Valmiki Ramayana Ayodhya Kanda Sarga 52 — Malayalam Script

⚠️ AI-generated translation — the Sinhala meaning was produced by AI and automatically cross-checked against the Sanskrit, but it may still contain errors. It has not yet been reviewed by a scholar. Please refer to a traditional commentary for study.

Summary — Sinhala

රාත්‍රිය පහන් වූ පසු රාම ලක්ෂ්මණයාට ගංගාව තරණය කිරීමට කීවේය. ගුහයා ඔරුවක් සූදානම් කර දුන් අතර, රාම සුමන්ත්‍ර සහ ගුහයාට අවසර දී සීතා සහ ලක්ෂ්මණ සමඟ ඔරුවට නැඟුණේය. ගමන් කිරීමට පෙර රාම ජටා බැඳ වල්කල් වස්ත්‍ර ඇඳගත් අතර, සුමන්ත්‍රට රජුට හා මව්වරුන්ට කිය යුතු පණිවිඩ දුන්නේය. ගංගාව මැදදී සීතා ගංගාවට ආශිර්වාද කරමින් වනවාසය අවසන් වූ පසු නැවත පැමිණෙන බව පැවසුවාය.

AI-generated · not yet verified

The Sinhala meaning of each verse is shown below the verse.

⚠️ AI-generated translation — the Telugu meaning was produced by AI and automatically cross-checked against the Sanskrit, but it may still contain errors. It has not yet been reviewed by a scholar. Please refer to a traditional commentary for study.

Summary — Telugu

ప్రభాతకాలంలో రాముడు లక్ష్మణుడిని గంగానది దాటుటకు సిద్ధమవమని చెప్పగా, గుహుడు పడవను సిద్ధం చేయించాడు. రాముడు సుమంత్రుని తిరిగి అయోధ్యకు పంపి, రాజు, కౌసల్య, కైకేయి, భరతులకు తన సందేశాన్ని చెప్పమని ఆదేశించాడు; సుమంత్రుడు తనను వెంట తీసుకెళ్లమని పలుమార్లు ప్రార్థించినా రాముడు ఒప్పుకోలేదు. అనంతరం రాముడు మర్రిపాలతో జటలు చేసుకొని నారబట్టలు ధరించి, గుహునికి రాజ్యరక్షణలో అప్రమత్తుడవమని చెప్పి అనుమతి తీసుకొని సీత, లక్ష్మణులతో పడవ ఎక్కాడు. లక్ష్మణుడు మైథిలిని మొదట పడవపై ఎక్కించగా, గుహుడు తన బంధువులను ఆజ్ఞాపించి పడవను నడిపించాడు.

AI-generated · not yet verified

The Telugu meaning of each verse is shown below the verse.

Meaning —

ശ്രീമദ്വാല്മീകീയ രാമായണേ അയോധ്യാകാണ്ഡമ് ।

അഥ ദ്വിപഞ്ചാശസ്സര്ഗഃ ।

Shloka 1

പ്രഭാതായാം തു ശര്വര്യാം പൃഥുവക്ഷാ മഹായശാഃ ।
ഉവാച രാമഃ സൌമിത്രിം ലക്ഷ്മണം ശുഭലക്ഷണമ് ॥ 1 ॥

prabhātāyāṃ tu śarvaryāṃ pṛthuvakṣā mahāyaśāḥ |
uvāca rāmaḥ saumitriṃ lakṣmaṇaṃ śubhalakṣaṇam || 1 ||

පහන් වූ රාත්‍රියේ, පළල් වක්ෂස්ථල ඇති, මහත් කීර්තිය ඇති රාම තෙම ශුභ ලක්ෂණ ඇති සෞමිත්‍රි වූ ලක්ෂ්මණයාට මෙසේ කීවේය. ^AI

ప్రభాతకాలం రాగా, విశాలమైన వక్షస్థలం కలిగిన, మహాయశస్వి అయిన రాముడు శుభలక్షణుడైన సౌమిత్రి అయిన లక్ష్మణుడిని ఉద్దేశించి ఇలా పలికాడు. ^AI

Shloka 2

ഭാസ്കരോദയകാലോഽയം ഗതാ ഭഗവതീ നിശാ ।
അസൌ സുകൃഷ്ണോ വിഹഗഃ കോകിലസ്താത കൂജതി ॥ 2 ॥

bhāskarodayakālo'yaṃ gatā bhagavatī niśā |
asau sukṛṣṇo vihagaḥ kokilastāta kūjati || 2 ||

හිරු උදාවන කාලය මෙයයි; භගවත් වූ රාත්‍රිය ගියාය. ප්‍රිය බාලය, මේ අතිශය කෘෂ්ණ වූ පක්ෂියා වූ කෝකිලයා කූජනය කරයි. ^AI

ఓ తాతా, ఇది సూర్యోదయ సమయం; పవిత్రమైన రాత్రి గడిచిపోయింది. ఇదిగో ఆ నల్లని పక్షి, కోకిల, కూస్తోంది. ^AI

Shloka 3

ബര്ഹിണാനാം ച നിര്ഘോഷഃ ശ്രൂയതേ നദതാം വനേ ।
തരാമ ജാഹ്നവീം സൌമ്യ ശീഘ്രഗാം സാഗരങ്ഗമാമ് ॥ 3 ॥

barhiṇānāṃ ca nirghoṣaḥ śrūyate nadatāṃ vane |
tarāma jāhnavīṃ saumya śīghragāṃ sāgaraṅgamām || 3 ||

වනයෙහි නාද කරන මොනරුන්ගේ හඬද ඇසේ. සෞම්‍යය, සාගරයට යන වේගයෙන් ගමන් කරන ජාහ්නවී ගංගාව අපි තරණය කරමු. ^AI

అడవిలో అరుస్తున్న నెమళ్ల ధ్వని వినిపిస్తోంది. ఓ సౌమ్యా, వేగంగా ప్రవహించి సముద్రంలో కలిసే గంగానదిని దాటుదాం. ^AI

Shloka 4

വിജ്ഞായ രാമസ്യ വചഃ സൌമിത്രിര്മിത്രനന്ദനഃ ।
ഗുഹമാമന്ത്ര്യ സൂതം ച സോഽതിഷ്ഠദ്ഭ്രാതുരഗ്രതഃ ॥ 4 ॥

vijñāya rāmasya vacaḥ saumitrirmitranandanaḥ |
guhamāmantrya sūtaṃ ca so'tiṣṭhadbhrāturagrataḥ || 4 ||

රාමගේ වචනය දැනගත් මිත්‍රයන් සතුටු කරන සෞමිත්‍රි තෙම ගුහයාට හා සූතයාට ආරාධනා කොට සහෝදරයා ඉදිරියෙහි සිටගත්තේය. ^AI

రాముని మాటలను తెలుసుకుని, మిత్రులను సంతోషపెట్టే సౌమిత్రి గుహుడిని మరియు సూతుడిని పిలిచి, తన అన్నగారి ముందు నిలబడ్డాడు. ^AI

Shloka 5

സ തു രാമസ്യ വചനം നിശമ്യ പ്രതിഗൃഹ്യ ച ।
സ്ഥപതിസ്തൂര്ണമാഹൂയ സചിവാനിദമബ്രവീത് ॥ 5 ॥

sa tu rāmasya vacanaṃ niśamya pratigṛhya ca |
sthapatistūrṇamāhūya sacivānidamabravīt || 5 ||

ඔහු රාමගේ වචනය අසා පිළිගෙන, නාවික ශිල්පියා ඉක්මනින් කැඳවා ඇමතිවරුන්ට මෙසේ කීවේය. ^AI

అతను రాముని మాటలను విని అంగీకరించి, వడ్రంగిని వెంటనే పిలిపించి తన మంత్రులతో ఇలా అన్నాడు. ^AI

Shloka 6

അസ്യ വാഹനസംയുക്താം കര്ണഗ്രാഹവതീം ശുഭാമ് ।
സുപ്രതാരാം ദൃഢാം തീര്ഥേ ശീഘ്രം നാവമുപാഹര ॥ 6 ॥

asya vāhanasaṃyuktāṃ karṇagrāhavatīṃ śubhām |
supratārāṃ dṛḍhāṃ tīrthe śīghraṃ nāvamupāhara || 6 ||

වාහන යෙදූ, සුක්කානම් ඇති, ශුභ වූ, පහසුවෙන් තරණය කළ හැකි, ශක්තිමත් නෞකාවක් ඉක්මනින් තීර්ථයට ගෙනෙන්න. ^AI

వాహనాలతో కూడినది, తాళ్లు కలిగినది, బాగా దాటగలిగేది, గట్టిది అయిన శుభమైన పడవను తీరం వద్దకు వెంటనే తీసుకురా. ^AI

Shloka 7

തം നിശമ്യ സമാദേശം ഗുഹാമാത്യഗണോ മഹാന് ।
ഉപോഹ്യ രുചിരാം നാവം ഗുഹായ പ്രത്യവേദയത് ॥ 7 ॥

taṃ niśamya samādeśaṃ guhāmātyagaṇo mahān |
upohya rucirāṃ nāvaṃ guhāya pratyavedayat || 7 ||

එම අණ අසා ගුහගේ මහත් ඇමති සමූහයා රමණීය නෞකාවක් ගෙනැවිත් ගුහයාට දැන්වූහ. ^AI

ఆ ఆజ్ఞను విని, గుహుని పెద్ద మంత్రిసమూహం అందమైన పడవను తీసుకువచ్చి గుహునికి తెలియజేసింది. ^AI

Shloka 8

തതഃ സ പ്രാഞ്ജലിര്ഭൂത്വാ ഗുഹോ രാഘവമബ്രവീത് ।
ഉപസ്ഥിതേയം നൌര്ദേവ ഭൂയഃ കിം കരവാണി തേ ॥ 8 ॥

tataḥ sa prāñjalirbhūtvā guho rāghavamabravīt |
upasthiteyaṃ naurdeva bhūyaḥ kiṃ karavāṇi te || 8 ||

ඉන්පසු ගුහ තෙම ඇඳිලි බැඳ රාඝවයාට මෙසේ කීවේය: දේවය, මේ නෞකාව පැමිණ ඇත; ඔබට තවත් කුමක් කරම්ද? ^AI

అప్పుడు గుహుడు చేతులు జోడించి రాఘవుడిని ఇలా అన్నాడు: ఓ దేవా, ఈ పడవ సిద్ధంగా ఉంది; ఇక మీకు ఏమి చేయాలి? ^AI

Shloka 9

തവാമരസുതപ്രഖ്യ തര്തും സാഗരഗാം നദീമ് ।
നൌരിയം പുരുഷവ്യാഘ്ര താം ത്വമാരോഹ സുവ്രത ॥ 9 ॥

tavāmarasutaprakhya tartuṃ sāgaragāṃ nadīm |
nauriyaṃ puruṣavyāghra tāṃ tvamāroha suvrata || 9 ||

අමර දෙවියන්ගේ පුත්‍රයාට සමාන ඔබ, සාගරයට ගලා යන ගංගාව තරණය කිරීම සඳහා මේ නැව ගන්න; පුරුෂ ව්‍යාඝ්‍රය, ඔබ එයට නැගෙන්න; යහපත් ව්‍රතයෙන් යුත් තැනැත්ත. ^AI

ఓ అమరపుత్రుని వంటి మహాపురుషా, ఓ పురుషవ్యాఘ్రా, ఓ సువ్రతా, సముద్రంలోకి ప్రవహించే ఈ నదిని దాటడానికి ఈ పడవ సిద్ధంగా ఉంది; దీనిని నీవు ఎక్కుము. ^AI

Shloka 10

അഥോവാച മഹാതേജാ രാമോ ഗുഹമിദം വചഃ ।
കൃതകാമോഽസ്മി ഭവതാ ശീഘ്രമാരോപ്യതാമിതി ॥ 10 ॥

athovāca mahātejā rāmo guhamidaṃ vacaḥ |
kṛtakāmo'smi bhavatā śīghramāropyatāmiti || 10 ||

එවිට මහා තේජස් ඇති රාම ගුහාට මෙසේ කීවේය: 'ඔබ විසින් මාගේ අභිප්‍රාය ඉටු කරන ලදී; ඉක්මනින් නැව නංවන්න.' ^AI

అప్పుడు మహాతేజస్వి అయిన రాముడు గుహతో ఈ మాటలు పలికాడు: "నీ వల్ల నా కోరిక నెరవేరింది; త్వరగా నన్ను పడవ ఎక్కించుము." ^AI

Shloka 11

തതഃ കലാപാന് സന്നഹ്യ ഖഡ്ഗൌ ബധ്വാ ച ധന്വിനൌ ।
ജഗ്മതുര്യേന തൌ ഗങ്ഗാം സീതയാ സഹ രാഘവൌ ॥ 11 ॥

tataḥ kalāpān sannahya khaḍgau badhvā ca dhanvinau |
jagmaturyena tau gaṅgāṃ sītayā saha rāghavau || 11 ||

ඉන්පසු රාඝවයන් දෙදෙනා තම ඊතල කළඹවල් බැඳ, දුනු දරා, කඩු බැඳ, සීතා සමඟ ගංගාව දෙසට ගියහ. ^AI

అప్పుడు తమ అంబులపొదులు కట్టుకొని, ఖడ్గాలు కట్టి, ధనుస్సులు ధరించిన ఆ రాఘవులు సీతతో కలిసి గంగ ఉన్న వైపు వెళ్ళారు. ^AI

Shloka 12

രാമമേവ തു ധര്മജ്ഞമുപഗമ്യ വിനീതവത് ।
കിമഹം കരവാണീതി സൂതഃ പ്രാഞ്ജലിരബ്രവീത് ॥ 12 ॥

rāmameva tu dharmajñamupagamya vinītavat |
kimahaṃ karavāṇīti sūtaḥ prāñjalirabravīt || 12 ||

එවිට රියදුරු ධර්මය දන්නා රාම වෙත විනීත ලෙස එළඹ, ඇඳිලි බැඳ, 'මම කුමක් කළ යුතුද?' යැයි ඇසීය. ^AI

ధర్మజ్ఞుడైన రాముని సమీపించి, సారథి వినయంగా చేతులు జోడించి, "నేను ఏమి చేయాలి?" అని అడిగాడు. ^AI

Shloka 13

തതോഽബ്രവീദ്ദാശരഥിഃ സുമന്ത്രം സ്പൃശന് കരേണോത്തമദക്ഷിണേന ।
സുമന്ത്ര ശീഘ്രം പുനരേവ യാഹി രാജ്ഞഃ സകാശേ ഭവ ചാപ്രമത്തഃ ॥ 13 ॥

tato'bravīddāśarathiḥ sumantraṃ spṛśan kareṇottamadakṣiṇena |
sumantra śīghraṃ punareva yāhi rājñaḥ sakāśe bhava cāpramattaḥ || 13 ||

එවිට දශරථ පුත්‍රයා තම උතුම් දකුණු අතින් සුමන්ත්‍රගේ අත ස්පර්ශ කරමින් මෙසේ කීවේය: 'සුමන්ත්‍ර, ඉක්මනින් නැවත යන්න; රජු අසලට ගොස් අප්‍රමාදව සිටින්න.' ^AI

అప్పుడు దశరథపుత్రుడు తన కుడిచేతితో సుమంత్రుని తాకి ఇలా అన్నాడు: "సుమంత్రా, త్వరగా మరల రాజు వద్దకే వెళ్ళుము; అప్రమత్తుడవై ఉండుము." ^AI

Shloka 14

നിവര്തസ്വേത്യുവാചൈവ ഹ്യേതാവദ്ധി കൃതം മമ ।
രഥം വിഹായ പദ്ഭ്യാം തു ഗമിഷ്യാമി മഹാവനമ് ॥ 14 ॥

nivartasvetyuvācaiva hyetāvaddhi kṛtaṃ mama |
rathaṃ vihāya padbhyāṃ tu gamiṣyāmi mahāvanam || 14 ||

'ආපසු හැරෙන්න' යැයි ඔහු කීවේය; මට එපමණක් ප්‍රමාණවත්ය. රථය අත්හැර මම පයින් මහා වනයට යමි. ^AI

"మరలిపో" అని అతడు చెప్పాడు; ఇంతటితో నా పని పూర్తయింది. రథాన్ని విడిచి నేను కాలినడకనే మహావనానికి వెళ్తాను. ^AI

Shloka 15

ആത്മാനം ത്വഭ്യനുജ്ഞാതമവേക്ഷ്യാര്തഃ സ സാരഥിഃ ।
സുമന്ത്രഃ പുരുഷവ്യാഘ്രമൈക്ഷ്വാകമിദമബ്രവീത് ॥ 15 ॥

ātmānaṃ tvabhyanujñātamavekṣyārtaḥ sa sārathiḥ |
sumantraḥ puruṣavyāghramaikṣvākamidamabravīt || 15 ||

තමාට අවසර දෙන ලද බව දැක, දුකට පත් රියදුරු සුමන්ත්‍ර පුරුෂ ව්‍යාඝ්‍රයා වූ ඉක්ෂ්වාකු පුත්‍රයාට මෙසේ කීවේය. ^AI

తనను అనుమతించినట్లు గ్రహించి, దుఃఖితుడైన ఆ సారథి సుమంత్రుడు పురుషవ్యాఘ్రుడైన ఇక్ష్వాకు వంశీయునితో ఇలా అన్నాడు. ^AI

Shloka 16

നാതിക്രാന്തമിദം ലോകേ പുരുഷേണേഹ കേനചിത് ।
തവ സഭ്രാതൃഭാര്യസ്യ വാസഃ പ്രാകൃതവദ്വനേ ॥ 16 ॥

nātikrāntamidaṃ loke puruṣeṇeha kenacit |
tava sabhrātṛbhāryasya vāsaḥ prākṛtavadvane || 16 ||

'මෙලොව කිසිම පුරුෂයෙකු විසින් මෙය ඉක්මවා නොගොස් ඇත; සහෝදරයා සහ බිරිඳ සමඟ ඔබ සාමාන්‍ය මිනිසෙකු මෙන් වනයේ වාසය කිරීම.' ^AI

"ఈ లోకంలో ఏ పురుషుడూ ఇంతవరకు చేయనిది — తన సోదరుడు మరియు భార్యతో కలిసి అడవిలో సామాన్యుని వలె నివసించడం — నీవు చేస్తున్నావు." ^AI

Shloka 17

ന മന്യേ ബ്രഹ്മചര്യേഽസ്തി സ്വധീതേ വാ ഫലോദയഃ ।
മാര്ദവാര്ജവയോര്വാപി ത്വാം ചേദ്വ്യസനമാഗതമ് ॥ 17 ॥

na manye brahmacarye'sti svadhīte vā phalodayaḥ |
mārdavārjavayorvāpi tvāṃ cedvyasanamāgatam || 17 ||

බ්‍රහ්මචර්යයෙහි හෝ තමා ඉගෙන ගත් වේදයෙහි හෝ මෘදු බව හා අවංක බව යන ගුණවල හෝ ඵලයක් ඇතැයි මම නොසිතමි — ඔබට විපතක් පැමිණියේ නම්. ^AI

బ్రహ్మచర్యంలో గానీ, చదువుకోవడంలో గానీ ఫలితం ఉంటుందని నేను అనుకోవడం లేదు; మృదుత్వంలో గానీ, ఋజుత్వంలో గానీ కూడా ఫలం లేదు — ఒకవేళ నీకు ఆపద కలిగితే. ^AI

Shloka 18

സഹ രാഘവ വൈദേഹ്യാ ഭ്രാത്രാ ചൈവ വനേ വസന് ।
ത്വം ഗതിം പ്രാപ്സ്യസേ വീര ത്രീന് ലോകാംസ്തു ജയന്നിവ ॥ 18 ॥

saha rāghava vaidehyā bhrātrā caiva vane vasan |
tvaṃ gatiṃ prāpsyase vīra trīn lokāṃstu jayanniva || 18 ||

රාඝවය, සීතා දේවිය සමඟ ද, සහෝදරයා සමඟ ද වනයෙහි වාසය කරමින්, වීරය, ලෝක තුන ජය ගන්නාක් මෙන් ඔබ ගති ලබන්නෙහිය. ^AI

ఓ రాఘవా, వైదేహితోను, సోదరునితోను కలిసి అడవిలో నివసిస్తూ, ఓ వీరా, మూడు లోకాలను జయిస్తున్నట్లుగానే నీవు గొప్ప గతిని పొందుతావు. ^AI

Shloka 19

വയം ഖലു ഹതാ രാമ യേ ത്വയാപ്യുപവഞ്ചിതാഃ ।
കൈകേയ്യാ വശമേഷ്യാമഃ പാപായാ ദുഃഖഭാഗിനഃ ॥ 19 ॥

vayaṃ khalu hatā rāma ye tvayāpyupavañcitāḥ |
kaikeyyā vaśameṣyāmaḥ pāpāyā duḥkhabhāginaḥ || 19 ||

රාම, ඔබ විසින්ම රැවටුණු අපි සැබවින්ම විනාශ වූවෝ වෙමු. දුක්බර වූ අපි පව්කාරී කෛකේයියගේ වසඟයට පත් වන්නෙමු. ^AI

ఓ రామా, నిజంగా మేము చంపబడ్డాము; నీచేత కూడా మోసగించబడినవారము; పాపాత్మురాలైన కైకేయి వశానికి వచ్చి దుఃఖానికి భాగస్వాములమవుతాము. ^AI

ഇതി ബ്രുവന്നാത്മസമം സുമന്ത്രഃ സാരഥിസ്തദാ ।
ദൃഷ്ട്വാ ദൂരഗതം രാമം ദുഃഖാര്തോ രുരുദേ ചിരമ് ॥ 20 ॥

Shloka 21

തതസ്തു വിഗതേ ബാഷ്പേ സൂതം സ്പൃഷ്ടോദകം ശുചിമ് ।
രാമസ്തു മധുരം വാക്യം പുനഃ പുനരുവാച തമ് ॥ 21 ॥

tatastu vigate bāṣpe sūtaṃ spṛṣṭodakaṃ śucim |
rāmastu madhuraṃ vākyaṃ punaḥ punaruvāca tam || 21 ||

ඉන්පසු කඳුළු නිම වූ කල, පවිත්‍ර වූ, ජලය ඉස පිරිසිදු කරන ලද සාරථියාට රාම යළි යළිත් මිහිරි වචන කීවේය. ^AI

అప్పుడు కన్నీరు తొలగిపోగానే, శుచియైన సూతునికి ఉదకాన్ని తాకించి, రాముడు మళ్లీ మళ్లీ అతనితో మధురమైన మాటలు పలికాడు. ^AI

Shloka 22

ഇക്ഷ്വാകൂണാം ത്വയാ തുല്യം സുഹൃദം നോപലക്ഷയേ ।
യഥാ ദശരഥോ രാജാ മാം ന ശോചേത്തഥാ കുരു ॥ 22 ॥

ikṣvākūṇāṃ tvayā tulyaṃ suhṛdaṃ nopalakṣaye |
yathā daśaratho rājā māṃ na śocettathā kuru || 22 ||

ඉක්ෂ්වාකු රජ පරපුරට ඔබ හා සමාන හිතවතෙකු මම නොදකිමි. දශරථ රජු මා ගැන ශෝක නොවන පරිද්දෙන් ඔබ කටයුතු කරන්න. ^AI

ఇక్ష్వాకు వంశస్థులకు నీతో సమానమైన హితుడిని నేను చూడలేదు. దశరథ మహారాజు నా కోసం ఎలా దుఃఖించకుండా ఉంటాడో అలా చేయి. ^AI

Shloka 23

ശോകോപഹതചേതാശ്ച വൃദ്ധശ്ച ജഗതീപതിഃ ।
കാമഭാവാവസന്നശ്ച തസ്മാദേതദ്ബ്രവീമി തേ ॥ 23 ॥

śokopahatacetāśca vṛddhaśca jagatīpatiḥ |
kāmabhāvāvasannaśca tasmādetadbravīmi te || 23 ||

ශෝකයෙන් සිත පීඩිත වූ, වයෝවෘද්ධ වූ, ලෝකයේ පාලක වූ ඔහු කාමයෙහි ඇල්ම නිසා වැටී සිටින්නේය. එබැවින් මම මෙය ඔබට කියමි. ^AI

శోకంతో మనస్సు కలత చెందినవాడు, వృద్ధుడు, భూమికి ప్రభువు అయిన ఆయన కోరికల భారంతో కృంగిపోయాడు; అందుకే ఇది నీతో చెబుతున్నాను. ^AI

Shloka 24

യദ്യദാജ്ഞാപയേത്കിഞ്ചിത്സ മഹാത്മാ മഹീപതിഃ ।
കൈകേയ്യാഃ പ്രിയകാമാര്ഥം കാര്യം തദവികാങ്ക്ഷയാ ॥ 24 ॥

yadyadājñāpayetkiñcitsa mahātmā mahīpatiḥ |
kaikeyyāḥ priyakāmārthaṃ kāryaṃ tadavikāṅkṣayā || 24 ||

ඒ මහාත්ම, රජු කෛකේයියගේ ප්‍රියය පිණිස කිසිවක් අණ කරන්නේ නම්, එය පැකිලීමකින් තොරව ඉටු කළ යුතුය. ^AI

ఆ మహాత్ముడైన మహీపతి కైకేయి ప్రియాన్ని కోరి ఏది ఆజ్ఞాపించినా, దానిని సందేహం లేకుండా చేయాలి. ^AI

Shloka 25

ഏതദര്ഥം ഹി രാജ്യാനി പ്രശാസതി നരേശ്വരാഃ ।
യദേഷാം സര്വകൃത്യേഷു മനോ ന പ്രതിഹന്യതേ ॥ 25 ॥

etadarthaṃ hi rājyāni praśāsati nareśvarāḥ |
yadeṣāṃ sarvakṛtyeṣu mano na pratihanyate || 25 ||

රජවරුන් රාජ්‍ය පාලනය කරන්නේ මේ අර්ථය පිණිසය — ඔවුන්ගේ සියලු කටයුතුවලදී සිත බාධාවකට පත් නොවන පිණිසය. ^AI

రాజులు రాజ్యాలను పాలించేది ఈ కారణం కోసమే — వారి సమస్త కార్యాలలో వారి మనస్సు ఎటువంటి అడ్డంకిని పొందకుండా ఉండాలని. ^AI

Shloka 26

യദ്യഥാ സ മഹാരാജോ നാലീകമധിഗച്ഛതി ।
ന ച താമ്യതി ദുഃഖേന സുമന്ത്ര കുരു തത്തഥാ ॥ 26 ॥

yadyathā sa mahārājo nālīkamadhigacchati |
na ca tāmyati duḥkhena sumantra kuru tattathā || 26 ||

මහරජතුමා එම දුකට පත් නොවන පරිද්දෙන් ද, එම දුකින් පීඩා නොවන පරිද්දෙන් ද, සුමන්ත්‍ර, ඔබ එසේ කරන්න. ^AI

ఓ సుమంత్రా, ఆ మహారాజు ఎలాగైతే దుఃఖబాణాన్ని (బాధను) పొందకుండా ఉంటాడో, ఎలాగైతే దుఃఖంతో వేదన చెందకుండా ఉంటాడో, అలాగే చేయుము. ^AI

Shloka 27

അദൃഷ്ടദുഃഖം രാജാനം വൃദ്ധമാര്യം ജിതേന്ദ്രിയമ് ।
ബ്രൂയാസ്ത്വമഭിവാദ്യൈവ മമ ഹേതോരിദം വചഃ ॥ 27 ॥

adṛṣṭaduḥkhaṃ rājānaṃ vṛddhamāryaṃ jitendriyam |
brūyāstvamabhivādyaiva mama hetoridaṃ vacaḥ || 27 ||

නොදුටු දුක් ඇති, වෘද්ධ, ආර්ය, ජිතේන්ද්‍රිය වූ රජතුමාට ඔබ වැඳ, මා වෙනුවෙන් මේ වචනය කියන්න. ^AI

ఎప్పుడూ దుఃఖాన్ని చూడని, వృద్ధుడైన, ఆర్యుడైన, జితేంద్రియుడైన ఆ రాజును నమస్కరించి, నా కొరకు ఈ మాటను చెప్పుము. ^AI

Shloka 28

നൈവാഹമനുശോചാമി ലക്ഷ്മണോ ന ച മൈഥിലീ ।
അയോധ്യായാശ്ച്യുതാശ്ചേതി വനേ വത്സ്യാമഹേതി ച ॥ 28 ॥

naivāhamanuśocāmi lakṣmaṇo na ca maithilī |
ayodhyāyāścyutāśceti vane vatsyāmaheti ca || 28 ||

මම හෝ ලක්ෂ්මණ හෝ මෛථිලී හෝ අයෝධ්‍යාවෙන් පිටව ගියෙමුයයි හෝ වනයේ වාසය කරමුයයි හෝ ශෝක නොවෙමු. ^AI

నేను గానీ, లక్ష్మణుడు గానీ, మైథిలి (సీత) గానీ అయోధ్యను విడిచిపెట్టామని, అడవిలో నివసిస్తామని దుఃఖపడటం లేదు. ^AI

Shloka 29

ചതുര്ദശസു വര്ഷേഷു നിവൃത്തേഷു പുനഃ പുനഃ ।
ലക്ഷ്മണം മാം ച സീതാം ച ദ്രക്ഷ്യസേ ക്ഷിപ്രമാഗതാന് ॥ 29 ॥

caturdaśasu varṣeṣu nivṛtteṣu punaḥ punaḥ |
lakṣmaṇaṃ māṃ ca sītāṃ ca drakṣyase kṣipramāgatān || 29 ||

දහහතර වර්ෂ ගත වූ පසු නැවත නැවත ලක්ෂ්මණ, මා සහ සීතා ඉක්මනින් පැමිණි අයුරු ඔබ දකින්නෙහිය. ^AI

పద్నాలుగు సంవత్సరాలు గడిచిన తర్వాత, తిరిగి తిరిగి, లక్ష్మణుడిని, నన్ను, సీతను త్వరగా వచ్చినవారిగా చూస్తావు. ^AI

Shloka 30

ഏവമുക്ത്വാ തു രാജാനം മാതരം ച സുമന്ത്ര മേ ।
അന്യാശ്ച ദേവീസ്സഹിതാഃ കൈകേയീം ച പുനഃ പുനഃ ॥ 30 ॥

evamuktvā tu rājānaṃ mātaraṃ ca sumantra me |
anyāśca devīssahitāḥ kaikeyīṃ ca punaḥ punaḥ || 30 ||

සුමන්ත්‍ර, එසේ රජතුමාට ද, මාගේ මවට ද, අනෙක් දේවීන්ට ද, කෛකේයීට ද නැවත නැවත කියා, ^AI

ఓ సుమంత్రా, ఈ విధంగా రాజుతోను, నా తల్లితోను, ఇతర రాణులతో సహితంగా కైకేయితోను మాట్లాడి, తిరిగి తిరిగి (చెప్పుము). ^AI

Shloka 31

ആരോഗ്യം ബ്രൂഹി കൌശല്യാമഥ പാദാഭിവന്ദനമ് ।
സീതായാ മമ ചാഽഽര്യസ്യ വചനാല്ലക്ഷ്മണസ്യ ച ॥ 31 ॥

ārogyaṃ brūhi kauśalyāmatha pādābhivandanam |
sītāyā mama cā''ryasya vacanāllakṣmaṇasya ca || 31 ||

කෞශල්‍යාට සුවපත් බව කියන්න; පසුව පාද වන්දනා කරන්න; සීතාගේ, මාගේ, ආර්‍ය ලක්ෂ්මණගේ වචනයෙන් ද කියන්න. ^AI

కౌసల్యకు ఆరోగ్యాన్ని చెప్పుము, తర్వాత పాద నమస్కారం చెప్పుము; సీత, నా, ఆర్యుడు (లక్ష్మణుడు) యొక్క మాటలను కూడా చెప్పుము. ^AI

Shloka 32

ബ്രൂയാശ്ച ഹി മഹാരാജം ഭരതം ക്ഷിപ്രമാനയ ।
ആഗതശ്ചാപി ഭരതഃ സ്ഥാപ്യോ നൃപമതേ പദേ ॥ 32 ॥

brūyāśca hi mahārājaṃ bharataṃ kṣipramānaya |
āgataścāpi bharataḥ sthāpyo nṛpamate pade || 32 ||

මහරජතුමාට භරත ඉක්මනින් ගෙන්වන්නැයි කියන්න; භරත පැමිණි පසු රජුගේ අදහසට අනුව රාජ්‍ය පදවියේ තැබිය යුතුය. ^AI

మహారాజుతో ఇలా చెప్పుము: భరతుడిని త్వరగా రప్పించుము; భరతుడు వచ్చిన తర్వాత రాజు అభిప్రాయం ప్రకారం అతనిని పదవిలో నిలబెట్టుము. ^AI

Shloka 33

ഭരതം ച പരിഷ്വജ്യ യൌവരാജ്യേഽഭിഷിച്യ ച ।
അസ്മത്സന്താപജം ദുഃഖം ന ത്വാമഭിഭവിഷ്യതി ॥ 33 ॥

bharataṃ ca pariṣvajya yauvarājye'bhiṣicya ca |
asmatsantāpajaṃ duḥkhaṃ na tvāmabhibhaviṣyati || 33 ||

භරත බදාගෙන යුවරජ පදවියේ අභිෂේක කළ පසු, අපගේ සන්තාපයෙන් ඇතිවන දුක ඔබට ඉක්මවා නොයනු ඇත. ^AI

భరతుడిని కౌగిలించుకొని, యువరాజ్యంలో అభిషేకించిన తర్వాత, మా సంతాపం నుండి పుట్టిన దుఃఖం నిన్ను ఆవరించదు. ^AI

Shloka 34

ഭരതശ്ചാപി വക്തവ്യോ യഥാ രാജനി വര്തസേ ।
തഥാ മാതൃഷു വര്തേഥാഃ സര്വാസ്വേവാവിശേഷതഃ ॥ 34 ॥

bharataścāpi vaktavyo yathā rājani vartase |
tathā mātṛṣu vartethāḥ sarvāsvevāviśeṣataḥ || 34 ||

භරතට ද මෙසේ කිව යුතුය: ඔබ රජු කෙරෙහි කෙසේ හැසිරෙන්නේ ද, එසේ ම සියලු මව්වරුන් කෙරෙහි ද වෙනසක් නැතිව හැසිරෙන්න. ^AI

భరతుడితో కూడా ఇలా చెప్పవలెను — రాజు (తండ్రి) పట్ల ఎలా ప్రవర్తిస్తున్నావో, అలాగే తల్లులందరి పట్లను ఏ భేదమూ లేకుండా ప్రవర్తించుము. ^AI

Shloka 35

താതസ്യ പ്രിയകാമേന യൌവരാജ്യമപേക്ഷതാ ।
ലോകയോരുഭയോഃ ശക്യം ത്വയാ യത്സുഖമേധിതുമ് ॥ 35 ॥

tātasya priyakāmena yauvarājyamapekṣatā |
lokayorubhayoḥ śakyaṃ tvayā yatsukhamedhitum || 35 ||

පියාණන්ගේ ප්‍රියය කැමැත්තෙන් යුවරජ තනතුර අපේක්ෂා කරන්නා වූ ඔබ විසින් ලෝක දෙකෙහි ම සුවය උපදවා ගැනීම කළ හැකි ය. ^AI

తండ్రి యొక్క ప్రియమును కోరుతూ, యువరాజ్యమును ఆశిస్తూ, లోకముల రెండింటిలోను (ఇహపరలోకములలో) నీవు సుఖమును పొందగలవు. ^AI

Shloka 36

നിവര്ത്യമാനോ രാമേണ സുമന്ത്രഃ ശോകകര്ശിതഃ ।
തത്സര്വം വചനം ശ്രുത്വാ സ്നേഹാത്കാകുത്സ്ഥമബ്രവീത് ॥ 36 ॥

nivartyamāno rāmeṇa sumantraḥ śokakarśitaḥ |
tatsarvaṃ vacanaṃ śrutvā snehātkākutsthamabravīt || 36 ||

රාම විසින් නවතා ලනු ලබන සුමන්ත්‍ර තෙම ශෝකයෙන් වෙහෙසට පත්ව, එම සියලු වචන අසා ස්නේහයෙන් කකුත්ස්ථ (රාම) අමතා කීවේ ය. ^AI

రామునిచే వెనుకకు మరలించబడుతున్న సుమంత్రుడు శోకముచే కృశించి, ఆ మాటలన్నింటినీ విని, స్నేహముతో కాకుత్స్థుని (రాముని) చూచి ఇలా పలికెను. ^AI

Shloka 37

യദഹം നോപചാരേണ ബ്രൂയാം സ്നേഹാദവിക്ലബഃ ।
ഭക്തിമാനിതി തത്താവദ്വാക്യം ത്വം ക്ഷന്തുമര്ഹസി ॥ 37 ॥

yadahaṃ nopacāreṇa brūyāṃ snehādaviklabaḥ |
bhaktimāniti tattāvadvākyaṃ tvaṃ kṣantumarhasi || 37 ||

මම භක්තිමත් බැවින්, ස්නේහයෙන් කලබල නොවී, උපචාරයෙන් තොරව යමක් කියම් නම්, එම වචනය ඔබ ඉවසිය යුතු ය. ^AI

నేను స్నేహముతో, భక్తి కలవాడను కావడంచే, ఎటువంటి సంకోచము లేకుండా ఉపచారముతో (మర్యాదతో) ఏ మాట అనలేదో, ఆ మాటను నీవు క్షమించదగినవాడవు. ^AI

Shloka 38

കഥം ഹി ത്വദ്വിഹീനോഽഹം പ്രതിയാസ്യാമി താം പുരീമ് ।
തവ താവദ്വിയോഗേന പുത്രശോകാകുലാമിവ ॥ 38 ॥

kathaṃ hi tvadvihīno'haṃ pratiyāsyāmi tāṃ purīm |
tava tāvadviyogena putraśokākulāmiva || 38 ||

ඔබෙන් තොර වූ මම එම නගරයට යන්නේ කෙසේ ද? එය ඔබගේ වියෝගයෙන් පුත්‍ර ශෝකයෙන් කැළඹී ඇති ලෙසක් ම වේ. ^AI

నీవు లేని నేను ఆ పట్టణమునకు ఎలా తిరిగి వెళ్ళగలను? నీ వియోగముచే పుత్రశోకముతో కలత చెందినదానివలె ఉన్న ఆ పురిని (ఎలా చూడగలను)? ^AI

Shloka 39

സരാമമപി താവന്മേ രഥം ദൃഷ്ട്വാ തദാ ജനഃ ।
വിനാ രാമം രഥം ദൃഷ്ട്വാ വിദീര്യേതാപി സാ പുരീ ॥ 39 ॥

sarāmamapi tāvanme rathaṃ dṛṣṭvā tadā janaḥ |
vinā rāmaṃ rathaṃ dṛṣṭvā vidīryetāpi sā purī || 39 ||

රාම සමඟ යන මගේ රථය දැක එකල ජනයා එසේ ම වේ; රාම නැතිව රථය දුටු විට එම නගරය පවා පළා යන්නී ය. ^AI

రామునితో కూడిన నా రథమును చూచిన ఆ ప్రజలు, రాముడు లేని రథమును చూచినప్పుడు ఆ పురి కూడా బ్రద్దలైపోవచ్చు. ^AI

Shloka 40

ദൈന്യം ഹി നഗരീ ഗച്ഛേദ്ദൃഷ്ട്വാ ശൂന്യമിമം രഥമ് ।
സൂതാവശേഷം സ്വം സൈന്യം ഹതവീരമിവാഽഹവേ ॥ 40 ॥

dainyaṃ hi nagarī gaccheddṛṣṭvā śūnyamimaṃ ratham |
sūtāvaśeṣaṃ svaṃ sainyaṃ hatavīramivā'have || 40 ||

මෙම හිස් රථය දැක, රණ බිමෙහි වීරයන් අහිමි වූ තම සේනාව රථාචාර්යයා පමණක් ඉතිරි වූවාක් මෙන් දැක, නගරය දෛන්‍යයට පත් වන්නී ය. ^AI

ఈ శూన్యమైన రథమును చూచి, యుద్ధములో వీరులు హతులైన తన సైన్యము సూతుడు (సారథి) మాత్రమే మిగిలినట్లుగా ఉన్నదానిని చూచి, నగరము దైన్యమును (దుఃఖమును) పొందును. ^AI

Shloka 41

ദൂരേഽപി നിവസന്തം ത്വാം മാനസേനാഗ്രതഃ സ്ഥിതമ് ।
ചിന്തയന്തോഽദ്യ നൂനം ത്വാം നിരാഹാരാഃ കൃതാഃ പ്രജാഃ ॥ 41 ॥

dūre'pi nivasantaṃ tvāṃ mānasenāgrataḥ sthitam |
cintayanto'dya nūnaṃ tvāṃ nirāhārāḥ kṛtāḥ prajāḥ || 41 ||

දුර සිට වුව ද වාසය කරන ඔබ, සිතින් ඉදිරියෙහි සිටින ලෙස සිතමින්, අද නියත වශයෙන් ම ප්‍රජාව ආහාර නොගෙන සිටීමට පත් කර ඇත. ^AI

దూరములో నివసిస్తున్నప్పటికీ, మనస్సులో ముందు నిలిచి ఉన్న నిన్ను ధ్యానిస్తూ, ఈ రోజు నిశ్చయముగా ప్రజలు నిరాహారులుగా (ఆహారము తీసుకోకుండా) చేయబడ్డారు. ^AI

Shloka 42

ദൃഷ്ടം തദ്ധി ത്വയാ രാമ യാദൃശം ത്വത്പ്രവാസനേ ।
പ്രജാനാം സങ്കുലം വൃത്തം ത്വച്ഛോകക്ലാന്തചേതസാമ് ॥ 42 ॥

dṛṣṭaṃ taddhi tvayā rāma yādṛśaṃ tvatpravāsane |
prajānāṃ saṅkulaṃ vṛttaṃ tvacchokaklāntacetasām || 42 ||

රාම, ඔබ පිටත්ව ගිය කල්හි ඔබේ ශෝකයෙන් සිත් සුන්වූ ප්‍රජාවන්ට සිදු වූ කලබල ස්වභාවය කෙසේද යත්, එය ඔබ විසින්ම දුටුවාහුය. ^AI

రామా, నీవు వనవాసానికి వెళ్ళినప్పుడు నీ శోకంతో క్లాంతమైన మనస్సులు గల ప్రజలు ఎలాంటి సంక్షోభ స్థితిలో ఉన్నారో, ఆ దృశ్యాన్ని నీవు నిజంగానే చూశావు. ^AI

Shloka 43

ആര്തനാദോ ഹി യഃ പൌരൈര്മുക്തസ്ത്വദ്വിപ്രവാസനേ ।
സരഥം മാം നിശാമ്യൈവ കുര്യുഃ ശതഗുണം തതഃ ॥ 43 ॥

ārtanādo hi yaḥ paurairmuktastvadvipravāsane |
sarathaṃ māṃ niśāmyaiva kuryuḥ śataguṇaṃ tataḥ || 43 ||

ඔබ පිටත්ව ගිය කල්හි පුරවැසියන් විසින් මුදා හරින ලද දුක්ඛිත හඬ නම්, රථය සහිත මා දැක ඔවුන් එයට වඩා සිය ගුණයකින් වැඩි හඬක් නගනු ඇත. ^AI

నీవు వెళ్ళినప్పుడు పౌరులు పెట్టిన ఆర్తనాదం ఏదైనా ఉంది గనుక, రథంతో కూడిన నన్ను చూసిన మాత్రాన వారు దానికి నూరు రెట్లు ఎక్కువగా చేస్తారు. ^AI

Shloka 44

അഹം കിം ചാപി വക്ഷ്യാമി ദേവീം തവ സുതോ മയാ ।
നീതോഽസൌ മാതുലകുലം സന്താപം മാ കൃഥാ ഇതി ॥ 44 ॥

ahaṃ kiṃ cāpi vakṣyāmi devīṃ tava suto mayā |
nīto'sau mātulakulaṃ santāpaṃ mā kṛthā iti || 44 ||

මම දේවියට කුමක් කියම්ද? 'ඔබේ පුත්‍රයා මා විසින් මාමාගේ ගෘහයට ගෙන යන ලදී; ඔබ ශෝක නොවන්න' යැයි කියම්ද? ^AI

నేను దేవి (కౌసల్య)తో ఏమి చెప్పగలను? 'నా కుమారుడు నా చేత తీసుకొని పోబడ్డాడు మాతుల గృహానికి, నీవు సంతాపం పొందకు' అని ఎలా చెప్పగలను? ^AI

Shloka 45

അസത്യമപി നൈവാഹം ബ്രൂയാം വചനമീദൃശമ് ।
കഥമപ്രിയമേവാഹം ബ്രൂയാം സത്യമിദം വചഃ ॥ 45 ॥

asatyamapi naivāhaṃ brūyāṃ vacanamīdṛśam |
kathamapriyamevāhaṃ brūyāṃ satyamidaṃ vacaḥ || 45 ||

එබඳු වචනයක් අසත්‍ය වුවද මම කිසිසේත් නොකියමි. එසේ නම්, මෙය සත්‍ය වචනය වුවද, අප්‍රිය වචනය මම කෙසේ කියම්ද? ^AI

అసత్యమైనా ఇటువంటి మాటను నేను ఎన్నడూ పలుకను. అప్రియమైనా ఈ సత్యమైన మాటను ఎలా పలుకగలను? ^AI

Shloka 46

മമ താവന്നിയോഗസ്ഥാസ്ത്വദ്ബന്ധുജനവാഹിനഃ ।
കഥം രഥം ത്വയാ ഹീനം പ്രവക്ഷ്യന്തി ഹയോത്തമാഃ ॥ 46 ॥

mama tāvanniyogasthāstvadbandhujanavāhinaḥ |
kathaṃ rathaṃ tvayā hīnaṃ pravakṣyanti hayottamāḥ || 46 ||

මාගේ නියෝගයට යටත්ව ඔබේ ඥාතීන් රැගෙන යන ශ්‍රේෂ්ඨ අශ්වයෝ, ඔබෙන් තොර රථය කෙසේ ගෙන යන්නෝද? ^AI

నా ఆజ్ఞకు లోబడి నీ బంధుజనులను మోసుకొని పోయే ఉత్తమమైన గుర్రాలు, నీవు లేని ఈ రథాన్ని ఎలా తీసుకొని పోగలవు? ^AI

Shloka 47

തന്ന ശക്ഷ്യാമ്യഹം ഗന്തുമയോധ്യാം ത്വദൃതേഽനഘ ।
വനവാസാനുയാനായ മാമനുജ്ഞാതുമര്ഹസി ॥ 47 ॥

tanna śakṣyāmyahaṃ gantumayodhyāṃ tvadṛte'nagha |
vanavāsānuyānāya māmanujñātumarhasi || 47 ||

එහෙයින් නිර්දෝෂය, ඔබෙන් තොරව මට අයෝධ්‍යාවට යා නොහැක. වනවාසයට අනුගමනය කිරීම සඳහා මට අවසර දීමට ඔබ සුදුසුය. ^AI

ఓ అనఘా, కాబట్టి నీవు లేకుండా నేను అయోధ్యకు వెళ్ళలేను. వనవాసంలో నీ వెంట రావడానికి నాకు అనుమతి ఇవ్వవలసినది. ^AI

Shloka 48

യദി മേ യാചമാനസ്യ ത്യാഗമേവ കരിഷ്യസി ।
സരഥോഽഗ്നിം പ്രവേക്ഷ്യാമി ത്യക്തമാത്ര ഇഹ ത്വയാ ॥ 48 ॥

yadi me yācamānasya tyāgameva kariṣyasi |
saratho'gniṃ pravekṣyāmi tyaktamātra iha tvayā || 48 ||

මා ඉල්ලා සිටින කල්හි ඔබ මා අත්හැරීමම කරන්නේ නම්, ඔබ මා මෙහි අත්හැර ඇති විට මම රථය සමඟ ගින්නට පිවිසෙන්නෙමි. ^AI

ప్రార్థిస్తున్న నన్ను నీవు విడిచిపెట్టినట్లయితే, ఇక్కడ నీ చేత విడువబడిన వెంటనే నేను రథంతో సహా అగ్నిలో ప్రవేశిస్తాను. ^AI

Shloka 49

ഭവിഷ്യന്തി വനേ യാനി തപോവിഘ്നകരാണി തേ ।
രഥേന പ്രതിബാധിഷ്യേ താനി സത്ത്വാനി രാഘവ ॥ 49 ॥

bhaviṣyanti vane yāni tapovighnakarāṇi te |
rathena pratibādhiṣye tāni sattvāni rāghava || 49 ||

රාඝව, වනයේදී ඔබට තපසට බාධා කරන යම් සත්ත්වයෝ වෙත්ද, ඔවුන් මම රථයෙන් වළක්වා හරින්නෙමි. ^AI

ఓ రాఘవా, అడవిలో నీ తపస్సుకు విఘ్నాలు కలిగించే ఏ జంతువులైనా ఉంటే, రథంతో వాటిని నేను తరిమికొడతాను. ^AI

Shloka 50

ത്വത്കൃതേ ന മയാഽവാപ്തം രഥചര്യാകൃതം സുഖമ് ।
ആശംസേ ത്വത്കൃതേ നാഹം വനവാസകൃതം സുഖമ് ॥ 50 ॥

tvatkṛte na mayā'vāptaṃ rathacaryākṛtaṃ sukham |
āśaṃse tvatkṛte nāhaṃ vanavāsakṛtaṃ sukham || 50 ||

ඔබ නිසා මා රථයෙන් ලද සැපතක් නැත. ඔබ නිසා මා වනවාසයෙන් ලද සැපතක් ද බලාපොරොත්තු නොවෙමි. ^AI

నీ కోసం నేను రథాన్ని నడపడం వల్ల కలిగే సుఖాన్ని పొందలేదు. నీ కోసం అడవిలో నివసించడం వల్ల కలిగే సుఖాన్ని కూడా నేను ఆశించడం లేదు. ^AI

Shloka 51

പ്രസീദേച്ഛാമി തേഽരണ്യേ ഭവിതും പ്രത്യനന്തരഃ ।
പ്രീത്യാഽഭിഹിതമിച്ഛാമി ഭവ മേ പ്രത്യനന്തരഃ ॥ 51 ॥

prasīdecchāmi te'raṇye bhavituṃ pratyanantaraḥ |
prītyā'bhihitamicchāmi bhava me pratyanantaraḥ || 51 ||

ප්‍රසන්න වන්න; මම ඔබට වහාම පසුව වනයට යාමට කැමැත්තෙමි. ප්‍රේමයෙන් කියන ලද මාගේ ඉල්ලීම ඉටු කරන්න; ඔබ මට වහාම පසුව (මගේ අනුගාමිකයා) වන්න. ^AI

ప్రసన్నుడవు కమ్ము; అడవిలో నీకు అత్యంత సమీపంగా ఉండాలని నేను కోరుతున్నాను. ప్రేమతో చెప్పబడిన ఈ మాటను అంగీకరించుము; నాకు అత్యంత సమీపంగా ఉండుము. ^AI

Shloka 52

ഇമേ ചാപി ഹയാ വീര യദി തേ വനവാസിനഃ ।
പരിചര്യാം കരിഷ്യന്തി പ്രാപ്സ്യന്തി പരമാം ഗതിമ് ॥ 52 ॥

ime cāpi hayā vīra yadi te vanavāsinaḥ |
paricaryāṃ kariṣyanti prāpsyanti paramāṃ gatim || 52 ||

වීරය, මේ අශ්වයෝ ද ඔබ සමඟ වනවාසීන් වී ඔබට සේවය කරන්නේ නම්, ඔවුහු උතුම් ගතිය ලබන්නාහ. ^AI

ఓ వీరా, ఈ గుర్రాలుకూడా అడవిలో నివసించే నీకు సేవ చేస్తే అవి పరమగతిని పొందుతాయి. ^AI

Shloka 53

തവ ശുശ്രൂഷണം മൂര്ധ്നാ കരിഷ്യാമി വനേ വസന് ।
അയോധ്യാം ദേവലോകം വാ സര്വഥാ പ്രജഹാമ്യഹമ് ॥ 53 ॥

tava śuśrūṣaṇaṃ mūrdhnā kariṣyāmi vane vasan |
ayodhyāṃ devalokaṃ vā sarvathā prajahāmyaham || 53 ||

වනයේ වාසය කරමින් මම හිස නමා ඔබට සේවය කරන්නෙමි. මම අයෝධ්‍යාව හෝ දේවලෝකය සියලු ආකාරයෙන් අත්හරිමි. ^AI

అడవిలో నివసిస్తూ నీకు శిరస్సు వంచి సేవ చేస్తాను. అయోధ్యను గానీ దేవలోకాన్ని గానీ నేను ఎలాగైనా విడిచిపెడతాను. ^AI

Shloka 54

ന ഹി ശക്യാ പ്രവേഷ്ടും സാ മയാഽയോധ്യാ ത്വയാ വിനാ ।
രാജധാനീ മഹേന്ദ്രസ്യ യഥാ ദുഷ്കൃതകര്മണാ ॥ 54 ॥

na hi śakyā praveṣṭuṃ sā mayā'yodhyā tvayā vinā |
rājadhānī mahendrasya yathā duṣkṛtakarmaṇā || 54 ||

ඔබ නොමැතිව මට ඒ අයෝධ්‍යාවට ඇතුළු විය නොහැක. දුෂ්ට කර්ම කළ අයෙකුට මහේන්ද්‍රගේ රාජධානියට ඇතුළු විය නොහැකි මෙනි. ^AI

నీవు లేకుండా ఆ అయోధ్యలో — అది రాజధాని అయినా — ప్రవేశించడం నాకు సాధ్యం కాదు; పాపకర్మ చేసిన వాడు మహేంద్రుని రాజధానిలో ప్రవేశించలేనట్లే. ^AI

Shloka 55

വനവാസേ ക്ഷയം പ്രാപ്തേ മമൈഷ ഹി മനോരഥഃ ।
യദനേന രഥേനൈവ ത്വാം വഹേയം പുരീം പുനഃ ॥ 55 ॥

vanavāse kṣayaṃ prāpte mamaiṣa hi manorathaḥ |
yadanena rathenaiva tvāṃ vaheyaṃ purīṃ punaḥ || 55 ||

වනවාසය අවසන් වූ පසු, මේ රථයෙන්ම නැවත ඔබ පුරයට ගෙන යාම මාගේ මනෝරථයයි. ^AI

అడవిలో నివాసం ముగిసిన తర్వాత ఈ రథంతోనే నిన్ను తిరిగి పట్టణానికి తీసుకువెళ్లాలన్నది నా మనోరథం. ^AI

Shloka 56

ചതുര്ദശ ഹി വര്ഷാണി സഹിതസ്യ ത്വയാ വനേ ।
ക്ഷണഭൂതാനി യാസ്യന്തി ശതസങ്ഖ്യാന്യതോഽന്യഥാ ॥ 56 ॥

caturdaśa hi varṣāṇi sahitasya tvayā vane |
kṣaṇabhūtāni yāsyanti śatasaṅkhyānyato'nyathā || 56 ||

ඔබ සමඟ වනයේ ගත කරන දහහතර වසර මට ක්ෂණයක් මෙන් ගෙවී යන්නේය; එසේ නොවුවහොත් ඒවා වසර සියයක් මෙන් දිගැති වන්නේය. ^AI

నీతో కలిసి అడవిలో గడిపే పద్నాలుగు సంవత్సరాలు క్షణభూతాలుగా గడిచిపోతాయి; అలా కాకుంటే అవి వందల సంఖ్యలో (అనంతంగా) గడుస్తాయి. ^AI

Shloka 57

ഭൃത്യവത്സല തിഷ്ഠന്തം ഭര്തൃപുത്രഗതേ പഥി ।
ഭക്തം ഭൃത്യം സ്ഥിതം സ്ഥിത്യാം ത്വം ന മാം ഹാതുമര്ഹസി ॥ 57 ॥

bhṛtyavatsala tiṣṭhantaṃ bhartṛputragate pathi |
bhaktaṃ bhṛtyaṃ sthitaṃ sthityāṃ tvaṃ na māṃ hātumarhasi || 57 ||

සේවකයන්ට ආදරය කරන ස්වාමිය, ස්වාමියාගේ පුත්‍රයා ගිය මාර්ගයේ සිටින, භක්තිමත් වූ, තම තත්ත්වයේ සිටින මා අත්හැර දැමීම ඔබට සුදුසු නොවේ. ^AI

ఓ భృత్యవత్సలా, భర్త కుమారుడు నడిచే మార్గంలో నిలిచి ఉన్న, భక్తుడైన, తన స్థితిలో స్థిరంగా ఉన్న ఈ భృత్యుడిని నీవు విడిచిపెట్టకూడదు. ^AI

Shloka 58

ഏവം ബഹുവിധം ദീനം യാചമാനം പുനഃ പുനഃ ।
രാമോ ഭൃത്യാനുകമ്പീ തു സുമന്ത്രമിദമബ്രവീത് ॥ 58 ॥

evaṃ bahuvidhaṃ dīnaṃ yācamānaṃ punaḥ punaḥ |
rāmo bhṛtyānukampī tu sumantramidamabravīt || 58 ||

මෙසේ බොහෝ ආකාරයෙන් දුක්වෙමින් නැවත නැවත ඉල්ලා සිටින සුමන්ත්‍රට, සේවකයන්ට අනුකම්පා කරන රාම තෙමේ මෙසේ පැවසීය. ^AI

ఇలా అనేక విధాలుగా దీనంగా పదే పదే యాచిస్తున్న సుమంత్రిని చూసి, సేవకులపై కరుణ కలిగిన రాముడు ఇలా పలికాడు. ^AI

Shloka 59

ജാനാമി പരമാം ഭക്തിം മയി തേ ഭര്തൃവത്സല ।
ശൃണു ചാപി യദര്ഥം ത്വാം പ്രേഷയാമി പുരീമിതഃ ॥ 59 ॥

jānāmi paramāṃ bhaktiṃ mayi te bhartṛvatsala |
śṛṇu cāpi yadarthaṃ tvāṃ preṣayāmi purīmitaḥ || 59 ||

භෘත්‍යවත්සලය, මා කෙරෙහි ඔබට ඇති උතුම් භක්තිය මම දනිමි. එසේම මම ඔබ මෙයින් නගරයට යවන්නේ කුමන අර්ථයක් සඳහාද යන්නද අසන්න. ^AI

ఓ భర్తను ప్రేమించేవాడా, నా పై నీకున్న భక్తి అత్యున్నతమైనదని నేను ఎరుగుదును. ఇంకా, ఏ కారణం కోసం నిన్ను ఇక్కడి నుండి పట్టణానికి పంపుతున్నానో వినుము. ^AI

Shloka 60

നഗരീം ത്വാം ഗതം ദൃഷ്ട്വാ ജനനീ മേ യവീയസീ ।
കൈകേയീ പ്രത്യയം ഗച്ഛേദിതി രാമോ വനം ഗതഃ ॥ 60 ॥

nagarīṃ tvāṃ gataṃ dṛṣṭvā jananī me yavīyasī |
kaikeyī pratyayaṃ gacchediti rāmo vanaṃ gataḥ || 60 ||

ඔබ නගරයට ගොස් ඇති බව දුටු විට, මගේ බාල මව වන කෛකේයී තොමෝ 'රාම වනයට ගියේය' යැයි විශ්වාසයට පැමිණේවා. ^AI

నీవు నగరానికి వెళ్ళినట్లు చూసి, నా తల్లి అయిన చిన్న తల్లి కైకేయి, రాముడు అడవికి వెళ్ళాడని నమ్మకం పొందుతుంది. ^AI

Shloka 61

പരിതുഷ്ടാ ഹി സാ ദേവീ വനവാസം ഗതേ മയി ।
രാജാനം നാതിശങ്കേത 'മിഥ്യാവാദീ'തി ധാര്മികമ് ॥ 61 ॥

parituṣṭā hi sā devī vanavāsaṃ gate mayi |
rājānaṃ nātiśaṅketa 'mithyāvādī'ti dhārmikam || 61 ||

මා වනවාසයට ගිය පසු එම දේවිය සතුටට පත්ව, ධාර්මික වූ රජු 'බොරු කියන්නෙකි' යැයි අධික ලෙස නොසැකවා. ^AI

నేను అడవివాసం చేపట్టినందుకు ఆ దేవి సంతృప్తి చెంది, ధర్మాత్ముడైన రాజు 'అసత్యవాది' అని అనుమానించదు. ^AI

Shloka 62

ഏഷ മേ പ്രഥമഃ കല്പോ യദമ്ബാ മേ യവീയസീ ।
ഭരതാരക്ഷിതം സ്ഫീതം പുത്രരാജ്യമവാപ്നുയാത് ॥ 62 ॥

eṣa me prathamaḥ kalpo yadambā me yavīyasī |
bharatārakṣitaṃ sphītaṃ putrarājyamavāpnuyāt || 62 ||

මගේ බාල මව භරත විසින් රක්ෂිත සමෘද්ධිමත් පුත්‍ර රාජ්‍යය ලබා ගැනීම මගේ පළමු අදහසයි. ^AI

నా చిన్న తల్లి భరతునిచే రక్షింపబడిన సమృద్ధమైన పుత్రరాజ్యాన్ని పొందాలనేది నా మొదటి సంకల్పం. ^AI

Shloka 63

മമ പ്രിയാര്ഥം രാജ്ഞശ്ച സരഥസ്ത്വം പുരീം വ്രജ ।
സന്ദിഷ്ടശ്ചാസി യാനര്ഥാംസ്താം സ്താന് ബ്രൂയാസ്തഥാ തഥാ ॥ 63 ॥

mama priyārthaṃ rājñaśca sarathastvaṃ purīṃ vraja |
sandiṣṭaścāsi yānarthāṃstāṃ stān brūyāstathā tathā || 63 ||

මා උදෙසාද රජු උදෙසාද, ඔබ රථය සමඟ නගරයට යන්න. ඔබට පැවරූ කරුණු ඒ ඒ ආකාරයෙන්ම පවසන්න. ^AI

నా కోసం మరియు రాజు కోసం, నీవు రథంతో పట్టణానికి వెళ్ళుము. నీకు చెప్పబడిన విషయాలను ఆయా విధంగానే చెప్పుము. ^AI

Shloka 64

ഇത്യുക്ത്വാ വചനം സൂതം സാന്ത്വയിത്വാ പുനഃ പുനഃ ।
ഗുഹം വചനമക്ലീബോ രാമോ ഹേതുമദബ്രവീത് ॥ 64 ॥

ityuktvā vacanaṃ sūtaṃ sāntvayitvā punaḥ punaḥ |
guhaṃ vacanamaklībo rāmo hetumadabravīt || 64 ||

මෙසේ පවසා, රථාචාර්යයා නැවත නැවත සැනසූ අනුනට බිය නොවන රාම තෙමේ ගුහට හේතු සහිත වචනයක් පැවසීය. ^AI

ఇలా పలికి, సూతుడైన సుమంత్రిని పదే పదే ఓదార్చి, ధైర్యవంతుడైన రాముడు గుహునితో యుక్తియుక్తమైన మాటలు పలికాడు. ^AI

Shloka 65

നേദാനീം ഗുഹ യോഗ്യോഽയം വാസോ മേ സജനേ വനേ ।
ആവശ്യം ഹ്യാശ്രമേ വാസഃ കര്തവ്യസ്തദ്ഗതോ വിധിഃ ॥ 65 ॥

nedānīṃ guha yogyo'yaṃ vāso me sajane vane |
āvaśyaṃ hyāśrame vāsaḥ kartavyastadgato vidhiḥ || 65 ||

ගුහ, දැන් මට ජනයා සිටින මේ වනයෙහි වාසය කිරීම සුදුසු නොවේ. අනිවාර්යයෙන්ම ආශ්‍රමයක වාසය කළ යුතුය; එයට අදාළ විධිය එයමය. ^AI

ఓ గుహా, ఇప్పుడు ఈ జనసమ్మర్దమున్న అడవిలో నా నివాసం తగినది కాదు. ఆశ్రమంలో నివసించవలసిందే; దానికి తగిన విధి ఉంది. ^AI

Shloka 66

സോഽഹം ഗൃഹീത്വാ നിയമം തപസ്വി ജനഭൂഷണമ് ।
ഹിതകാമഃ പിതുര്ഭൂയഃ സീതായാ ലക്ഷ്മണസ്യ ച ॥ 66 ॥

so'haṃ gṛhītvā niyamaṃ tapasvi janabhūṣaṇam |
hitakāmaḥ piturbhūyaḥ sītāyā lakṣmaṇasya ca || 66 ||

එබැවින් මම තපස්වීන්ට අලංකාරයක් වන ව්‍රතය ගෙන, පියාණන්ටද, සීතාවටද, ලක්ෂ්මණයාටද යහපත අපේක්ෂා කරමින් නැවත ගමන් කරන්නෙමි. ^AI

ఆ విధంగా తపస్వులకు అలంకారమైన నియమాన్ని (వ్రతాన్ని) స్వీకరించి, తండ్రికి, సీతకు, లక్ష్మణునికి మేలు కోరుతూ నేను మరల (ఆ వ్రతాన్ని పాటిస్తాను). ^AI

Shloka 67

ജടാഃ കൃത്വാ ഗമിഷ്യാമി ന്യഗ്രോധക്ഷീരമാനയ ।
തത് ക്ഷീരം രാജപുത്രായ ഗുഹഃ ക്ഷിപ്രമുപാഹരത് ॥ 67 ॥

jaṭāḥ kṛtvā gamiṣyāmi nyagrodhakṣīramānaya |
tat kṣīraṃ rājaputrāya guhaḥ kṣipramupāharat || 67 ||

"ජටා බැඳගෙන යන්නෙමි; නුග ගසේ කිරි ගෙනෙන්න." එවිට ගුහයා රජකුමරුවාට එම කිරි වහාම ගෙන දුන්නේය. ^AI

జటలు ధరించి వెళ్తాను; మర్రిచెట్టు పాలు తీసుకురా. గుహుడు వెంటనే ఆ పాలను రాజకుమారునికి (రామునికి) అందించాడు. ^AI

Shloka 68

ലക്ഷ്മണസ്യാത്മനശ്ചൈവ രാമസ്തേനാകരോജ്ജടാഃ ।
ദീര്ഘബാഹുര്നരവ്യാഘ്രോ ജടിലത്വമധാരയത് ॥ 68 ॥

lakṣmaṇasyātmanaścaiva rāmastenākarojjaṭāḥ |
dīrghabāhurnaravyāghro jaṭilatvamadhārayat || 68 ||

එම කිරි ගෙන රාම තමාටද ලක්ෂ්මණයාටද ජටා මුදුන් බැඳ ගත්තේය. දිගු බාහු ඇති, මිනිසුන් අතර ව්‍යාඝ්‍රයකු වූ ඔහු ජටාධාරී බවට පත් විය. ^AI

ఆ పాలతో రాముడు లక్ష్మణునికి, తనకు జటలను చేసుకున్నాడు. దీర్ఘబాహువు, నరశ్రేష్ఠుడు అయిన రాముడు జటలను ధరించాడు. ^AI

Shloka 69

തൌ തദാ ചീരവസനൌ ജടാമണ്ഡലധാരിണൌ ।
ആശോഭേതാമൃഷിസമൌ ഭ്രാതരൌ രാമലക്ഷ്മണൌ ॥ 69 ॥

tau tadā cīravasanau jaṭāmaṇḍaladhāriṇau |
āśobhetāmṛṣisamau bhrātarau rāmalakṣmaṇau || 69 ||

එවිට වල්කල් වස්ත්‍ර ඇඳගෙන, ජටා මණ්ඩල ධාරී වූ, ඍෂිවරුන්ට සමාන වූ රාම ලක්ෂ්මණ සහෝදරයන් දෙදෙනා බැබළුණාහ. ^AI

అప్పుడు నారబట్టలు ధరించి, జటామండలాలను ధరించిన ఆ సోదరులు రామలక్ష్మణులు ఋషులతో సమానులై శోభించారు. ^AI

Shloka 70

തതോ വൈഖാനസം മാര്ഗമാസ്ഥിതഃ സഹ ലക്ഷ്മണഃ ।
വ്രതമാദിഷ്ടവാന് രാമഃ സഖായം ഗുഹമബ്രവീത് ॥ 70 ॥

tato vaikhānasaṃ mārgamāsthitaḥ saha lakṣmaṇaḥ |
vratamādiṣṭavān rāmaḥ sakhāyaṃ guhamabravīt || 70 ||

ඉන්පසු ලක්ෂ්මණයා සමඟ වෛඛානස මාර්ගය අනුගමනය කළ රාම, තම ව්‍රතය පැවරූ අතර, මිතුරු ගුහයාට මෙසේ කීවේය. ^AI

తరువాత లక్ష్మణునితో కలిసి వైఖానస (వానప్రస్థ) మార్గాన్ని ఆశ్రయించి, రాముడు తన వ్రతాన్ని ఉపదేశించి, స్నేహితుడైన గుహునితో ఇలా అన్నాడు. ^AI

Shloka 71

അപ്രമത്തോ ബലേ കോശേ ദുര്ഗേ ജനപദേ തഥാ ।
ഭവേഥാ ഗുഹ രാജ്യം ഹി ദുരാരക്ഷതമം മതമ് ॥ 71 ॥

apramatto bale kośe durge janapade tathā |
bhavethā guha rājyaṃ hi durārakṣatamaṃ matam || 71 ||

"ගුහ, බලය, භාණ්ඩාගාරය, බලකොටුව සහ ජනපදය පිළිබඳ අප්‍රමාද වන්න. රාජ්‍යය ආරක්ෂා කිරීම ඉතා අපහසු යැයි සැලකේ." ^AI

ఓ గుహా, సైన్యము, ధనకోశము, కోట, రాజ్యము (జనపదము) ఈ విషయాలలో ఎప్పుడూ అప్రమత్తుడవై ఉండుము. రాజ్యాన్ని రక్షించుట చాలా కష్టమని భావించబడుతుంది. ^AI

Shloka 72

തതസ്തം സമനുജ്ഞായ ഗുഹമിക്ഷ്വാകുനന്ദനഃ ।
ജഗാമ തൂര്ണമവ്യഗ്രഃ സഭാര്യഃ സഹ ലക്ഷ്മണഃ ॥ 72 ॥

tatastaṃ samanujñāya guhamikṣvākunandanaḥ |
jagāma tūrṇamavyagraḥ sabhāryaḥ saha lakṣmaṇaḥ || 72 ||

ඉන්පසු ඉක්ෂ්වාකු වංශයේ ප්‍රීතිය වූ රාම, ගුහයාට අවසර දී, බිරිඳ සමඟද ලක්ෂ්මණයා සමඟද, නොපමාව වහා ගමන් කළේය. ^AI

తరువాత ఇక్ష్వాకు వంశానందనుడైన రాముడు గుహునికి అనుమతి ఇచ్చి, భార్యతో, లక్ష్మణునితో కలిసి ఆందోళన లేకుండా వేగంగా వెళ్ళాడు. ^AI

Shloka 73

സ തു ദൃഷ്ട്വാ നദീതീരേ നാവമിക്ഷ്വാകുനന്ദനഃ ।
തിതീര്ഷുഃ ശീഘ്രഗാം ഗങ്ഗാമിദം ലക്ഷ്മണമബ്രവീത് ॥ 73 ॥

sa tu dṛṣṭvā nadītīre nāvamikṣvākunandanaḥ |
titīrṣuḥ śīghragāṃ gaṅgāmidaṃ lakṣmaṇamabravīt || 73 ||

ඉක්ෂ්වාකු වංශයේ ප්‍රීතිය වූ ඔහු ගං ඉවුරේ බෝට්ටුවක් දැක, වේගයෙන් ගලා යන ගංගාව තරණය කිරීමට අදහස් කරමින් ලක්ෂ්මණයාට මෙසේ කීවේය. ^AI

ఇక్ష్వాకు వంశానందనుడు నదీతీరంలో పడవను చూసి, వేగంగా ప్రవహించే గంగానదిని దాటాలని కోరుతూ లక్ష్మణునితో ఇలా అన్నాడు. ^AI

Shloka 74

ആരോഹ ത്വം നരവ്യാഘ്ര സ്ഥിതാം നാവമിമാം ശനൈഃ ।
സീതാം ചാരോപയാന്വക്ഷം പരിഗൃഹ്യ മനസ്വിനീമ് ॥ 74 ॥

āroha tvaṃ naravyāghra sthitāṃ nāvamimāṃ śanaiḥ |
sītāṃ cāropayānvakṣaṃ parigṛhya manasvinīm || 74 ||

"මනුෂ්‍යයන් අතර ව්‍යාඝ්‍රයාණන් වූ ඔබ, මෙහි නවතා ඇති මේ ඔරුවට සෙමින් නැගෙන්න. ධෛර්යවත් සීතාව ද අතින් අල්ලා ඇයද ඔරුවට නංවන්න." ^AI

ఓ నరశ్రేష్ఠుడా, నిలిచియున్న ఈ పడవను మెల్లగా ఎక్కుము. ధైర్యవతియైన సీతను కూడా చేతితో పట్టుకొని పడవపై ఎక్కించుము. ^AI

Shloka 75

സ ഭ്രാതുഃ ശാസനം ശ്രുത്വാ സര്വമപ്രതികൂലയന് ।
ആരോപ്യ മൈഥിലീം പൂര്വമാരുരോഹാഽഽത്മവാം സ്തതഃ ॥ 75 ॥

sa bhrātuḥ śāsanaṃ śrutvā sarvamapratikūlayan |
āropya maithilīṃ pūrvamārurohā''tmavāṃ stataḥ || 75 ||

ඔහු සහෝදරයාගේ අණ අසා කිසිවක් විරුද්ධ නොකර, පළමුව මෛථිලිය නංවා, පසුව තමාද ඔරුවට නැගුණි. ^AI

అతడు (లక్ష్మణుడు) అన్న ఆజ్ఞను విని ఏదీ ఎదిరించక, మైథిలిని మొదట పడవపై ఎక్కించి, తరువాత తాను స్వయంగా ఎక్కాడు. ^AI

Shloka 76

അഥാരുരോഹ തേജസ്വീ സ്വയം ലക്ഷ്മണപൂര്വജഃ ।
തതോ നിഷാദാധിപതിര്ഗുഹോ ജ്ഞാതീനചോദയത് ॥ 76 ॥

athāruroha tejasvī svayaṃ lakṣmaṇapūrvajaḥ |
tato niṣādādhipatirguho jñātīnacodayat || 76 ||

ඉන්පසු තේජස්වී වූ ලක්ෂ්මණයාගේ වැඩිමහල් සහෝදරයා වූ රාම තෙමේද තමාම ඔරුවට නැගුණි. එවිට නිෂාද රජු වූ ගුහයා තම නෑයන්ට අණ දුන්නේය. ^AI

అనంతరం తేజస్వియైన లక్ష్మణుని అన్న (రాముడు) స్వయంగా పడవను ఎక్కాడు. తరువాత నిషాదాధిపతియైన గుహుడు తన బంధువులను ఆజ్ఞాపించాడు. ^AI

Shloka 77

രാഘവോഽപി മഹാതേജാ നാവമാരുഹ്യ താം തതഃ ।
ബ്രഹ്മവത് ക്ഷത്രവച്ചൈവ ജജാപ ഹിതമാത്മനഃ ॥ 77 ॥

rāghavo'pi mahātejā nāvamāruhya tāṃ tataḥ |
brahmavat kṣatravaccaiva jajāpa hitamātmanaḥ || 77 ||

මහා තේජස් ඇති රාඝව තෙමේද එම ඔරුවට නැගී, බ්‍රාහ්මණයෙකු මෙන්ද ක්ෂත්‍රියෙකු මෙන්ද තමාගේ යහපත පිණිස ජප කළේය. ^AI

మహాతేజస్వియైన రాఘవుడును ఆ పడవను ఎక్కి, బ్రాహ్మణుని వలెను క్షత్రియుని వలెను తనకు హితమైన మంత్రాన్ని జపించాడు. ^AI

Shloka 78

ആചമ്യ ച യഥാശാസ്ത്രം നദീം താം സഹ സീതയാ ।
പ്രാണമത്പ്രീതിസംഹൃഷ്ടോ ലക്ഷ്മണശ്ചാമിതപ്രഭഃ ॥ 78 ॥

ācamya ca yathāśāstraṃ nadīṃ tāṃ saha sītayā |
prāṇamatprītisaṃhṛṣṭo lakṣmaṇaścāmitaprabhaḥ || 78 ||

සීතාව සමඟ ශාස්ත්‍රයට අනුව එම ගංගාවට ආචමනය කොට, ප්‍රීතියෙන් පිනාගිය අමිත ප්‍රභා ඇති ලක්ෂ්මණයාද එම ගංගාවට වන්දනා කළේය. ^AI

అమితప్రభావుడైన లక్ష్మణుడును సీతతో కూడి శాస్త్రప్రకారం ఆచమనం చేసి, ప్రీతితో సంతోషించి ఆ నదికి నమస్కరించాడు. ^AI

Shloka 79

അനുജ്ഞായ സുമന്ത്രം ച സബലം ചൈവ തം ഗുഹമ് ।
ആസ്ഥായ നാവം രാമസ്തു ചോദയാമാസ നാവികാന് ॥ 79 ॥

anujñāya sumantraṃ ca sabalaṃ caiva taṃ guham |
āsthāya nāvaṃ rāmastu codayāmāsa nāvikān || 79 ||

සුමන්ත්‍රටද සේනාව සමඟ එම ගුහයාටද අවසර දී, රාම තෙමේ ඔරුවට නැගී නාවිකයන්ට අණ දුන්නේය. ^AI

రాముడు సుమంత్రునికిని, బలసహితుడైన ఆ గుహునికిని అనుమతి ఇచ్చి, పడవను ఎక్కి నావికులను ఆజ్ఞాపించాడు. ^AI

Shloka 80

തതസ്തൈശ്ചോദിതാ സാ നൌഃ കര്ണധാരസമാഹിതാ ।
ശുഭസ്ഫ്യവേഗാഭിഹതാ ശീഘ്രം സലിലമത്യഗാത് ॥ 80 ॥

tatastaiścoditā sā nauḥ karṇadhārasamāhitā |
śubhasphyavegābhihatā śīghraṃ salilamatyagāt || 80 ||

එවිට ඔවුන් විසින් යැවුණු, කර්ණධාරයා විසින් මනාව පාලනය කරනු ලබන, ශුභ වූ හබල් පහරවල වේගයෙන් ගමන් කරන එම ඔරුව ඉක්මනින් ජලය තරණය කළේය. ^AI

అప్పుడు వారిచే నడపబడుతూ, చుక్కాని నిర్వహించబడుతూ, శుభమైన తెడ్డు వేగంతో ముందుకు సాగుతూ ఆ పడవ శీఘ్రంగా నీటిని దాటింది. ^AI

Shloka 81

. ।
മധ്യം തു സമനുപ്രാപ്യ ഭാഗീരഥ്യാസ്ത്വനിന്ദിതാ ।
വൈദേഹീ പ്രാഞ്ജലിര്ഭൂത്വാ താം നദീമിദമബ്രവീത് ॥ 81 ॥

. |
madhyaṃ tu samanuprāpya bhāgīrathyāstvaninditā |
vaidehī prāñjalirbhūtvā tāṃ nadīmidamabravīt || 81 ||

නින්දා රහිත වූ වෛදේහී භාගීරථී ගංගාවේ මධ්‍යයට පැමිණ, අඳුරු බැඳගෙන එම ගංගාවට මෙසේ කීවාය. ^AI

నిందలేని వైదేహి భాగీరథి మధ్యభాగానికి చేరి, చేతులు జోడించి ఆ నదిని ఇలా పలికింది. ^AI

Shloka 82

പുത്രോ ദശരഥസ്യായം മഹാരാജസ്യ ധീമതഃ ।
നിദേശം പാരയിത്വേമം ഗങ്ഗേ ത്വദഭിരക്ഷിതഃ ॥ 82 ॥

putro daśarathasyāyaṃ mahārājasya dhīmataḥ |
nideśaṃ pārayitvemaṃ gaṅge tvadabhirakṣitaḥ || 82 ||

මහා රජු වූ නුවණැති දශරථගේ මේ පුත්‍රයා ඔබගේ ආරක්ෂාව යටතේ මේ නියෝගය ඉටු කරමින් සිටී, ගංගාවේ. ^AI

ఓ గంగా దేవీ! ఈయన వివేకవంతుడైన మహారాజు దశరథుని కుమారుడు. ఈయన తండ్రి ఆజ్ఞను నెరవేర్చుకొని, నీ చేత సంరక్షింపబడుతూ ఉన్నాడు. ^AI

Shloka 83

ചതുര്ദശ ഹി വര്ഷാണി സമഗ്രാണ്യുഷ്യ കാനനേ ।
ഭ്രാത്രാ സഹ മയാ ചൈവ പുനഃ പ്രത്യാഗമിഷ്യതി ॥ 83 ॥

caturdaśa hi varṣāṇi samagrāṇyuṣya kānane |
bhrātrā saha mayā caiva punaḥ pratyāgamiṣyati || 83 ||

වනයෙහි සම්පූර්ණ වූ දහහතර වර්ෂයක් සහෝදරයා සමඟ ද මා සමඟ ද ගත කර නැවත පැමිණෙන්නේ ය. ^AI

అరణ్యంలో పద్నాలుగు సంవత్సరాలు పూర్తిగా తన సోదరునితో పాటు, నాతో పాటు గడిపి, తిరిగి వస్తాడు. ^AI

Shloka 84

തതസ്ത്വാം ദേവി സുഭഗേ ക്ഷേമേണ പുനരാഗതാ ।
യക്ഷ്യേ പ്രമുദിതാ ഗങ്ഗേ സര്വകാമസമൃദ്ധിനീ ॥ 84 ॥

tatastvāṃ devi subhage kṣemeṇa punarāgatā |
yakṣye pramuditā gaṅge sarvakāmasamṛddhinī || 84 ||

ඉන් පසු, දේවිය, යහපත් භාග්‍ය ඇත්තිය, සුවසේ නැවත පැමිණි මම, සියලු කැමැති සම්පත් ගෙන දෙන ගංගාව, සතුටින් ඔබට පූජා කරන්නෙමි. ^AI

ఓ సౌభాగ్యవతీ దేవీ! అటుపై ఆయన క్షేమంగా తిరిగి వచ్చిన తర్వాత, నేను సంతోషంగా నిన్ను పూజిస్తాను. ఓ గంగా దేవీ! నీవు సర్వకామ సమృద్ధులను ఇచ్చేదానవు. ^AI

Shloka 85

ത്വം ഹി ത്രിപഥഗാ ദേവി ബ്രഹ്മലോകം സമീക്ഷസേ ।
ഭാര്യാ ചോദധിരാജസ്യ ലോകേഽസ്മിന് സമ്പ്രദൃശ്യസേ ॥ 85 ॥

tvaṃ hi tripathagā devi brahmalokaṃ samīkṣase |
bhāryā codadhirājasya loke'smin sampradṛśyase || 85 ||

දේවිය, ඔබ තුන් මඟ ගලන ගංගාව වන්නෙහිය; බඹලොව දකින්නෙහිය; මේ ලෝකයෙහි සමුද්‍ර රජුගේ බිරිඳ ලෙස ද පෙනෙන්නෙහිය. ^AI

ఓ దేవీ! నీవు మూడు మార్గాలతో ప్రవహించేదానవు, బ్రహ్మలోకాన్ని చూస్తున్నావు. ఈ లోకంలో సముద్రరాజు భార్యగా కనిపిస్తున్నావు. ^AI

Shloka 86

സാ ത്വാം ദേവി നമസ്യാമി പ്രശംസാമി ച ശോഭനേ ।
പ്രാപ്തരാജ്യേ നരവ്യാഘ്രേ ശിവേന പുനരാഗതേ ॥ 86 ॥

sā tvāṃ devi namasyāmi praśaṃsāmi ca śobhane |
prāptarājye naravyāghre śivena punarāgate || 86 ||

එහෙයින්, දේවිය, අලංකාරවත් තැනැත්තිය, මම ඔබට නමස්කාර කරමි; රජකම ලබා, නරශ්‍රේෂ්ඨයා සුවසේ නැවත පැමිණි කල්හි ඔබට ප්‍රශංසා කරමි. ^AI

ఓ శోభనమైన దేవీ! నరశ్రేష్ఠుడు రాజ్యాన్ని పొంది, శుభంగా తిరిగి వచ్చిన తర్వాత, నేను నిన్ను నమస్కరిస్తాను, నిన్ను ప్రశంసిస్తాను. ^AI

Shloka 87

ഗവാം ശതസഹസ്രാണി വസ്ത്രാണ്യന്നം ച പേശലമ് ।
ബ്രാഹ്മണേഭ്യഃ പ്രദാസ്യാമി തവ പ്രിയചികീര്ഷയാ ॥ 87 ॥

gavāṃ śatasahasrāṇi vastrāṇyannaṃ ca peśalam |
brāhmaṇebhyaḥ pradāsyāmi tava priyacikīrṣayā || 87 ||

ඔබට ප්‍රිය කිරීමට අදහස් කරමින් මම බමුණන්ට ගවයන් ලක්ෂ සියයක් ද, වස්ත්‍ර ද, රසවත් ආහාර ද දෙන්නෙමි. ^AI

నీకు ప్రియం చేయాలనే కోరికతో, బ్రాహ్మణులకు వంద వేల ఆవులను, వస్త్రాలను, మృదువైన అన్నాన్ని దానం చేస్తాను. ^AI

Shloka 88

സുരാഘടസഹസ്രേണ മാംസഭൂതൌദനേന ച ।
യക്ഷ്യേ ത്വാം പ്രയതാ ദേവി പുരീം പുനരുപാഗതാ ॥ 88 ॥

surāghaṭasahasreṇa māṃsabhūtaudanena ca |
yakṣye tvāṃ prayatā devi purīṃ punarupāgatā || 88 ||

දේවිය, නැවත නගරයට පැමිණ, පිරිසිදු වූ මම, මත්පැන් කලබ් සහස්‍රයකින් ද මාංසයෙන් යුත් ආහාරයෙන් ද ඔබට පූජා කරන්නෙමි. ^AI

ఓ దేవీ! నేను పట్టణానికి తిరిగి వచ్చిన తర్వాత, పవిత్రమైన మనస్సుతో వేయి కుండల మద్యంతో, మాంసాన్ని, అన్నాన్ని కలిపి నీకు పూజ చేస్తాను. ^AI

Shloka 89

യാനി ത്വത്തീരവാസീനി ദൈവതാനി ച സന്തി ഹി ।
താനി സര്വാണി യക്ഷ്യാമി തീര്ഥാന്യായതനാനി ച ॥ 89 ॥

yāni tvattīravāsīni daivatāni ca santi hi |
tāni sarvāṇi yakṣyāmi tīrthānyāyatanāni ca || 89 ||

ඔබගේ තීරයෙහි වාසය කරන දෙවිවරුන් ද ඇත්නම්, ඒ සියල්ලන්ට ද තීර්ථයන්ට හා දේවාලයන්ට ද මම පූජා කරන්නෙමි. ^AI

నీ తీరంలో నివసించే దేవతలు, తీర్థాలు, దేవాలయాలు ఏవి ఉన్నా, వాటన్నింటినీ నేను పూజిస్తాను. ^AI

Shloka 90

പുനരേവ മഹാബാഹുര്മയാ ഭ്രാത്രാ ച സങ്ഗതഃ ।
അയോധ്യാം വനവാസാത്തു പ്രവിശത്വനഘോഽനഘേ ॥ 90 ॥

punareva mahābāhurmayā bhrātrā ca saṅgataḥ |
ayodhyāṃ vanavāsāttu praviśatvanagho'naghe || 90 ||

මහත් බාහු ඇති, නිර්දෝෂී වූ රාම තුමාණන් නැවතත් මා සමඟ ද සහෝදරයා සමඟ ද එක්ව, වනවාසයෙන් පසු අයෝධ්‍යාවට පිවිසේවා. (අනඟා යන අර්ථයෙන් නිර්දෝෂී තැනැත්තිය වූ සීතාව අමතා) ^AI

మహాబాహుడైన ఆ రాముడు మరల నా చేతను, తమ్ముడు చేతను కలిసి, నిర్దోషుడై, వనవాసము నుండి అయోధ్యను ప్రవేశించుగాక. ^AI

Shloka 91

തഥാ സമ്ഭാഷമാണാ സാ സീതാ ഗങ്ഗാമനിന്ദിതാ ।
ദക്ഷിണാ ദക്ഷിണം തീരം ക്ഷിപ്രമേവാഭ്യുപാഗമത് ॥ 91 ॥

tathā sambhāṣamāṇā sā sītā gaṅgāmaninditā |
dakṣiṇā dakṣiṇaṃ tīraṃ kṣipramevābhyupāgamat || 91 ||

එසේ කථා කරමින් සිටි, නින්දා රහිත වූ සීතා තොමෝ ඉක්මනින්ම දක්ෂිණ දිශාවට වූ දකුණු ගංතෙරට පැමිණියාය. ^AI

అలా మాట్లాడుతూ, నిందలేని సీత వెంటనే గంగా నది దక్షిణ తీరమును చేరుకుంది. ^AI

Shloka 92

തീരം തു സമനുപ്രാപ്യ നാവം ഹിത്വാ നരര്ഷഭഃ ।
പ്രാതിഷ്ഠത സഹ ഭ്രാത്രാ വൈദേഹ്യാ ച പരന്തപഃ ॥ 92 ॥

tīraṃ tu samanuprāpya nāvaṃ hitvā nararṣabhaḥ |
prātiṣṭhata saha bhrātrā vaidehyā ca parantapaḥ || 92 ||

නරශ්‍රේෂ්ඨ වූ, සතුරන් දවන රාම තුමාණන් ගංතෙරට පැමිණ නැව අත්හැර, සහෝදරයා සමඟ ද විදේහ රජුගේ දියණිය සමඟ ද ගමන් ඇරඹීය. ^AI

నరశ్రేష్ఠుడు, పరంతపుడు అయిన రాముడు తీరమును చేరి, నావను విడిచి, తమ్ముడు మరియు వైదేహి (సీత) తో కలిసి బయలుదేరాడు. ^AI

Shloka 93

അഥാബ്രവീന്മഹാബാഹുഃ സുമിത്രാനന്ദവര്ധനമ് ।
ഭവ സംരക്ഷണാര്ഥായ സജനേ വിജനേഽപി വാ ॥ 93 ॥

athābravīnmahābāhuḥ sumitrānandavardhanam |
bhava saṃrakṣaṇārthāya sajane vijane'pi vā || 93 ||

එවිට මහත් බාහු ඇති රාම තුමාණන් සුමිත්‍රාවගේ පුත්‍රයාගේ සතුට වර්ධනය කරන්නා වූ ලක්ෂ්මණයන් අමතා මෙසේ කීය: 'ජනයා සිටින තැනක වුවද, ජනයා නැති තැනක වුවද, ආරක්ෂාව සඳහා සූදානම්ව සිටින්න.' ^AI

అప్పుడు మహాబాహుడైన రాముడు సుమిత్రానందమును వర్ధిల్లజేసే లక్ష్మణునితో ఇలా అన్నాడు: జనసమ్మర్దము ఉన్నా, నిర్జనమైనా, రక్షణ కొరకు నువ్వు సిద్ధంగా ఉండు. ^AI

Shloka 94

അവശ്യം രക്ഷണം കാര്യമദൃഷ്ടേ വിജനേ വനേ ।
അഗ്രതോ ഗച്ഛ സൌമിത്രേ സീതാ ത്വാമനുഗച്ഛതു ॥ 94 ॥

avaśyaṃ rakṣaṇaṃ kāryamadṛṣṭe vijane vane |
agrato gaccha saumitre sītā tvāmanugacchatu || 94 ||

නොදකින, ජනයා නැති වනයෙහි අනිවාර්යයෙන්ම ආරක්ෂාව කළ යුතුය. සෞමිත්‍රී, ඔබ ඉදිරියෙන් යන්න; සීතා ඔබ පසුපස යා යුතුය. ^AI

కనిపించని నిర్జన అడవిలో తప్పక రక్షణ చేయవలసి ఉంది. ఓ సౌమిత్రీ, నువ్వు ముందు నడువు; సీత నిన్ను అనుసరించుగాక. ^AI

Shloka 95

പൃഷ്ഠതോഽഹം ഗമിഷ്യാമി ത്വാം ച സീതാം ച പാലയന് ।
അന്യോന്യസ്യേഹ നോ രക്ഷാ കര്തവ്യാ പുരുഷര്ഷഭ ॥ 95 ॥

pṛṣṭhato'haṃ gamiṣyāmi tvāṃ ca sītāṃ ca pālayan |
anyonyasyeha no rakṣā kartavyā puruṣarṣabha || 95 ||

පුරුෂශ්‍රේෂ්ඨය, මම ඔබ ද සීතාව ද ආරක්ෂා කරමින් පසුපසින් යන්නෙමි. මෙහි අප එකිනෙකාගේ ආරක්ෂාව කළ යුතුය. ^AI

నేను నిన్ను, సీతను కాపాడుతూ వెనుక నడుస్తాను. ఓ పురుషర్షభా, ఇక్కడ మనం ఒకరినొకరు రక్షించుకోవలసి ఉంది. ^AI

Shloka 96

ന ഹി താവദതിക്രാന്താ സുകരാ കാചന ക്രിയാ ।
അദ്യ ദുഃഖം തു വൈദേഹീ വനവാസസ്യ വേത്സ്യതി ॥ 96 ॥

na hi tāvadatikrāntā sukarā kācana kriyā |
adya duḥkhaṃ tu vaidehī vanavāsasya vetsyati || 96 ||

මෙතෙක් ඉතා අපහසු කිසිදු කටයුත්තක් අප විසින් ඉක්මවා නැත. එහෙත් අද විදේහ රජුගේ දියණිය වන සීතා වනවාසයේ දුක් විඳිනු ඇත. ^AI

ఇంతవరకు ఏ కష్టమైన పనీ దాటలేదు. కానీ ఈ రోజు వైదేహి (సీత) వనవాస దుఃఖాన్ని తెలుసుకుంటుంది. ^AI

Shloka 97

പ്രണഷ്ടജനസമ്ബാധം ക്ഷേത്രാരാമവിവര്ജിതമ് ।
വിഷമം ച പ്രപാതം ച വനമദ്യ പ്രവേക്ഷ്യതി ॥ 97 ॥

praṇaṣṭajanasambādhaṃ kṣetrārāmavivarjitam |
viṣamaṃ ca prapātaṃ ca vanamadya pravekṣyati || 97 ||

මිනිසුන් රහිත, කෙත් හා උයන් රහිත, අසමවූ ද බෑවුම් සහිත ද වූ වනයට අද ඇය පිවිසෙනු ඇත. ^AI

జనసమ్మర్దము లేని, పొలములు తోటలు లేని, అసమమైన, ప్రపాతములతో కూడిన అడవిని ఈ రోజు ఆమె ప్రవేశిస్తుంది. ^AI

Shloka 98

ശ്രുത്വാ രാമസ്യ വചനം പ്രതസ്ഥേ ലക്ഷ്മണോഽഗ്രതഃ ।
അനന്തരം ച സീതായാ രാഘവോ രഘുനന്ദനഃ ॥ 98 ॥

śrutvā rāmasya vacanaṃ pratasthe lakṣmaṇo'grataḥ |
anantaraṃ ca sītāyā rāghavo raghunandanaḥ || 98 ||

රාමගේ වචනය අසා ලක්ෂ්මණ පෙරටුව ගමන් කළේය. ඉන්පසු රඝුනන්දන වූ රාඝව සීතාව පසුපසින් ගමන් කළේය. ^AI

రాముని మాటలు విని లక్ష్మణుడు ముందుగా బయలుదేరెను. ఆ వెంటనే రఘునందనుడైన రాఘవుడు సీతతో కూడా వెనుకనే వెళ్ళెను. ^AI

Shloka 99

ഗതം തു ഗങ്ഗാപരപാരമാശു രാമം സുമന്ത്രഃ പ്രതതം നിരീക്ഷ്യ ।
അധ്വപ്രകര്ഷാദ്വിനിവൃത്തദൃഷ്ടി ര്മുമോച ബാഷ്പം വ്യഥിത സ്തപസ്വീ ॥ 99 ॥

gataṃ tu gaṅgāparapāramāśu rāmaṃ sumantraḥ pratataṃ nirīkṣya |
adhvaprakarṣādvinivṛttadṛṣṭi rmumoca bāṣpaṃ vyathita stapasvī || 99 ||

ගංගාවේ අනෙක් තෙරට ඉක්මනින් ගිය රාම දිගටම බලා සිටි සුමන්ත්‍ර නම් තපස්වීහු, මාර්ගයේ දුර ප්‍රමාණය නිසා බැල්ම ඉවතට හරවා, වේදනාවෙන් යුතුව කඳුළු වැගිරවූහ. ^AI

గంగానదికి ఆవలి ఒడ్డుకు శీఘ్రంగా చేరిన రాముని దూరం నుండి చూచి, దారి దూరము వలన తన చూపును వెనుకకు మరల్చుకొని, దుఃఖితుడైన ఆ తపస్వియైన సుమంత్రుడు కన్నీరు విడిచెను. ^AI

Shloka 100

സ ലോകപാലപ്രതിമപ്രഭാവവാം സ്തീര്ത്വാ മഹാത്മാ വരദോ മഹാനദീമ് ।
തതഃ സമൃദ്ധാന് ശുഭസസ്യമാലിനഃ ക്രമേണ വത്സാന് മുദിതാനുപാഗമത് ॥ 100 ॥

sa lokapālapratimaprabhāvavāṃ stīrtvā mahātmā varado mahānadīm |
tataḥ samṛddhān śubhasasyamālinaḥ krameṇa vatsān muditānupāgamat || 100 ||

ලෝකපාලයන්ට සමාන බලය ඇති, මහාත්ම වූ, වරදායක වූ ඔහු මහා නදිය තරණය කර, පසුව සමෘද්ධිමත් වූ, ශුභ ධාන්‍යයෙන් ගැවසුණු, සතුටින් පිරි වත්ස ජනපදයන් වෙත පිළිවෙළින් ලඟා විය. ^AI

లోకపాలురతో సమానమైన ప్రభావము కలిగిన, మహాత్ముడు, వరదుడు అయిన ఆ రాముడు ఆ మహానదిని దాటి, తరువాత సమృద్ధిగా పండిన మంచి పంటలతో నిండిన, సంతోషంగా ఉన్న వత్స దేశ ప్రాంతాలను ఒక్కొక్కటిగా చేరుకొనెను. ^AI

Shloka 101

തൌ തത്ര ഹത്വാ ചതുരോ മഹാമൃഗാന് വരാഹമൃശ്യം പൃഷതം മഹാരുരുമ് ।
ആദായ മേധ്യം ത്വരിതം ബുഭുക്ഷിതൌ വാസായ കാലേ യയതുര്വനസ്പതിമ് ॥ 101 ॥

tau tatra hatvā caturo mahāmṛgān varāhamṛśyaṃ pṛṣataṃ mahārurum |
ādāya medhyaṃ tvaritaṃ bubhukṣitau vāsāya kāle yayaturvanaspatim || 101 ||

එහිදී ඔවුන් දෙදෙනා මහා මෘගයන් සතර දෙනෙකු වන වරාහයා, ඍශ්‍යයා, පෘෂතයා සහ මහා රුරු මුවා මරා, බඩගින්නෙන් පෙළෙමින්, පිරිසිදු වූ එම මස් ගෙන, ඉක්මනින් වාසය සඳහා වනස්පතිය වෙත ගියහ. ^AI

అక్కడ ఆ ఇద్దరు ఆకలితో ఉన్నవారై నాలుగు గొప్ప మృగాలను — అడవి పందిని, ఋశ్యమును, పృషతమును, గొప్ప రురు మృగమును — చంపి, యజ్ఞయోగ్యమైన ఆ మాంసమును త్వరగా తీసుకొని, విశ్రమించుటకు తగిన సమయమున ఒక వృక్షము వద్దకు వెళ్ళిరి. ^AI

ഇത്യാര്ഷേ ശ്രീമദ്രാമായണേ വാല്മീകീയ ആദികാവ്യേ അയോധ്യാകാണ്ഡേ ദ്വിപഞ്ചാശസ്സര്ഗഃ ॥

Sanskrit — Devanagari (original)

श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे अयोध्याकाण्डम् ।

अथ द्विपञ्चाशस्सर्गः ।

प्रभातायां तु शर्वर्यां पृथुवक्षा महायशाः ।

उवाच रामः सौमित्रिं लक्ष्मणं शुभलक्षणम् ॥ 1 ॥

भास्करोदयकालोऽयं गता भगवती निशा ।

असौ सुकृष्णो विहगः कोकिलस्तात कूजति ॥ 2 ॥

बर्हिणानां च निर्घोषः श्रूयते नदतां वने ।

तराम जाह्नवीं सौम्य शीघ्रगां सागरङ्गमाम् ॥ 3 ॥

विज्ञाय रामस्य वचः सौमित्रिर्मित्रनन्दनः ।

गुहमामन्त्र्य सूतं च सोऽतिष्ठद्भ्रातुरग्रतः ॥ 4 ॥

स तु रामस्य वचनं निशम्य प्रतिगृह्य च ।

स्थपतिस्तूर्णमाहूय सचिवानिदमब्रवीत् ॥ 5 ॥

अस्य वाहनसंयुक्तां कर्णग्राहवतीं शुभाम् ।

सुप्रतारां दृढां तीर्थे शीघ्रं नावमुपाहर ॥ 6 ॥

तं निशम्य समादेशं गुहामात्यगणो महान् ।

उपोह्य रुचिरां नावं गुहाय प्रत्यवेदयत् ॥ 7 ॥

ततः स प्राञ्जलिर्भूत्वा गुहो राघवमब्रवीत् ।

उपस्थितेयं नौर्देव भूयः किं करवाणि ते ॥ 8 ॥

तवामरसुतप्रख्य तर्तुं सागरगां नदीम् ।

नौरियं पुरुषव्याघ्र तां त्वमारोह सुव्रत ॥ 9 ॥

अथोवाच महातेजा रामो गुहमिदं वचः ।

कृतकामोऽस्मि भवता शीघ्रमारोप्यतामिति ॥ 10 ॥

ततः कलापान् सन्नह्य खड्गौ बध्वा च धन्विनौ ।

जग्मतुर्येन तौ गङ्गां सीतया सह राघवौ ॥ 11 ॥

राममेव तु धर्मज्ञमुपगम्य विनीतवत् ।

किमहं करवाणीति सूतः प्राञ्जलिरब्रवीत् ॥ 12 ॥

ततोऽब्रवीद्दाशरथिः सुमन्त्रं स्पृशन् करेणोत्तमदक्षिणेन ।

सुमन्त्र शीघ्रं पुनरेव याहि राज्ञः सकाशे भव चाप्रमत्तः ॥ 13 ॥

निवर्तस्वेत्युवाचैव ह्येतावद्धि कृतं मम ।

रथं विहाय पद्भ्यां तु गमिष्यामि महावनम् ॥ 14 ॥

आत्मानं त्वभ्यनुज्ञातमवेक्ष्यार्तः स सारथिः ।

सुमन्त्रः पुरुषव्याघ्रमैक्ष्वाकमिदमब्रवीत् ॥ 15 ॥

नातिक्रान्तमिदं लोके पुरुषेणेह केनचित् ।

तव सभ्रातृभार्यस्य वासः प्राकृतवद्वने ॥ 16 ॥

न मन्ये ब्रह्मचर्येऽस्ति स्वधीते वा फलोदयः ।

मार्दवार्जवयोर्वापि त्वां चेद्व्यसनमागतम् ॥ 17 ॥

सह राघव वैदेह्या भ्रात्रा चैव वने वसन् ।

त्वं गतिं प्राप्स्यसे वीर त्रीन् लोकांस्तु जयन्निव ॥ 18 ॥

वयं खलु हता राम ये त्वयाप्युपवञ्चिताः ।

कैकेय्या वशमेष्यामः पापाया दुःखभागिनः ॥ 19 ॥

इति ब्रुवन्नात्मसमं सुमन्त्रः सारथिस्तदा ।

दृष्ट्वा दूरगतं रामं दुःखार्तो रुरुदे चिरम् ॥ 20 ॥

ततस्तु विगते बाष्पे सूतं स्पृष्टोदकं शुचिम् ।

रामस्तु मधुरं वाक्यं पुनः पुनरुवाच तम् ॥ 21 ॥

इक्ष्वाकूणां त्वया तुल्यं सुहृदं नोपलक्षये ।

यथा दशरथो राजा मां न शोचेत्तथा कुरु ॥ 22 ॥

शोकोपहतचेताश्च वृद्धश्च जगतीपतिः ।

कामभावावसन्नश्च तस्मादेतद्ब्रवीमि ते ॥ 23 ॥

यद्यदाज्ञापयेत्किञ्चित्स महात्मा महीपतिः ।

कैकेय्याः प्रियकामार्थं कार्यं तदविकाङ्क्षया ॥ 24 ॥

एतदर्थं हि राज्यानि प्रशासति नरेश्वराः ।

यदेषां सर्वकृत्येषु मनो न प्रतिहन्यते ॥ 25 ॥

यद्यथा स महाराजो नालीकमधिगच्छति ।

न च ताम्यति दुःखेन सुमन्त्र कुरु तत्तथा ॥ 26 ॥

अदृष्टदुःखं राजानं वृद्धमार्यं जितेन्द्रियम् ।

ब्रूयास्त्वमभिवाद्यैव मम हेतोरिदं वचः ॥ 27 ॥

नैवाहमनुशोचामि लक्ष्मणो न च मैथिली ।

अयोध्यायाश्च्युताश्चेति वने वत्स्यामहेति च ॥ 28 ॥

चतुर्दशसु वर्षेषु निवृत्तेषु पुनः पुनः ।

लक्ष्मणं मां च सीतां च द्रक्ष्यसे क्षिप्रमागतान् ॥ 29 ॥

एवमुक्त्वा तु राजानं मातरं च सुमन्त्र मे ।

अन्याश्च देवीस्सहिताः कैकेयीं च पुनः पुनः ॥ 30 ॥

आरोग्यं ब्रूहि कौशल्यामथ पादाभिवन्दनम् ।

सीताया मम चाऽऽर्यस्य वचनाल्लक्ष्मणस्य च ॥ 31 ॥

ब्रूयाश्च हि महाराजं भरतं क्षिप्रमानय ।

आगतश्चापि भरतः स्थाप्यो नृपमते पदे ॥ 32 ॥

भरतं च परिष्वज्य यौवराज्येऽभिषिच्य च ।

अस्मत्सन्तापजं दुःखं न त्वामभिभविष्यति ॥ 33 ॥

भरतश्चापि वक्तव्यो यथा राजनि वर्तसे ।

तथा मातृषु वर्तेथाः सर्वास्वेवाविशेषतः ॥ 34 ॥

तातस्य प्रियकामेन यौवराज्यमपेक्षता ।

लोकयोरुभयोः शक्यं त्वया यत्सुखमेधितुम् ॥ 35 ॥

निवर्त्यमानो रामेण सुमन्त्रः शोककर्शितः ।

तत्सर्वं वचनं श्रुत्वा स्नेहात्काकुत्स्थमब्रवीत् ॥ 36 ॥

यदहं नोपचारेण ब्रूयां स्नेहादविक्लबः ।

भक्तिमानिति तत्तावद्वाक्यं त्वं क्षन्तुमर्हसि ॥ 37 ॥

कथं हि त्वद्विहीनोऽहं प्रतियास्यामि तां पुरीम् ।

तव तावद्वियोगेन पुत्रशोकाकुलामिव ॥ 38 ॥

सराममपि तावन्मे रथं दृष्ट्वा तदा जनः ।

विना रामं रथं दृष्ट्वा विदीर्येतापि सा पुरी ॥ 39 ॥

दैन्यं हि नगरी गच्छेद्दृष्ट्वा शून्यमिमं रथम् ।

सूतावशेषं स्वं सैन्यं हतवीरमिवाऽहवे ॥ 40 ॥

दूरेऽपि निवसन्तं त्वां मानसेनाग्रतः स्थितम् ।

चिन्तयन्तोऽद्य नूनं त्वां निराहाराः कृताः प्रजाः ॥ 41 ॥

दृष्टं तद्धि त्वया राम यादृशं त्वत्प्रवासने ।

प्रजानां सङ्कुलं वृत्तं त्वच्छोकक्लान्तचेतसाम् ॥ 42 ॥

आर्तनादो हि यः पौरैर्मुक्तस्त्वद्विप्रवासने ।

सरथं मां निशाम्यैव कुर्युः शतगुणं ततः ॥ 43 ॥

अहं किं चापि वक्ष्यामि देवीं तव सुतो मया ।

नीतोऽसौ मातुलकुलं सन्तापं मा कृथा इति ॥ 44 ॥

असत्यमपि नैवाहं ब्रूयां वचनमीदृशम् ।

कथमप्रियमेवाहं ब्रूयां सत्यमिदं वचः ॥ 45 ॥

मम तावन्नियोगस्थास्त्वद्बन्धुजनवाहिनः ।

कथं रथं त्वया हीनं प्रवक्ष्यन्ति हयोत्तमाः ॥ 46 ॥

तन्न शक्ष्याम्यहं गन्तुमयोध्यां त्वदृतेऽनघ ।

वनवासानुयानाय मामनुज्ञातुमर्हसि ॥ 47 ॥

यदि मे याचमानस्य त्यागमेव करिष्यसि ।

सरथोऽग्निं प्रवेक्ष्यामि त्यक्तमात्र इह त्वया ॥ 48 ॥

भविष्यन्ति वने यानि तपोविघ्नकराणि ते ।

रथेन प्रतिबाधिष्ये तानि सत्त्वानि राघव ॥ 49 ॥

त्वत्कृते न मयाऽवाप्तं रथचर्याकृतं सुखम् ।

आशंसे त्वत्कृते नाहं वनवासकृतं सुखम् ॥ 50 ॥

प्रसीदेच्छामि तेऽरण्ये भवितुं प्रत्यनन्तरः ।

प्रीत्याऽभिहितमिच्छामि भव मे प्रत्यनन्तरः ॥ 51 ॥

इमे चापि हया वीर यदि ते वनवासिनः ।

परिचर्यां करिष्यन्ति प्राप्स्यन्ति परमां गतिम् ॥ 52 ॥

तव शुश्रूषणं मूर्ध्ना करिष्यामि वने वसन् ।

अयोध्यां देवलोकं वा सर्वथा प्रजहाम्यहम् ॥ 53 ॥

न हि शक्या प्रवेष्टुं सा मयाऽयोध्या त्वया विना ।

राजधानी महेन्द्रस्य यथा दुष्कृतकर्मणा ॥ 54 ॥

वनवासे क्षयं प्राप्ते ममैष हि मनोरथः ।

यदनेन रथेनैव त्वां वहेयं पुरीं पुनः ॥ 55 ॥

चतुर्दश हि वर्षाणि सहितस्य त्वया वने ।

क्षणभूतानि यास्यन्ति शतसङ्ख्यान्यतोऽन्यथा ॥ 56 ॥

भृत्यवत्सल तिष्ठन्तं भर्तृपुत्रगते पथि ।

भक्तं भृत्यं स्थितं स्थित्यां त्वं न मां हातुमर्हसि ॥ 57 ॥

एवं बहुविधं दीनं याचमानं पुनः पुनः ।

रामो भृत्यानुकम्पी तु सुमन्त्रमिदमब्रवीत् ॥ 58 ॥

जानामि परमां भक्तिं मयि ते भर्तृवत्सल ।

शृणु चापि यदर्थं त्वां प्रेषयामि पुरीमितः ॥ 59 ॥

नगरीं त्वां गतं दृष्ट्वा जननी मे यवीयसी ।

कैकेयी प्रत्ययं गच्छेदिति रामो वनं गतः ॥ 60 ॥

परितुष्टा हि सा देवी वनवासं गते मयि ।

राजानं नातिशङ्केत 'मिथ्यावादी'ति धार्मिकम् ॥ 61 ॥

एष मे प्रथमः कल्पो यदम्बा मे यवीयसी ।

भरतारक्षितं स्फीतं पुत्रराज्यमवाप्नुयात् ॥ 62 ॥

मम प्रियार्थं राज्ञश्च सरथस्त्वं पुरीं व्रज ।

सन्दिष्टश्चासि यानर्थांस्तां स्तान् ब्रूयास्तथा तथा ॥ 63 ॥

इत्युक्त्वा वचनं सूतं सान्त्वयित्वा पुनः पुनः ।

गुहं वचनमक्लीबो रामो हेतुमदब्रवीत् ॥ 64 ॥

नेदानीं गुह योग्योऽयं वासो मे सजने वने ।

आवश्यं ह्याश्रमे वासः कर्तव्यस्तद्गतो विधिः ॥ 65 ॥

सोऽहं गृहीत्वा नियमं तपस्वि जनभूषणम् ।

हितकामः पितुर्भूयः सीताया लक्ष्मणस्य च ॥ 66 ॥

जटाः कृत्वा गमिष्यामि न्यग्रोधक्षीरमानय ।

तत् क्षीरं राजपुत्राय गुहः क्षिप्रमुपाहरत् ॥ 67 ॥

लक्ष्मणस्यात्मनश्चैव रामस्तेनाकरोज्जटाः ।

दीर्घबाहुर्नरव्याघ्रो जटिलत्वमधारयत् ॥ 68 ॥

तौ तदा चीरवसनौ जटामण्डलधारिणौ ।

आशोभेतामृषिसमौ भ्रातरौ रामलक्ष्मणौ ॥ 69 ॥

ततो वैखानसं मार्गमास्थितः सह लक्ष्मणः ।

व्रतमादिष्टवान् रामः सखायं गुहमब्रवीत् ॥ 70 ॥

अप्रमत्तो बले कोशे दुर्गे जनपदे तथा ।

भवेथा गुह राज्यं हि दुरारक्षतमं मतम् ॥ 71 ॥

ततस्तं समनुज्ञाय गुहमिक्ष्वाकुनन्दनः ।

जगाम तूर्णमव्यग्रः सभार्यः सह लक्ष्मणः ॥ 72 ॥

स तु दृष्ट्वा नदीतीरे नावमिक्ष्वाकुनन्दनः ।

तितीर्षुः शीघ्रगां गङ्गामिदं लक्ष्मणमब्रवीत् ॥ 73 ॥

आरोह त्वं नरव्याघ्र स्थितां नावमिमां शनैः ।

सीतां चारोपयान्वक्षं परिगृह्य मनस्विनीम् ॥ 74 ॥

स भ्रातुः शासनं श्रुत्वा सर्वमप्रतिकूलयन् ।

आरोप्य मैथिलीं पूर्वमारुरोहाऽऽत्मवां स्ततः ॥ 75 ॥

अथारुरोह तेजस्वी स्वयं लक्ष्मणपूर्वजः ।

ततो निषादाधिपतिर्गुहो ज्ञातीनचोदयत् ॥ 76 ॥

राघवोऽपि महातेजा नावमारुह्य तां ततः ।

ब्रह्मवत् क्षत्रवच्चैव जजाप हितमात्मनः ॥ 77 ॥

आचम्य च यथाशास्त्रं नदीं तां सह सीतया ।

प्राणमत्प्रीतिसंहृष्टो लक्ष्मणश्चामितप्रभः ॥ 78 ॥

अनुज्ञाय सुमन्त्रं च सबलं चैव तं गुहम् ।

आस्थाय नावं रामस्तु चोदयामास नाविकान् ॥ 79 ॥

ततस्तैश्चोदिता सा नौः कर्णधारसमाहिता ।

शुभस्फ्यवेगाभिहता शीघ्रं सलिलमत्यगात् ॥ 80 ॥

. ।

मध्यं तु समनुप्राप्य भागीरथ्यास्त्वनिन्दिता ।

वैदेही प्राञ्जलिर्भूत्वा तां नदीमिदमब्रवीत् ॥ 81 ॥

पुत्रो दशरथस्यायं महाराजस्य धीमतः ।

निदेशं पारयित्वेमं गङ्गे त्वदभिरक्षितः ॥ 82 ॥

चतुर्दश हि वर्षाणि समग्राण्युष्य कानने ।

भ्रात्रा सह मया चैव पुनः प्रत्यागमिष्यति ॥ 83 ॥

ततस्त्वां देवि सुभगे क्षेमेण पुनरागता ।

यक्ष्ये प्रमुदिता गङ्गे सर्वकामसमृद्धिनी ॥ 84 ॥

त्वं हि त्रिपथगा देवि ब्रह्मलोकं समीक्षसे ।

भार्या चोदधिराजस्य लोकेऽस्मिन् सम्प्रदृश्यसे ॥ 85 ॥

सा त्वां देवि नमस्यामि प्रशंसामि च शोभने ।

प्राप्तराज्ये नरव्याघ्रे शिवेन पुनरागते ॥ 86 ॥

गवां शतसहस्राणि वस्त्राण्यन्नं च पेशलम् ।

ब्राह्मणेभ्यः प्रदास्यामि तव प्रियचिकीर्षया ॥ 87 ॥

सुराघटसहस्रेण मांसभूतौदनेन च ।

यक्ष्ये त्वां प्रयता देवि पुरीं पुनरुपागता ॥ 88 ॥

यानि त्वत्तीरवासीनि दैवतानि च सन्ति हि ।

तानि सर्वाणि यक्ष्यामि तीर्थान्यायतनानि च ॥ 89 ॥

पुनरेव महाबाहुर्मया भ्रात्रा च सङ्गतः ।

अयोध्यां वनवासात्तु प्रविशत्वनघोऽनघे ॥ 90 ॥

तथा सम्भाषमाणा सा सीता गङ्गामनिन्दिता ।

दक्षिणा दक्षिणं तीरं क्षिप्रमेवाभ्युपागमत् ॥ 91 ॥

तीरं तु समनुप्राप्य नावं हित्वा नरर्षभः ।

प्रातिष्ठत सह भ्रात्रा वैदेह्या च परन्तपः ॥ 92 ॥

अथाब्रवीन्महाबाहुः सुमित्रानन्दवर्धनम् ।

भव संरक्षणार्थाय सजने विजनेऽपि वा ॥ 93 ॥

अवश्यं रक्षणं कार्यमदृष्टे विजने वने ।

अग्रतो गच्छ सौमित्रे सीता त्वामनुगच्छतु ॥ 94 ॥

पृष्ठतोऽहं गमिष्यामि त्वां च सीतां च पालयन् ।

अन्योन्यस्येह नो रक्षा कर्तव्या पुरुषर्षभ ॥ 95 ॥

न हि तावदतिक्रान्ता सुकरा काचन क्रिया ।

अद्य दुःखं तु वैदेही वनवासस्य वेत्स्यति ॥ 96 ॥

प्रणष्टजनसम्बाधं क्षेत्रारामविवर्जितम् ।

विषमं च प्रपातं च वनमद्य प्रवेक्ष्यति ॥ 97 ॥

श्रुत्वा रामस्य वचनं प्रतस्थे लक्ष्मणोऽग्रतः ।

अनन्तरं च सीताया राघवो रघुनन्दनः ॥ 98 ॥

गतं तु गङ्गापरपारमाशु रामं सुमन्त्रः प्रततं निरीक्ष्य ।

अध्वप्रकर्षाद्विनिवृत्तदृष्टि र्मुमोच बाष्पं व्यथित स्तपस्वी ॥ 99 ॥

स लोकपालप्रतिमप्रभाववां स्तीर्त्वा महात्मा वरदो महानदीम् ।

ततः समृद्धान् शुभसस्यमालिनः क्रमेण वत्सान् मुदितानुपागमत् ॥ 100 ॥

तौ तत्र हत्वा चतुरो महामृगान् वराहमृश्यं पृषतं महारुरुम् ।

आदाय मेध्यं त्वरितं बुभुक्षितौ वासाय काले ययतुर्वनस्पतिम् ॥ 101 ॥

इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये अयोध्याकाण्डे द्विपञ्चाशस्सर्गः ॥

🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Malayalam script. Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version. It is a transliteration, not a translation — see “Meaning” for translations where available.

2.52 അയോധ്യാകാണ്ഡ - ദ്വിപഞ്ചാശ സര്ഗഃ