2.52 Ayodhyakanda - Dvipanchasha Sargah

ॐ

2.52 ಅಯೋಧ್ಯಾಕಾಣ್ಡ - ದ್ವಿಪಞ್ಚಾಶ ಸರ್ಗಃ

Valmiki Kannada

ಶ್ರೀಮದ್ವಾಲ್ಮೀಕೀಯ ರಾಮಾಯಣೇ ಅಯೋಧ್ಯಾಕಾಣ್ಡಮ್ ।

ಅಥ ದ್ವಿಪಞ್ಚಾಶಸ್ಸರ್ಗಃ ।

ಪ್ರಭಾತಾಯಾಂ ತು ಶರ್ವರ್ಯಾಂ ಪೃಥುವಕ್ಷಾ ಮಹಾಯಶಾಃ ।

ಉವಾಚ ರಾಮಃ ಸೌಮಿತ್ರಿಂ ಲಕ್ಷ್ಮಣಂ ಶುಭಲಕ್ಷಣಮ್ ॥ 1 ॥

ಭಾಸ್ಕರೋದಯಕಾಲೋಽಯಂ ಗತಾ ಭಗವತೀ ನಿಶಾ ।

ಅಸೌ ಸುಕೃಷ್ಣೋ ವಿಹಗಃ ಕೋಕಿಲಸ್ತಾತ ಕೂಜತಿ ॥ 2 ॥

ಬರ್ಹಿಣಾನಾಂ ಚ ನಿರ್ಘೋಷಃ ಶ್ರೂಯತೇ ನದತಾಂ ವನೇ ।

ತರಾಮ ಜಾಹ್ನವೀಂ ಸೌಮ್ಯ ಶೀಘ್ರಗಾಂ ಸಾಗರಙ್ಗಮಾಮ್ ॥ 3 ॥

ವಿಜ್ಞಾಯ ರಾಮಸ್ಯ ವಚಃ ಸೌಮಿತ್ರಿರ್ಮಿತ್ರನನ್ದನಃ ।

ಗುಹಮಾಮನ್ತ್ರ್ಯ ಸೂತಂ ಚ ಸೋಽತಿಷ್ಠದ್ಭ್ರಾತುರಗ್ರತಃ ॥ 4 ॥

ಸ ತು ರಾಮಸ್ಯ ವಚನಂ ನಿಶಮ್ಯ ಪ್ರತಿಗೃಹ್ಯ ಚ ।

ಸ್ಥಪತಿಸ್ತೂರ್ಣಮಾಹೂಯ ಸಚಿವಾನಿದಮಬ್ರವೀತ್ ॥ 5 ॥

ಅಸ್ಯ ವಾಹನಸಂಯುಕ್ತಾಂ ಕರ್ಣಗ್ರಾಹವತೀಂ ಶುಭಾಮ್ ।

ಸುಪ್ರತಾರಾಂ ದೃಢಾಂ ತೀರ್ಥೇ ಶೀಘ್ರಂ ನಾವಮುಪಾಹರ ॥ 6 ॥

ತಂ ನಿಶಮ್ಯ ಸಮಾದೇಶಂ ಗುಹಾಮಾತ್ಯಗಣೋ ಮಹಾನ್ ।

ಉಪೋಹ್ಯ ರುಚಿರಾಂ ನಾವಂ ಗುಹಾಯ ಪ್ರತ್ಯವೇದಯತ್ ॥ 7 ॥

ತತಃ ಸ ಪ್ರಾಞ್ಜಲಿರ್ಭೂತ್ವಾ ಗುಹೋ ರಾಘವಮಬ್ರವೀತ್ ।

ಉಪಸ್ಥಿತೇಯಂ ನೌರ್ದೇವ ಭೂಯಃ ಕಿಂ ಕರವಾಣಿ ತೇ ॥ 8 ॥

ತವಾಮರಸುತಪ್ರಖ್ಯ ತರ್ತುಂ ಸಾಗರಗಾಂ ನದೀಮ್ ।

ನೌರಿಯಂ ಪುರುಷವ್ಯಾಘ್ರ ತಾಂ ತ್ವಮಾರೋಹ ಸುವ್ರತ ॥ 9 ॥

ಅಥೋವಾಚ ಮಹಾತೇಜಾ ರಾಮೋ ಗುಹಮಿದಂ ವಚಃ ।

ಕೃತಕಾಮೋಽಸ್ಮಿ ಭವತಾ ಶೀಘ್ರಮಾರೋಪ್ಯತಾಮಿತಿ ॥ 10 ॥

ತತಃ ಕಲಾಪಾನ್ ಸನ್ನಹ್ಯ ಖಡ್ಗೌ ಬಧ್ವಾ ಚ ಧನ್ವಿನೌ ।

ಜಗ್ಮತುರ್ಯೇನ ತೌ ಗಙ್ಗಾಂ ಸೀತಯಾ ಸಹ ರಾಘವೌ ॥ 11 ॥

ರಾಮಮೇವ ತು ಧರ್ಮಜ್ಞಮುಪಗಮ್ಯ ವಿನೀತವತ್ ।

ಕಿಮಹಂ ಕರವಾಣೀತಿ ಸೂತಃ ಪ್ರಾಞ್ಜಲಿರಬ್ರವೀತ್ ॥ 12 ॥

ತತೋಽಬ್ರವೀದ್ದಾಶರಥಿಃ ಸುಮನ್ತ್ರಂ ಸ್ಪೃಶನ್ ಕರೇಣೋತ್ತಮದಕ್ಷಿಣೇನ ।

ಸುಮನ್ತ್ರ ಶೀಘ್ರಂ ಪುನರೇವ ಯಾಹಿ ರಾಜ್ಞಃ ಸಕಾಶೇ ಭವ ಚಾಪ್ರಮತ್ತಃ ॥ 13 ॥

ನಿವರ್ತಸ್ವೇತ್ಯುವಾಚೈವ ಹ್ಯೇತಾವದ್ಧಿ ಕೃತಂ ಮಮ ।

ರಥಂ ವಿಹಾಯ ಪದ್ಭ್ಯಾಂ ತು ಗಮಿಷ್ಯಾಮಿ ಮಹಾವನಮ್ ॥ 14 ॥

ಆತ್ಮಾನಂ ತ್ವಭ್ಯನುಜ್ಞಾತಮವೇಕ್ಷ್ಯಾರ್ತಃ ಸ ಸಾರಥಿಃ ।

ಸುಮನ್ತ್ರಃ ಪುರುಷವ್ಯಾಘ್ರಮೈಕ್ಷ್ವಾಕಮಿದಮಬ್ರವೀತ್ ॥ 15 ॥

ನಾತಿಕ್ರಾನ್ತಮಿದಂ ಲೋಕೇ ಪುರುಷೇಣೇಹ ಕೇನಚಿತ್ ।

ತವ ಸಭ್ರಾತೃಭಾರ್ಯಸ್ಯ ವಾಸಃ ಪ್ರಾಕೃತವದ್ವನೇ ॥ 16 ॥

ನ ಮನ್ಯೇ ಬ್ರಹ್ಮಚರ್ಯೇಽಸ್ತಿ ಸ್ವಧೀತೇ ವಾ ಫಲೋದಯಃ ।

ಮಾರ್ದವಾರ್ಜವಯೋರ್ವಾಪಿ ತ್ವಾಂ ಚೇದ್ವ್ಯಸನಮಾಗತಮ್ ॥ 17 ॥

ಸಹ ರಾಘವ ವೈದೇಹ್ಯಾ ಭ್ರಾತ್ರಾ ಚೈವ ವನೇ ವಸನ್ ।

ತ್ವಂ ಗತಿಂ ಪ್ರಾಪ್ಸ್ಯಸೇ ವೀರ ತ್ರೀನ್ ಲೋಕಾಂಸ್ತು ಜಯನ್ನಿವ ॥ 18 ॥

ವಯಂ ಖಲು ಹತಾ ರಾಮ ಯೇ ತ್ವಯಾಪ್ಯುಪವಞ್ಚಿತಾಃ ।

ಕೈಕೇಯ್ಯಾ ವಶಮೇಷ್ಯಾಮಃ ಪಾಪಾಯಾ ದುಃಖಭಾಗಿನಃ ॥ 19 ॥

ಇತಿ ಬ್ರುವನ್ನಾತ್ಮಸಮಂ ಸುಮನ್ತ್ರಃ ಸಾರಥಿಸ್ತದಾ ।

ದೃಷ್ಟ್ವಾ ದೂರಗತಂ ರಾಮಂ ದುಃಖಾರ್ತೋ ರುರುದೇ ಚಿರಮ್ ॥ 20 ॥

ತತಸ್ತು ವಿಗತೇ ಬಾಷ್ಪೇ ಸೂತಂ ಸ್ಪೃಷ್ಟೋದಕಂ ಶುಚಿಮ್ ।

ರಾಮಸ್ತು ಮಧುರಂ ವಾಕ್ಯಂ ಪುನಃ ಪುನರುವಾಚ ತಮ್ ॥ 21 ॥

ಇಕ್ಷ್ವಾಕೂಣಾಂ ತ್ವಯಾ ತುಲ್ಯಂ ಸುಹೃದಂ ನೋಪಲಕ್ಷಯೇ ।

ಯಥಾ ದಶರಥೋ ರಾಜಾ ಮಾಂ ನ ಶೋಚೇತ್ತಥಾ ಕುರು ॥ 22 ॥

ಶೋಕೋಪಹತಚೇತಾಶ್ಚ ವೃದ್ಧಶ್ಚ ಜಗತೀಪತಿಃ ।

ಕಾಮಭಾವಾವಸನ್ನಶ್ಚ ತಸ್ಮಾದೇತದ್ಬ್ರವೀಮಿ ತೇ ॥ 23 ॥

ಯದ್ಯದಾಜ್ಞಾಪಯೇತ್ಕಿಞ್ಚಿತ್ಸ ಮಹಾತ್ಮಾ ಮಹೀಪತಿಃ ।

ಕೈಕೇಯ್ಯಾಃ ಪ್ರಿಯಕಾಮಾರ್ಥಂ ಕಾರ್ಯಂ ತದವಿಕಾಙ್ಕ್ಷಯಾ ॥ 24 ॥

ಏತದರ್ಥಂ ಹಿ ರಾಜ್ಯಾನಿ ಪ್ರಶಾಸತಿ ನರೇಶ್ವರಾಃ ।

ಯದೇಷಾಂ ಸರ್ವಕೃತ್ಯೇಷು ಮನೋ ನ ಪ್ರತಿಹನ್ಯತೇ ॥ 25 ॥

ಯದ್ಯಥಾ ಸ ಮಹಾರಾಜೋ ನಾಲೀಕಮಧಿಗಚ್ಛತಿ ।

ನ ಚ ತಾಮ್ಯತಿ ದುಃಖೇನ ಸುಮನ್ತ್ರ ಕುರು ತತ್ತಥಾ ॥ 26 ॥

ಅದೃಷ್ಟದುಃಖಂ ರಾಜಾನಂ ವೃದ್ಧಮಾರ್ಯಂ ಜಿತೇನ್ದ್ರಿಯಮ್ ।

ಬ್ರೂಯಾಸ್ತ್ವಮಭಿವಾದ್ಯೈವ ಮಮ ಹೇತೋರಿದಂ ವಚಃ ॥ 27 ॥

ನೈವಾಹಮನುಶೋಚಾಮಿ ಲಕ್ಷ್ಮಣೋ ನ ಚ ಮೈಥಿಲೀ ।

ಅಯೋಧ್ಯಾಯಾಶ್ಚ್ಯುತಾಶ್ಚೇತಿ ವನೇ ವತ್ಸ್ಯಾಮಹೇತಿ ಚ ॥ 28 ॥

ಚತುರ್ದಶಸು ವರ್ಷೇಷು ನಿವೃತ್ತೇಷು ಪುನಃ ಪುನಃ ।

ಲಕ್ಷ್ಮಣಂ ಮಾಂ ಚ ಸೀತಾಂ ಚ ದ್ರಕ್ಷ್ಯಸೇ ಕ್ಷಿಪ್ರಮಾಗತಾನ್ ॥ 29 ॥

ಏವಮುಕ್ತ್ವಾ ತು ರಾಜಾನಂ ಮಾತರಂ ಚ ಸುಮನ್ತ್ರ ಮೇ ।

ಅನ್ಯಾಶ್ಚ ದೇವೀಸ್ಸಹಿತಾಃ ಕೈಕೇಯೀಂ ಚ ಪುನಃ ಪುನಃ ॥ 30 ॥

ಆರೋಗ್ಯಂ ಬ್ರೂಹಿ ಕೌಶಲ್ಯಾಮಥ ಪಾದಾಭಿವನ್ದನಮ್ ।

ಸೀತಾಯಾ ಮಮ ಚಾಽಽರ್ಯಸ್ಯ ವಚನಾಲ್ಲಕ್ಷ್ಮಣಸ್ಯ ಚ ॥ 31 ॥

ಬ್ರೂಯಾಶ್ಚ ಹಿ ಮಹಾರಾಜಂ ಭರತಂ ಕ್ಷಿಪ್ರಮಾನಯ ।

ಆಗತಶ್ಚಾಪಿ ಭರತಃ ಸ್ಥಾಪ್ಯೋ ನೃಪಮತೇ ಪದೇ ॥ 32 ॥

ಭರತಂ ಚ ಪರಿಷ್ವಜ್ಯ ಯೌವರಾಜ್ಯೇಽಭಿಷಿಚ್ಯ ಚ ।

ಅಸ್ಮತ್ಸನ್ತಾಪಜಂ ದುಃಖಂ ನ ತ್ವಾಮಭಿಭವಿಷ್ಯತಿ ॥ 33 ॥

ಭರತಶ್ಚಾಪಿ ವಕ್ತವ್ಯೋ ಯಥಾ ರಾಜನಿ ವರ್ತಸೇ ।

ತಥಾ ಮಾತೃಷು ವರ್ತೇಥಾಃ ಸರ್ವಾಸ್ವೇವಾವಿಶೇಷತಃ ॥ 34 ॥

ತಾತಸ್ಯ ಪ್ರಿಯಕಾಮೇನ ಯೌವರಾಜ್ಯಮಪೇಕ್ಷತಾ ।

ಲೋಕಯೋರುಭಯೋಃ ಶಕ್ಯಂ ತ್ವಯಾ ಯತ್ಸುಖಮೇಧಿತುಮ್ ॥ 35 ॥

ನಿವರ್ತ್ಯಮಾನೋ ರಾಮೇಣ ಸುಮನ್ತ್ರಃ ಶೋಕಕರ್ಶಿತಃ ।

ತತ್ಸರ್ವಂ ವಚನಂ ಶ್ರುತ್ವಾ ಸ್ನೇಹಾತ್ಕಾಕುತ್ಸ್ಥಮಬ್ರವೀತ್ ॥ 36 ॥

ಯದಹಂ ನೋಪಚಾರೇಣ ಬ್ರೂಯಾಂ ಸ್ನೇಹಾದವಿಕ್ಲಬಃ ।

ಭಕ್ತಿಮಾನಿತಿ ತತ್ತಾವದ್ವಾಕ್ಯಂ ತ್ವಂ ಕ್ಷನ್ತುಮರ್ಹಸಿ ॥ 37 ॥

ಕಥಂ ಹಿ ತ್ವದ್ವಿಹೀನೋಽಹಂ ಪ್ರತಿಯಾಸ್ಯಾಮಿ ತಾಂ ಪುರೀಮ್ ।

ತವ ತಾವದ್ವಿಯೋಗೇನ ಪುತ್ರಶೋಕಾಕುಲಾಮಿವ ॥ 38 ॥

ಸರಾಮಮಪಿ ತಾವನ್ಮೇ ರಥಂ ದೃಷ್ಟ್ವಾ ತದಾ ಜನಃ ।

ವಿನಾ ರಾಮಂ ರಥಂ ದೃಷ್ಟ್ವಾ ವಿದೀರ್ಯೇತಾಪಿ ಸಾ ಪುರೀ ॥ 39 ॥

ದೈನ್ಯಂ ಹಿ ನಗರೀ ಗಚ್ಛೇದ್ದೃಷ್ಟ್ವಾ ಶೂನ್ಯಮಿಮಂ ರಥಮ್ ।

ಸೂತಾವಶೇಷಂ ಸ್ವಂ ಸೈನ್ಯಂ ಹತವೀರಮಿವಾಽಹವೇ ॥ 40 ॥

ದೂರೇಽಪಿ ನಿವಸನ್ತಂ ತ್ವಾಂ ಮಾನಸೇನಾಗ್ರತಃ ಸ್ಥಿತಮ್ ।

ಚಿನ್ತಯನ್ತೋಽದ್ಯ ನೂನಂ ತ್ವಾಂ ನಿರಾಹಾರಾಃ ಕೃತಾಃ ಪ್ರಜಾಃ ॥ 41 ॥

ದೃಷ್ಟಂ ತದ್ಧಿ ತ್ವಯಾ ರಾಮ ಯಾದೃಶಂ ತ್ವತ್ಪ್ರವಾಸನೇ ।

ಪ್ರಜಾನಾಂ ಸಙ್ಕುಲಂ ವೃತ್ತಂ ತ್ವಚ್ಛೋಕಕ್ಲಾನ್ತಚೇತಸಾಮ್ ॥ 42 ॥

ಆರ್ತನಾದೋ ಹಿ ಯಃ ಪೌರೈರ್ಮುಕ್ತಸ್ತ್ವದ್ವಿಪ್ರವಾಸನೇ ।

ಸರಥಂ ಮಾಂ ನಿಶಾಮ್ಯೈವ ಕುರ್ಯುಃ ಶತಗುಣಂ ತತಃ ॥ 43 ॥

ಅಹಂ ಕಿಂ ಚಾಪಿ ವಕ್ಷ್ಯಾಮಿ ದೇವೀಂ ತವ ಸುತೋ ಮಯಾ ।

ನೀತೋಽಸೌ ಮಾತುಲಕುಲಂ ಸನ್ತಾಪಂ ಮಾ ಕೃಥಾ ಇತಿ ॥ 44 ॥

ಅಸತ್ಯಮಪಿ ನೈವಾಹಂ ಬ್ರೂಯಾಂ ವಚನಮೀದೃಶಮ್ ।

ಕಥಮಪ್ರಿಯಮೇವಾಹಂ ಬ್ರೂಯಾಂ ಸತ್ಯಮಿದಂ ವಚಃ ॥ 45 ॥

ಮಮ ತಾವನ್ನಿಯೋಗಸ್ಥಾಸ್ತ್ವದ್ಬನ್ಧುಜನವಾಹಿನಃ ।

ಕಥಂ ರಥಂ ತ್ವಯಾ ಹೀನಂ ಪ್ರವಕ್ಷ್ಯನ್ತಿ ಹಯೋತ್ತಮಾಃ ॥ 46 ॥

ತನ್ನ ಶಕ್ಷ್ಯಾಮ್ಯಹಂ ಗನ್ತುಮಯೋಧ್ಯಾಂ ತ್ವದೃತೇಽನಘ ।

ವನವಾಸಾನುಯಾನಾಯ ಮಾಮನುಜ್ಞಾತುಮರ್ಹಸಿ ॥ 47 ॥

ಯದಿ ಮೇ ಯಾಚಮಾನಸ್ಯ ತ್ಯಾಗಮೇವ ಕರಿಷ್ಯಸಿ ।

ಸರಥೋಽಗ್ನಿಂ ಪ್ರವೇಕ್ಷ್ಯಾಮಿ ತ್ಯಕ್ತಮಾತ್ರ ಇಹ ತ್ವಯಾ ॥ 48 ॥

ಭವಿಷ್ಯನ್ತಿ ವನೇ ಯಾನಿ ತಪೋವಿಘ್ನಕರಾಣಿ ತೇ ।

ರಥೇನ ಪ್ರತಿಬಾಧಿಷ್ಯೇ ತಾನಿ ಸತ್ತ್ವಾನಿ ರಾಘವ ॥ 49 ॥

ತ್ವತ್ಕೃತೇ ನ ಮಯಾಽವಾಪ್ತಂ ರಥಚರ್ಯಾಕೃತಂ ಸುಖಮ್ ।

ಆಶಂಸೇ ತ್ವತ್ಕೃತೇ ನಾಹಂ ವನವಾಸಕೃತಂ ಸುಖಮ್ ॥ 50 ॥

ಪ್ರಸೀದೇಚ್ಛಾಮಿ ತೇಽರಣ್ಯೇ ಭವಿತುಂ ಪ್ರತ್ಯನನ್ತರಃ ।

ಪ್ರೀತ್ಯಾಽಭಿಹಿತಮಿಚ್ಛಾಮಿ ಭವ ಮೇ ಪ್ರತ್ಯನನ್ತರಃ ॥ 51 ॥

ಇಮೇ ಚಾಪಿ ಹಯಾ ವೀರ ಯದಿ ತೇ ವನವಾಸಿನಃ ।

ಪರಿಚರ್ಯಾಂ ಕರಿಷ್ಯನ್ತಿ ಪ್ರಾಪ್ಸ್ಯನ್ತಿ ಪರಮಾಂ ಗತಿಮ್ ॥ 52 ॥

ತವ ಶುಶ್ರೂಷಣಂ ಮೂರ್ಧ್ನಾ ಕರಿಷ್ಯಾಮಿ ವನೇ ವಸನ್ ।

ಅಯೋಧ್ಯಾಂ ದೇವಲೋಕಂ ವಾ ಸರ್ವಥಾ ಪ್ರಜಹಾಮ್ಯಹಮ್ ॥ 53 ॥

ನ ಹಿ ಶಕ್ಯಾ ಪ್ರವೇಷ್ಟುಂ ಸಾ ಮಯಾಽಯೋಧ್ಯಾ ತ್ವಯಾ ವಿನಾ ।

ರಾಜಧಾನೀ ಮಹೇನ್ದ್ರಸ್ಯ ಯಥಾ ದುಷ್ಕೃತಕರ್ಮಣಾ ॥ 54 ॥

ವನವಾಸೇ ಕ್ಷಯಂ ಪ್ರಾಪ್ತೇ ಮಮೈಷ ಹಿ ಮನೋರಥಃ ।

ಯದನೇನ ರಥೇನೈವ ತ್ವಾಂ ವಹೇಯಂ ಪುರೀಂ ಪುನಃ ॥ 55 ॥

ಚತುರ್ದಶ ಹಿ ವರ್ಷಾಣಿ ಸಹಿತಸ್ಯ ತ್ವಯಾ ವನೇ ।

ಕ್ಷಣಭೂತಾನಿ ಯಾಸ್ಯನ್ತಿ ಶತಸಙ್ಖ್ಯಾನ್ಯತೋಽನ್ಯಥಾ ॥ 56 ॥

ಭೃತ್ಯವತ್ಸಲ ತಿಷ್ಠನ್ತಂ ಭರ್ತೃಪುತ್ರಗತೇ ಪಥಿ ।

ಭಕ್ತಂ ಭೃತ್ಯಂ ಸ್ಥಿತಂ ಸ್ಥಿತ್ಯಾಂ ತ್ವಂ ನ ಮಾಂ ಹಾತುಮರ್ಹಸಿ ॥ 57 ॥

ಏವಂ ಬಹುವಿಧಂ ದೀನಂ ಯಾಚಮಾನಂ ಪುನಃ ಪುನಃ ।

ರಾಮೋ ಭೃತ್ಯಾನುಕಮ್ಪೀ ತು ಸುಮನ್ತ್ರಮಿದಮಬ್ರವೀತ್ ॥ 58 ॥

ಜಾನಾಮಿ ಪರಮಾಂ ಭಕ್ತಿಂ ಮಯಿ ತೇ ಭರ್ತೃವತ್ಸಲ ।

ಶೃಣು ಚಾಪಿ ಯದರ್ಥಂ ತ್ವಾಂ ಪ್ರೇಷಯಾಮಿ ಪುರೀಮಿತಃ ॥ 59 ॥

ನಗರೀಂ ತ್ವಾಂ ಗತಂ ದೃಷ್ಟ್ವಾ ಜನನೀ ಮೇ ಯವೀಯಸೀ ।

ಕೈಕೇಯೀ ಪ್ರತ್ಯಯಂ ಗಚ್ಛೇದಿತಿ ರಾಮೋ ವನಂ ಗತಃ ॥ 60 ॥

ಪರಿತುಷ್ಟಾ ಹಿ ಸಾ ದೇವೀ ವನವಾಸಂ ಗತೇ ಮಯಿ ।

ರಾಜಾನಂ ನಾತಿಶಙ್ಕೇತ 'ಮಿಥ್ಯಾವಾದೀ'ತಿ ಧಾರ್ಮಿಕಮ್ ॥ 61 ॥

ಏಷ ಮೇ ಪ್ರಥಮಃ ಕಲ್ಪೋ ಯದಮ್ಬಾ ಮೇ ಯವೀಯಸೀ ।

ಭರತಾರಕ್ಷಿತಂ ಸ್ಫೀತಂ ಪುತ್ರರಾಜ್ಯಮವಾಪ್ನುಯಾತ್ ॥ 62 ॥

ಮಮ ಪ್ರಿಯಾರ್ಥಂ ರಾಜ್ಞಶ್ಚ ಸರಥಸ್ತ್ವಂ ಪುರೀಂ ವ್ರಜ ।

ಸನ್ದಿಷ್ಟಶ್ಚಾಸಿ ಯಾನರ್ಥಾಂಸ್ತಾಂ ಸ್ತಾನ್ ಬ್ರೂಯಾಸ್ತಥಾ ತಥಾ ॥ 63 ॥

ಇತ್ಯುಕ್ತ್ವಾ ವಚನಂ ಸೂತಂ ಸಾನ್ತ್ವಯಿತ್ವಾ ಪುನಃ ಪುನಃ ।

ಗುಹಂ ವಚನಮಕ್ಲೀಬೋ ರಾಮೋ ಹೇತುಮದಬ್ರವೀತ್ ॥ 64 ॥

ನೇದಾನೀಂ ಗುಹ ಯೋಗ್ಯೋಽಯಂ ವಾಸೋ ಮೇ ಸಜನೇ ವನೇ ।

ಆವಶ್ಯಂ ಹ್ಯಾಶ್ರಮೇ ವಾಸಃ ಕರ್ತವ್ಯಸ್ತದ್ಗತೋ ವಿಧಿಃ ॥ 65 ॥

ಸೋಽಹಂ ಗೃಹೀತ್ವಾ ನಿಯಮಂ ತಪಸ್ವಿ ಜನಭೂಷಣಮ್ ।

ಹಿತಕಾಮಃ ಪಿತುರ್ಭೂಯಃ ಸೀತಾಯಾ ಲಕ್ಷ್ಮಣಸ್ಯ ಚ ॥ 66 ॥

ಜಟಾಃ ಕೃತ್ವಾ ಗಮಿಷ್ಯಾಮಿ ನ್ಯಗ್ರೋಧಕ್ಷೀರಮಾನಯ ।

ತತ್ ಕ್ಷೀರಂ ರಾಜಪುತ್ರಾಯ ಗುಹಃ ಕ್ಷಿಪ್ರಮುಪಾಹರತ್ ॥ 67 ॥

ಲಕ್ಷ್ಮಣಸ್ಯಾತ್ಮನಶ್ಚೈವ ರಾಮಸ್ತೇನಾಕರೋಜ್ಜಟಾಃ ।

ದೀರ್ಘಬಾಹುರ್ನರವ್ಯಾಘ್ರೋ ಜಟಿಲತ್ವಮಧಾರಯತ್ ॥ 68 ॥

ತೌ ತದಾ ಚೀರವಸನೌ ಜಟಾಮಣ್ಡಲಧಾರಿಣೌ ।

ಆಶೋಭೇತಾಮೃಷಿಸಮೌ ಭ್ರಾತರೌ ರಾಮಲಕ್ಷ್ಮಣೌ ॥ 69 ॥

ತತೋ ವೈಖಾನಸಂ ಮಾರ್ಗಮಾಸ್ಥಿತಃ ಸಹ ಲಕ್ಷ್ಮಣಃ ।

ವ್ರತಮಾದಿಷ್ಟವಾನ್ ರಾಮಃ ಸಖಾಯಂ ಗುಹಮಬ್ರವೀತ್ ॥ 70 ॥

ಅಪ್ರಮತ್ತೋ ಬಲೇ ಕೋಶೇ ದುರ್ಗೇ ಜನಪದೇ ತಥಾ ।

ಭವೇಥಾ ಗುಹ ರಾಜ್ಯಂ ಹಿ ದುರಾರಕ್ಷತಮಂ ಮತಮ್ ॥ 71 ॥

ತತಸ್ತಂ ಸಮನುಜ್ಞಾಯ ಗುಹಮಿಕ್ಷ್ವಾಕುನನ್ದನಃ ।

ಜಗಾಮ ತೂರ್ಣಮವ್ಯಗ್ರಃ ಸಭಾರ್ಯಃ ಸಹ ಲಕ್ಷ್ಮಣಃ ॥ 72 ॥

ಸ ತು ದೃಷ್ಟ್ವಾ ನದೀತೀರೇ ನಾವಮಿಕ್ಷ್ವಾಕುನನ್ದನಃ ।

ತಿತೀರ್ಷುಃ ಶೀಘ್ರಗಾಂ ಗಙ್ಗಾಮಿದಂ ಲಕ್ಷ್ಮಣಮಬ್ರವೀತ್ ॥ 73 ॥

ಆರೋಹ ತ್ವಂ ನರವ್ಯಾಘ್ರ ಸ್ಥಿತಾಂ ನಾವಮಿಮಾಂ ಶನೈಃ ।

ಸೀತಾಂ ಚಾರೋಪಯಾನ್ವಕ್ಷಂ ಪರಿಗೃಹ್ಯ ಮನಸ್ವಿನೀಮ್ ॥ 74 ॥

ಸ ಭ್ರಾತುಃ ಶಾಸನಂ ಶ್ರುತ್ವಾ ಸರ್ವಮಪ್ರತಿಕೂಲಯನ್ ।

ಆರೋಪ್ಯ ಮೈಥಿಲೀಂ ಪೂರ್ವಮಾರುರೋಹಾಽಽತ್ಮವಾಂ ಸ್ತತಃ ॥ 75 ॥

ಅಥಾರುರೋಹ ತೇಜಸ್ವೀ ಸ್ವಯಂ ಲಕ್ಷ್ಮಣಪೂರ್ವಜಃ ।

ತತೋ ನಿಷಾದಾಧಿಪತಿರ್ಗುಹೋ ಜ್ಞಾತೀನಚೋದಯತ್ ॥ 76 ॥

ರಾಘವೋಽಪಿ ಮಹಾತೇಜಾ ನಾವಮಾರುಹ್ಯ ತಾಂ ತತಃ ।

ಬ್ರಹ್ಮವತ್ ಕ್ಷತ್ರವಚ್ಚೈವ ಜಜಾಪ ಹಿತಮಾತ್ಮನಃ ॥ 77 ॥

ಆಚಮ್ಯ ಚ ಯಥಾಶಾಸ್ತ್ರಂ ನದೀಂ ತಾಂ ಸಹ ಸೀತಯಾ ।

ಪ್ರಾಣಮತ್ಪ್ರೀತಿಸಂಹೃಷ್ಟೋ ಲಕ್ಷ್ಮಣಶ್ಚಾಮಿತಪ್ರಭಃ ॥ 78 ॥

ಅನುಜ್ಞಾಯ ಸುಮನ್ತ್ರಂ ಚ ಸಬಲಂ ಚೈವ ತಂ ಗುಹಮ್ ।

ಆಸ್ಥಾಯ ನಾವಂ ರಾಮಸ್ತು ಚೋದಯಾಮಾಸ ನಾವಿಕಾನ್ ॥ 79 ॥

ತತಸ್ತೈಶ್ಚೋದಿತಾ ಸಾ ನೌಃ ಕರ್ಣಧಾರಸಮಾಹಿತಾ ।

ಶುಭಸ್ಫ್ಯವೇಗಾಭಿಹತಾ ಶೀಘ್ರಂ ಸಲಿಲಮತ್ಯಗಾತ್ ॥ 80 ॥

. ।

ಮಧ್ಯಂ ತು ಸಮನುಪ್ರಾಪ್ಯ ಭಾಗೀರಥ್ಯಾಸ್ತ್ವನಿನ್ದಿತಾ ।

ವೈದೇಹೀ ಪ್ರಾಞ್ಜಲಿರ್ಭೂತ್ವಾ ತಾಂ ನದೀಮಿದಮಬ್ರವೀತ್ ॥ 81 ॥

ಪುತ್ರೋ ದಶರಥಸ್ಯಾಯಂ ಮಹಾರಾಜಸ್ಯ ಧೀಮತಃ ।

ನಿದೇಶಂ ಪಾರಯಿತ್ವೇಮಂ ಗಙ್ಗೇ ತ್ವದಭಿರಕ್ಷಿತಃ ॥ 82 ॥

ಚತುರ್ದಶ ಹಿ ವರ್ಷಾಣಿ ಸಮಗ್ರಾಣ್ಯುಷ್ಯ ಕಾನನೇ ।

ಭ್ರಾತ್ರಾ ಸಹ ಮಯಾ ಚೈವ ಪುನಃ ಪ್ರತ್ಯಾಗಮಿಷ್ಯತಿ ॥ 83 ॥

ತತಸ್ತ್ವಾಂ ದೇವಿ ಸುಭಗೇ ಕ್ಷೇಮೇಣ ಪುನರಾಗತಾ ।

ಯಕ್ಷ್ಯೇ ಪ್ರಮುದಿತಾ ಗಙ್ಗೇ ಸರ್ವಕಾಮಸಮೃದ್ಧಿನೀ ॥ 84 ॥

ತ್ವಂ ಹಿ ತ್ರಿಪಥಗಾ ದೇವಿ ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕಂ ಸಮೀಕ್ಷಸೇ ।

ಭಾರ್ಯಾ ಚೋದಧಿರಾಜಸ್ಯ ಲೋಕೇಽಸ್ಮಿನ್ ಸಮ್ಪ್ರದೃಶ್ಯಸೇ ॥ 85 ॥

ಸಾ ತ್ವಾಂ ದೇವಿ ನಮಸ್ಯಾಮಿ ಪ್ರಶಂಸಾಮಿ ಚ ಶೋಭನೇ ।

ಪ್ರಾಪ್ತರಾಜ್ಯೇ ನರವ್ಯಾಘ್ರೇ ಶಿವೇನ ಪುನರಾಗತೇ ॥ 86 ॥

ಗವಾಂ ಶತಸಹಸ್ರಾಣಿ ವಸ್ತ್ರಾಣ್ಯನ್ನಂ ಚ ಪೇಶಲಮ್ ।

ಬ್ರಾಹ್ಮಣೇಭ್ಯಃ ಪ್ರದಾಸ್ಯಾಮಿ ತವ ಪ್ರಿಯಚಿಕೀರ್ಷಯಾ ॥ 87 ॥

ಸುರಾಘಟಸಹಸ್ರೇಣ ಮಾಂಸಭೂತೌದನೇನ ಚ ।

ಯಕ್ಷ್ಯೇ ತ್ವಾಂ ಪ್ರಯತಾ ದೇವಿ ಪುರೀಂ ಪುನರುಪಾಗತಾ ॥ 88 ॥

ಯಾನಿ ತ್ವತ್ತೀರವಾಸೀನಿ ದೈವತಾನಿ ಚ ಸನ್ತಿ ಹಿ ।

ತಾನಿ ಸರ್ವಾಣಿ ಯಕ್ಷ್ಯಾಮಿ ತೀರ್ಥಾನ್ಯಾಯತನಾನಿ ಚ ॥ 89 ॥

ಪುನರೇವ ಮಹಾಬಾಹುರ್ಮಯಾ ಭ್ರಾತ್ರಾ ಚ ಸಙ್ಗತಃ ।

ಅಯೋಧ್ಯಾಂ ವನವಾಸಾತ್ತು ಪ್ರವಿಶತ್ವನಘೋಽನಘೇ ॥ 90 ॥

ತಥಾ ಸಮ್ಭಾಷಮಾಣಾ ಸಾ ಸೀತಾ ಗಙ್ಗಾಮನಿನ್ದಿತಾ ।

ದಕ್ಷಿಣಾ ದಕ್ಷಿಣಂ ತೀರಂ ಕ್ಷಿಪ್ರಮೇವಾಭ್ಯುಪಾಗಮತ್ ॥ 91 ॥

ತೀರಂ ತು ಸಮನುಪ್ರಾಪ್ಯ ನಾವಂ ಹಿತ್ವಾ ನರರ್ಷಭಃ ।

ಪ್ರಾತಿಷ್ಠತ ಸಹ ಭ್ರಾತ್ರಾ ವೈದೇಹ್ಯಾ ಚ ಪರನ್ತಪಃ ॥ 92 ॥

ಅಥಾಬ್ರವೀನ್ಮಹಾಬಾಹುಃ ಸುಮಿತ್ರಾನನ್ದವರ್ಧನಮ್ ।

ಭವ ಸಂರಕ್ಷಣಾರ್ಥಾಯ ಸಜನೇ ವಿಜನೇಽಪಿ ವಾ ॥ 93 ॥

ಅವಶ್ಯಂ ರಕ್ಷಣಂ ಕಾರ್ಯಮದೃಷ್ಟೇ ವಿಜನೇ ವನೇ ।

ಅಗ್ರತೋ ಗಚ್ಛ ಸೌಮಿತ್ರೇ ಸೀತಾ ತ್ವಾಮನುಗಚ್ಛತು ॥ 94 ॥

ಪೃಷ್ಠತೋಽಹಂ ಗಮಿಷ್ಯಾಮಿ ತ್ವಾಂ ಚ ಸೀತಾಂ ಚ ಪಾಲಯನ್ ।

ಅನ್ಯೋನ್ಯಸ್ಯೇಹ ನೋ ರಕ್ಷಾ ಕರ್ತವ್ಯಾ ಪುರುಷರ್ಷಭ ॥ 95 ॥

ನ ಹಿ ತಾವದತಿಕ್ರಾನ್ತಾ ಸುಕರಾ ಕಾಚನ ಕ್ರಿಯಾ ।

ಅದ್ಯ ದುಃಖಂ ತು ವೈದೇಹೀ ವನವಾಸಸ್ಯ ವೇತ್ಸ್ಯತಿ ॥ 96 ॥

ಪ್ರಣಷ್ಟಜನಸಮ್ಬಾಧಂ ಕ್ಷೇತ್ರಾರಾಮವಿವರ್ಜಿತಮ್ ।

ವಿಷಮಂ ಚ ಪ್ರಪಾತಂ ಚ ವನಮದ್ಯ ಪ್ರವೇಕ್ಷ್ಯತಿ ॥ 97 ॥

ಶ್ರುತ್ವಾ ರಾಮಸ್ಯ ವಚನಂ ಪ್ರತಸ್ಥೇ ಲಕ್ಷ್ಮಣೋಽಗ್ರತಃ ।

ಅನನ್ತರಂ ಚ ಸೀತಾಯಾ ರಾಘವೋ ರಘುನನ್ದನಃ ॥ 98 ॥

ಗತಂ ತು ಗಙ್ಗಾಪರಪಾರಮಾಶು ರಾಮಂ ಸುಮನ್ತ್ರಃ ಪ್ರತತಂ ನಿರೀಕ್ಷ್ಯ ।

ಅಧ್ವಪ್ರಕರ್ಷಾದ್ವಿನಿವೃತ್ತದೃಷ್ಟಿ ರ್ಮುಮೋಚ ಬಾಷ್ಪಂ ವ್ಯಥಿತ ಸ್ತಪಸ್ವೀ ॥ 99 ॥

ಸ ಲೋಕಪಾಲಪ್ರತಿಮಪ್ರಭಾವವಾಂ ಸ್ತೀರ್ತ್ವಾ ಮಹಾತ್ಮಾ ವರದೋ ಮಹಾನದೀಮ್ ।

ತತಃ ಸಮೃದ್ಧಾನ್ ಶುಭಸಸ್ಯಮಾಲಿನಃ ಕ್ರಮೇಣ ವತ್ಸಾನ್ ಮುದಿತಾನುಪಾಗಮತ್ ॥ 100 ॥

ತೌ ತತ್ರ ಹತ್ವಾ ಚತುರೋ ಮಹಾಮೃಗಾನ್ ವರಾಹಮೃಶ್ಯಂ ಪೃಷತಂ ಮಹಾರುರುಮ್ ।

ಆದಾಯ ಮೇಧ್ಯಂ ತ್ವರಿತಂ ಬುಭುಕ್ಷಿತೌ ವಾಸಾಯ ಕಾಲೇ ಯಯತುರ್ವನಸ್ಪತಿಮ್ ॥ 101 ॥

ಇತ್ಯಾರ್ಷೇ ಶ್ರೀಮದ್ರಾಮಾಯಣೇ ವಾಲ್ಮೀಕೀಯ ಆದಿಕಾವ್ಯೇ ಅಯೋಧ್ಯಾಕಾಣ್ಡೇ ದ್ವಿಪಞ್ಚಾಶಸ್ಸರ್ಗಃ ॥

Roman (IAST) Transliteration

śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe ayodhyākāṇḍam |

atha dvipañcāśassargaḥ |

prabhātāyāṃ tu śarvaryāṃ pṛthuvakṣā mahāyaśāḥ |

uvāca rāmaḥ saumitriṃ lakṣmaṇaṃ śubhalakṣaṇam || 1 ||

bhāskarodayakālo'yaṃ gatā bhagavatī niśā |

asau sukṛṣṇo vihagaḥ kokilastāta kūjati || 2 ||

barhiṇānāṃ ca nirghoṣaḥ śrūyate nadatāṃ vane |

tarāma jāhnavīṃ saumya śīghragāṃ sāgaraṅgamām || 3 ||

vijñāya rāmasya vacaḥ saumitrirmitranandanaḥ |

guhamāmantrya sūtaṃ ca so'tiṣṭhadbhrāturagrataḥ || 4 ||

sa tu rāmasya vacanaṃ niśamya pratigṛhya ca |

sthapatistūrṇamāhūya sacivānidamabravīt || 5 ||

asya vāhanasaṃyuktāṃ karṇagrāhavatīṃ śubhām |

supratārāṃ dṛḍhāṃ tīrthe śīghraṃ nāvamupāhara || 6 ||

taṃ niśamya samādeśaṃ guhāmātyagaṇo mahān |

upohya rucirāṃ nāvaṃ guhāya pratyavedayat || 7 ||

tataḥ sa prāñjalirbhūtvā guho rāghavamabravīt |

upasthiteyaṃ naurdeva bhūyaḥ kiṃ karavāṇi te || 8 ||

tavāmarasutaprakhya tartuṃ sāgaragāṃ nadīm |

nauriyaṃ puruṣavyāghra tāṃ tvamāroha suvrata || 9 ||

athovāca mahātejā rāmo guhamidaṃ vacaḥ |

kṛtakāmo'smi bhavatā śīghramāropyatāmiti || 10 ||

tataḥ kalāpān sannahya khaḍgau badhvā ca dhanvinau |

jagmaturyena tau gaṅgāṃ sītayā saha rāghavau || 11 ||

rāmameva tu dharmajñamupagamya vinītavat |

kimahaṃ karavāṇīti sūtaḥ prāñjalirabravīt || 12 ||

tato'bravīddāśarathiḥ sumantraṃ spṛśan kareṇottamadakṣiṇena |

sumantra śīghraṃ punareva yāhi rājñaḥ sakāśe bhava cāpramattaḥ || 13 ||

nivartasvetyuvācaiva hyetāvaddhi kṛtaṃ mama |

rathaṃ vihāya padbhyāṃ tu gamiṣyāmi mahāvanam || 14 ||

ātmānaṃ tvabhyanujñātamavekṣyārtaḥ sa sārathiḥ |

sumantraḥ puruṣavyāghramaikṣvākamidamabravīt || 15 ||

nātikrāntamidaṃ loke puruṣeṇeha kenacit |

tava sabhrātṛbhāryasya vāsaḥ prākṛtavadvane || 16 ||

na manye brahmacarye'sti svadhīte vā phalodayaḥ |

mārdavārjavayorvāpi tvāṃ cedvyasanamāgatam || 17 ||

saha rāghava vaidehyā bhrātrā caiva vane vasan |

tvaṃ gatiṃ prāpsyase vīra trīn lokāṃstu jayanniva || 18 ||

vayaṃ khalu hatā rāma ye tvayāpyupavañcitāḥ |

kaikeyyā vaśameṣyāmaḥ pāpāyā duḥkhabhāginaḥ || 19 ||

iti bruvannātmasamaṃ sumantraḥ sārathistadā |

dṛṣṭvā dūragataṃ rāmaṃ duḥkhārto rurude ciram || 20 ||

tatastu vigate bāṣpe sūtaṃ spṛṣṭodakaṃ śucim |

rāmastu madhuraṃ vākyaṃ punaḥ punaruvāca tam || 21 ||

ikṣvākūṇāṃ tvayā tulyaṃ suhṛdaṃ nopalakṣaye |

yathā daśaratho rājā māṃ na śocettathā kuru || 22 ||

śokopahatacetāśca vṛddhaśca jagatīpatiḥ |

kāmabhāvāvasannaśca tasmādetadbravīmi te || 23 ||

yadyadājñāpayetkiñcitsa mahātmā mahīpatiḥ |

kaikeyyāḥ priyakāmārthaṃ kāryaṃ tadavikāṅkṣayā || 24 ||

etadarthaṃ hi rājyāni praśāsati nareśvarāḥ |

yadeṣāṃ sarvakṛtyeṣu mano na pratihanyate || 25 ||

yadyathā sa mahārājo nālīkamadhigacchati |

na ca tāmyati duḥkhena sumantra kuru tattathā || 26 ||

adṛṣṭaduḥkhaṃ rājānaṃ vṛddhamāryaṃ jitendriyam |

brūyāstvamabhivādyaiva mama hetoridaṃ vacaḥ || 27 ||

naivāhamanuśocāmi lakṣmaṇo na ca maithilī |

ayodhyāyāścyutāśceti vane vatsyāmaheti ca || 28 ||

caturdaśasu varṣeṣu nivṛtteṣu punaḥ punaḥ |

lakṣmaṇaṃ māṃ ca sītāṃ ca drakṣyase kṣipramāgatān || 29 ||

evamuktvā tu rājānaṃ mātaraṃ ca sumantra me |

anyāśca devīssahitāḥ kaikeyīṃ ca punaḥ punaḥ || 30 ||

ārogyaṃ brūhi kauśalyāmatha pādābhivandanam |

sītāyā mama cā''ryasya vacanāllakṣmaṇasya ca || 31 ||

brūyāśca hi mahārājaṃ bharataṃ kṣipramānaya |

āgataścāpi bharataḥ sthāpyo nṛpamate pade || 32 ||

bharataṃ ca pariṣvajya yauvarājye'bhiṣicya ca |

asmatsantāpajaṃ duḥkhaṃ na tvāmabhibhaviṣyati || 33 ||

bharataścāpi vaktavyo yathā rājani vartase |

tathā mātṛṣu vartethāḥ sarvāsvevāviśeṣataḥ || 34 ||

tātasya priyakāmena yauvarājyamapekṣatā |

lokayorubhayoḥ śakyaṃ tvayā yatsukhamedhitum || 35 ||

nivartyamāno rāmeṇa sumantraḥ śokakarśitaḥ |

tatsarvaṃ vacanaṃ śrutvā snehātkākutsthamabravīt || 36 ||

yadahaṃ nopacāreṇa brūyāṃ snehādaviklabaḥ |

bhaktimāniti tattāvadvākyaṃ tvaṃ kṣantumarhasi || 37 ||

kathaṃ hi tvadvihīno'haṃ pratiyāsyāmi tāṃ purīm |

tava tāvadviyogena putraśokākulāmiva || 38 ||

sarāmamapi tāvanme rathaṃ dṛṣṭvā tadā janaḥ |

vinā rāmaṃ rathaṃ dṛṣṭvā vidīryetāpi sā purī || 39 ||

dainyaṃ hi nagarī gaccheddṛṣṭvā śūnyamimaṃ ratham |

sūtāvaśeṣaṃ svaṃ sainyaṃ hatavīramivā'have || 40 ||

dūre'pi nivasantaṃ tvāṃ mānasenāgrataḥ sthitam |

cintayanto'dya nūnaṃ tvāṃ nirāhārāḥ kṛtāḥ prajāḥ || 41 ||

dṛṣṭaṃ taddhi tvayā rāma yādṛśaṃ tvatpravāsane |

prajānāṃ saṅkulaṃ vṛttaṃ tvacchokaklāntacetasām || 42 ||

ārtanādo hi yaḥ paurairmuktastvadvipravāsane |

sarathaṃ māṃ niśāmyaiva kuryuḥ śataguṇaṃ tataḥ || 43 ||

ahaṃ kiṃ cāpi vakṣyāmi devīṃ tava suto mayā |

nīto'sau mātulakulaṃ santāpaṃ mā kṛthā iti || 44 ||

asatyamapi naivāhaṃ brūyāṃ vacanamīdṛśam |

kathamapriyamevāhaṃ brūyāṃ satyamidaṃ vacaḥ || 45 ||

mama tāvanniyogasthāstvadbandhujanavāhinaḥ |

kathaṃ rathaṃ tvayā hīnaṃ pravakṣyanti hayottamāḥ || 46 ||

tanna śakṣyāmyahaṃ gantumayodhyāṃ tvadṛte'nagha |

vanavāsānuyānāya māmanujñātumarhasi || 47 ||

yadi me yācamānasya tyāgameva kariṣyasi |

saratho'gniṃ pravekṣyāmi tyaktamātra iha tvayā || 48 ||

bhaviṣyanti vane yāni tapovighnakarāṇi te |

rathena pratibādhiṣye tāni sattvāni rāghava || 49 ||

tvatkṛte na mayā'vāptaṃ rathacaryākṛtaṃ sukham |

āśaṃse tvatkṛte nāhaṃ vanavāsakṛtaṃ sukham || 50 ||

prasīdecchāmi te'raṇye bhavituṃ pratyanantaraḥ |

prītyā'bhihitamicchāmi bhava me pratyanantaraḥ || 51 ||

ime cāpi hayā vīra yadi te vanavāsinaḥ |

paricaryāṃ kariṣyanti prāpsyanti paramāṃ gatim || 52 ||

tava śuśrūṣaṇaṃ mūrdhnā kariṣyāmi vane vasan |

ayodhyāṃ devalokaṃ vā sarvathā prajahāmyaham || 53 ||

na hi śakyā praveṣṭuṃ sā mayā'yodhyā tvayā vinā |

rājadhānī mahendrasya yathā duṣkṛtakarmaṇā || 54 ||

vanavāse kṣayaṃ prāpte mamaiṣa hi manorathaḥ |

yadanena rathenaiva tvāṃ vaheyaṃ purīṃ punaḥ || 55 ||

caturdaśa hi varṣāṇi sahitasya tvayā vane |

kṣaṇabhūtāni yāsyanti śatasaṅkhyānyato'nyathā || 56 ||

bhṛtyavatsala tiṣṭhantaṃ bhartṛputragate pathi |

bhaktaṃ bhṛtyaṃ sthitaṃ sthityāṃ tvaṃ na māṃ hātumarhasi || 57 ||

evaṃ bahuvidhaṃ dīnaṃ yācamānaṃ punaḥ punaḥ |

rāmo bhṛtyānukampī tu sumantramidamabravīt || 58 ||

jānāmi paramāṃ bhaktiṃ mayi te bhartṛvatsala |

śṛṇu cāpi yadarthaṃ tvāṃ preṣayāmi purīmitaḥ || 59 ||

nagarīṃ tvāṃ gataṃ dṛṣṭvā jananī me yavīyasī |

kaikeyī pratyayaṃ gacchediti rāmo vanaṃ gataḥ || 60 ||

parituṣṭā hi sā devī vanavāsaṃ gate mayi |

rājānaṃ nātiśaṅketa 'mithyāvādī'ti dhārmikam || 61 ||

eṣa me prathamaḥ kalpo yadambā me yavīyasī |

bharatārakṣitaṃ sphītaṃ putrarājyamavāpnuyāt || 62 ||

mama priyārthaṃ rājñaśca sarathastvaṃ purīṃ vraja |

sandiṣṭaścāsi yānarthāṃstāṃ stān brūyāstathā tathā || 63 ||

ityuktvā vacanaṃ sūtaṃ sāntvayitvā punaḥ punaḥ |

guhaṃ vacanamaklībo rāmo hetumadabravīt || 64 ||

nedānīṃ guha yogyo'yaṃ vāso me sajane vane |

āvaśyaṃ hyāśrame vāsaḥ kartavyastadgato vidhiḥ || 65 ||

so'haṃ gṛhītvā niyamaṃ tapasvi janabhūṣaṇam |

hitakāmaḥ piturbhūyaḥ sītāyā lakṣmaṇasya ca || 66 ||

jaṭāḥ kṛtvā gamiṣyāmi nyagrodhakṣīramānaya |

tat kṣīraṃ rājaputrāya guhaḥ kṣipramupāharat || 67 ||

lakṣmaṇasyātmanaścaiva rāmastenākarojjaṭāḥ |

dīrghabāhurnaravyāghro jaṭilatvamadhārayat || 68 ||

tau tadā cīravasanau jaṭāmaṇḍaladhāriṇau |

āśobhetāmṛṣisamau bhrātarau rāmalakṣmaṇau || 69 ||

tato vaikhānasaṃ mārgamāsthitaḥ saha lakṣmaṇaḥ |

vratamādiṣṭavān rāmaḥ sakhāyaṃ guhamabravīt || 70 ||

apramatto bale kośe durge janapade tathā |

bhavethā guha rājyaṃ hi durārakṣatamaṃ matam || 71 ||

tatastaṃ samanujñāya guhamikṣvākunandanaḥ |

jagāma tūrṇamavyagraḥ sabhāryaḥ saha lakṣmaṇaḥ || 72 ||

sa tu dṛṣṭvā nadītīre nāvamikṣvākunandanaḥ |

titīrṣuḥ śīghragāṃ gaṅgāmidaṃ lakṣmaṇamabravīt || 73 ||

āroha tvaṃ naravyāghra sthitāṃ nāvamimāṃ śanaiḥ |

sītāṃ cāropayānvakṣaṃ parigṛhya manasvinīm || 74 ||

sa bhrātuḥ śāsanaṃ śrutvā sarvamapratikūlayan |

āropya maithilīṃ pūrvamārurohā''tmavāṃ stataḥ || 75 ||

athāruroha tejasvī svayaṃ lakṣmaṇapūrvajaḥ |

tato niṣādādhipatirguho jñātīnacodayat || 76 ||

rāghavo'pi mahātejā nāvamāruhya tāṃ tataḥ |

brahmavat kṣatravaccaiva jajāpa hitamātmanaḥ || 77 ||

ācamya ca yathāśāstraṃ nadīṃ tāṃ saha sītayā |

prāṇamatprītisaṃhṛṣṭo lakṣmaṇaścāmitaprabhaḥ || 78 ||

anujñāya sumantraṃ ca sabalaṃ caiva taṃ guham |

āsthāya nāvaṃ rāmastu codayāmāsa nāvikān || 79 ||

tatastaiścoditā sā nauḥ karṇadhārasamāhitā |

śubhasphyavegābhihatā śīghraṃ salilamatyagāt || 80 ||

. |

madhyaṃ tu samanuprāpya bhāgīrathyāstvaninditā |

vaidehī prāñjalirbhūtvā tāṃ nadīmidamabravīt || 81 ||

putro daśarathasyāyaṃ mahārājasya dhīmataḥ |

nideśaṃ pārayitvemaṃ gaṅge tvadabhirakṣitaḥ || 82 ||

caturdaśa hi varṣāṇi samagrāṇyuṣya kānane |

bhrātrā saha mayā caiva punaḥ pratyāgamiṣyati || 83 ||

tatastvāṃ devi subhage kṣemeṇa punarāgatā |

yakṣye pramuditā gaṅge sarvakāmasamṛddhinī || 84 ||

tvaṃ hi tripathagā devi brahmalokaṃ samīkṣase |

bhāryā codadhirājasya loke'smin sampradṛśyase || 85 ||

sā tvāṃ devi namasyāmi praśaṃsāmi ca śobhane |

prāptarājye naravyāghre śivena punarāgate || 86 ||

gavāṃ śatasahasrāṇi vastrāṇyannaṃ ca peśalam |

brāhmaṇebhyaḥ pradāsyāmi tava priyacikīrṣayā || 87 ||

surāghaṭasahasreṇa māṃsabhūtaudanena ca |

yakṣye tvāṃ prayatā devi purīṃ punarupāgatā || 88 ||

yāni tvattīravāsīni daivatāni ca santi hi |

tāni sarvāṇi yakṣyāmi tīrthānyāyatanāni ca || 89 ||

punareva mahābāhurmayā bhrātrā ca saṅgataḥ |

ayodhyāṃ vanavāsāttu praviśatvanagho'naghe || 90 ||

tathā sambhāṣamāṇā sā sītā gaṅgāmaninditā |

dakṣiṇā dakṣiṇaṃ tīraṃ kṣipramevābhyupāgamat || 91 ||

tīraṃ tu samanuprāpya nāvaṃ hitvā nararṣabhaḥ |

prātiṣṭhata saha bhrātrā vaidehyā ca parantapaḥ || 92 ||

athābravīnmahābāhuḥ sumitrānandavardhanam |

bhava saṃrakṣaṇārthāya sajane vijane'pi vā || 93 ||

avaśyaṃ rakṣaṇaṃ kāryamadṛṣṭe vijane vane |

agrato gaccha saumitre sītā tvāmanugacchatu || 94 ||

pṛṣṭhato'haṃ gamiṣyāmi tvāṃ ca sītāṃ ca pālayan |

anyonyasyeha no rakṣā kartavyā puruṣarṣabha || 95 ||

na hi tāvadatikrāntā sukarā kācana kriyā |

adya duḥkhaṃ tu vaidehī vanavāsasya vetsyati || 96 ||

praṇaṣṭajanasambādhaṃ kṣetrārāmavivarjitam |

viṣamaṃ ca prapātaṃ ca vanamadya pravekṣyati || 97 ||

śrutvā rāmasya vacanaṃ pratasthe lakṣmaṇo'grataḥ |

anantaraṃ ca sītāyā rāghavo raghunandanaḥ || 98 ||

gataṃ tu gaṅgāparapāramāśu rāmaṃ sumantraḥ pratataṃ nirīkṣya |

adhvaprakarṣādvinivṛttadṛṣṭi rmumoca bāṣpaṃ vyathita stapasvī || 99 ||

sa lokapālapratimaprabhāvavāṃ stīrtvā mahātmā varado mahānadīm |

tataḥ samṛddhān śubhasasyamālinaḥ krameṇa vatsān muditānupāgamat || 100 ||

tau tatra hatvā caturo mahāmṛgān varāhamṛśyaṃ pṛṣataṃ mahārurum |

ādāya medhyaṃ tvaritaṃ bubhukṣitau vāsāya kāle yayaturvanaspatim || 101 ||

ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye ayodhyākāṇḍe dvipañcāśassargaḥ ||