ |
kaikeyyāḥ priyakāmārthaṃ kāryaṃ tadavikāṅkṣayā || 24 ||

ඒ මහාත්ම, රජු කෛකේයියගේ ප්‍රියය පිණිස කිසිවක් අණ කරන්නේ නම්, එය පැකිලීමකින් තොරව ඉටු කළ යුතුය. ^AI

ఆ మహాత్ముడైన మహీపతి కైకేయి ప్రియాన్ని కోరి ఏది ఆజ్ఞాపించినా, దానిని సందేహం లేకుండా చేయాలి. ^AI

Shloka 25

ಏತದರ್ಥಂ ಹಿ ರಾಜ್ಯಾನಿ ಪ್ರಶಾಸತಿ ನರೇಶ್ವರಾಃ ।
ಯದೇಷಾಂ ಸರ್ವಕೃತ್ಯೇಷು ಮನೋ ನ ಪ್ರತಿಹನ್ಯತೇ ॥ 25 ॥

etadarthaṃ hi rājyāni praśāsati nareśvarāḥ |
yadeṣāṃ sarvakṛtyeṣu mano na pratihanyate || 25 ||

රජවරුන් රාජ්‍ය පාලනය කරන්නේ මේ අර්ථය පිණිසය — ඔවුන්ගේ සියලු කටයුතුවලදී සිත බාධාවකට පත් නොවන පිණිසය. ^AI

రాజులు రాజ్యాలను పాలించేది ఈ కారణం కోసమే — వారి సమస్త కార్యాలలో వారి మనస్సు ఎటువంటి అడ్డంకిని పొందకుండా ఉండాలని. ^AI

Shloka 26

ಯದ್ಯಥಾ ಸ ಮಹಾರಾಜೋ ನಾಲೀಕಮಧಿಗಚ್ಛತಿ ।
ನ ಚ ತಾಮ್ಯತಿ ದುಃಖೇನ ಸುಮನ್ತ್ರ ಕುರು ತತ್ತಥಾ ॥ 26 ॥

yadyathā sa mahārājo nālīkamadhigacchati |
na ca tāmyati duḥkhena sumantra kuru tattathā || 26 ||

මහරජතුමා එම දුකට පත් නොවන පරිද්දෙන් ද, එම දුකින් පීඩා නොවන පරිද්දෙන් ද, සුමන්ත්‍ර, ඔබ එසේ කරන්න. ^AI

ఓ సుమంత్రా, ఆ మహారాజు ఎలాగైతే దుఃఖబాణాన్ని (బాధను) పొందకుండా ఉంటాడో, ఎలాగైతే దుఃఖంతో వేదన చెందకుండా ఉంటాడో, అలాగే చేయుము. ^AI

Shloka 27

ಅದೃಷ್ಟದುಃಖಂ ರಾಜಾನಂ ವೃದ್ಧಮಾರ್ಯಂ ಜಿತೇನ್ದ್ರಿಯಮ್ ।
ಬ್ರೂಯಾಸ್ತ್ವಮಭಿವಾದ್ಯೈವ ಮಮ ಹೇತೋರಿದಂ ವಚಃ ॥ 27 ॥

adṛṣṭaduḥkhaṃ rājānaṃ vṛddhamāryaṃ jitendriyam |
brūyāstvamabhivādyaiva mama hetoridaṃ vacaḥ || 27 ||

නොදුටු දුක් ඇති, වෘද්ධ, ආර්ය, ජිතේන්ද්‍රිය වූ රජතුමාට ඔබ වැඳ, මා වෙනුවෙන් මේ වචනය කියන්න. ^AI

ఎప్పుడూ దుఃఖాన్ని చూడని, వృద్ధుడైన, ఆర్యుడైన, జితేంద్రియుడైన ఆ రాజును నమస్కరించి, నా కొరకు ఈ మాటను చెప్పుము. ^AI

Shloka 28

ನೈವಾಹಮನುಶೋಚಾಮಿ ಲಕ್ಷ್ಮಣೋ ನ ಚ ಮೈಥಿಲೀ ।
ಅಯೋಧ್ಯಾಯಾಶ್ಚ್ಯುತಾಶ್ಚೇತಿ ವನೇ ವತ್ಸ್ಯಾಮಹೇತಿ ಚ ॥ 28 ॥

naivāhamanuśocāmi lakṣmaṇo na ca maithilī |
ayodhyāyāścyutāśceti vane vatsyāmaheti ca || 28 ||

මම හෝ ලක්ෂ්මණ හෝ මෛථිලී හෝ අයෝධ්‍යාවෙන් පිටව ගියෙමුයයි හෝ වනයේ වාසය කරමුයයි හෝ ශෝක නොවෙමු. ^AI

నేను గానీ, లక్ష్మణుడు గానీ, మైథిలి (సీత) గానీ అయోధ్యను విడిచిపెట్టామని, అడవిలో నివసిస్తామని దుఃఖపడటం లేదు. ^AI

Shloka 29

ಚತುರ್ದಶಸು ವರ್ಷೇಷು ನಿವೃತ್ತೇಷು ಪುನಃ ಪುನಃ ।
ಲಕ್ಷ್ಮಣಂ ಮಾಂ ಚ ಸೀತಾಂ ಚ ದ್ರಕ್ಷ್ಯಸೇ ಕ್ಷಿಪ್ರಮಾಗತಾನ್ ॥ 29 ॥

caturdaśasu varṣeṣu nivṛtteṣu punaḥ punaḥ |
lakṣmaṇaṃ māṃ ca sītāṃ ca drakṣyase kṣipramāgatān || 29 ||

දහහතර වර්ෂ ගත වූ පසු නැවත නැවත ලක්ෂ්මණ, මා සහ සීතා ඉක්මනින් පැමිණි අයුරු ඔබ දකින්නෙහිය. ^AI

పద్నాలుగు సంవత్సరాలు గడిచిన తర్వాత, తిరిగి తిరిగి, లక్ష్మణుడిని, నన్ను, సీతను త్వరగా వచ్చినవారిగా చూస్తావు. ^AI

Shloka 30

ಏವಮುಕ್ತ್ವಾ ತು ರಾಜಾನಂ ಮಾತರಂ ಚ ಸುಮನ್ತ್ರ ಮೇ ।
ಅನ್ಯಾಶ್ಚ ದೇವೀಸ್ಸಹಿತಾಃ ಕೈಕೇಯೀಂ ಚ ಪುನಃ ಪುನಃ ॥ 30 ॥

evamuktvā tu rājānaṃ mātaraṃ ca sumantra me |
anyāśca devīssahitāḥ kaikeyīṃ ca punaḥ punaḥ || 30 ||

සුමන්ත්‍ර, එසේ රජතුමාට ද, මාගේ මවට ද, අනෙක් දේවීන්ට ද, කෛකේයීට ද නැවත නැවත කියා, ^AI

ఓ సుమంత్రా, ఈ విధంగా రాజుతోను, నా తల్లితోను, ఇతర రాణులతో సహితంగా కైకేయితోను మాట్లాడి, తిరిగి తిరిగి (చెప్పుము). ^AI

Shloka 31

ಆರೋಗ್ಯಂ ಬ್ರೂಹಿ ಕೌಶಲ್ಯಾಮಥ ಪಾದಾಭಿವನ್ದನಮ್ ।
ಸೀತಾಯಾ ಮಮ ಚಾಽಽರ್ಯಸ್ಯ ವಚನಾಲ್ಲಕ್ಷ್ಮಣಸ್ಯ ಚ ॥ 31 ॥

ārogyaṃ brūhi kauśalyāmatha pādābhivandanam |
sītāyā mama cā''ryasya vacanāllakṣmaṇasya ca || 31 ||

කෞශල්‍යාට සුවපත් බව කියන්න; පසුව පාද වන්දනා කරන්න; සීතාගේ, මාගේ, ආර්‍ය ලක්ෂ්මණගේ වචනයෙන් ද කියන්න. ^AI

కౌసల్యకు ఆరోగ్యాన్ని చెప్పుము, తర్వాత పాద నమస్కారం చెప్పుము; సీత, నా, ఆర్యుడు (లక్ష్మణుడు) యొక్క మాటలను కూడా చెప్పుము. ^AI

Shloka 32

ಬ್ರೂಯಾಶ್ಚ ಹಿ ಮಹಾರಾಜಂ ಭರತಂ ಕ್ಷಿಪ್ರಮಾನಯ ।
ಆಗತಶ್ಚಾಪಿ ಭರತಃ ಸ್ಥಾಪ್ಯೋ ನೃಪಮತೇ ಪದೇ ॥ 32 ॥

brūyāśca hi mahārājaṃ bharataṃ kṣipramānaya |
āgataścāpi bharataḥ sthāpyo nṛpamate pade || 32 ||

මහරජතුමාට භරත ඉක්මනින් ගෙන්වන්නැයි කියන්න; භරත පැමිණි පසු රජුගේ අදහසට අනුව රාජ්‍ය පදවියේ තැබිය යුතුය. ^AI

మహారాజుతో ఇలా చెప్పుము: భరతుడిని త్వరగా రప్పించుము; భరతుడు వచ్చిన తర్వాత రాజు అభిప్రాయం ప్రకారం అతనిని పదవిలో నిలబెట్టుము. ^AI

Shloka 33

ಭರತಂ ಚ ಪರಿಷ್ವಜ್ಯ ಯೌವರಾಜ್ಯೇಽಭಿಷಿಚ್ಯ ಚ ।
ಅಸ್ಮತ್ಸನ್ತಾಪಜಂ ದುಃಖಂ ನ ತ್ವಾಮಭಿಭವಿಷ್ಯತಿ ॥ 33 ॥

bharataṃ ca pariṣvajya yauvarājye'bhiṣicya ca |
asmatsantāpajaṃ duḥkhaṃ na tvāmabhibhaviṣyati || 33 ||

භරත බදාගෙන යුවරජ පදවියේ අභිෂේක කළ පසු, අපගේ සන්තාපයෙන් ඇතිවන දුක ඔබට ඉක්මවා නොයනු ඇත. ^AI

భరతుడిని కౌగిలించుకొని, యువరాజ్యంలో అభిషేకించిన తర్వాత, మా సంతాపం నుండి పుట్టిన దుఃఖం నిన్ను ఆవరించదు. ^AI

Shloka 34

ಭರತಶ್ಚಾಪಿ ವಕ್ತವ್ಯೋ ಯಥಾ ರಾಜನಿ ವರ್ತಸೇ ।
ತಥಾ ಮಾತೃಷು ವರ್ತೇಥಾಃ ಸರ್ವಾಸ್ವೇವಾವಿಶೇಷತಃ ॥ 34 ॥

bharataścāpi vaktavyo yathā rājani vartase |
tathā mātṛṣu vartethāḥ sarvāsvevāviśeṣataḥ || 34 ||

භරතට ද මෙසේ කිව යුතුය: ඔබ රජු කෙරෙහි කෙසේ හැසිරෙන්නේ ද, එසේ ම සියලු මව්වරුන් කෙරෙහි ද වෙනසක් නැතිව හැසිරෙන්න. ^AI

భరతుడితో కూడా ఇలా చెప్పవలెను — రాజు (తండ్రి) పట్ల ఎలా ప్రవర్తిస్తున్నావో, అలాగే తల్లులందరి పట్లను ఏ భేదమూ లేకుండా ప్రవర్తించుము. ^AI

Shloka 35

ತಾತಸ್ಯ ಪ್ರಿಯಕಾಮೇನ ಯೌವರಾಜ್ಯಮಪೇಕ್ಷತಾ ।
ಲೋಕಯೋರುಭಯೋಃ ಶಕ್ಯಂ ತ್ವಯಾ ಯತ್ಸುಖಮೇಧಿತುಮ್ ॥ 35 ॥

tātasya priyakāmena yauvarājyamapekṣatā |
lokayorubhayoḥ śakyaṃ tvayā yatsukhamedhitum || 35 ||

පියාණන්ගේ ප්‍රියය කැමැත්තෙන් යුවරජ තනතුර අපේක්ෂා කරන්නා වූ ඔබ විසින් ලෝක දෙකෙහි ම සුවය උපදවා ගැනීම කළ හැකි ය. ^AI

తండ్రి యొక్క ప్రియమును కోరుతూ, యువరాజ్యమును ఆశిస్తూ, లోకముల రెండింటిలోను (ఇహపరలోకములలో) నీవు సుఖమును పొందగలవు. ^AI

Shloka 36

ನಿವರ್ತ್ಯಮಾನೋ ರಾಮೇಣ ಸುಮನ್ತ್ರಃ ಶೋಕಕರ್ಶಿತಃ ।
ತತ್ಸರ್ವಂ ವಚನಂ ಶ್ರುತ್ವಾ ಸ್ನೇಹಾತ್ಕಾಕುತ್ಸ್ಥಮಬ್ರವೀತ್ ॥ 36 ॥

nivartyamāno rāmeṇa sumantraḥ śokakarśitaḥ |
tatsarvaṃ vacanaṃ śrutvā snehātkākutsthamabravīt || 36 ||

රාම විසින් නවතා ලනු ලබන සුමන්ත්‍ර තෙම ශෝකයෙන් වෙහෙසට පත්ව, එම සියලු වචන අසා ස්නේහයෙන් කකුත්ස්ථ (රාම) අමතා කීවේ ය. ^AI

రామునిచే వెనుకకు మరలించబడుతున్న సుమంత్రుడు శోకముచే కృశించి, ఆ మాటలన్నింటినీ విని, స్నేహముతో కాకుత్స్థుని (రాముని) చూచి ఇలా పలికెను. ^AI

Shloka 37

ಯದಹಂ ನೋಪಚಾರೇಣ ಬ್ರೂಯಾಂ ಸ್ನೇಹಾದವಿಕ್ಲಬಃ ।
ಭಕ್ತಿಮಾನಿತಿ ತತ್ತಾವದ್ವಾಕ್ಯಂ ತ್ವಂ ಕ್ಷನ್ತುಮರ್ಹಸಿ ॥ 37 ॥

yadahaṃ nopacāreṇa brūyāṃ snehādaviklabaḥ |
bhaktimāniti tattāvadvākyaṃ tvaṃ kṣantumarhasi || 37 ||

මම භක්තිමත් බැවින්, ස්නේහයෙන් කලබල නොවී, උපචාරයෙන් තොරව යමක් කියම් නම්, එම වචනය ඔබ ඉවසිය යුතු ය. ^AI

నేను స్నేహముతో, భక్తి కలవాడను కావడంచే, ఎటువంటి సంకోచము లేకుండా ఉపచారముతో (మర్యాదతో) ఏ మాట అనలేదో, ఆ మాటను నీవు క్షమించదగినవాడవు. ^AI

Shloka 38

ಕಥಂ ಹಿ ತ್ವದ್ವಿಹೀನೋಽಹಂ ಪ್ರತಿಯಾಸ್ಯಾಮಿ ತಾಂ ಪುರೀಮ್ ।
ತವ ತಾವದ್ವಿಯೋಗೇನ ಪುತ್ರಶೋಕಾಕುಲಾಮಿವ ॥ 38 ॥

kathaṃ hi tvadvihīno'haṃ pratiyāsyāmi tāṃ purīm |
tava tāvadviyogena putraśokākulāmiva || 38 ||

ඔබෙන් තොර වූ මම එම නගරයට යන්නේ කෙසේ ද? එය ඔබගේ වියෝගයෙන් පුත්‍ර ශෝකයෙන් කැළඹී ඇති ලෙසක් ම වේ. ^AI

నీవు లేని నేను ఆ పట్టణమునకు ఎలా తిరిగి వెళ్ళగలను? నీ వియోగముచే పుత్రశోకముతో కలత చెందినదానివలె ఉన్న ఆ పురిని (ఎలా చూడగలను)? ^AI

Shloka 39

ಸರಾಮಮಪಿ ತಾವನ್ಮೇ ರಥಂ ದೃಷ್ಟ್ವಾ ತದಾ ಜನಃ ।
ವಿನಾ ರಾಮಂ ರಥಂ ದೃಷ್ಟ್ವಾ ವಿದೀರ್ಯೇತಾಪಿ ಸಾ ಪುರೀ ॥ 39 ॥

sarāmamapi tāvanme rathaṃ dṛṣṭvā tadā janaḥ |
vinā rāmaṃ rathaṃ dṛṣṭvā vidīryetāpi sā purī || 39 ||

රාම සමඟ යන මගේ රථය දැක එකල ජනයා එසේ ම වේ; රාම නැතිව රථය දුටු විට එම නගරය පවා පළා යන්නී ය. ^AI

రామునితో కూడిన నా రథమును చూచిన ఆ ప్రజలు, రాముడు లేని రథమును చూచినప్పుడు ఆ పురి కూడా బ్రద్దలైపోవచ్చు. ^AI

Shloka 40

ದೈನ್ಯಂ ಹಿ ನಗರೀ ಗಚ್ಛೇದ್ದೃಷ್ಟ್ವಾ ಶೂನ್ಯಮಿಮಂ ರಥಮ್ ।
ಸೂತಾವಶೇಷಂ ಸ್ವಂ ಸೈನ್ಯಂ ಹತವೀರಮಿವಾಽಹವೇ ॥ 40 ॥

dainyaṃ hi nagarī gaccheddṛṣṭvā śūnyamimaṃ ratham |
sūtāvaśeṣaṃ svaṃ sainyaṃ hatavīramivā'have || 40 ||

මෙම හිස් රථය දැක, රණ බිමෙහි වීරයන් අහිමි වූ තම සේනාව රථාචාර්යයා පමණක් ඉතිරි වූවාක් මෙන් දැක, නගරය දෛන්‍යයට පත් වන්නී ය. ^AI

ఈ శూన్యమైన రథమును చూచి, యుద్ధములో వీరులు హతులైన తన సైన్యము సూతుడు (సారథి) మాత్రమే మిగిలినట్లుగా ఉన్నదానిని చూచి, నగరము దైన్యమును (దుఃఖమును) పొందును. ^AI

Shloka 41

ದೂರೇಽಪಿ ನಿವಸನ್ತಂ ತ್ವಾಂ ಮಾನಸೇನಾಗ್ರತಃ ಸ್ಥಿತಮ್ ।
ಚಿನ್ತಯನ್ತೋಽದ್ಯ ನೂನಂ ತ್ವಾಂ ನಿರಾಹಾರಾಃ ಕೃತಾಃ ಪ್ರಜಾಃ ॥ 41 ॥

dūre'pi nivasantaṃ tvāṃ mānasenāgrataḥ sthitam |
cintayanto'dya nūnaṃ tvāṃ nirāhārāḥ kṛtāḥ prajāḥ || 41 ||

දුර සිට වුව ද වාසය කරන ඔබ, සිතින් ඉදිරියෙහි සිටින ලෙස සිතමින්, අද නියත වශයෙන් ම ප්‍රජාව ආහාර නොගෙන සිටීමට පත් කර ඇත. ^AI

దూరములో నివసిస్తున్నప్పటికీ, మనస్సులో ముందు నిలిచి ఉన్న నిన్ను ధ్యానిస్తూ, ఈ రోజు నిశ్చయముగా ప్రజలు నిరాహారులుగా (ఆహారము తీసుకోకుండా) చేయబడ్డారు. ^AI

Shloka 42

ದೃಷ್ಟಂ ತದ್ಧಿ ತ್ವಯಾ ರಾಮ ಯಾದೃಶಂ ತ್ವತ್ಪ್ರವಾಸನೇ ।
ಪ್ರಜಾನಾಂ ಸಙ್ಕುಲಂ ವೃತ್ತಂ ತ್ವಚ್ಛೋಕಕ್ಲಾನ್ತಚೇತಸಾಮ್ ॥ 42 ॥

dṛṣṭaṃ taddhi tvayā rāma yādṛśaṃ tvatpravāsane |
prajānāṃ saṅkulaṃ vṛttaṃ tvacchokaklāntacetasām || 42 ||

රාම, ඔබ පිටත්ව ගිය කල්හි ඔබේ ශෝකයෙන් සිත් සුන්වූ ප්‍රජාවන්ට සිදු වූ කලබල ස්වභාවය කෙසේද යත්, එය ඔබ විසින්ම දුටුවාහුය. ^AI

రామా, నీవు వనవాసానికి వెళ్ళినప్పుడు నీ శోకంతో క్లాంతమైన మనస్సులు గల ప్రజలు ఎలాంటి సంక్షోభ స్థితిలో ఉన్నారో, ఆ దృశ్యాన్ని నీవు నిజంగానే చూశావు. ^AI

Shloka 43

ಆರ್ತನಾದೋ ಹಿ ಯಃ ಪೌರೈರ್ಮುಕ್ತಸ್ತ್ವದ್ವಿಪ್ರವಾಸನೇ ।
ಸರಥಂ ಮಾಂ ನಿಶಾಮ್ಯೈವ ಕುರ್ಯುಃ ಶತಗುಣಂ ತತಃ ॥ 43 ॥

ārtanādo hi yaḥ paurairmuktastvadvipravāsane |
sarathaṃ māṃ niśāmyaiva kuryuḥ śataguṇaṃ tataḥ || 43 ||

ඔබ පිටත්ව ගිය කල්හි පුරවැසියන් විසින් මුදා හරින ලද දුක්ඛිත හඬ නම්, රථය සහිත මා දැක ඔවුන් එයට වඩා සිය ගුණයකින් වැඩි හඬක් නගනු ඇත. ^AI

నీవు వెళ్ళినప్పుడు పౌరులు పెట్టిన ఆర్తనాదం ఏదైనా ఉంది గనుక, రథంతో కూడిన నన్ను చూసిన మాత్రాన వారు దానికి నూరు రెట్లు ఎక్కువగా చేస్తారు. ^AI

Shloka 44

ಅಹಂ ಕಿಂ ಚಾಪಿ ವಕ್ಷ್ಯಾಮಿ ದೇವೀಂ ತವ ಸುತೋ ಮಯಾ ।
ನೀತೋಽಸೌ ಮಾತುಲಕುಲಂ ಸನ್ತಾಪಂ ಮಾ ಕೃಥಾ ಇತಿ ॥ 44 ॥

ahaṃ kiṃ cāpi vakṣyāmi devīṃ tava suto mayā |
nīto'sau mātulakulaṃ santāpaṃ mā kṛthā iti || 44 ||

මම දේවියට කුමක් කියම්ද? 'ඔබේ පුත්‍රයා මා විසින් මාමාගේ ගෘහයට ගෙන යන ලදී; ඔබ ශෝක නොවන්න' යැයි කියම්ද? ^AI

నేను దేవి (కౌసల్య)తో ఏమి చెప్పగలను? 'నా కుమారుడు నా చేత తీసుకొని పోబడ్డాడు మాతుల గృహానికి, నీవు సంతాపం పొందకు' అని ఎలా చెప్పగలను? ^AI

Shloka 45

ಅಸತ್ಯಮಪಿ ನೈವಾಹಂ ಬ್ರೂಯಾಂ ವಚನಮೀದೃಶಮ್ ।
ಕಥಮಪ್ರಿಯಮೇವಾಹಂ ಬ್ರೂಯಾಂ ಸತ್ಯಮಿದಂ ವಚಃ ॥ 45 ॥

asatyamapi naivāhaṃ brūyāṃ vacanamīdṛśam |
kathamapriyamevāhaṃ brūyāṃ satyamidaṃ vacaḥ || 45 ||

එබඳු වචනයක් අසත්‍ය වුවද මම කිසිසේත් නොකියමි. එසේ නම්, මෙය සත්‍ය වචනය වුවද, අප්‍රිය වචනය මම කෙසේ කියම්ද? ^AI

అసత్యమైనా ఇటువంటి మాటను నేను ఎన్నడూ పలుకను. అప్రియమైనా ఈ సత్యమైన మాటను ఎలా పలుకగలను? ^AI

Shloka 46

ಮಮ ತಾವನ್ನಿಯೋಗಸ್ಥಾಸ್ತ್ವದ್ಬನ್ಧುಜನವಾಹಿನಃ ।
ಕಥಂ ರಥಂ ತ್ವಯಾ ಹೀನಂ ಪ್ರವಕ್ಷ್ಯನ್ತಿ ಹಯೋತ್ತಮಾಃ ॥ 46 ॥

mama tāvanniyogasthāstvadbandhujanavāhinaḥ |
kathaṃ rathaṃ tvayā hīnaṃ pravakṣyanti hayottamāḥ || 46 ||

මාගේ නියෝගයට යටත්ව ඔබේ ඥාතීන් රැගෙන යන ශ්‍රේෂ්ඨ අශ්වයෝ, ඔබෙන් තොර රථය කෙසේ ගෙන යන්නෝද? ^AI

నా ఆజ్ఞకు లోబడి నీ బంధుజనులను మోసుకొని పోయే ఉత్తమమైన గుర్రాలు, నీవు లేని ఈ రథాన్ని ఎలా తీసుకొని పోగలవు? ^AI

Shloka 47

ತನ್ನ ಶಕ್ಷ್ಯಾಮ್ಯಹಂ ಗನ್ತುಮಯೋಧ್ಯಾಂ ತ್ವದೃತೇಽನಘ ।
ವನವಾಸಾನುಯಾನಾಯ ಮಾಮನುಜ್ಞಾತುಮರ್ಹಸಿ ॥ 47 ॥

tanna śakṣyāmyahaṃ gantumayodhyāṃ tvadṛte'nagha |
vanavāsānuyānāya māmanujñātumarhasi || 47 ||

එහෙයින් නිර්දෝෂය, ඔබෙන් තොරව මට අයෝධ්‍යාවට යා නොහැක. වනවාසයට අනුගමනය කිරීම සඳහා මට අවසර දීමට ඔබ සුදුසුය. ^AI

ఓ అనఘా, కాబట్టి నీవు లేకుండా నేను అయోధ్యకు వెళ్ళలేను. వనవాసంలో నీ వెంట రావడానికి నాకు అనుమతి ఇవ్వవలసినది. ^AI

Shloka 48

ಯದಿ ಮೇ ಯಾಚಮಾನಸ್ಯ ತ್ಯಾಗಮೇವ ಕರಿಷ್ಯಸಿ ।
ಸರಥೋಽಗ್ನಿಂ ಪ್ರವೇಕ್ಷ್ಯಾಮಿ ತ್ಯಕ್ತಮಾತ್ರ ಇಹ ತ್ವಯಾ ॥ 48 ॥

yadi me yācamānasya tyāgameva kariṣyasi |
saratho'gniṃ pravekṣyāmi tyaktamātra iha tvayā || 48 ||

මා ඉල්ලා සිටින කල්හි ඔබ මා අත්හැරීමම කරන්නේ නම්, ඔබ මා මෙහි අත්හැර ඇති විට මම රථය සමඟ ගින්නට පිවිසෙන්නෙමි. ^AI

ప్రార్థిస్తున్న నన్ను నీవు విడిచిపెట్టినట్లయితే, ఇక్కడ నీ చేత విడువబడిన వెంటనే నేను రథంతో సహా అగ్నిలో ప్రవేశిస్తాను. ^AI

Shloka 49

ಭವಿಷ್ಯನ್ತಿ ವನೇ ಯಾನಿ ತಪೋವಿಘ್ನಕರಾಣಿ ತೇ ।
ರಥೇನ ಪ್ರತಿಬಾಧಿಷ್ಯೇ ತಾನಿ ಸತ್ತ್ವಾನಿ ರಾಘವ ॥ 49 ॥

bhaviṣyanti vane yāni tapovighnakarāṇi te |
rathena pratibādhiṣye tāni sattvāni rāghava || 49 ||

රාඝව, වනයේදී ඔබට තපසට බාධා කරන යම් සත්ත්වයෝ වෙත්ද, ඔවුන් මම රථයෙන් වළක්වා හරින්නෙමි. ^AI

ఓ రాఘవా, అడవిలో నీ తపస్సుకు విఘ్నాలు కలిగించే ఏ జంతువులైనా ఉంటే, రథంతో వాటిని నేను తరిమికొడతాను. ^AI

Shloka 50

ತ್ವತ್ಕೃತೇ ನ ಮಯಾಽವಾಪ್ತಂ ರಥಚರ್ಯಾಕೃತಂ ಸುಖಮ್ ।
ಆಶಂಸೇ ತ್ವತ್ಕೃತೇ ನಾಹಂ ವನವಾಸಕೃತಂ ಸುಖಮ್ ॥ 50 ॥

tvatkṛte na mayā'vāptaṃ rathacaryākṛtaṃ sukham |
āśaṃse tvatkṛte nāhaṃ vanavāsakṛtaṃ sukham || 50 ||

ඔබ නිසා මා රථයෙන් ලද සැපතක් නැත. ඔබ නිසා මා වනවාසයෙන් ලද සැපතක් ද බලාපොරොත්තු නොවෙමි. ^AI

నీ కోసం నేను రథాన్ని నడపడం వల్ల కలిగే సుఖాన్ని పొందలేదు. నీ కోసం అడవిలో నివసించడం వల్ల కలిగే సుఖాన్ని కూడా నేను ఆశించడం లేదు. ^AI

Shloka 51

ಪ್ರಸೀದೇಚ್ಛಾಮಿ ತೇಽರಣ್ಯೇ ಭವಿತುಂ ಪ್ರತ್ಯನನ್ತರಃ ।
ಪ್ರೀತ್ಯಾಽಭಿಹಿತಮಿಚ್ಛಾಮಿ ಭವ ಮೇ ಪ್ರತ್ಯನನ್ತರಃ ॥ 51 ॥

prasīdecchāmi te'raṇye bhavituṃ pratyanantaraḥ |
prītyā'bhihitamicchāmi bhava me pratyanantaraḥ || 51 ||

ප්‍රසන්න වන්න; මම ඔබට වහාම පසුව වනයට යාමට කැමැත්තෙමි. ප්‍රේමයෙන් කියන ලද මාගේ ඉල්ලීම ඉටු කරන්න; ඔබ මට වහාම පසුව (මගේ අනුගාමිකයා) වන්න. ^AI

ప్రసన్నుడవు కమ్ము; అడవిలో నీకు అత్యంత సమీపంగా ఉండాలని నేను కోరుతున్నాను. ప్రేమతో చెప్పబడిన ఈ మాటను అంగీకరించుము; నాకు అత్యంత సమీపంగా ఉండుము. ^AI

Shloka 52

ಇಮೇ ಚಾಪಿ ಹಯಾ ವೀರ ಯದಿ ತೇ ವನವಾಸಿನಃ ।
ಪರಿಚರ್ಯಾಂ ಕರಿಷ್ಯನ್ತಿ ಪ್ರಾಪ್ಸ್ಯನ್ತಿ ಪರಮಾಂ ಗತಿಮ್ ॥ 52 ॥

ime cāpi hayā vīra yadi te vanavāsinaḥ |
paricaryāṃ kariṣyanti prāpsyanti paramāṃ gatim || 52 ||

වීරය, මේ අශ්වයෝ ද ඔබ සමඟ වනවාසීන් වී ඔබට සේවය කරන්නේ නම්, ඔවුහු උතුම් ගතිය ලබන්නාහ. ^AI

ఓ వీరా, ఈ గుర్రాలుకూడా అడవిలో నివసించే నీకు సేవ చేస్తే అవి పరమగతిని పొందుతాయి. ^AI

Shloka 53

ತವ ಶುಶ್ರೂಷಣಂ ಮೂರ್ಧ್ನಾ ಕರಿಷ್ಯಾಮಿ ವನೇ ವಸನ್ ।
ಅಯೋಧ್ಯಾಂ ದೇವಲೋಕಂ ವಾ ಸರ್ವಥಾ ಪ್ರಜಹಾಮ್ಯಹಮ್ ॥ 53 ॥

tava śuśrūṣaṇaṃ mūrdhnā kariṣyāmi vane vasan |
ayodhyāṃ devalokaṃ vā sarvathā prajahāmyaham || 53 ||

වනයේ වාසය කරමින් මම හිස නමා ඔබට සේවය කරන්නෙමි. මම අයෝධ්‍යාව හෝ දේවලෝකය සියලු ආකාරයෙන් අත්හරිමි. ^AI

అడవిలో నివసిస్తూ నీకు శిరస్సు వంచి సేవ చేస్తాను. అయోధ్యను గానీ దేవలోకాన్ని గానీ నేను ఎలాగైనా విడిచిపెడతాను. ^AI

Shloka 54

ನ ಹಿ ಶಕ್ಯಾ ಪ್ರವೇಷ್ಟುಂ ಸಾ ಮಯಾಽಯೋಧ್ಯಾ ತ್ವಯಾ ವಿನಾ ।
ರಾಜಧಾನೀ ಮಹೇನ್ದ್ರಸ್ಯ ಯಥಾ ದುಷ್ಕೃತಕರ್ಮಣಾ ॥ 54 ॥

na hi śakyā praveṣṭuṃ sā mayā'yodhyā tvayā vinā |
rājadhānī mahendrasya yathā duṣkṛtakarmaṇā || 54 ||

ඔබ නොමැතිව මට ඒ අයෝධ්‍යාවට ඇතුළු විය නොහැක. දුෂ්ට කර්ම කළ අයෙකුට මහේන්ද්‍රගේ රාජධානියට ඇතුළු විය නොහැකි මෙනි. ^AI

నీవు లేకుండా ఆ అయోధ్యలో — అది రాజధాని అయినా — ప్రవేశించడం నాకు సాధ్యం కాదు; పాపకర్మ చేసిన వాడు మహేంద్రుని రాజధానిలో ప్రవేశించలేనట్లే. ^AI

Shloka 55

ವನವಾಸೇ ಕ್ಷಯಂ ಪ್ರಾಪ್ತೇ ಮಮೈಷ ಹಿ ಮನೋರಥಃ ।
ಯದನೇನ ರಥೇನೈವ ತ್ವಾಂ ವಹೇಯಂ ಪುರೀಂ ಪುನಃ ॥ 55 ॥

vanavāse kṣayaṃ prāpte mamaiṣa hi manorathaḥ |
yadanena rathenaiva tvāṃ vaheyaṃ purīṃ punaḥ || 55 ||

වනවාසය අවසන් වූ පසු, මේ රථයෙන්ම නැවත ඔබ පුරයට ගෙන යාම මාගේ මනෝරථයයි. ^AI

అడవిలో నివాసం ముగిసిన తర్వాత ఈ రథంతోనే నిన్ను తిరిగి పట్టణానికి తీసుకువెళ్లాలన్నది నా మనోరథం. ^AI

Shloka 56

ಚತುರ್ದಶ ಹಿ ವರ್ಷಾಣಿ ಸಹಿತಸ್ಯ ತ್ವಯಾ ವನೇ ।
ಕ್ಷಣಭೂತಾನಿ ಯಾಸ್ಯನ್ತಿ ಶತಸಙ್ಖ್ಯಾನ್ಯತೋಽನ್ಯಥಾ ॥ 56 ॥

caturdaśa hi varṣāṇi sahitasya tvayā vane |
kṣaṇabhūtāni yāsyanti śatasaṅkhyānyato'nyathā || 56 ||

ඔබ සමඟ වනයේ ගත කරන දහහතර වසර මට ක්ෂණයක් මෙන් ගෙවී යන්නේය; එසේ නොවුවහොත් ඒවා වසර සියයක් මෙන් දිගැති වන්නේය. ^AI

నీతో కలిసి అడవిలో గడిపే పద్నాలుగు సంవత్సరాలు క్షణభూతాలుగా గడిచిపోతాయి; అలా కాకుంటే అవి వందల సంఖ్యలో (అనంతంగా) గడుస్తాయి. ^AI

Shloka 57

ಭೃತ್ಯವತ್ಸಲ ತಿಷ್ಠನ್ತಂ ಭರ್ತೃಪುತ್ರಗತೇ ಪಥಿ ।
ಭಕ್ತಂ ಭೃತ್ಯಂ ಸ್ಥಿತಂ ಸ್ಥಿತ್ಯಾಂ ತ್ವಂ ನ ಮಾಂ ಹಾತುಮರ್ಹಸಿ ॥ 57 ॥

bhṛtyavatsala tiṣṭhantaṃ bhartṛputragate pathi |
bhaktaṃ bhṛtyaṃ sthitaṃ sthityāṃ tvaṃ na māṃ hātumarhasi || 57 ||

සේවකයන්ට ආදරය කරන ස්වාමිය, ස්වාමියාගේ පුත්‍රයා ගිය මාර්ගයේ සිටින, භක්තිමත් වූ, තම තත්ත්වයේ සිටින මා අත්හැර දැමීම ඔබට සුදුසු නොවේ. ^AI

ఓ భృత్యవత్సలా, భర్త కుమారుడు నడిచే మార్గంలో నిలిచి ఉన్న, భక్తుడైన, తన స్థితిలో స్థిరంగా ఉన్న ఈ భృత్యుడిని నీవు విడిచిపెట్టకూడదు. ^AI

Shloka 58

ಏವಂ ಬಹುವಿಧಂ ದೀನಂ ಯಾಚಮಾನಂ ಪುನಃ ಪುನಃ ।
ರಾಮೋ ಭೃತ್ಯಾನುಕಮ್ಪೀ ತು ಸುಮನ್ತ್ರಮಿದಮಬ್ರವೀತ್ ॥ 58 ॥

evaṃ bahuvidhaṃ dīnaṃ yācamānaṃ punaḥ punaḥ |
rāmo bhṛtyānukampī tu sumantramidamabravīt || 58 ||

මෙසේ බොහෝ ආකාරයෙන් දුක්වෙමින් නැවත නැවත ඉල්ලා සිටින සුමන්ත්‍රට, සේවකයන්ට අනුකම්පා කරන රාම තෙමේ මෙසේ පැවසීය. ^AI

ఇలా అనేక విధాలుగా దీనంగా పదే పదే యాచిస్తున్న సుమంత్రిని చూసి, సేవకులపై కరుణ కలిగిన రాముడు ఇలా పలికాడు. ^AI

Shloka 59

ಜಾನಾಮಿ ಪರಮಾಂ ಭಕ್ತಿಂ ಮಯಿ ತೇ ಭರ್ತೃವತ್ಸಲ ।
ಶೃಣು ಚಾಪಿ ಯದರ್ಥಂ ತ್ವಾಂ ಪ್ರೇಷಯಾಮಿ ಪುರೀಮಿತಃ ॥ 59 ॥

jānāmi paramāṃ bhaktiṃ mayi te bhartṛvatsala |
śṛṇu cāpi yadarthaṃ tvāṃ preṣayāmi purīmitaḥ || 59 ||

භෘත්‍යවත්සලය, මා කෙරෙහි ඔබට ඇති උතුම් භක්තිය මම දනිමි. එසේම මම ඔබ මෙයින් නගරයට යවන්නේ කුමන අර්ථයක් සඳහාද යන්නද අසන්න. ^AI

ఓ భర్తను ప్రేమించేవాడా, నా పై నీకున్న భక్తి అత్యున్నతమైనదని నేను ఎరుగుదును. ఇంకా, ఏ కారణం కోసం నిన్ను ఇక్కడి నుండి పట్టణానికి పంపుతున్నానో వినుము. ^AI

Shloka 60

ನಗರೀಂ ತ್ವಾಂ ಗತಂ ದೃಷ್ಟ್ವಾ ಜನನೀ ಮೇ ಯವೀಯಸೀ ।
ಕೈಕೇಯೀ ಪ್ರತ್ಯಯಂ ಗಚ್ಛೇದಿತಿ ರಾಮೋ ವನಂ ಗತಃ ॥ 60 ॥

nagarīṃ tvāṃ gataṃ dṛṣṭvā jananī me yavīyasī |
kaikeyī pratyayaṃ gacchediti rāmo vanaṃ gataḥ || 60 ||

ඔබ නගරයට ගොස් ඇති බව දුටු විට, මගේ බාල මව වන කෛකේයී තොමෝ 'රාම වනයට ගියේය' යැයි විශ්වාසයට පැමිණේවා. ^AI

నీవు నగరానికి వెళ్ళినట్లు చూసి, నా తల్లి అయిన చిన్న తల్లి కైకేయి, రాముడు అడవికి వెళ్ళాడని నమ్మకం పొందుతుంది. ^AI

Shloka 61

ಪರಿತುಷ್ಟಾ ಹಿ ಸಾ ದೇವೀ ವನವಾಸಂ ಗತೇ ಮಯಿ ।
ರಾಜಾನಂ ನಾತಿಶಙ್ಕೇತ 'ಮಿಥ್ಯಾವಾದೀ'ತಿ ಧಾರ್ಮಿಕಮ್ ॥ 61 ॥

parituṣṭā hi sā devī vanavāsaṃ gate mayi |
rājānaṃ nātiśaṅketa 'mithyāvādī'ti dhārmikam || 61 ||

මා වනවාසයට ගිය පසු එම දේවිය සතුටට පත්ව, ධාර්මික වූ රජු 'බොරු කියන්නෙකි' යැයි අධික ලෙස නොසැකවා. ^AI

నేను అడవివాసం చేపట్టినందుకు ఆ దేవి సంతృప్తి చెంది, ధర్మాత్ముడైన రాజు 'అసత్యవాది' అని అనుమానించదు. ^AI

Shloka 62

ಏಷ ಮೇ ಪ್ರಥಮಃ ಕಲ್ಪೋ ಯದಮ್ಬಾ ಮೇ ಯವೀಯಸೀ ।
ಭರತಾರಕ್ಷಿತಂ ಸ್ಫೀತಂ ಪುತ್ರರಾಜ್ಯಮವಾಪ್ನುಯಾತ್ ॥ 62 ॥

eṣa me prathamaḥ kalpo yadambā me yavīyasī |
bharatārakṣitaṃ sphītaṃ putrarājyamavāpnuyāt || 62 ||

මගේ බාල මව භරත විසින් රක්ෂිත සමෘද්ධිමත් පුත්‍ර රාජ්‍යය ලබා ගැනීම මගේ පළමු අදහසයි. ^AI

నా చిన్న తల్లి భరతునిచే రక్షింపబడిన సమృద్ధమైన పుత్రరాజ్యాన్ని పొందాలనేది నా మొదటి సంకల్పం. ^AI

Shloka 63

ಮಮ ಪ್ರಿಯಾರ್ಥಂ ರಾಜ್ಞಶ್ಚ ಸರಥಸ್ತ್ವಂ ಪುರೀಂ ವ್ರಜ ।
ಸನ್ದಿಷ್ಟಶ್ಚಾಸಿ ಯಾನರ್ಥಾಂಸ್ತಾಂ ಸ್ತಾನ್ ಬ್ರೂಯಾಸ್ತಥಾ ತಥಾ ॥ 63 ॥

mama priyārthaṃ rājñaśca sarathastvaṃ purīṃ vraja |
sandiṣṭaścāsi yānarthāṃstāṃ stān brūyāstathā tathā || 63 ||

මා උදෙසාද රජු උදෙසාද, ඔබ රථය සමඟ නගරයට යන්න. ඔබට පැවරූ කරුණු ඒ ඒ ආකාරයෙන්ම පවසන්න. ^AI

నా కోసం మరియు రాజు కోసం, నీవు రథంతో పట్టణానికి వెళ్ళుము. నీకు చెప్పబడిన విషయాలను ఆయా విధంగానే చెప్పుము. ^AI

Shloka 64

ಇತ್ಯುಕ್ತ್ವಾ ವಚನಂ ಸೂತಂ ಸಾನ್ತ್ವಯಿತ್ವಾ ಪುನಃ ಪುನಃ ।
ಗುಹಂ ವಚನಮಕ್ಲೀಬೋ ರಾಮೋ ಹೇತುಮದಬ್ರವೀತ್ ॥ 64 ॥

ityuktvā vacanaṃ sūtaṃ sāntvayitvā punaḥ punaḥ |
guhaṃ vacanamaklībo rāmo hetumadabravīt || 64 ||

මෙසේ පවසා, රථාචාර්යයා නැවත නැවත සැනසූ අනුනට බිය නොවන රාම තෙමේ ගුහට හේතු සහිත වචනයක් පැවසීය. ^AI

ఇలా పలికి, సూతుడైన సుమంత్రిని పదే పదే ఓదార్చి, ధైర్యవంతుడైన రాముడు గుహునితో యుక్తియుక్తమైన మాటలు పలికాడు. ^AI

Shloka 65

ನೇದಾನೀಂ ಗುಹ ಯೋಗ್ಯೋಽಯಂ ವಾಸೋ ಮೇ ಸಜನೇ ವನೇ ।
ಆವಶ್ಯಂ ಹ್ಯಾಶ್ರಮೇ ವಾಸಃ ಕರ್ತವ್ಯಸ್ತದ್ಗತೋ ವಿಧಿಃ ॥ 65 ॥

nedānīṃ guha yogyo'yaṃ vāso me sajane vane |
āvaśyaṃ hyāśrame vāsaḥ kartavyastadgato vidhiḥ || 65 ||

ගුහ, දැන් මට ජනයා සිටින මේ වනයෙහි වාසය කිරීම සුදුසු නොවේ. අනිවාර්යයෙන්ම ආශ්‍රමයක වාසය කළ යුතුය; එයට අදාළ විධිය එයමය. ^AI

ఓ గుహా, ఇప్పుడు ఈ జనసమ్మర్దమున్న అడవిలో నా నివాసం తగినది కాదు. ఆశ్రమంలో నివసించవలసిందే; దానికి తగిన విధి ఉంది. ^AI

Shloka 66

ಸೋಽಹಂ ಗೃಹೀತ್ವಾ ನಿಯಮಂ ತಪಸ್ವಿ ಜನಭೂಷಣಮ್ ।
ಹಿತಕಾಮಃ ಪಿತುರ್ಭೂಯಃ ಸೀತಾಯಾ ಲಕ್ಷ್ಮಣಸ್ಯ ಚ ॥ 66 ॥

so'haṃ gṛhītvā niyamaṃ tapasvi janabhūṣaṇam |
hitakāmaḥ piturbhūyaḥ sītāyā lakṣmaṇasya ca || 66 ||

එබැවින් මම තපස්වීන්ට අලංකාරයක් වන ව්‍රතය ගෙන, පියාණන්ටද, සීතාවටද, ලක්ෂ්මණයාටද යහපත අපේක්ෂා කරමින් නැවත ගමන් කරන්නෙමි. ^AI

ఆ విధంగా తపస్వులకు అలంకారమైన నియమాన్ని (వ్రతాన్ని) స్వీకరించి, తండ్రికి, సీతకు, లక్ష్మణునికి మేలు కోరుతూ నేను మరల (ఆ వ్రతాన్ని పాటిస్తాను). ^AI

Shloka 67

ಜಟಾಃ ಕೃತ್ವಾ ಗಮಿಷ್ಯಾಮಿ ನ್ಯಗ್ರೋಧಕ್ಷೀರಮಾನಯ ।
ತತ್ ಕ್ಷೀರಂ ರಾಜಪುತ್ರಾಯ ಗುಹಃ ಕ್ಷಿಪ್ರಮುಪಾಹರತ್ ॥ 67 ॥

jaṭāḥ kṛtvā gamiṣyāmi nyagrodhakṣīramānaya |
tat kṣīraṃ rājaputrāya guhaḥ kṣipramupāharat || 67 ||

"ජටා බැඳගෙන යන්නෙමි; නුග ගසේ කිරි ගෙනෙන්න." එවිට ගුහයා රජකුමරුවාට එම කිරි වහාම ගෙන දුන්නේය. ^AI

జటలు ధరించి వెళ్తాను; మర్రిచెట్టు పాలు తీసుకురా. గుహుడు వెంటనే ఆ పాలను రాజకుమారునికి (రామునికి) అందించాడు. ^AI

Shloka 68

ಲಕ್ಷ್ಮಣಸ್ಯಾತ್ಮನಶ್ಚೈವ ರಾಮಸ್ತೇನಾಕರೋಜ್ಜಟಾಃ ।
ದೀರ್ಘಬಾಹುರ್ನರವ್ಯಾಘ್ರೋ ಜಟಿಲತ್ವಮಧಾರಯತ್ ॥ 68 ॥

lakṣmaṇasyātmanaścaiva rāmastenākarojjaṭāḥ |
dīrghabāhurnaravyāghro jaṭilatvamadhārayat || 68 ||

එම කිරි ගෙන රාම තමාටද ලක්ෂ්මණයාටද ජටා මුදුන් බැඳ ගත්තේය. දිගු බාහු ඇති, මිනිසුන් අතර ව්‍යාඝ්‍රයකු වූ ඔහු ජටාධාරී බවට පත් විය. ^AI

ఆ పాలతో రాముడు లక్ష్మణునికి, తనకు జటలను చేసుకున్నాడు. దీర్ఘబాహువు, నరశ్రేష్ఠుడు అయిన రాముడు జటలను ధరించాడు. ^AI

Shloka 69

ತೌ ತದಾ ಚೀರವಸನೌ ಜಟಾಮಣ್ಡಲಧಾರಿಣೌ ।
ಆಶೋಭೇತಾಮೃಷಿಸಮೌ ಭ್ರಾತರೌ ರಾಮಲಕ್ಷ್ಮಣೌ ॥ 69 ॥

tau tadā cīravasanau jaṭāmaṇḍaladhāriṇau |
āśobhetāmṛṣisamau bhrātarau rāmalakṣmaṇau || 69 ||

එවිට වල්කල් වස්ත්‍ර ඇඳගෙන, ජටා මණ්ඩල ධාරී වූ, ඍෂිවරුන්ට සමාන වූ රාම ලක්ෂ්මණ සහෝදරයන් දෙදෙනා බැබළුණාහ. ^AI

అప్పుడు నారబట్టలు ధరించి, జటామండలాలను ధరించిన ఆ సోదరులు రామలక్ష్మణులు ఋషులతో సమానులై శోభించారు. ^AI

Shloka 70

ತತೋ ವೈಖಾನಸಂ ಮಾರ್ಗಮಾಸ್ಥಿತಃ ಸಹ ಲಕ್ಷ್ಮಣಃ ।
ವ್ರತಮಾದಿಷ್ಟವಾನ್ ರಾಮಃ ಸಖಾಯಂ ಗುಹಮಬ್ರವೀತ್ ॥ 70 ॥

tato vaikhānasaṃ mārgamāsthitaḥ saha lakṣmaṇaḥ |
vratamādiṣṭavān rāmaḥ sakhāyaṃ guhamabravīt || 70 ||

ඉන්පසු ලක්ෂ්මණයා සමඟ වෛඛානස මාර්ගය අනුගමනය කළ රාම, තම ව්‍රතය පැවරූ අතර, මිතුරු ගුහයාට මෙසේ කීවේය. ^AI

తరువాత లక్ష్మణునితో కలిసి వైఖానస (వానప్రస్థ) మార్గాన్ని ఆశ్రయించి, రాముడు తన వ్రతాన్ని ఉపదేశించి, స్నేహితుడైన గుహునితో ఇలా అన్నాడు. ^AI

Shloka 71

ಅಪ್ರಮತ್ತೋ ಬಲೇ ಕೋಶೇ ದುರ್ಗೇ ಜನಪದೇ ತಥಾ ।
ಭವೇಥಾ ಗುಹ ರಾಜ್ಯಂ ಹಿ ದುರಾರಕ್ಷತಮಂ ಮತಮ್ ॥ 71 ॥

apramatto bale kośe durge janapade tathā |
bhavethā guha rājyaṃ hi durārakṣatamaṃ matam || 71 ||

"ගුහ, බලය, භාණ්ඩාගාරය, බලකොටුව සහ ජනපදය පිළිබඳ අප්‍රමාද වන්න. රාජ්‍යය ආරක්ෂා කිරීම ඉතා අපහසු යැයි සැලකේ." ^AI

ఓ గుహా, సైన్యము, ధనకోశము, కోట, రాజ్యము (జనపదము) ఈ విషయాలలో ఎప్పుడూ అప్రమత్తుడవై ఉండుము. రాజ్యాన్ని రక్షించుట చాలా కష్టమని భావించబడుతుంది. ^AI

Shloka 72

ತತಸ್ತಂ ಸಮನುಜ್ಞಾಯ ಗುಹಮಿಕ್ಷ್ವಾಕುನನ್ದನಃ ।
ಜಗಾಮ ತೂರ್ಣಮವ್ಯಗ್ರಃ ಸಭಾರ್ಯಃ ಸಹ ಲಕ್ಷ್ಮಣಃ ॥ 72 ॥

tatastaṃ samanujñāya guhamikṣvākunandanaḥ |
jagāma tūrṇamavyagraḥ sabhāryaḥ saha lakṣmaṇaḥ || 72 ||

ඉන්පසු ඉක්ෂ්වාකු වංශයේ ප්‍රීතිය වූ රාම, ගුහයාට අවසර දී, බිරිඳ සමඟද ලක්ෂ්මණයා සමඟද, නොපමාව වහා ගමන් කළේය. ^AI

తరువాత ఇక్ష్వాకు వంశానందనుడైన రాముడు గుహునికి అనుమతి ఇచ్చి, భార్యతో, లక్ష్మణునితో కలిసి ఆందోళన లేకుండా వేగంగా వెళ్ళాడు. ^AI

Shloka 73

ಸ ತು ದೃಷ್ಟ್ವಾ ನದೀತೀರೇ ನಾವಮಿಕ್ಷ್ವಾಕುನನ್ದನಃ ।
ತಿತೀರ್ಷುಃ ಶೀಘ್ರಗಾಂ ಗಙ್ಗಾಮಿದಂ ಲಕ್ಷ್ಮಣಮಬ್ರವೀತ್ ॥ 73 ॥

sa tu dṛṣṭvā nadītīre nāvamikṣvākunandanaḥ |
titīrṣuḥ śīghragāṃ gaṅgāmidaṃ lakṣmaṇamabravīt || 73 ||

ඉක්ෂ්වාකු වංශයේ ප්‍රීතිය වූ ඔහු ගං ඉවුරේ බෝට්ටුවක් දැක, වේගයෙන් ගලා යන ගංගාව තරණය කිරීමට අදහස් කරමින් ලක්ෂ්මණයාට මෙසේ කීවේය. ^AI

ఇక్ష్వాకు వంశానందనుడు నదీతీరంలో పడవను చూసి, వేగంగా ప్రవహించే గంగానదిని దాటాలని కోరుతూ లక్ష్మణునితో ఇలా అన్నాడు. ^AI

Shloka 74

ಆರೋಹ ತ್ವಂ ನರವ್ಯಾಘ್ರ ಸ್ಥಿತಾಂ ನಾವಮಿಮಾಂ ಶನೈಃ ।
ಸೀತಾಂ ಚಾರೋಪಯಾನ್ವಕ್ಷಂ ಪರಿಗೃಹ್ಯ ಮನಸ್ವಿನೀಮ್ ॥ 74 ॥

āroha tvaṃ naravyāghra sthitāṃ nāvamimāṃ śanaiḥ |
sītāṃ cāropayānvakṣaṃ parigṛhya manasvinīm || 74 ||

"මනුෂ්‍යයන් අතර ව්‍යාඝ්‍රයාණන් වූ ඔබ, මෙහි නවතා ඇති මේ ඔරුවට සෙමින් නැගෙන්න. ධෛර්යවත් සීතාව ද අතින් අල්ලා ඇයද ඔරුවට නංවන්න." ^AI

ఓ నరశ్రేష్ఠుడా, నిలిచియున్న ఈ పడవను మెల్లగా ఎక్కుము. ధైర్యవతియైన సీతను కూడా చేతితో పట్టుకొని పడవపై ఎక్కించుము. ^AI

Shloka 75

ಸ ಭ್ರಾತುಃ ಶಾಸನಂ ಶ್ರುತ್ವಾ ಸರ್ವಮಪ್ರತಿಕೂಲಯನ್ ।
ಆರೋಪ್ಯ ಮೈಥಿಲೀಂ ಪೂರ್ವಮಾರುರೋಹಾಽಽತ್ಮವಾಂ ಸ್ತತಃ ॥ 75 ॥

sa bhrātuḥ śāsanaṃ śrutvā sarvamapratikūlayan |
āropya maithilīṃ pūrvamārurohā''tmavāṃ stataḥ || 75 ||

ඔහු සහෝදරයාගේ අණ අසා කිසිවක් විරුද්ධ නොකර, පළමුව මෛථිලිය නංවා, පසුව තමාද ඔරුවට නැගුණි. ^AI

అతడు (లక్ష్మణుడు) అన్న ఆజ్ఞను విని ఏదీ ఎదిరించక, మైథిలిని మొదట పడవపై ఎక్కించి, తరువాత తాను స్వయంగా ఎక్కాడు. ^AI

Shloka 76

ಅಥಾರುರೋಹ ತೇಜಸ್ವೀ ಸ್ವಯಂ ಲಕ್ಷ್ಮಣಪೂರ್ವಜಃ ।
ತತೋ ನಿಷಾದಾಧಿಪತಿರ್ಗುಹೋ ಜ್ಞಾತೀನಚೋದಯತ್ ॥ 76 ॥

athāruroha tejasvī svayaṃ lakṣmaṇapūrvajaḥ |
tato niṣādādhipatirguho jñātīnacodayat || 76 ||

ඉන්පසු තේජස්වී වූ ලක්ෂ්මණයාගේ වැඩිමහල් සහෝදරයා වූ රාම තෙමේද තමාම ඔරුවට නැගුණි. එවිට නිෂාද රජු වූ ගුහයා තම නෑයන්ට අණ දුන්නේය. ^AI

అనంతరం తేజస్వియైన లక్ష్మణుని అన్న (రాముడు) స్వయంగా పడవను ఎక్కాడు. తరువాత నిషాదాధిపతియైన గుహుడు తన బంధువులను ఆజ్ఞాపించాడు. ^AI

Shloka 77

ರಾಘವೋಽಪಿ ಮಹಾತೇಜಾ ನಾವಮಾರುಹ್ಯ ತಾಂ ತತಃ ।
ಬ್ರಹ್ಮವತ್ ಕ್ಷತ್ರವಚ್ಚೈವ ಜಜಾಪ ಹಿತಮಾತ್ಮನಃ ॥ 77 ॥

rāghavo'pi mahātejā nāvamāruhya tāṃ tataḥ |
brahmavat kṣatravaccaiva jajāpa hitamātmanaḥ || 77 ||

මහා තේජස් ඇති රාඝව තෙමේද එම ඔරුවට නැගී, බ්‍රාහ්මණයෙකු මෙන්ද ක්ෂත්‍රියෙකු මෙන්ද තමාගේ යහපත පිණිස ජප කළේය. ^AI

మహాతేజస్వియైన రాఘవుడును ఆ పడవను ఎక్కి, బ్రాహ్మణుని వలెను క్షత్రియుని వలెను తనకు హితమైన మంత్రాన్ని జపించాడు. ^AI

Shloka 78

ಆಚಮ್ಯ ಚ ಯಥಾಶಾಸ್ತ್ರಂ ನದೀಂ ತಾಂ ಸಹ ಸೀತಯಾ ।
ಪ್ರಾಣಮತ್ಪ್ರೀತಿಸಂಹೃಷ್ಟೋ ಲಕ್ಷ್ಮಣಶ್ಚಾಮಿತಪ್ರಭಃ ॥ 78 ॥

ācamya ca yathāśāstraṃ nadīṃ tāṃ saha sītayā |
prāṇamatprītisaṃhṛṣṭo lakṣmaṇaścāmitaprabhaḥ || 78 ||

සීතාව සමඟ ශාස්ත්‍රයට අනුව එම ගංගාවට ආචමනය කොට, ප්‍රීතියෙන් පිනාගිය අමිත ප්‍රභා ඇති ලක්ෂ්මණයාද එම ගංගාවට වන්දනා කළේය. ^AI

అమితప్రభావుడైన లక్ష్మణుడును సీతతో కూడి శాస్త్రప్రకారం ఆచమనం చేసి, ప్రీతితో సంతోషించి ఆ నదికి నమస్కరించాడు. ^AI

Shloka 79

ಅನುಜ್ಞಾಯ ಸುಮನ್ತ್ರಂ ಚ ಸಬಲಂ ಚೈವ ತಂ ಗುಹಮ್ ।
ಆಸ್ಥಾಯ ನಾವಂ ರಾಮಸ್ತು ಚೋದಯಾಮಾಸ ನಾವಿಕಾನ್ ॥ 79 ॥

anujñāya sumantraṃ ca sabalaṃ caiva taṃ guham |
āsthāya nāvaṃ rāmastu codayāmāsa nāvikān || 79 ||

සුමන්ත්‍රටද සේනාව සමඟ එම ගුහයාටද අවසර දී, රාම තෙමේ ඔරුවට නැගී නාවිකයන්ට අණ දුන්නේය. ^AI

రాముడు సుమంత్రునికిని, బలసహితుడైన ఆ గుహునికిని అనుమతి ఇచ్చి, పడవను ఎక్కి నావికులను ఆజ్ఞాపించాడు. ^AI

Shloka 80

ತತಸ್ತೈಶ್ಚೋದಿತಾ ಸಾ ನೌಃ ಕರ್ಣಧಾರಸಮಾಹಿತಾ ।
ಶುಭಸ್ಫ್ಯವೇಗಾಭಿಹತಾ ಶೀಘ್ರಂ ಸಲಿಲಮತ್ಯಗಾತ್ ॥ 80 ॥

tatastaiścoditā sā nauḥ karṇadhārasamāhitā |
śubhasphyavegābhihatā śīghraṃ salilamatyagāt || 80 ||

එවිට ඔවුන් විසින් යැවුණු, කර්ණධාරයා විසින් මනාව පාලනය කරනු ලබන, ශුභ වූ හබල් පහරවල වේගයෙන් ගමන් කරන එම ඔරුව ඉක්මනින් ජලය තරණය කළේය. ^AI

అప్పుడు వారిచే నడపబడుతూ, చుక్కాని నిర్వహించబడుతూ, శుభమైన తెడ్డు వేగంతో ముందుకు సాగుతూ ఆ పడవ శీఘ్రంగా నీటిని దాటింది. ^AI

Shloka 81

. ।
ಮಧ್ಯಂ ತು ಸಮನುಪ್ರಾಪ್ಯ ಭಾಗೀರಥ್ಯಾಸ್ತ್ವನಿನ್ದಿತಾ ।
ವೈದೇಹೀ ಪ್ರಾಞ್ಜಲಿರ್ಭೂತ್ವಾ ತಾಂ ನದೀಮಿದಮಬ್ರವೀತ್ ॥ 81 ॥

. |
madhyaṃ tu samanuprāpya bhāgīrathyāstvaninditā |
vaidehī prāñjalirbhūtvā tāṃ nadīmidamabravīt || 81 ||

නින්දා රහිත වූ වෛදේහී භාගීරථී ගංගාවේ මධ්‍යයට පැමිණ, අඳුරු බැඳගෙන එම ගංගාවට මෙසේ කීවාය. ^AI

నిందలేని వైదేహి భాగీరథి మధ్యభాగానికి చేరి, చేతులు జోడించి ఆ నదిని ఇలా పలికింది. ^AI

Shloka 82

ಪುತ್ರೋ ದಶರಥಸ್ಯಾಯಂ ಮಹಾರಾಜಸ್ಯ ಧೀಮತಃ ।
ನಿದೇಶಂ ಪಾರಯಿತ್ವೇಮಂ ಗಙ್ಗೇ ತ್ವದಭಿರಕ್ಷಿತಃ ॥ 82 ॥

putro daśarathasyāyaṃ mahārājasya dhīmataḥ |
nideśaṃ pārayitvemaṃ gaṅge tvadabhirakṣitaḥ || 82 ||

මහා රජු වූ නුවණැති දශරථගේ මේ පුත්‍රයා ඔබගේ ආරක්ෂාව යටතේ මේ නියෝගය ඉටු කරමින් සිටී, ගංගාවේ. ^AI

ఓ గంగా దేవీ! ఈయన వివేకవంతుడైన మహారాజు దశరథుని కుమారుడు. ఈయన తండ్రి ఆజ్ఞను నెరవేర్చుకొని, నీ చేత సంరక్షింపబడుతూ ఉన్నాడు. ^AI

Shloka 83

ಚತುರ್ದಶ ಹಿ ವರ್ಷಾಣಿ ಸಮಗ್ರಾಣ್ಯುಷ್ಯ ಕಾನನೇ ।
ಭ್ರಾತ್ರಾ ಸಹ ಮಯಾ ಚೈವ ಪುನಃ ಪ್ರತ್ಯಾಗಮಿಷ್ಯತಿ ॥ 83 ॥

caturdaśa hi varṣāṇi samagrāṇyuṣya kānane |
bhrātrā saha mayā caiva punaḥ pratyāgamiṣyati || 83 ||

වනයෙහි සම්පූර්ණ වූ දහහතර වර්ෂයක් සහෝදරයා සමඟ ද මා සමඟ ද ගත කර නැවත පැමිණෙන්නේ ය. ^AI

అరణ్యంలో పద్నాలుగు సంవత్సరాలు పూర్తిగా తన సోదరునితో పాటు, నాతో పాటు గడిపి, తిరిగి వస్తాడు. ^AI

Shloka 84

ತತಸ್ತ್ವಾಂ ದೇವಿ ಸುಭಗೇ ಕ್ಷೇಮೇಣ ಪುನರಾಗತಾ ।
ಯಕ್ಷ್ಯೇ ಪ್ರಮುದಿತಾ ಗಙ್ಗೇ ಸರ್ವಕಾಮಸಮೃದ್ಧಿನೀ ॥ 84 ॥

tatastvāṃ devi subhage kṣemeṇa punarāgatā |
yakṣye pramuditā gaṅge sarvakāmasamṛddhinī || 84 ||

ඉන් පසු, දේවිය, යහපත් භාග්‍ය ඇත්තිය, සුවසේ නැවත පැමිණි මම, සියලු කැමැති සම්පත් ගෙන දෙන ගංගාව, සතුටින් ඔබට පූජා කරන්නෙමි. ^AI

ఓ సౌభాగ్యవతీ దేవీ! అటుపై ఆయన క్షేమంగా తిరిగి వచ్చిన తర్వాత, నేను సంతోషంగా నిన్ను పూజిస్తాను. ఓ గంగా దేవీ! నీవు సర్వకామ సమృద్ధులను ఇచ్చేదానవు. ^AI

Shloka 85

ತ್ವಂ ಹಿ ತ್ರಿಪಥಗಾ ದೇವಿ ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕಂ ಸಮೀಕ್ಷಸೇ ।
ಭಾರ್ಯಾ ಚೋದಧಿರಾಜಸ್ಯ ಲೋಕೇಽಸ್ಮಿನ್ ಸಮ್ಪ್ರದೃಶ್ಯಸೇ ॥ 85 ॥

tvaṃ hi tripathagā devi brahmalokaṃ samīkṣase |
bhāryā codadhirājasya loke'smin sampradṛśyase || 85 ||

දේවිය, ඔබ තුන් මඟ ගලන ගංගාව වන්නෙහිය; බඹලොව දකින්නෙහිය; මේ ලෝකයෙහි සමුද්‍ර රජුගේ බිරිඳ ලෙස ද පෙනෙන්නෙහිය. ^AI

ఓ దేవీ! నీవు మూడు మార్గాలతో ప్రవహించేదానవు, బ్రహ్మలోకాన్ని చూస్తున్నావు. ఈ లోకంలో సముద్రరాజు భార్యగా కనిపిస్తున్నావు. ^AI

Shloka 86

ಸಾ ತ್ವಾಂ ದೇವಿ ನಮಸ್ಯಾಮಿ ಪ್ರಶಂಸಾಮಿ ಚ ಶೋಭನೇ ।
ಪ್ರಾಪ್ತರಾಜ್ಯೇ ನರವ್ಯಾಘ್ರೇ ಶಿವೇನ ಪುನರಾಗತೇ ॥ 86 ॥

sā tvāṃ devi namasyāmi praśaṃsāmi ca śobhane |
prāptarājye naravyāghre śivena punarāgate || 86 ||

එහෙයින්, දේවිය, අලංකාරවත් තැනැත්තිය, මම ඔබට නමස්කාර කරමි; රජකම ලබා, නරශ්‍රේෂ්ඨයා සුවසේ නැවත පැමිණි කල්හි ඔබට ප්‍රශංසා කරමි. ^AI

ఓ శోభనమైన దేవీ! నరశ్రేష్ఠుడు రాజ్యాన్ని పొంది, శుభంగా తిరిగి వచ్చిన తర్వాత, నేను నిన్ను నమస్కరిస్తాను, నిన్ను ప్రశంసిస్తాను. ^AI

Shloka 87

ಗವಾಂ ಶತಸಹಸ್ರಾಣಿ ವಸ್ತ್ರಾಣ್ಯನ್ನಂ ಚ ಪೇಶಲಮ್ ।
ಬ್ರಾಹ್ಮಣೇಭ್ಯಃ ಪ್ರದಾಸ್ಯಾಮಿ ತವ ಪ್ರಿಯಚಿಕೀರ್ಷಯಾ ॥ 87 ॥

gavāṃ śatasahasrāṇi vastrāṇyannaṃ ca peśalam |
brāhmaṇebhyaḥ pradāsyāmi tava priyacikīrṣayā || 87 ||

ඔබට ප්‍රිය කිරීමට අදහස් කරමින් මම බමුණන්ට ගවයන් ලක්ෂ සියයක් ද, වස්ත්‍ර ද, රසවත් ආහාර ද දෙන්නෙමි. ^AI

నీకు ప్రియం చేయాలనే కోరికతో, బ్రాహ్మణులకు వంద వేల ఆవులను, వస్త్రాలను, మృదువైన అన్నాన్ని దానం చేస్తాను. ^AI

Shloka 88

ಸುರಾಘಟಸಹಸ್ರೇಣ ಮಾಂಸಭೂತೌದನೇನ ಚ ।
ಯಕ್ಷ್ಯೇ ತ್ವಾಂ ಪ್ರಯತಾ ದೇವಿ ಪುರೀಂ ಪುನರುಪಾಗತಾ ॥ 88 ॥

surāghaṭasahasreṇa māṃsabhūtaudanena ca |
yakṣye tvāṃ prayatā devi purīṃ punarupāgatā || 88 ||

දේවිය, නැවත නගරයට පැමිණ, පිරිසිදු වූ මම, මත්පැන් කලබ් සහස්‍රයකින් ද මාංසයෙන් යුත් ආහාරයෙන් ද ඔබට පූජා කරන්නෙමි. ^AI

ఓ దేవీ! నేను పట్టణానికి తిరిగి వచ్చిన తర్వాత, పవిత్రమైన మనస్సుతో వేయి కుండల మద్యంతో, మాంసాన్ని, అన్నాన్ని కలిపి నీకు పూజ చేస్తాను. ^AI

Shloka 89

ಯಾನಿ ತ್ವತ್ತೀರವಾಸೀನಿ ದೈವತಾನಿ ಚ ಸನ್ತಿ ಹಿ ।
ತಾನಿ ಸರ್ವಾಣಿ ಯಕ್ಷ್ಯಾಮಿ ತೀರ್ಥಾನ್ಯಾಯತನಾನಿ ಚ ॥ 89 ॥

yāni tvattīravāsīni daivatāni ca santi hi |
tāni sarvāṇi yakṣyāmi tīrthānyāyatanāni ca || 89 ||

ඔබගේ තීරයෙහි වාසය කරන දෙවිවරුන් ද ඇත්නම්, ඒ සියල්ලන්ට ද තීර්ථයන්ට හා දේවාලයන්ට ද මම පූජා කරන්නෙමි. ^AI

నీ తీరంలో నివసించే దేవతలు, తీర్థాలు, దేవాలయాలు ఏవి ఉన్నా, వాటన్నింటినీ నేను పూజిస్తాను. ^AI

Shloka 90

ಪುನರೇವ ಮಹಾಬಾಹುರ್ಮಯಾ ಭ್ರಾತ್ರಾ ಚ ಸಙ್ಗತಃ ।
ಅಯೋಧ್ಯಾಂ ವನವಾಸಾತ್ತು ಪ್ರವಿಶತ್ವನಘೋಽನಘೇ ॥ 90 ॥

punareva mahābāhurmayā bhrātrā ca saṅgataḥ |
ayodhyāṃ vanavāsāttu praviśatvanagho'naghe || 90 ||

මහත් බාහු ඇති, නිර්දෝෂී වූ රාම තුමාණන් නැවතත් මා සමඟ ද සහෝදරයා සමඟ ද එක්ව, වනවාසයෙන් පසු අයෝධ්‍යාවට පිවිසේවා. (අනඟා යන අර්ථයෙන් නිර්දෝෂී තැනැත්තිය වූ සීතාව අමතා) ^AI

మహాబాహుడైన ఆ రాముడు మరల నా చేతను, తమ్ముడు చేతను కలిసి, నిర్దోషుడై, వనవాసము నుండి అయోధ్యను ప్రవేశించుగాక. ^AI

Shloka 91

ತಥಾ ಸಮ್ಭಾಷಮಾಣಾ ಸಾ ಸೀತಾ ಗಙ್ಗಾಮನಿನ್ದಿತಾ ।
ದಕ್ಷಿಣಾ ದಕ್ಷಿಣಂ ತೀರಂ ಕ್ಷಿಪ್ರಮೇವಾಭ್ಯುಪಾಗಮತ್ ॥ 91 ॥

tathā sambhāṣamāṇā sā sītā gaṅgāmaninditā |
dakṣiṇā dakṣiṇaṃ tīraṃ kṣipramevābhyupāgamat || 91 ||

එසේ කථා කරමින් සිටි, නින්දා රහිත වූ සීතා තොමෝ ඉක්මනින්ම දක්ෂිණ දිශාවට වූ දකුණු ගංතෙරට පැමිණියාය. ^AI

అలా మాట్లాడుతూ, నిందలేని సీత వెంటనే గంగా నది దక్షిణ తీరమును చేరుకుంది. ^AI

Shloka 92

ತೀರಂ ತು ಸಮನುಪ್ರಾಪ್ಯ ನಾವಂ ಹಿತ್ವಾ ನರರ್ಷಭಃ ।
ಪ್ರಾತಿಷ್ಠತ ಸಹ ಭ್ರಾತ್ರಾ ವೈದೇಹ್ಯಾ ಚ ಪರನ್ತಪಃ ॥ 92 ॥

tīraṃ tu samanuprāpya nāvaṃ hitvā nararṣabhaḥ |
prātiṣṭhata saha bhrātrā vaidehyā ca parantapaḥ || 92 ||

නරශ්‍රේෂ්ඨ වූ, සතුරන් දවන රාම තුමාණන් ගංතෙරට පැමිණ නැව අත්හැර, සහෝදරයා සමඟ ද විදේහ රජුගේ දියණිය සමඟ ද ගමන් ඇරඹීය. ^AI

నరశ్రేష్ఠుడు, పరంతపుడు అయిన రాముడు తీరమును చేరి, నావను విడిచి, తమ్ముడు మరియు వైదేహి (సీత) తో కలిసి బయలుదేరాడు. ^AI

Shloka 93

ಅಥಾಬ್ರವೀನ್ಮಹಾಬಾಹುಃ ಸುಮಿತ್ರಾನನ್ದವರ್ಧನಮ್ ।
ಭವ ಸಂರಕ್ಷಣಾರ್ಥಾಯ ಸಜನೇ ವಿಜನೇಽಪಿ ವಾ ॥ 93 ॥

athābravīnmahābāhuḥ sumitrānandavardhanam |
bhava saṃrakṣaṇārthāya sajane vijane'pi vā || 93 ||

එවිට මහත් බාහු ඇති රාම තුමාණන් සුමිත්‍රාවගේ පුත්‍රයාගේ සතුට වර්ධනය කරන්නා වූ ලක්ෂ්මණයන් අමතා මෙසේ කීය: 'ජනයා සිටින තැනක වුවද, ජනයා නැති තැනක වුවද, ආරක්ෂාව සඳහා සූදානම්ව සිටින්න.' ^AI

అప్పుడు మహాబాహుడైన రాముడు సుమిత్రానందమును వర్ధిల్లజేసే లక్ష్మణునితో ఇలా అన్నాడు: జనసమ్మర్దము ఉన్నా, నిర్జనమైనా, రక్షణ కొరకు నువ్వు సిద్ధంగా ఉండు. ^AI

Shloka 94

ಅವಶ್ಯಂ ರಕ್ಷಣಂ ಕಾರ್ಯಮದೃಷ್ಟೇ ವಿಜನೇ ವನೇ ।
ಅಗ್ರತೋ ಗಚ್ಛ ಸೌಮಿತ್ರೇ ಸೀತಾ ತ್ವಾಮನುಗಚ್ಛತು ॥ 94 ॥

avaśyaṃ rakṣaṇaṃ kāryamadṛṣṭe vijane vane |
agrato gaccha saumitre sītā tvāmanugacchatu || 94 ||

නොදකින, ජනයා නැති වනයෙහි අනිවාර්යයෙන්ම ආරක්ෂාව කළ යුතුය. සෞමිත්‍රී, ඔබ ඉදිරියෙන් යන්න; සීතා ඔබ පසුපස යා යුතුය. ^AI

కనిపించని నిర్జన అడవిలో తప్పక రక్షణ చేయవలసి ఉంది. ఓ సౌమిత్రీ, నువ్వు ముందు నడువు; సీత నిన్ను అనుసరించుగాక. ^AI

Shloka 95

ಪೃಷ್ಠತೋಽಹಂ ಗಮಿಷ್ಯಾಮಿ ತ್ವಾಂ ಚ ಸೀತಾಂ ಚ ಪಾಲಯನ್ ।
ಅನ್ಯೋನ್ಯಸ್ಯೇಹ ನೋ ರಕ್ಷಾ ಕರ್ತವ್ಯಾ ಪುರುಷರ್ಷಭ ॥ 95 ॥

pṛṣṭhato'haṃ gamiṣyāmi tvāṃ ca sītāṃ ca pālayan |
anyonyasyeha no rakṣā kartavyā puruṣarṣabha || 95 ||

පුරුෂශ්‍රේෂ්ඨය, මම ඔබ ද සීතාව ද ආරක්ෂා කරමින් පසුපසින් යන්නෙමි. මෙහි අප එකිනෙකාගේ ආරක්ෂාව කළ යුතුය. ^AI

నేను నిన్ను, సీతను కాపాడుతూ వెనుక నడుస్తాను. ఓ పురుషర్షభా, ఇక్కడ మనం ఒకరినొకరు రక్షించుకోవలసి ఉంది. ^AI

Shloka 96

ನ ಹಿ ತಾವದತಿಕ್ರಾನ್ತಾ ಸುಕರಾ ಕಾಚನ ಕ್ರಿಯಾ ।
ಅದ್ಯ ದುಃಖಂ ತು ವೈದೇಹೀ ವನವಾಸಸ್ಯ ವೇತ್ಸ್ಯತಿ ॥ 96 ॥

na hi tāvadatikrāntā sukarā kācana kriyā |
adya duḥkhaṃ tu vaidehī vanavāsasya vetsyati || 96 ||

මෙතෙක් ඉතා අපහසු කිසිදු කටයුත්තක් අප විසින් ඉක්මවා නැත. එහෙත් අද විදේහ රජුගේ දියණිය වන සීතා වනවාසයේ දුක් විඳිනු ඇත. ^AI

ఇంతవరకు ఏ కష్టమైన పనీ దాటలేదు. కానీ ఈ రోజు వైదేహి (సీత) వనవాస దుఃఖాన్ని తెలుసుకుంటుంది. ^AI

Shloka 97

ಪ್ರಣಷ್ಟಜನಸಮ್ಬಾಧಂ ಕ್ಷೇತ್ರಾರಾಮವಿವರ್ಜಿತಮ್ ।
ವಿಷಮಂ ಚ ಪ್ರಪಾತಂ ಚ ವನಮದ್ಯ ಪ್ರವೇಕ್ಷ್ಯತಿ ॥ 97 ॥

praṇaṣṭajanasambādhaṃ kṣetrārāmavivarjitam |
viṣamaṃ ca prapātaṃ ca vanamadya pravekṣyati || 97 ||

මිනිසුන් රහිත, කෙත් හා උයන් රහිත, අසමවූ ද බෑවුම් සහිත ද වූ වනයට අද ඇය පිවිසෙනු ඇත. ^AI

జనసమ్మర్దము లేని, పొలములు తోటలు లేని, అసమమైన, ప్రపాతములతో కూడిన అడవిని ఈ రోజు ఆమె ప్రవేశిస్తుంది. ^AI

Shloka 98

ಶ್ರುತ್ವಾ ರಾಮಸ್ಯ ವಚನಂ ಪ್ರತಸ್ಥೇ ಲಕ್ಷ್ಮಣೋಽಗ್ರತಃ ।
ಅನನ್ತರಂ ಚ ಸೀತಾಯಾ ರಾಘವೋ ರಘುನನ್ದನಃ ॥ 98 ॥

śrutvā rāmasya vacanaṃ pratasthe lakṣmaṇo'grataḥ |
anantaraṃ ca sītāyā rāghavo raghunandanaḥ || 98 ||

රාමගේ වචනය අසා ලක්ෂ්මණ පෙරටුව ගමන් කළේය. ඉන්පසු රඝුනන්දන වූ රාඝව සීතාව පසුපසින් ගමන් කළේය. ^AI

రాముని మాటలు విని లక్ష్మణుడు ముందుగా బయలుదేరెను. ఆ వెంటనే రఘునందనుడైన రాఘవుడు సీతతో కూడా వెనుకనే వెళ్ళెను. ^AI

Shloka 99

ಗತಂ ತು ಗಙ್ಗಾಪರಪಾರಮಾಶು ರಾಮಂ ಸುಮನ್ತ್ರಃ ಪ್ರತತಂ ನಿರೀಕ್ಷ್ಯ ।
ಅಧ್ವಪ್ರಕರ್ಷಾದ್ವಿನಿವೃತ್ತದೃಷ್ಟಿ ರ್ಮುಮೋಚ ಬಾಷ್ಪಂ ವ್ಯಥಿತ ಸ್ತಪಸ್ವೀ ॥ 99 ॥

gataṃ tu gaṅgāparapāramāśu rāmaṃ sumantraḥ pratataṃ nirīkṣya |
adhvaprakarṣādvinivṛttadṛṣṭi rmumoca bāṣpaṃ vyathita stapasvī || 99 ||

ගංගාවේ අනෙක් තෙරට ඉක්මනින් ගිය රාම දිගටම බලා සිටි සුමන්ත්‍ර නම් තපස්වීහු, මාර්ගයේ දුර ප්‍රමාණය නිසා බැල්ම ඉවතට හරවා, වේදනාවෙන් යුතුව කඳුළු වැගිරවූහ. ^AI

గంగానదికి ఆవలి ఒడ్డుకు శీఘ్రంగా చేరిన రాముని దూరం నుండి చూచి, దారి దూరము వలన తన చూపును వెనుకకు మరల్చుకొని, దుఃఖితుడైన ఆ తపస్వియైన సుమంత్రుడు కన్నీరు విడిచెను. ^AI

Shloka 100

ಸ ಲೋಕಪಾಲಪ್ರತಿಮಪ್ರಭಾವವಾಂ ಸ್ತೀರ್ತ್ವಾ ಮಹಾತ್ಮಾ ವರದೋ ಮಹಾನದೀಮ್ ।
ತತಃ ಸಮೃದ್ಧಾನ್ ಶುಭಸಸ್ಯಮಾಲಿನಃ ಕ್ರಮೇಣ ವತ್ಸಾನ್ ಮುದಿತಾನುಪಾಗಮತ್ ॥ 100 ॥

sa lokapālapratimaprabhāvavāṃ stīrtvā mahātmā varado mahānadīm |
tataḥ samṛddhān śubhasasyamālinaḥ krameṇa vatsān muditānupāgamat || 100 ||

ලෝකපාලයන්ට සමාන බලය ඇති, මහාත්ම වූ, වරදායක වූ ඔහු මහා නදිය තරණය කර, පසුව සමෘද්ධිමත් වූ, ශුභ ධාන්‍යයෙන් ගැවසුණු, සතුටින් පිරි වත්ස ජනපදයන් වෙත පිළිවෙළින් ලඟා විය. ^AI

లోకపాలురతో సమానమైన ప్రభావము కలిగిన, మహాత్ముడు, వరదుడు అయిన ఆ రాముడు ఆ మహానదిని దాటి, తరువాత సమృద్ధిగా పండిన మంచి పంటలతో నిండిన, సంతోషంగా ఉన్న వత్స దేశ ప్రాంతాలను ఒక్కొక్కటిగా చేరుకొనెను. ^AI

Shloka 101

ತೌ ತತ್ರ ಹತ್ವಾ ಚತುರೋ ಮಹಾಮೃಗಾನ್ ವರಾಹಮೃಶ್ಯಂ ಪೃಷತಂ ಮಹಾರುರುಮ್ ।
ಆದಾಯ ಮೇಧ್ಯಂ ತ್ವರಿತಂ ಬುಭುಕ್ಷಿತೌ ವಾಸಾಯ ಕಾಲೇ ಯಯತುರ್ವನಸ್ಪತಿಮ್ ॥ 101 ॥

tau tatra hatvā caturo mahāmṛgān varāhamṛśyaṃ pṛṣataṃ mahārurum |
ādāya medhyaṃ tvaritaṃ bubhukṣitau vāsāya kāle yayaturvanaspatim || 101 ||

එහිදී ඔවුන් දෙදෙනා මහා මෘගයන් සතර දෙනෙකු වන වරාහයා, ඍශ්‍යයා, පෘෂතයා සහ මහා රුරු මුවා මරා, බඩගින්නෙන් පෙළෙමින්, පිරිසිදු වූ එම මස් ගෙන, ඉක්මනින් වාසය සඳහා වනස්පතිය වෙත ගියහ. ^AI

అక్కడ ఆ ఇద్దరు ఆకలితో ఉన్నవారై నాలుగు గొప్ప మృగాలను — అడవి పందిని, ఋశ్యమును, పృషతమును, గొప్ప రురు మృగమును — చంపి, యజ్ఞయోగ్యమైన ఆ మాంసమును త్వరగా తీసుకొని, విశ్రమించుటకు తగిన సమయమున ఒక వృక్షము వద్దకు వెళ్ళిరి. ^AI

ಇತ್ಯಾರ್ಷೇ ಶ್ರೀಮದ್ರಾಮಾಯಣೇ ವಾಲ್ಮೀಕೀಯ ಆದಿಕಾವ್ಯೇ ಅಯೋಧ್ಯಾಕಾಣ್ಡೇ ದ್ವಿಪಞ್ಚಾಶಸ್ಸರ್ಗಃ ॥

Sanskrit — Devanagari (original)

श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे अयोध्याकाण्डम् ।

अथ द्विपञ्चाशस्सर्गः ।

प्रभातायां तु शर्वर्यां पृथुवक्षा महायशाः ।

उवाच रामः सौमित्रिं लक्ष्मणं शुभलक्षणम् ॥ 1 ॥

भास्करोदयकालोऽयं गता भगवती निशा ।

असौ सुकृष्णो विहगः कोकिलस्तात कूजति ॥ 2 ॥

बर्हिणानां च निर्घोषः श्रूयते नदतां वने ।

तराम जाह्नवीं सौम्य शीघ्रगां सागरङ्गमाम् ॥ 3 ॥

विज्ञाय रामस्य वचः सौमित्रिर्मित्रनन्दनः ।

गुहमामन्त्र्य सूतं च सोऽतिष्ठद्भ्रातुरग्रतः ॥ 4 ॥

स तु रामस्य वचनं निशम्य प्रतिगृह्य च ।

स्थपतिस्तूर्णमाहूय सचिवानिदमब्रवीत् ॥ 5 ॥

अस्य वाहनसंयुक्तां कर्णग्राहवतीं शुभाम् ।

सुप्रतारां दृढां तीर्थे शीघ्रं नावमुपाहर ॥ 6 ॥

तं निशम्य समादेशं गुहामात्यगणो महान् ।

उपोह्य रुचिरां नावं गुहाय प्रत्यवेदयत् ॥ 7 ॥

ततः स प्राञ्जलिर्भूत्वा गुहो राघवमब्रवीत् ।

उपस्थितेयं नौर्देव भूयः किं करवाणि ते ॥ 8 ॥

तवामरसुतप्रख्य तर्तुं सागरगां नदीम् ।

नौरियं पुरुषव्याघ्र तां त्वमारोह सुव्रत ॥ 9 ॥

अथोवाच महातेजा रामो गुहमिदं वचः ।

कृतकामोऽस्मि भवता शीघ्रमारोप्यतामिति ॥ 10 ॥

ततः कलापान् सन्नह्य खड्गौ बध्वा च धन्विनौ ।

जग्मतुर्येन तौ गङ्गां सीतया सह राघवौ ॥ 11 ॥

राममेव तु धर्मज्ञमुपगम्य विनीतवत् ।

किमहं करवाणीति सूतः प्राञ्जलिरब्रवीत् ॥ 12 ॥

ततोऽब्रवीद्दाशरथिः सुमन्त्रं स्पृशन् करेणोत्तमदक्षिणेन ।

सुमन्त्र शीघ्रं पुनरेव याहि राज्ञः सकाशे भव चाप्रमत्तः ॥ 13 ॥

निवर्तस्वेत्युवाचैव ह्येतावद्धि कृतं मम ।

रथं विहाय पद्भ्यां तु गमिष्यामि महावनम् ॥ 14 ॥

आत्मानं त्वभ्यनुज्ञातमवेक्ष्यार्तः स सारथिः ।

सुमन्त्रः पुरुषव्याघ्रमैक्ष्वाकमिदमब्रवीत् ॥ 15 ॥

नातिक्रान्तमिदं लोके पुरुषेणेह केनचित् ।

तव सभ्रातृभार्यस्य वासः प्राकृतवद्वने ॥ 16 ॥

न मन्ये ब्रह्मचर्येऽस्ति स्वधीते वा फलोदयः ।

मार्दवार्जवयोर्वापि त्वां चेद्व्यसनमागतम् ॥ 17 ॥

सह राघव वैदेह्या भ्रात्रा चैव वने वसन् ।

त्वं गतिं प्राप्स्यसे वीर त्रीन् लोकांस्तु जयन्निव ॥ 18 ॥

वयं खलु हता राम ये त्वयाप्युपवञ्चिताः ।

कैकेय्या वशमेष्यामः पापाया दुःखभागिनः ॥ 19 ॥

इति ब्रुवन्नात्मसमं सुमन्त्रः सारथिस्तदा ।

दृष्ट्वा दूरगतं रामं दुःखार्तो रुरुदे चिरम् ॥ 20 ॥

ततस्तु विगते बाष्पे सूतं स्पृष्टोदकं शुचिम् ।

रामस्तु मधुरं वाक्यं पुनः पुनरुवाच तम् ॥ 21 ॥

इक्ष्वाकूणां त्वया तुल्यं सुहृदं नोपलक्षये ।

यथा दशरथो राजा मां न शोचेत्तथा कुरु ॥ 22 ॥

शोकोपहतचेताश्च वृद्धश्च जगतीपतिः ।

कामभावावसन्नश्च तस्मादेतद्ब्रवीमि ते ॥ 23 ॥

यद्यदाज्ञापयेत्किञ्चित्स महात्मा महीपतिः ।

कैकेय्याः प्रियकामार्थं कार्यं तदविकाङ्क्षया ॥ 24 ॥

एतदर्थं हि राज्यानि प्रशासति नरेश्वराः ।

यदेषां सर्वकृत्येषु मनो न प्रतिहन्यते ॥ 25 ॥

यद्यथा स महाराजो नालीकमधिगच्छति ।

न च ताम्यति दुःखेन सुमन्त्र कुरु तत्तथा ॥ 26 ॥

अदृष्टदुःखं राजानं वृद्धमार्यं जितेन्द्रियम् ।

ब्रूयास्त्वमभिवाद्यैव मम हेतोरिदं वचः ॥ 27 ॥

नैवाहमनुशोचामि लक्ष्मणो न च मैथिली ।

अयोध्यायाश्च्युताश्चेति वने वत्स्यामहेति च ॥ 28 ॥

चतुर्दशसु वर्षेषु निवृत्तेषु पुनः पुनः ।

लक्ष्मणं मां च सीतां च द्रक्ष्यसे क्षिप्रमागतान् ॥ 29 ॥

एवमुक्त्वा तु राजानं मातरं च सुमन्त्र मे ।

अन्याश्च देवीस्सहिताः कैकेयीं च पुनः पुनः ॥ 30 ॥

आरोग्यं ब्रूहि कौशल्यामथ पादाभिवन्दनम् ।

सीताया मम चाऽऽर्यस्य वचनाल्लक्ष्मणस्य च ॥ 31 ॥

ब्रूयाश्च हि महाराजं भरतं क्षिप्रमानय ।

आगतश्चापि भरतः स्थाप्यो नृपमते पदे ॥ 32 ॥

भरतं च परिष्वज्य यौवराज्येऽभिषिच्य च ।

अस्मत्सन्तापजं दुःखं न त्वामभिभविष्यति ॥ 33 ॥

भरतश्चापि वक्तव्यो यथा राजनि वर्तसे ।

तथा मातृषु वर्तेथाः सर्वास्वेवाविशेषतः ॥ 34 ॥

तातस्य प्रियकामेन यौवराज्यमपेक्षता ।

लोकयोरुभयोः शक्यं त्वया यत्सुखमेधितुम् ॥ 35 ॥

निवर्त्यमानो रामेण सुमन्त्रः शोककर्शितः ।

तत्सर्वं वचनं श्रुत्वा स्नेहात्काकुत्स्थमब्रवीत् ॥ 36 ॥

यदहं नोपचारेण ब्रूयां स्नेहादविक्लबः ।

भक्तिमानिति तत्तावद्वाक्यं त्वं क्षन्तुमर्हसि ॥ 37 ॥

कथं हि त्वद्विहीनोऽहं प्रतियास्यामि तां पुरीम् ।

तव तावद्वियोगेन पुत्रशोकाकुलामिव ॥ 38 ॥

सराममपि तावन्मे रथं दृष्ट्वा तदा जनः ।

विना रामं रथं दृष्ट्वा विदीर्येतापि सा पुरी ॥ 39 ॥

दैन्यं हि नगरी गच्छेद्दृष्ट्वा शून्यमिमं रथम् ।

सूतावशेषं स्वं सैन्यं हतवीरमिवाऽहवे ॥ 40 ॥

दूरेऽपि निवसन्तं त्वां मानसेनाग्रतः स्थितम् ।

चिन्तयन्तोऽद्य नूनं त्वां निराहाराः कृताः प्रजाः ॥ 41 ॥

दृष्टं तद्धि त्वया राम यादृशं त्वत्प्रवासने ।

प्रजानां सङ्कुलं वृत्तं त्वच्छोकक्लान्तचेतसाम् ॥ 42 ॥

आर्तनादो हि यः पौरैर्मुक्तस्त्वद्विप्रवासने ।

सरथं मां निशाम्यैव कुर्युः शतगुणं ततः ॥ 43 ॥

अहं किं चापि वक्ष्यामि देवीं तव सुतो मया ।

नीतोऽसौ मातुलकुलं सन्तापं मा कृथा इति ॥ 44 ॥

असत्यमपि नैवाहं ब्रूयां वचनमीदृशम् ।

कथमप्रियमेवाहं ब्रूयां सत्यमिदं वचः ॥ 45 ॥

मम तावन्नियोगस्थास्त्वद्बन्धुजनवाहिनः ।

कथं रथं त्वया हीनं प्रवक्ष्यन्ति हयोत्तमाः ॥ 46 ॥

तन्न शक्ष्याम्यहं गन्तुमयोध्यां त्वदृतेऽनघ ।

वनवासानुयानाय मामनुज्ञातुमर्हसि ॥ 47 ॥

यदि मे याचमानस्य त्यागमेव करिष्यसि ।

सरथोऽग्निं प्रवेक्ष्यामि त्यक्तमात्र इह त्वया ॥ 48 ॥

भविष्यन्ति वने यानि तपोविघ्नकराणि ते ।

रथेन प्रतिबाधिष्ये तानि सत्त्वानि राघव ॥ 49 ॥

त्वत्कृते न मयाऽवाप्तं रथचर्याकृतं सुखम् ।

आशंसे त्वत्कृते नाहं वनवासकृतं सुखम् ॥ 50 ॥

प्रसीदेच्छामि तेऽरण्ये भवितुं प्रत्यनन्तरः ।

प्रीत्याऽभिहितमिच्छामि भव मे प्रत्यनन्तरः ॥ 51 ॥

इमे चापि हया वीर यदि ते वनवासिनः ।

परिचर्यां करिष्यन्ति प्राप्स्यन्ति परमां गतिम् ॥ 52 ॥

तव शुश्रूषणं मूर्ध्ना करिष्यामि वने वसन् ।

अयोध्यां देवलोकं वा सर्वथा प्रजहाम्यहम् ॥ 53 ॥

न हि शक्या प्रवेष्टुं सा मयाऽयोध्या त्वया विना ।

राजधानी महेन्द्रस्य यथा दुष्कृतकर्मणा ॥ 54 ॥

वनवासे क्षयं प्राप्ते ममैष हि मनोरथः ।

यदनेन रथेनैव त्वां वहेयं पुरीं पुनः ॥ 55 ॥

चतुर्दश हि वर्षाणि सहितस्य त्वया वने ।

क्षणभूतानि यास्यन्ति शतसङ्ख्यान्यतोऽन्यथा ॥ 56 ॥

भृत्यवत्सल तिष्ठन्तं भर्तृपुत्रगते पथि ।

भक्तं भृत्यं स्थितं स्थित्यां त्वं न मां हातुमर्हसि ॥ 57 ॥

एवं बहुविधं दीनं याचमानं पुनः पुनः ।

रामो भृत्यानुकम्पी तु सुमन्त्रमिदमब्रवीत् ॥ 58 ॥

जानामि परमां भक्तिं मयि ते भर्तृवत्सल ।

शृणु चापि यदर्थं त्वां प्रेषयामि पुरीमितः ॥ 59 ॥

नगरीं त्वां गतं दृष्ट्वा जननी मे यवीयसी ।

कैकेयी प्रत्ययं गच्छेदिति रामो वनं गतः ॥ 60 ॥

परितुष्टा हि सा देवी वनवासं गते मयि ।

राजानं नातिशङ्केत 'मिथ्यावादी'ति धार्मिकम् ॥ 61 ॥

एष मे प्रथमः कल्पो यदम्बा मे यवीयसी ।

भरतारक्षितं स्फीतं पुत्रराज्यमवाप्नुयात् ॥ 62 ॥

मम प्रियार्थं राज्ञश्च सरथस्त्वं पुरीं व्रज ।

सन्दिष्टश्चासि यानर्थांस्तां स्तान् ब्रूयास्तथा तथा ॥ 63 ॥

इत्युक्त्वा वचनं सूतं सान्त्वयित्वा पुनः पुनः ।

गुहं वचनमक्लीबो रामो हेतुमदब्रवीत् ॥ 64 ॥

नेदानीं गुह योग्योऽयं वासो मे सजने वने ।

आवश्यं ह्याश्रमे वासः कर्तव्यस्तद्गतो विधिः ॥ 65 ॥

सोऽहं गृहीत्वा नियमं तपस्वि जनभूषणम् ।

हितकामः पितुर्भूयः सीताया लक्ष्मणस्य च ॥ 66 ॥

जटाः कृत्वा गमिष्यामि न्यग्रोधक्षीरमानय ।

तत् क्षीरं राजपुत्राय गुहः क्षिप्रमुपाहरत् ॥ 67 ॥

लक्ष्मणस्यात्मनश्चैव रामस्तेनाकरोज्जटाः ।

दीर्घबाहुर्नरव्याघ्रो जटिलत्वमधारयत् ॥ 68 ॥

तौ तदा चीरवसनौ जटामण्डलधारिणौ ।

आशोभेतामृषिसमौ भ्रातरौ रामलक्ष्मणौ ॥ 69 ॥

ततो वैखानसं मार्गमास्थितः सह लक्ष्मणः ।

व्रतमादिष्टवान् रामः सखायं गुहमब्रवीत् ॥ 70 ॥

अप्रमत्तो बले कोशे दुर्गे जनपदे तथा ।

भवेथा गुह राज्यं हि दुरारक्षतमं मतम् ॥ 71 ॥

ततस्तं समनुज्ञाय गुहमिक्ष्वाकुनन्दनः ।

जगाम तूर्णमव्यग्रः सभार्यः सह लक्ष्मणः ॥ 72 ॥

स तु दृष्ट्वा नदीतीरे नावमिक्ष्वाकुनन्दनः ।

तितीर्षुः शीघ्रगां गङ्गामिदं लक्ष्मणमब्रवीत् ॥ 73 ॥

आरोह त्वं नरव्याघ्र स्थितां नावमिमां शनैः ।

सीतां चारोपयान्वक्षं परिगृह्य मनस्विनीम् ॥ 74 ॥

स भ्रातुः शासनं श्रुत्वा सर्वमप्रतिकूलयन् ।

आरोप्य मैथिलीं पूर्वमारुरोहाऽऽत्मवां स्ततः ॥ 75 ॥

अथारुरोह तेजस्वी स्वयं लक्ष्मणपूर्वजः ।

ततो निषादाधिपतिर्गुहो ज्ञातीनचोदयत् ॥ 76 ॥

राघवोऽपि महातेजा नावमारुह्य तां ततः ।

ब्रह्मवत् क्षत्रवच्चैव जजाप हितमात्मनः ॥ 77 ॥

आचम्य च यथाशास्त्रं नदीं तां सह सीतया ।

प्राणमत्प्रीतिसंहृष्टो लक्ष्मणश्चामितप्रभः ॥ 78 ॥

अनुज्ञाय सुमन्त्रं च सबलं चैव तं गुहम् ।

आस्थाय नावं रामस्तु चोदयामास नाविकान् ॥ 79 ॥

ततस्तैश्चोदिता सा नौः कर्णधारसमाहिता ।

शुभस्फ्यवेगाभिहता शीघ्रं सलिलमत्यगात् ॥ 80 ॥

. ।

मध्यं तु समनुप्राप्य भागीरथ्यास्त्वनिन्दिता ।

वैदेही प्राञ्जलिर्भूत्वा तां नदीमिदमब्रवीत् ॥ 81 ॥

पुत्रो दशरथस्यायं महाराजस्य धीमतः ।

निदेशं पारयित्वेमं गङ्गे त्वदभिरक्षितः ॥ 82 ॥

चतुर्दश हि वर्षाणि समग्राण्युष्य कानने ।

भ्रात्रा सह मया चैव पुनः प्रत्यागमिष्यति ॥ 83 ॥

ततस्त्वां देवि सुभगे क्षेमेण पुनरागता ।

यक्ष्ये प्रमुदिता गङ्गे सर्वकामसमृद्धिनी ॥ 84 ॥

त्वं हि त्रिपथगा देवि ब्रह्मलोकं समीक्षसे ।

भार्या चोदधिराजस्य लोकेऽस्मिन् सम्प्रदृश्यसे ॥ 85 ॥

सा त्वां देवि नमस्यामि प्रशंसामि च शोभने ।

प्राप्तराज्ये नरव्याघ्रे शिवेन पुनरागते ॥ 86 ॥

गवां शतसहस्राणि वस्त्राण्यन्नं च पेशलम् ।

ब्राह्मणेभ्यः प्रदास्यामि तव प्रियचिकीर्षया ॥ 87 ॥

सुराघटसहस्रेण मांसभूतौदनेन च ।

यक्ष्ये त्वां प्रयता देवि पुरीं पुनरुपागता ॥ 88 ॥

यानि त्वत्तीरवासीनि दैवतानि च सन्ति हि ।

तानि सर्वाणि यक्ष्यामि तीर्थान्यायतनानि च ॥ 89 ॥

पुनरेव महाबाहुर्मया भ्रात्रा च सङ्गतः ।

अयोध्यां वनवासात्तु प्रविशत्वनघोऽनघे ॥ 90 ॥

तथा सम्भाषमाणा सा सीता गङ्गामनिन्दिता ।

दक्षिणा दक्षिणं तीरं क्षिप्रमेवाभ्युपागमत् ॥ 91 ॥

तीरं तु समनुप्राप्य नावं हित्वा नरर्षभः ।

प्रातिष्ठत सह भ्रात्रा वैदेह्या च परन्तपः ॥ 92 ॥

अथाब्रवीन्महाबाहुः सुमित्रानन्दवर्धनम् ।

भव संरक्षणार्थाय सजने विजनेऽपि वा ॥ 93 ॥

अवश्यं रक्षणं कार्यमदृष्टे विजने वने ।

अग्रतो गच्छ सौमित्रे सीता त्वामनुगच्छतु ॥ 94 ॥

पृष्ठतोऽहं गमिष्यामि त्वां च सीतां च पालयन् ।

अन्योन्यस्येह नो रक्षा कर्तव्या पुरुषर्षभ ॥ 95 ॥

न हि तावदतिक्रान्ता सुकरा काचन क्रिया ।

अद्य दुःखं तु वैदेही वनवासस्य वेत्स्यति ॥ 96 ॥

प्रणष्टजनसम्बाधं क्षेत्रारामविवर्जितम् ।

विषमं च प्रपातं च वनमद्य प्रवेक्ष्यति ॥ 97 ॥

श्रुत्वा रामस्य वचनं प्रतस्थे लक्ष्मणोऽग्रतः ।

अनन्तरं च सीताया राघवो रघुनन्दनः ॥ 98 ॥

गतं तु गङ्गापरपारमाशु रामं सुमन्त्रः प्रततं निरीक्ष्य ।

अध्वप्रकर्षाद्विनिवृत्तदृष्टि र्मुमोच बाष्पं व्यथित स्तपस्वी ॥ 99 ॥

स लोकपालप्रतिमप्रभाववां स्तीर्त्वा महात्मा वरदो महानदीम् ।

ततः समृद्धान् शुभसस्यमालिनः क्रमेण वत्सान् मुदितानुपागमत् ॥ 100 ॥

तौ तत्र हत्वा चतुरो महामृगान् वराहमृश्यं पृषतं महारुरुम् ।

आदाय मेध्यं त्वरितं बुभुक्षितौ वासाय काले ययतुर्वनस्पतिम् ॥ 101 ॥

इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये अयोध्याकाण्डे द्विपञ्चाशस्सर्गः ॥

🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Kannada script. Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version. It is a transliteration, not a translation — see “Meaning” for translations where available.

2.52 ಅಯೋಧ್ಯಾಕಾಣ್ಡ - ದ್ವಿಪಞ್ಚಾಶ ಸರ್ಗಃ