Meaning —
⏳ The meaning of this text is being prepared (AI translation with an accuracy check). This usually takes a few minutes — this page will refresh when it is ready.
The meaning is ready. Show it.
The meaning could not be prepared right now.
A translation in is not yet available for this text.
The original text and transliteration are shown below.
ಶ್ರೀಮದ್ವಾಲ್ಮೀಕೀಯ ರಾಮಾಯಣೇ ಅಯೋಧ್ಯಾಕಾಣ್ಡಮ್ ।
ಅಥ ದ್ವಿಷಷ್ಟಿತಮಸ್ಸರ್ಗಃ ।
Shloka 1
ಏವಂ ತು ಕ್ರುದ್ಧಯಾ ರಾಜಾ ರಾಮಮಾತ್ರಾ ಸಶೋಕಯಾ ।
ಶ್ರಾವಿತಃ ಪರುಷಂ ವಾಕ್ಯಂ ಚಿನ್ತಯಾಮಾಸ ದುಃಖಿತಃ ॥ 1 ॥
ಶ್ರಾವಿತಃ ಪರುಷಂ ವಾಕ್ಯಂ ಚಿನ್ತಯಾಮಾಸ ದುಃಖಿತಃ ॥ 1 ॥
evaṃ tu kruddhayā rājā rāmamātrā saśokayā |
śrāvitaḥ paruṣaṃ vākyaṃ cintayāmāsa duḥkhitaḥ || 1 ||
śrāvitaḥ paruṣaṃ vākyaṃ cintayāmāsa duḥkhitaḥ || 1 ||
Shloka 2
ಚಿನ್ತಯಿತ್ವಾ ಸ ಚ ನೃಪೋ ಮುಮೋಹ ವ್ಯಾಕುಲೇನ್ದ್ರಿಯಃ ।
ಅಥ ದೀರ್ಘೀಣ ಕಾಲೇನ ಸಞ್ಜ್ಞಾಮಾಪ ಪರನ್ತಪಃ ॥ 2 ॥
ಅಥ ದೀರ್ಘೀಣ ಕಾಲೇನ ಸಞ್ಜ್ಞಾಮಾಪ ಪರನ್ತಪಃ ॥ 2 ॥
cintayitvā sa ca nṛpo mumoha vyākulendriyaḥ |
atha dīrghīṇa kālena sañjñāmāpa parantapaḥ || 2 ||
atha dīrghīṇa kālena sañjñāmāpa parantapaḥ || 2 ||
Shloka 3
ಸ ಸಞ್ಜ್ಞಾಮುಪಲಭ್ಯೈವ ದೀರ್ಘಮುಷ್ಣಂ ಚ ನಿಶ್ಶ್ವಸನ್ ।
ಕೌಸಲ್ಯಾಂ ಪಾರ್ಶ್ವತೋ ದೃಷ್ಟ್ವಾ ಪುನ ಶ್ಚಿನ್ತಾಮುಪಾಗಮತ್ ॥ 3 ॥
ಕೌಸಲ್ಯಾಂ ಪಾರ್ಶ್ವತೋ ದೃಷ್ಟ್ವಾ ಪುನ ಶ್ಚಿನ್ತಾಮುಪಾಗಮತ್ ॥ 3 ॥
sa sañjñāmupalabhyaiva dīrghamuṣṇaṃ ca niśśvasan |
kausalyāṃ pārśvato dṛṣṭvā puna ścintāmupāgamat || 3 ||
kausalyāṃ pārśvato dṛṣṭvā puna ścintāmupāgamat || 3 ||
Shloka 4
ತಸ್ಯ ಚಿನ್ತಯಮಾನಸ್ಯ ಪ್ರತ್ಯಾಭಾತ್ಕರ್ಮ ದುಷ್ಕೃತಮ್ ।
ಯದನೇನ ಕೃತಂ ಪೂರ್ವಮಜ್ಞಾನಾಚ್ಛಬ್ದವೇಧಿನಾ ॥ 4 ॥
ಯದನೇನ ಕೃತಂ ಪೂರ್ವಮಜ್ಞಾನಾಚ್ಛಬ್ದವೇಧಿನಾ ॥ 4 ॥
tasya cintayamānasya pratyābhātkarma duṣkṛtam |
yadanena kṛtaṃ pūrvamajñānācchabdavedhinā || 4 ||
yadanena kṛtaṃ pūrvamajñānācchabdavedhinā || 4 ||
Shloka 5
ಅಮನಾಸ್ತೇನ ಶೋಕೇನ ರಾಮಶೋಕೇನ ಚ ಪ್ರಭುಃ ।
ದ್ವಾಭ್ಯಾಮಪಿ ಮಹಾರಾಜ ಶ್ಶೋಕಾಭ್ಯಾಮನ್ವತಪ್ಯತ ॥ 5 ॥
ದ್ವಾಭ್ಯಾಮಪಿ ಮಹಾರಾಜ ಶ್ಶೋಕಾಭ್ಯಾಮನ್ವತಪ್ಯತ ॥ 5 ॥
amanāstena śokena rāmaśokena ca prabhuḥ |
dvābhyāmapi mahārāja śśokābhyāmanvatapyata || 5 ||
dvābhyāmapi mahārāja śśokābhyāmanvatapyata || 5 ||
Shloka 6
ದಹ್ಯಾಮಾನ ಸ್ಸಶೋಕಾಭ್ಯಾಂ ಕೌಸಲ್ಯಾಮಾಹ ಭೂಪತಿಃ ।
ವೇಪಮಾನೋಽಞ್ಜಲಿಂ ಕೃತ್ವಾ ಪ್ರಸಾದಾರ್ಥಮವಾಙ್ಮುಖಃ ॥ 6 ॥
ವೇಪಮಾನೋಽಞ್ಜಲಿಂ ಕೃತ್ವಾ ಪ್ರಸಾದಾರ್ಥಮವಾಙ್ಮುಖಃ ॥ 6 ॥
dahyāmāna ssaśokābhyāṃ kausalyāmāha bhūpatiḥ |
vepamāno'ñjaliṃ kṛtvā prasādārthamavāṅmukhaḥ || 6 ||
vepamāno'ñjaliṃ kṛtvā prasādārthamavāṅmukhaḥ || 6 ||
Shloka 7
ಪ್ರಸಾದಯೇ ತ್ವಾಂ ಕೌಸಲ್ಯೇ ರಚಿತೋಽಯಂ ಮಯಾಽಞ್ಜಲಿಃ ।
ವತ್ಸಲಾ ಚಾನೃಶಂಸಾ ಚ ತ್ವಂ ಹಿ ನಿತ್ಯಂ ಪರೇಷ್ವಪಿ ॥ 7 ॥
ವತ್ಸಲಾ ಚಾನೃಶಂಸಾ ಚ ತ್ವಂ ಹಿ ನಿತ್ಯಂ ಪರೇಷ್ವಪಿ ॥ 7 ॥
prasādaye tvāṃ kausalye racito'yaṃ mayā'ñjaliḥ |
vatsalā cānṛśaṃsā ca tvaṃ hi nityaṃ pareṣvapi || 7 ||
vatsalā cānṛśaṃsā ca tvaṃ hi nityaṃ pareṣvapi || 7 ||
Shloka 8
ಭರ್ತಾ ತು ಖಲು ನಾರೀಣಾಂ ಗುಣವಾನ್ನಿರ್ಗುಣೋಽಪಿ ವಾ ।
ಧರ್ಮಂ ವಿಮೃಶಮಾನಾನಾಂ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷಂ ದೇವಿ ದೈವತಮ್ ॥ 8 ॥
ಧರ್ಮಂ ವಿಮೃಶಮಾನಾನಾಂ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷಂ ದೇವಿ ದೈವತಮ್ ॥ 8 ॥
bhartā tu khalu nārīṇāṃ guṇavānnirguṇo'pi vā |
dharmaṃ vimṛśamānānāṃ pratyakṣaṃ devi daivatam || 8 ||
dharmaṃ vimṛśamānānāṃ pratyakṣaṃ devi daivatam || 8 ||
Shloka 9
ಸಾ ತ್ವಂ ಧರ್ಮಪರಾ ನಿತ್ಯಂ ದೃಷ್ಟಲೋಕ ಪರಾವರಾ ।
ನಾರ್ಹಸೇ ವಿಪ್ರಿಯಂ ವಕ್ತುಂ ದುಖಿಃತಾಽಪಿ ಸುದುಃಖಿತಮ್ ॥ 9 ॥
ನಾರ್ಹಸೇ ವಿಪ್ರಿಯಂ ವಕ್ತುಂ ದುಖಿಃತಾಽಪಿ ಸುದುಃಖಿತಮ್ ॥ 9 ॥
sā tvaṃ dharmaparā nityaṃ dṛṣṭaloka parāvarā |
nārhase vipriyaṃ vaktuṃ dukhiḥtā'pi suduḥkhitam || 9 ||
nārhase vipriyaṃ vaktuṃ dukhiḥtā'pi suduḥkhitam || 9 ||
Shloka 10
ತದ್ವಾಕ್ಯಂ ಕರುಣಂ ರಾಜ್ಞಃ ಶ್ರುತ್ವಾ ದೀನಸ್ಯ ಭಾಷಿತಮ್ ।
ಕೌಸಲ್ಯಾ ವ್ಯಸೃಜದ್ಬಾಷ್ಪಂ ಪ್ರಣಾಲೀವ ನವೋದಕಮ್ ॥ 10 ॥
ಕೌಸಲ್ಯಾ ವ್ಯಸೃಜದ್ಬಾಷ್ಪಂ ಪ್ರಣಾಲೀವ ನವೋದಕಮ್ ॥ 10 ॥
tadvākyaṃ karuṇaṃ rājñaḥ śrutvā dīnasya bhāṣitam |
kausalyā vyasṛjadbāṣpaṃ praṇālīva navodakam || 10 ||
kausalyā vyasṛjadbāṣpaṃ praṇālīva navodakam || 10 ||
Shloka 11
ಸಾ ಮೂರ್ಧ್ನಿಬಧ್ವಾ ರುದತೀ ರಾಜ್ಞಃ ಪದ್ಮಮಿವಾಞ್ಜಲಿಮ್ ।
ಸಮ್ಭ್ರಮಾದಬ್ರವೀತ್ ತ್ರಸ್ತಾ ತ್ವರಮಾಣಾಕ್ಷರಂ ವಚಃ ॥ 11 ॥
ಸಮ್ಭ್ರಮಾದಬ್ರವೀತ್ ತ್ರಸ್ತಾ ತ್ವರಮಾಣಾಕ್ಷರಂ ವಚಃ ॥ 11 ॥
sā mūrdhnibadhvā rudatī rājñaḥ padmamivāñjalim |
sambhramādabravīt trastā tvaramāṇākṣaraṃ vacaḥ || 11 ||
sambhramādabravīt trastā tvaramāṇākṣaraṃ vacaḥ || 11 ||
Shloka 12
ಪ್ರಸೀದ ಶಿರಸಾ ಯಾಚೇ ಭೂಮೌ ನಿಪತಿತಾಸ್ಮಿ ತೇ ।
ಯಾಚಿತಾಸ್ಮಿ ಹತಾ ದೇವ ಕ್ಷನ್ತವ್ಯಾಽಹಂ ನ ಹಿ ತ್ವಯಾ ॥ 12 ॥
ಯಾಚಿತಾಸ್ಮಿ ಹತಾ ದೇವ ಕ್ಷನ್ತವ್ಯಾಽಹಂ ನ ಹಿ ತ್ವಯಾ ॥ 12 ॥
prasīda śirasā yāce bhūmau nipatitāsmi te |
yācitāsmi hatā deva kṣantavyā'haṃ na hi tvayā || 12 ||
yācitāsmi hatā deva kṣantavyā'haṃ na hi tvayā || 12 ||
Shloka 13
ನೈಷಾ ಹಿ ಸಾ ಸ್ತ್ರೀ ಭವತಿ ಶ್ಲಾಘನೀಯೇನ ಧೀಮತಾ ।
ಉಭಯೋರ್ಲೋಕಯೋರ್ವೀರ ಪತ್ಯಾ ಯಾ ಸಮ್ಸಾದ್ಯತೇ ॥ 13 ॥
ಉಭಯೋರ್ಲೋಕಯೋರ್ವೀರ ಪತ್ಯಾ ಯಾ ಸಮ್ಸಾದ್ಯತೇ ॥ 13 ॥
naiṣā hi sā strī bhavati ślāghanīyena dhīmatā |
ubhayorlokayorvīra patyā yā samsādyate || 13 ||
ubhayorlokayorvīra patyā yā samsādyate || 13 ||
Shloka 14
ಜಾನಾಮಿ ಧರ್ಮಂ ಧರ್ಮಜ್ಞ ತ್ವಾಂ ಜಾನೇ ಸತ್ಯವಾದಿನಮ್ ।
ಪುತ್ರಶೋಕಾರ್ತಯಾ ತತ್ತು ಮಯಾ ಕಿಮಪಿ ಭಾಷಿತಮ್ ॥ 14 ॥
ಪುತ್ರಶೋಕಾರ್ತಯಾ ತತ್ತು ಮಯಾ ಕಿಮಪಿ ಭಾಷಿತಮ್ ॥ 14 ॥
jānāmi dharmaṃ dharmajña tvāṃ jāne satyavādinam |
putraśokārtayā tattu mayā kimapi bhāṣitam || 14 ||
putraśokārtayā tattu mayā kimapi bhāṣitam || 14 ||
Shloka 15
ಶೋಕೋ ನಾಶಯತೇ ಧೈರ್ಯಂ ಶೋಕೋ ನಾಶಯತೇ ಶ್ರುತಮ್ ।
ಶೋಕೋ ನಾಶಯತೇ ಸರ್ವಂ ನಾಸ್ತಿ ಶೋಕಸಮೋ ರಿಪುಃ ॥ 15 ॥
ಶೋಕೋ ನಾಶಯತೇ ಸರ್ವಂ ನಾಸ್ತಿ ಶೋಕಸಮೋ ರಿಪುಃ ॥ 15 ॥
śoko nāśayate dhairyaṃ śoko nāśayate śrutam |
śoko nāśayate sarvaṃ nāsti śokasamo ripuḥ || 15 ||
śoko nāśayate sarvaṃ nāsti śokasamo ripuḥ || 15 ||
Shloka 16
ಶಕ್ಯ ಆಪತಿತ ಸ್ಸೋಢುಂ ಪ್ರಹಾರೋ ರಿಪುಹಸ್ತತಃ ।
ಸೋಢುಮ್ಮಾಪತಿತಶ್ಶೋಕಸ್ಸುಸೂಕ್ಷ್ಮೋಽಪಿ ನ ಶಕ್ಯತೇ ॥ 16 ॥
ಸೋಢುಮ್ಮಾಪತಿತಶ್ಶೋಕಸ್ಸುಸೂಕ್ಷ್ಮೋಽಪಿ ನ ಶಕ್ಯತೇ ॥ 16 ॥
śakya āpatita ssoḍhuṃ prahāro ripuhastataḥ |
soḍhummāpatitaśśokassusūkṣmo'pi na śakyate || 16 ||
soḍhummāpatitaśśokassusūkṣmo'pi na śakyate || 16 ||
Shloka 17
ಧರ್ಮಜ್ಞಾ ಶ್ಶ್ರುತಿಮನ್ತೋಽಪಿ ಛಿನ್ನಧರ್ಮಾರ್ಥಸಂಶಯಾಃ ।
ಯತಯೋ ವೀರ ಮುಹ್ಯನ್ತಿ ಶೋಕಸಮ್ಮೂಢಚೇತಸಃ ॥ 17 ॥
ಯತಯೋ ವೀರ ಮುಹ್ಯನ್ತಿ ಶೋಕಸಮ್ಮೂಢಚೇತಸಃ ॥ 17 ॥
dharmajñā śśrutimanto'pi chinnadharmārthasaṃśayāḥ |
yatayo vīra muhyanti śokasammūḍhacetasaḥ || 17 ||
yatayo vīra muhyanti śokasammūḍhacetasaḥ || 17 ||
Shloka 18
ವನವಾಸಾಯ ರಾಮಸ್ಯ ಪಞ್ಚರಾತ್ರೋಽದ್ಯ ಗಣ್ಯತೇ ।
ಯ ಶ್ಶೋಕಹತಹರ್ಷಾಯಾಃ ಪಞ್ಚವರ್ಷೋಪಮೋ ಮಮ ॥ 18 ॥
ಯ ಶ್ಶೋಕಹತಹರ್ಷಾಯಾಃ ಪಞ್ಚವರ್ಷೋಪಮೋ ಮಮ ॥ 18 ॥
vanavāsāya rāmasya pañcarātro'dya gaṇyate |
ya śśokahataharṣāyāḥ pañcavarṣopamo mama || 18 ||
ya śśokahataharṣāyāḥ pañcavarṣopamo mama || 18 ||
Shloka 19
ತಂ ಹಿ ಚಿನ್ತಯಮಾನಾಯಾ ಶ್ಶೋಕೋಽಯಂ ಹೃದಿ ವರ್ಧತೇ ।
ನದೀನಾಮಿವ ವೇಗೇನ ಸಮುದ್ರಸಲಿಲಂ ಮಹತ್ ॥ 19 ॥
ನದೀನಾಮಿವ ವೇಗೇನ ಸಮುದ್ರಸಲಿಲಂ ಮಹತ್ ॥ 19 ॥
taṃ hi cintayamānāyā śśoko'yaṃ hṛdi vardhate |
nadīnāmiva vegena samudrasalilaṃ mahat || 19 ||
nadīnāmiva vegena samudrasalilaṃ mahat || 19 ||
Shloka 20
ಏವಂ ಹಿ ಕಥಯನ್ತ್ಯಾಸ್ತು ಕೌಸಲ್ಯಾಯಾಶ್ಶುಭಂ ವಚಃ ।
ಮನ್ದರಶ್ಮಿರಭೂತ್ಸೂರ್ಯೋ ರಜನೀ ಚಾಭ್ಯವರ್ತತ ॥ 20 ॥
ಮನ್ದರಶ್ಮಿರಭೂತ್ಸೂರ್ಯೋ ರಜನೀ ಚಾಭ್ಯವರ್ತತ ॥ 20 ॥
evaṃ hi kathayantyāstu kausalyāyāśśubhaṃ vacaḥ |
mandaraśmirabhūtsūryo rajanī cābhyavartata || 20 ||
mandaraśmirabhūtsūryo rajanī cābhyavartata || 20 ||
Shloka 21
ತಥಾ ಪ್ರಸಾದಿತೋ ವಾಕ್ಯೈರ್ದೇವ್ಯಾ ಕೌಸಲ್ಯಯಾ ನೃಪಃ ।
ಶೋಕೇನ ಚ ಸಮಾಕ್ರಾನ್ತೋ ನಿದ್ರಾಯಾ ವಶನ್ತೋಮೇಯಿವಾನ್ ॥ 21 ॥
ಶೋಕೇನ ಚ ಸಮಾಕ್ರಾನ್ತೋ ನಿದ್ರಾಯಾ ವಶನ್ತೋಮೇಯಿವಾನ್ ॥ 21 ॥
tathā prasādito vākyairdevyā kausalyayā nṛpaḥ |
śokena ca samākrānto nidrāyā vaśantomeyivān || 21 ||
śokena ca samākrānto nidrāyā vaśantomeyivān || 21 ||
ಇತ್ಯಾರ್ಷೇ ಶ್ರೀಮದ್ರಾಮಾಯಣೇ ವಾಲ್ಮೀಕೀಯ ಆದಿಕಾವ್ಯೇ ಅಯೋಧ್ಯಾಕಾಣ್ಡೇ ದ್ವಿಷಷ್ಟಿತಮಸ್ಸರ್ಗಃ ॥
Sanskrit — Devanagari (original)
श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे अयोध्याकाण्डम् ।
अथ द्विषष्टितमस्सर्गः ।
एवं तु क्रुद्धया राजा राममात्रा सशोकया ।
श्रावितः परुषं वाक्यं चिन्तयामास दुःखितः ॥ 1 ॥
चिन्तयित्वा स च नृपो मुमोह व्याकुलेन्द्रियः ।
अथ दीर्घीण कालेन सञ्ज्ञामाप परन्तपः ॥ 2 ॥
स सञ्ज्ञामुपलभ्यैव दीर्घमुष्णं च निश्श्वसन् ।
कौसल्यां पार्श्वतो दृष्ट्वा पुन श्चिन्तामुपागमत् ॥ 3 ॥
तस्य चिन्तयमानस्य प्रत्याभात्कर्म दुष्कृतम् ।
यदनेन कृतं पूर्वमज्ञानाच्छब्दवेधिना ॥ 4 ॥
अमनास्तेन शोकेन रामशोकेन च प्रभुः ।
द्वाभ्यामपि महाराज श्शोकाभ्यामन्वतप्यत ॥ 5 ॥
दह्यामान स्सशोकाभ्यां कौसल्यामाह भूपतिः ।
वेपमानोऽञ्जलिं कृत्वा प्रसादार्थमवाङ्मुखः ॥ 6 ॥
प्रसादये त्वां कौसल्ये रचितोऽयं मयाऽञ्जलिः ।
वत्सला चानृशंसा च त्वं हि नित्यं परेष्वपि ॥ 7 ॥
भर्ता तु खलु नारीणां गुणवान्निर्गुणोऽपि वा ।
धर्मं विमृशमानानां प्रत्यक्षं देवि दैवतम् ॥ 8 ॥
सा त्वं धर्मपरा नित्यं दृष्टलोक परावरा ।
नार्हसे विप्रियं वक्तुं दुखिःताऽपि सुदुःखितम् ॥ 9 ॥
तद्वाक्यं करुणं राज्ञः श्रुत्वा दीनस्य भाषितम् ।
कौसल्या व्यसृजद्बाष्पं प्रणालीव नवोदकम् ॥ 10 ॥
सा मूर्ध्निबध्वा रुदती राज्ञः पद्ममिवाञ्जलिम् ।
सम्भ्रमादब्रवीत् त्रस्ता त्वरमाणाक्षरं वचः ॥ 11 ॥
प्रसीद शिरसा याचे भूमौ निपतितास्मि ते ।
याचितास्मि हता देव क्षन्तव्याऽहं न हि त्वया ॥ 12 ॥
नैषा हि सा स्त्री भवति श्लाघनीयेन धीमता ।
उभयोर्लोकयोर्वीर पत्या या सम्साद्यते ॥ 13 ॥
जानामि धर्मं धर्मज्ञ त्वां जाने सत्यवादिनम् ।
पुत्रशोकार्तया तत्तु मया किमपि भाषितम् ॥ 14 ॥
शोको नाशयते धैर्यं शोको नाशयते श्रुतम् ।
शोको नाशयते सर्वं नास्ति शोकसमो रिपुः ॥ 15 ॥
शक्य आपतित स्सोढुं प्रहारो रिपुहस्ततः ।
सोढुम्मापतितश्शोकस्सुसूक्ष्मोऽपि न शक्यते ॥ 16 ॥
धर्मज्ञा श्श्रुतिमन्तोऽपि छिन्नधर्मार्थसंशयाः ।
यतयो वीर मुह्यन्ति शोकसम्मूढचेतसः ॥ 17 ॥
वनवासाय रामस्य पञ्चरात्रोऽद्य गण्यते ।
य श्शोकहतहर्षायाः पञ्चवर्षोपमो मम ॥ 18 ॥
तं हि चिन्तयमानाया श्शोकोऽयं हृदि वर्धते ।
नदीनामिव वेगेन समुद्रसलिलं महत् ॥ 19 ॥
एवं हि कथयन्त्यास्तु कौसल्यायाश्शुभं वचः ।
मन्दरश्मिरभूत्सूर्यो रजनी चाभ्यवर्तत ॥ 20 ॥
तथा प्रसादितो वाक्यैर्देव्या कौसल्यया नृपः ।
शोकेन च समाक्रान्तो निद्राया वशन्तोमेयिवान् ॥ 21 ॥
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये अयोध्याकाण्डे द्विषष्टितमस्सर्गः ॥
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Kannada script. Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.
It is a transliteration, not a translation — see “Meaning” for translations where available.