2.91 Ayodhyakanda - Ekanavatitama Sargah — Kannada Script

ಶ್ರೀಮದ್ವಾಲ್ಮೀಕೀಯ ರಾಮಾಯಣೇ ಅಯೋಧ್ಯಾಕಾಣ್ಡಮ್ ।

ಅಥ ಏಕನವತಿತಮಸ್ಸರ್ಗಃ ।

ಕೃತಬುದ್ಧಿಂ ನಿವಾಸಾಯ ತತ್ರೈವ ಸ ಮುನಿಸ್ತದಾ ।

ಭರತಂ ಕೈಕಯೀಪುತ್ರಮಾತಿಥ್ಯೇನನ್ಯಮನ್ತ್ರಯತ್ ॥ 1 ॥

ಅಬ್ರವೀದ್ಭರತಸ್ತ್ವೇನಂ ನನ್ವಿದಂ ಭವತಾ ಕೃತಮ್ ।

ಪಾದ್ಯಮರ್ಘ್ಯಂ ತಥಾಽತಿಥ್ಯಂ ವನೇ ಯದುಪಪದ್ಯತೇ ॥ 2 ॥

ಅಥೋವಾಚ ಭರದ್ವಾಜೋ ಭರತಂ ಪ್ರಹಸನ್ನಿವ ।

ಜಾನೇ ತ್ವಾಂ ಪ್ರೀತಿಸಂಯುಕ್ತಂ ತುಷ್ಯೇಸ್ತ್ವಂ ಯೇನ ಕೇನಚಿತ್ ॥ 3 ॥

ಸೇನಾಯಾಸ್ತು ತವೈತಸ್ಯಾಃ ಕರ್ತುಮಿಚ್ಛಾಮಿ ಭೋಜನಮ್ ।

ಮಮ ಪ್ರೀತಿರ್ಯಥಾರೂಪಾ ತಥಾರ್ಹೋ ಮನುಜರ್ಷಭ ॥ 4 ॥

ಕಿಮರ್ಥಂ ಚಾಪಿ ನಿಕ್ಷಿಪ್ಯ ದೂರೇ ಬಲಮಿಹಾಗತಃ ।

ಕಸ್ಮಾನ್ನೇಹೋಪಯಾತೋಽಸಿ ಸಬಲಃ ಪುರುಷರ್ಷಭಃ ॥ 5 ॥

ಭರತಃ ಪ್ರತ್ಯುವಾಚೇದಂ ಪ್ರಾಞ್ಜಲಿಸ್ತಂ ತಪೋಧನಮ್ ।

ಸಸೈನ್ಯೋ ನೋಪಯಾತೋಽಸ್ಮಿ ಭಗವನ್ಭಗವದ್ಭಯಾತ್ ॥ 6 ॥

ರಾಜ್ಞಾ ಚ ಭಗವನ್ನಿತ್ಯಂ ರಾಜಪುತ್ರೇಣ ವಾ ಸದಾ ।

ಯತ್ನತಃ ಪರಿಹರ್ತವ್ಯಾ ವಿಷಯೇಷು ತಪಸ್ವಿನಃ ॥ 7 ॥

ವಾಜಿಮುಖ್ಯಾ ಮನುಷ್ಯಾಶ್ಚ ಮತ್ತಾಶ್ಚ ವರವಾರಣಾಃ ।

ಪ್ರಚ್ಛಾದ್ಯ ಭಗವನ್ಭೂಮಿಂ ಮಹತೀಮನುಯಾನ್ತಿ ಮಾಮ್ ॥ 8 ॥

ತೇ ವೃಕ್ಷಾನುದಕಂ ಭೂಮಿಮಾಶ್ರಮೇಷೂಟಜಾಂ ಸ್ತಥಾ ।

ನ ಹಿಂಸ್ಯುರಿತಿ ತೇನಾಽಹಮೇಕ ಏವ ಸಮಾಗತಃ ॥ 9 ॥

ಆನೀಯತಾಮಿತಸ್ಸೇನೇತ್ಯಾಜ್ಞಪ್ತಃ ಪರಮರ್ಷಿಣಾ ।

ತತಸ್ತು ಚಕ್ರೇ ಭರತಸ್ಸೇನಾಯಾಸ್ಸಮುಪಾಗಮಮ್ ॥ 10 ॥

ಅಗ್ನಿಶಾಲಾಂ ಪ್ರವಿಶ್ಯಾಥ ಪೀತ್ವಾಽಪಃ ಪರಿಮೃಜ್ಯ ಚ ।

ಆತಿಥ್ಯಸ್ಯ ಕ್ರಿಯಾಹೇತೋರ್ವಿಶ್ವಕರ್ಮಾಣಮಾಹ್ವಯತ್ ॥ 11 ॥

ಆಹ್ವಯೇ ವಿಶ್ವಕರ್ಮಾಣಮಹಂ ತ್ವಷ್ಟಾರಮೇವ ಚ ।

ಆತಿಥ್ಯಂ ಕರ್ತುಮಿಚ್ಛಾಮಿ ತತ್ರ ಮೇ ಸಂವಿಧೀಯತಾಮ್ ॥ 12 ॥

ಆಹ್ವಯೇ ಲೋಕಪಾಲಾಂಸ್ತ್ರೀನ್ ದೇವಾನ್ ಶಕ್ರಮುಖಾಂಸ್ತಥಾ ।

ಆತಿಥ್ಯಂ ಕರ್ತುಮಿಚ್ಛಾಮಿ ತತ್ರ ಮೇ ಸಂವಿಧೀಯತಾಮ್ ॥ 13 ॥

ಪ್ರಾಕ್ಸ್ರೋತಸಶ್ಚ ಯಾ ನದ್ಯಃ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಸ್ರೋತಸ ಏವ ಚ ।

ಪೃಥಿವ್ಯಾಮನ್ತರಿಕ್ಷೇ ಚ ಸಮಾಯಾನ್ತ್ವದ್ಯ ಸರ್ವಶಃ ॥ 14 ॥

ಅನ್ಯಾ ಸ್ರವನ್ತು ಮೈರೇಯಂ ಸುರಾಮನ್ಯಾಸ್ಸುವಿಷ್ಠಿತಾಮ್ ।

ಅಪರಾ ಶ್ಚೋದಕಂ ಶೀತಮಿಕ್ಷುಕಾಣ್ಡರಸೋಪಮಮ್ ॥ 15 ॥

ಆಹ್ವಯೇ ದೇವಗನ್ಧರ್ವಾನ್ವಿಶ್ವಾವಸುಹಹಾಹುಹೂನ್ ।

ತಥೈವಾಪ್ಸರಸೋ ದೇವೀರ್ಗನ್ಧರ್ವೀಶ್ಚಾಪಿ ಸರ್ವಶಃ ॥ 16 ॥

ಘೃತಾಚೀಮಥ ವಿಶ್ವಾಚೀಂ ಮಿಶ್ರಕೇಶೀಮಲಮ್ಬುಸಾಮ್ ।

ನಾಗದನ್ತಾಂ ಚ ಹೇಮಾಂ ಚ ಹಿಮಾಮದ್ರಿಕೃತಸ್ಥಲಾಮ್ ॥ 17 ॥

ಶಕ್ರಂ ಯಾಶ್ಚೋಪತಿಷ್ಠನ್ತಿ ಬ್ರಹ್ಮಾಣಂ ಯಾಶ್ಚ ಯೋಷಿತಃ ।

ಸರ್ವಾಸ್ತುಮ್ಬುರುಣಾ ಸಾರ್ಧಮಾಹ್ವಯೇ ಸಪರಿಚ್ಛದಾಃ ॥ 18 ॥

ವನಂ ಕುರುಷು ಯದ್ದಿವ್ಯಂ ವಾಸೋಭೂಷಣಪತ್ರವತ್ ।

ದಿವ್ಯನಾರೀಫಲಂ ಶಶ್ವತ್ತತ್ಕೌಬೇರಮಿಹೈತು ಚ ॥ 19 ॥

ಇಹ ಮೇ ಭಗವಾನ್ ಸೋಮೋ ವಿಧತ್ತಾಮನ್ನಮುತ್ತಮಮ್ ।

ಭಕ್ಷ್ಯಮ್ಭೋಜ್ಯಂ ಚ ಚೋಷ್ಯಂ ಚ ಲೇಹ್ಯಂ ಚ ವಿವಿಧಂ ಬಹು ॥ 20 ॥

ವಿಚಿತ್ರಾಣಿ ಚ ಮಾಲ್ಯಾನಿ ಪಾದಪಪ್ರಚ್ಯುತಾನಿ ಚ ।

ಸುರಾದೀನಿ ಚ ಪೇಯಾನಿ ಮಾಂಸಾನಿ ವಿವಿಧಾನಿ ಚ ॥ 21 ॥

ಏವಂ ಸಮಾಧಿನಾ ಯುಕ್ತಸ್ತೇಜಸಾಽಪ್ರತಿಮೇನ ಚ ।

ಶೀಕ್ಷಾಸ್ವರಸಮಾಯುಕ್ತಂ ತಪಸಾ ಚಾಬ್ರವೀನ್ಮುನಿಃ ॥ 22 ॥

ಮನಸಾ ಧ್ಯಾಯತಸ್ತಸ್ಯ ಪ್ರಾಙ್ಮುಖಸ್ಯ ಕೃತಾಞ್ಜಲೇಃ ।

ಆಜಗ್ಮುಸ್ತಾನಿ ಸರ್ವಾಣಿ ದೈವತಾನಿ ಪೃಥಕ್ಪೃಥಕ್ ॥ 23 ॥

ಮಲಯಂ ದರ್ದುರಂ ಚೈವ ತತಸ್ಸ್ವೇದನುದೋಽನಿಲಃ ।

ಉಪಸ್ಪೃಶ್ಯ ವವೌ ಯುಕ್ತ್ಯಾ ಸುಪ್ರಿಯಾತ್ಮಾ ಸುಖಶ್ಶಿವಃ ॥ 24 ॥

ತತೋಽಭ್ಯವರ್ಷನ್ತ ಘನಾ ದಿವ್ಯಾಃ ಕುಸುಮವೃಷ್ಟಯಃ ।

ದಿವ್ಯದುನ್ದುಭಿಘೋಷಶ್ಚ ದಿಕ್ಷು ಸರ್ವಾಸು ಶುಶ್ರುವೇ ॥ 25 ॥

ಪ್ರವವುಶ್ಚೋತ್ತಮಾ ವಾತಾ ನನೃತುಶ್ಚಾಪ್ಸರೋಗಣಾಃ ।

ಜಗುಶ್ಚ ದೇವಗನ್ಧರ್ವಾ ವೀಣಾಃ ಪ್ರಮುಮುಚುಸ್ಸ್ವರಾನ್ ॥ 26 ॥

ಸ ಶಬ್ದೋ ದ್ಯಾಂ ಚ ಭೂಮಿಂ ಚ ಪ್ರಾಣಿನಾಂ ಶ್ರವಣಾನಿ ಚ ।

ವಿವೇಶೋಚ್ಚರಿತಶ್ಶ್ಲಕ್ಷ್ಣಸ್ಸಮೋ ಲಯಸಮನ್ವಿತಃ ॥ 27 ॥

ತಸ್ಮಿನ್ನುಪರತೇ ಶಬ್ದೇ ದಿವ್ಯೇ ಶ್ರೋತ್ರ ಸುಖೇ ನೃಣಾಮ್ ।

ದದರ್ಶ ಭಾರತಂ ಸೈನ್ಯಂ ವಿಧಾನಂ ವಿಶ್ವಕರ್ಮಣಃ ॥ 28 ॥

ಬಭೂವ ಹಿ ಸಮಾ ಭೂಮಿಸ್ಸಮನ್ತಾತ್ಪಞ್ಚಯೋಜನಾ ।

ಶಾದ್ವಲೈರ್ಭಹುಭಿಶ್ಚನ್ನಾ ನೀಲವೈಢೂರ್ಯಸನ್ನಿಭೈಃ ॥ 29 ॥

ತಸ್ಮಿನ್ಬಿಲ್ವಾಃ ಕಪಿತ್ಥಾಶ್ಚ ಪನಸಾ ಬೀಜಪೂರಕಾಃ ।

ಆಮಲಕ್ಯೋ ಬಭೂವುಶ್ಚ ಚೂತಾಶ್ಚ ಫಲಭೂಷಣಾಃ ॥ 30 ॥

ಉತ್ತರೇಭ್ಯಃ ಕುರುಭ್ಯಶ್ಚ ವನಂ ದಿವ್ಯೋಪಭೋಗವತ್ ।

ಆಜಗಾಮ ನದೀ ದಿವ್ಯಾ ತೀರಜೈರ್ಭಹುಭಿರ್ವೃತಾ ॥ 31 ॥

ಚತುಶ್ಶಾಲಾನಿ ಶುಭ್ರಾಣಿ ಶಾಲಾಶ್ಚ ಗಜವಾಜಿನಾಮ್ ।

ಹರ್ಮ್ಯಪ್ರಾಸಾದಸಮ್ಬಾಧಾಸ್ತೋರಣಾನಿ ಶುಭಾನಿ ಚ ॥ 32 ॥

ಸಿತಮೇಘನಿಭಂ ಚಾಪಿ ರಾಜವೇಶ್ಮ ಸುತೋರಣಮ್ ।

ದಿವ್ಯಮಾಲ್ಯಕೃತಾಕಾರಂ ದಿವ್ಯಗನ್ಧಸಮುಕ್ಷಿತಮ್ ॥ 33 ॥

ಚತುರಶ್ರಮಸಮ್ಬಾಧಂ ಶಯನಾಸನಯಾನವತ್ ।

ದಿವ್ಯೈಸ್ಸರ್ವರಸೈರ್ಯುಕ್ತಂ ದಿವ್ಯಭೋಜನವಸ್ತ್ರವತ್ ॥ 34 ॥

ಉಪಕಲ್ಪಿತಸರ್ವಾನ್ನಂ ಧೌತನಿರ್ಮಲಭಾಜನಮ್ ।

ಕ್ಲುಪ್ತಸರ್ವಾಸನಂ ಶ್ರೀಮತ್ಸ್ವಾಸ್ತೀರ್ಣಶಯನೋತ್ತಮಮ್ ॥ 35 ॥

ಪ್ರವಿವೇಶ ಮಹಾಬಾಹುರನುಜ್ಞಾತೋ ಮಹರ್ಷಿಣಾ ।

ವೇಶ್ಮ ತದ್ರತ್ನಸಮ್ಪೂರ್ಣಂ ಭರತಃ ಕೈಕಯೀಸುತಃ ॥ 36 ॥

ಅನುಜಗ್ಮುಶ್ಚ ತಂ ಸರ್ವೇ ಮನ್ತ್ರಿಣಸ್ಸಪುರೋಹಿತಾಃ ।

ಬಭೂವುಶ್ಚ ಮುದಾ ಯುಕ್ತಾ ದೃಷ್ಟ್ವಾ ತಂ ವೇಶ್ಮಸಂವಿಧಿಮ್ ॥ 37 ॥

ತತ್ರ ರಾಜಾಸನಂ ದಿವ್ಯಂ ವ್ಯಜನಂ ಛತ್ರಮೇವ ಚ ।

ಭರತೋ ಮನ್ತ್ರಿಭಿಸ್ಸಾರ್ಧಮಭ್ಯವರ್ತತ ರಾಜವತ್ ॥ 38 ॥

ಆಸನಂ ಪೂಜಯಾಮಾಸ ರಾಮಾಯಾಭಿಪ್ರಣಮ್ಯ ಚ ।

ವಾಲವ್ಯಜನಮಾದಾಯ ನ್ಯಷೀದತ್ಸಚಿವಾಸನೇ ॥ 39 ॥

ಆನುಪೂರ್ವ್ಯಾನ್ನಿಷೇದುಶ್ಚ ಸರ್ವೇ ಮನ್ತ್ರಿಪುರೋಹಿತಾಃ ।

ತತಸ್ಸೇನಾಪತಿಃ ಪಶ್ಚಾತ್ಪ್ರಶಾಸ್ತಾಚ ನಿಷೇದತುಃ ॥ 40 ॥

ತತ ಸ್ತತ್ರ ಮುಹೂರ್ತೇನ ನದ್ಯಃ ಪಾಯಸಕರ್ದಮಾಃ ।

ಉಪಾತಿಷ್ಠನ್ತ ಭರತಂ ಭರದ್ವಾಜಸ್ಯ ಶಾಸನಾತ್ ॥ 41 ॥

ತಾಸಾಮುಭಯತಃ ಕೂಲಂ ಪಾಣ್ಡುಮೃತ್ತಿಕಲೇಪನಾಃ ।

ರಮ್ಯಾಶ್ಚಾವಸಧಾ ದಿವ್ಯಾ ಬ್ರಹ್ಮಣಸ್ತು ಪ್ರಸಾದಜಾಃ ॥ 42 ॥

ತೇನೈವ ಚ ಮೂಹೂರ್ತೇನ ದಿವ್ಯಾಽಭರಣಭೂಷಿತಾಃ ।

ಆಗುರ್ವಿಂಶತಿಸಾಹಸ್ರಾಃ ಬ್ರಹ್ಮಣಾ ಪ್ರಹಿತಾಃ ಸ್ತ್ರಿಯಃ ॥ 43 ॥

ಸುವರ್ಣಮಣಿಮುಕ್ತೇನ ಪ್ರವಾಲೇನ ಚ ಶೋಭಿತಾಃ ।

ಆಗುರ್ವಿಂಶತಿಸಾಹಾಸ್ರಾಃ ಕುಬೇರಪ್ರಹಿತಾಃ ಸ್ತ್ರಿಯಃ ॥ 44 ॥

ಯಾಭಿರ್ಗೃಹೀತಃ ಪುರುಷಸ್ಸೋನ್ಮಾದ ಇವ ಲಕ್ಷ್ಯತೇ ।

ಆಗುರ್ವಿಂಶತಿಸಾಹಸ್ರಾ ನನ್ದನಾದಪ್ಸರೋಗಣಾಃ ॥ 45 ॥

ನಾರದಸ್ತುಮ್ಭುರುರ್ಗೋಪಃ ಪ್ರವರಾಸ್ಸೂರ್ಯವರ್ಚಸಃ ।

ಏತೇ ಗನ್ಧರ್ವರಾಜಾನೋ ಭರತಸ್ಯಾಗ್ರತೋ ಜಗುಃ ॥ 46 ॥

ಅಲಮ್ಬುಸಾ ಮಿಶ್ರಕೇಶೀ ಪುಣ್ಡರೀಕಾಽಥ ವಾಮನಾ ।

ಉಪಾನೃತ್ಯಂಸ್ತು ಭರತಂ ಭರದ್ವಾಜಸ್ಯ ಶಾಸನಾತ್ ॥ 47 ॥

ಯಾನಿ ಮಾಲ್ಯಾನಿ ದೇವೇಷು ಯಾನಿ ಚೈತ್ರರಥೇ ವನೇ ।

ಪ್ರಯಾಗೇ ತಾನ್ಯದೃಶ್ಯನ್ತ ಭರದ್ವಾಜಸ್ಯ ಶಾಸನಾತ್ ॥ 48 ॥

ಬಿಲ್ವಾ ಮಾರ್ದಙ್ಗಿಕಾ ಆಸನ್ ಶಮ್ಯಾಗ್ರಾಹಾ ವಿಭೀತಕಾಃ ।

ಅಶ್ವತ್ಥಾ ನರ್ತಕಾಶ್ಚಾಸನ್ಭರದ್ವಾಜಸ್ಯ ಶಾಸನಾತ್ ॥ 49 ॥

ತತಸ್ಸರಲತಾಲಾಶ್ಚ ತಿಲಕಾ ನಕ್ತಮಾಲಕಾಃ ।

ಪ್ರಹೃಷ್ಟಾಸ್ತತ್ರ ಸಮ್ಪೇತುಃ ಕುಬ್ಜಾ ಭೂತ್ವಾಽಥ ವಾಮನಾಃ ॥ 50 ॥

ಶಿಂಶುಪಾಮಲಕೀಜಮ್ಬ್ವೋ ಯಾಶ್ಚಾನ್ಯಾಃ ಕಾನನೇಷು ತಾಃ ಮಾಲತೀ ಮಲ್ಲಿಕಾ ಜಾತಿರ್ಯಾಶ್ಚಾನ್ಯಾಃ ಕಾನನೇ ಲತಾಃ ।

ಪ್ರಮದಾವಿಗ್ರಹಂ ಕೃತ್ವಾ ಭರದ್ವಾಜಾಶ್ರಮೇಽವದನ್ ॥ 51 ॥

ಸುರಾಸ್ಸುರಾಪಾಃ ಪಿಬತ ಪಾಯಸಂ ಚ ಬುಭುಕ್ಷಿತಾಃ ॥ 52 ॥

ಮಾಂಸಾನಿ ಚ ಸುಮೇಧ್ಯಾನಿ ಭಕ್ಷ್ಯನ್ತಾಂ ಯಾವದಿಚ್ಛಥ ॥ 53 ॥

ಉಚ್ಛಾದ್ಯ ಸ್ನಾಪಯನ್ತಿ ಸ್ಮ ನದೀತೀರೇಷ ವಲ್ಗುಷು ।

ಅಪ್ಯೇಕಮೇಕಂ ಪುರಷಂ ಪ್ರಮದಾಸ್ಸಪ್ತ ಚಾಷ್ಟ ಚ ॥ 54 ॥

ಸಂವಾಹನ್ತ್ಯಸ್ಸಮಾಪೇತುರ್ನಾರ್ಯೋ ರುಚಿರಲೋಚನಾಃ ।

ಪರಿಮೃಜ್ಯ ತಥಾಽನ್ಯೋನ್ಯಂ ಪಾಯಯನ್ತಿ ವರಾಙ್ಗನಾಃ ॥ 55 ॥

ಹಯಾನ್ ಗಜಾನ್ ಖಾರಾನುಷ್ಟ್ರಾನ್ತಥೈವ ಸುರಭೇಸ್ಸುತಾನ್ ।

ಅಭೋಜಯನ್ವಾಹನಪಾಸ್ತೇಷಾಂ ಭೋಜ್ಯಂ ಯಥಾವಿಧಿ ॥ 56 ॥

ಇಕ್ಷೂಂಶ್ಚ ಮಧುಲಾಜಾಂಶ್ಚ ಭೋಜಯನ್ತಿ ಸ್ಮ ವಾಹನಾನ್ ।

ಇಕ್ಷ್ವಾಕುವರಯೋಧಾನಾಂ ಚೋದಯನ್ತೋ ಮಹಾಬಲಾಃ ॥ 57 ॥

ನಾಶ್ವಬನ್ಧೋಽಶ್ವಮಾಜಾನಾನ್ನಗಜಂ ಕುಞ್ಜರಗ್ರಹಃ ।

ಮತ್ತಪ್ರಮತ್ತಮುದಿತಾ ಚಮೂಃ ಸಾ ತತ್ರ ಸಮ್ಬಭೌ ॥ 58 ॥

ತರ್ಪಿತಾಸ್ಸರ್ವಕಾಮೈಸ್ತೇ ರಕ್ತಚನ್ದನರೂಷಿತಾಃ ।

ಅಪ್ಸರೋಗಣಸಂಯುಕ್ತಾಸ್ಸೈನ್ಯಾ ವಾಚಮುದೈರಯನ್ ॥ 59 ॥

ನೈವಾಯೋಧ್ಯಾಂ ಗಮಿಷ್ಯಾಮೋ ನಗಮಿಷ್ಯಾಮ ದಣ್ಡಕಾನ್ ।

ಕುಶಲಂ ಭರತಸ್ಯಾಸ್ತು ರಾಮಸ್ಯಾಸ್ತು ತಥಾ ಸುಖಮ್ ॥ 60 ॥

ಇತಿ ಪಾದಾತಯೋಧಾಶ್ಚ ಹಸ್ತ್ಯಶ್ವಾರೋಹಬನ್ಧಕಾಃ ।

ಅನಾಥಾಸ್ತಂ ವಿಧಿಂ ಲಬ್ಧ್ವಾ ವಾಚಮೇತಾಮುದೀರಯನ್ ॥ 61 ॥

ಸಮ್ಮ್ಪ್ರಹೃಷ್ಟಾ ವಿನೇದುಸ್ತೇ ನರಾಸ್ತತ್ರ ಸಹಸ್ರಶಃ ।

ಭರತಸ್ಯಾನುಯಾತಾರಸ್ಸ್ವರ್ಗೋಽಯಮಿತಿ ಚಾಬ್ರುವನ್ ॥ 62 ॥

ನೃತ್ಯನ್ತಿ ಸ್ಮ ಹಸನ್ತಿ ಸ್ಮ ಗಾಯನ್ತಿ ಸ್ಮ ಚ ಸೈನಿಕಾಃ ಸಮನ್ತಾತ್ಪರಿಧಾವನ್ತಿ ಮಾಲ್ಯೋಪೇತಾಸ್ಸಹಸ್ರಶಃ ॥ 63 ॥

ತತೋ ಭುಕ್ತವತಾಂ ತೇಷಾಂ ತದನ್ನಮಮೃತೋಪಮಮ್ ।

ದಿವ್ಯಾನುದ್ವೀಕ್ಷ್ಯ ಭಕ್ಷ್ಯಾಂ ಸ್ತಾನಭವದ್ಭಕ್ಷಣೇ ಮತಿಃ ॥ 64 ॥

ಪ್ರೇಷ್ಯಾಶ್ಚೇಟ್ಯಶ್ಚ ವಧ್ವಶ್ಚ ಬಲಸ್ಥಾಶ್ಚ ಸಹಸ್ರಶಃ ।

ಬಭೂವುಸ್ತೇ ಭೃಶಂ ದೃಪ್ತಾಸ್ಸರ್ವೇ ಚಾಹತವಾಸಸಃ ॥ 65 ॥

ಕುಞ್ಜರಾಶ್ಚ ಖರೋಷ್ಟ್ರಾಶ್ಚ ಗೋಽಶ್ವಾಶ್ಚ ಮೃಗಪಕ್ಷಿಣಃ ।

ಬಭೂವುಸ್ಸುಭೃತಾಸ್ತತ್ರ ನಾನ್ಯೋ ಹ್ಯನ್ಯಮಕಲ್ಪಯತ್ ॥ 66 ॥

ನಾಽಶುಕ್ಲವಾಸಾ ಸ್ತತ್ರಾಽಸೀತ್ಕ್ಷುಧಿತೋ ಮಲಿನೋಽಪಿ ವಾ ।

ರಜಸಾ ಧ್ವಸ್ತಕೇಶೋ ವಾ ನರಃ ಕಶ್ಚಿದದೃಶ್ಯತ ॥ 67 ॥

ಆಜೈಶ್ಚಾಪಿ ಚ ವಾರಾಹೈರ್ನಿಷ್ಠಾನವರಸಞ್ಚಯೈಃ ।

ಫಲನಿರ್ಯೂಹ ಸಂಸಿದ್ದೈಸ್ಸೂಪೈರ್ಗನ್ಧ ರಸಾನ್ವಿತೈಃ ॥ 68 ॥

ಪುಷ್ಪಧ್ವಜವತೀಃ ಪೂರ್ಣಾಶ್ಶುಕ್ಲಸ್ಯಾನ್ನಸ್ಯ ಚಾಭಿತಃ ।

ದದೃಶುರ್ವಿಸ್ಮಿತಾಸ್ತತ್ರನರಾ ಲೌಹೀಸ್ಸಹಸ್ರಶಃ ॥ 69 ॥

ಬಭೂವುರ್ವನಪಾರ್ಶ್ವೇಷು ಕೂಪಾಃ ಪಾಯಸಕರ್ದಮಾಃ ।

ತಾಶ್ಚಕಾಮದುಘಾ ಗಾವೋ ದ್ರುಮಾಶ್ಚಾಸನ್ಮಧುಶ್ಚ್ಯುತಃ ॥ 70 ॥

ವಾಪ್ಯೋ ಮೈರೇಯಪೂರ್ಣಾಶ್ಚ ಮೃಷ್ಟಮಾಂಸಚಯೈರ್ವೃತಾಃ ।

ಪ್ರತಪ್ತಪಿಠರೈಶ್ಚಾಪಿ ಮಾರ್ಗಮಾಯೂರಕೌಕ್ಕುಟೈಃ ॥ 71 ॥

ಪಾತ್ರೀಣಾಂ ಚ ಸಹಸ್ರಾಣಿ ಸ್ಥಾಲೀನಾಂ ನಿಯುತಾನಿ ಚ ।

ನ್ಯರ್ಬುಧಾನಿ ಚ ಪಾತ್ರಾಣಿ ಶಾತಕುಮ್ಭಮಯಾನಿ ಚ ॥ 72 ॥

ಸ್ಥಾಲ್ಯಃ ಕುಮ್ಭ್ಯ ಕರಮ್ಭ್ಯ ಶ್ಚ ದಧಿಪೂರ್ಣಾಸ್ಸುಸಂಸ್ಕೃತಾಃ ।

ಯೌವನಸ್ಥಸ್ಯ ಗೌರಸ್ಯ ಕಪಿತ್ಥಸ್ಯ ಸುಗನ್ಧಿನಃ ॥ 73 ॥

ಹ್ರದಾಃ ಪೂರ್ಣಾ ರಸಾಲಸ್ಯ ದಧ್ನಶ್ಶ್ವೇತಸ್ಯ ಚಾಪರೇ ।

ಬಭೂವುಃ ಪಾಯಸಸ್ಯಾನ್ಯೇ ಶರ್ಕರಾಯಾವಸಞ್ಚಯಾಃ ॥ 74 ॥

ಕಲ್ಕಾನ್ಚೂರ್ಣಕಷಾಯಾಂಶ್ಚ ಸ್ನಾನಾನಿ ವಿವಿಧಾನಿ ಚ ।

ದದೃಶುರ್ಭಾಜನಸ್ಥಾನಿ ತೀರ್ಥೇಷು ಸರತಾಂ ನರಾಃ ॥ 75 ॥

ಶುಕ್ಲಾನಂಶುಮತಶ್ಚಾಪಿ ದನ್ತಧಾವನಸಞ್ಚಯಾನ್ ।

ಶುಕ್ಲಾಂಶ್ಚನ್ದನಕಲ್ಕಾಂಶ್ಚ ಸಮುದ್ಗೇಷ್ವವತಿಷ್ಠತಃ ॥ 76 ॥

ದರ್ಪಣಾಪರಿಮೃಷ್ಟಾಂಶ್ಚ ವಾಸಸಾಂ ಚಾಪಿ ಸಞ್ಚಯಾನ್ ।

ಪಾದುಕೋಪಾನಹಾಂ ಚೈವ ಯುಗ್ಮಾನಿಚ ಸಹಸ್ರಶಃ ॥ 77 ॥

ಆಞ್ಜನೀಃ ಕಙ್ಕತಾನ್ಕೂರ್ಚಾನ್ ಶಸ್ತ್ರಾಣಿ ಚ ಧನೂಂಷಿ ಚ ।

ಮರ್ಮತ್ರಾಣಾನಿ ಚಿತ್ರಾಣಿ ಶಯನಾನ್ಯಾಸನಾನಿ ಚ ॥ 78 ॥

ಪ್ರತಿಪಾನಹ್ರದಾನ್ಪೂರ್ಣನ್ಖರೋಷ್ಟ್ರಗಜವಾಜಿನಾಮ್ ।

ಅವಗಾಹ್ಯಸುತೀರ್ಥಾಂಶ್ಚಹ್ರದಾನ್ ಸೋತ್ಪಲಪುಷ್ಕರಾನ್ ॥ 79 ॥

ಆಕಾಶ ವರ್ಣಪ್ರತಿಮಾನ್ ಸ್ವಚ್ಛತೋಯಾನ್ಸುಖಪ್ಲವಾನ್ ।

ನೀಪವೈಡೂರ್ಯವರ್ಣಾಂಶ್ಚ ಮೃದೂನ್ಯವಸಸಞ್ಚಯಾನ್ ।

ನಿರ್ವಾಪಾರ್ಥಾನ್ ಪಶೂನಾಂ ತೇ ದದೃಶುಸ್ತತ್ರ ಸರ್ವಶಃ ॥ 80 ॥

ವ್ಯಸ್ಮಯನ್ತ ಮನುಷ್ಯಾಸ್ತೇ ಸ್ವಪ್ನಕಲ್ಪಂ ತದದ್ಭುತಮ್ ।

ದೃಷ್ಟ್ವಾಽತಿಥ್ಯಂ ಕೃತಂ ತಾದೃಗ್ಭರತಸ್ಯ ಮಹರ್ಷಿಣಾ ॥ 81 ॥

ಇತ್ಯೇವಂ ರಮಮಾಣಾನಾಂ ದೇವಾನಾಮಿವ ನನ್ದನೇ ।

ಭರದ್ವಾಜಾಶ್ರಮೇ ರಮ್ಯೇ ಸಾ ರಾತ್ರಿರ್ವ್ಯತ್ಯವರ್ತತ ॥ 82 ॥

ಪ್ರತಿಜಗ್ಮುಶ್ಚ ತಾ ನದ್ಯೋ ಗನ್ಧರ್ವಾಶ್ಚ ಯಥಾಗತಮ್ ।

ಭರದ್ವಾಜಮನುಜ್ಞಾಪ್ಯ ತಾಶ್ಚ ಸರ್ವಾ ವರಾಙ್ಗನಾಃ ॥ 83 ॥

ತಥೈವ ಮತ್ತಾ ಮದಿರೋತ್ಕಟಾ ನರಾಸ್ತಥೈವ ದಿವ್ಯಾಗರುಚನ್ದನೋಕ್ಷಿತಾಃ ।

ತಥೈವ ದಿವ್ಯಾ ವಿವಿಧಾಸ್ಸ್ರಗುತ್ತಮಾಃ ಪೃಥಕ್ಪ್ರಕೀರ್ಣಾ ಮನುಜೈಃ ಪ್ರಮರ್ದಿತಾಃ ॥ 84 ॥

ಇತ್ಯಾರ್ಷೇ ಶ್ರೀಮದ್ರಾಮಾಯಣೇ ವಾಲ್ಮೀಕೀಯ ಆದಿಕಾವ್ಯೇ ಅಯೋಧ್ಯಾಕಾಣ್ಡೇ ಏಕನವತಿತಮಸ್ಸರ್ಗಃ ॥

Roman (IAST) Transliteration

śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe ayodhyākāṇḍam |

atha ekanavatitamassargaḥ |

kṛtabuddhiṃ nivāsāya tatraiva sa munistadā |

bharataṃ kaikayīputramātithyenanyamantrayat || 1 ||

abravīdbharatastvenaṃ nanvidaṃ bhavatā kṛtam |

pādyamarghyaṃ tathā'tithyaṃ vane yadupapadyate || 2 ||

athovāca bharadvājo bharataṃ prahasanniva |

jāne tvāṃ prītisaṃyuktaṃ tuṣyestvaṃ yena kenacit || 3 ||

senāyāstu tavaitasyāḥ kartumicchāmi bhojanam |

mama prītiryathārūpā tathārho manujarṣabha || 4 ||

kimarthaṃ cāpi nikṣipya dūre balamihāgataḥ |

kasmānnehopayāto'si sabalaḥ puruṣarṣabhaḥ || 5 ||

bharataḥ pratyuvācedaṃ prāñjalistaṃ tapodhanam |

sasainyo nopayāto'smi bhagavanbhagavadbhayāt || 6 ||

rājñā ca bhagavannityaṃ rājaputreṇa vā sadā |

yatnataḥ parihartavyā viṣayeṣu tapasvinaḥ || 7 ||

vājimukhyā manuṣyāśca mattāśca varavāraṇāḥ |

pracchādya bhagavanbhūmiṃ mahatīmanuyānti mām || 8 ||

te vṛkṣānudakaṃ bhūmimāśrameṣūṭajāṃ stathā |

na hiṃsyuriti tenā'hameka eva samāgataḥ || 9 ||

ānīyatāmitassenetyājñaptaḥ paramarṣiṇā |

tatastu cakre bharatassenāyāssamupāgamam || 10 ||

agniśālāṃ praviśyātha pītvā'paḥ parimṛjya ca |

ātithyasya kriyāhetorviśvakarmāṇamāhvayat || 11 ||

āhvaye viśvakarmāṇamahaṃ tvaṣṭārameva ca |

ātithyaṃ kartumicchāmi tatra me saṃvidhīyatām || 12 ||

āhvaye lokapālāṃstrīn devān śakramukhāṃstathā |

ātithyaṃ kartumicchāmi tatra me saṃvidhīyatām || 13 ||

prāksrotasaśca yā nadyaḥ pratyaksrotasa eva ca |

pṛthivyāmantarikṣe ca samāyāntvadya sarvaśaḥ || 14 ||

anyā sravantu maireyaṃ surāmanyāssuviṣṭhitām |

aparā ścodakaṃ śītamikṣukāṇḍarasopamam || 15 ||

āhvaye devagandharvānviśvāvasuhahāhuhūn |

tathaivāpsaraso devīrgandharvīścāpi sarvaśaḥ || 16 ||

ghṛtācīmatha viśvācīṃ miśrakeśīmalambusām |

nāgadantāṃ ca hemāṃ ca himāmadrikṛtasthalām || 17 ||

śakraṃ yāścopatiṣṭhanti brahmāṇaṃ yāśca yoṣitaḥ |

sarvāstumburuṇā sārdhamāhvaye saparicchadāḥ || 18 ||

vanaṃ kuruṣu yaddivyaṃ vāsobhūṣaṇapatravat |

divyanārīphalaṃ śaśvattatkauberamihaitu ca || 19 ||

iha me bhagavān somo vidhattāmannamuttamam |

bhakṣyambhojyaṃ ca coṣyaṃ ca lehyaṃ ca vividhaṃ bahu || 20 ||

vicitrāṇi ca mālyāni pādapapracyutāni ca |

surādīni ca peyāni māṃsāni vividhāni ca || 21 ||

evaṃ samādhinā yuktastejasā'pratimena ca |

śīkṣāsvarasamāyuktaṃ tapasā cābravīnmuniḥ || 22 ||

manasā dhyāyatastasya prāṅmukhasya kṛtāñjaleḥ |

ājagmustāni sarvāṇi daivatāni pṛthakpṛthak || 23 ||

malayaṃ darduraṃ caiva tatassvedanudo'nilaḥ |

upaspṛśya vavau yuktyā supriyātmā sukhaśśivaḥ || 24 ||

tato'bhyavarṣanta ghanā divyāḥ kusumavṛṣṭayaḥ |

divyadundubhighoṣaśca dikṣu sarvāsu śuśruve || 25 ||

pravavuścottamā vātā nanṛtuścāpsarogaṇāḥ |

jaguśca devagandharvā vīṇāḥ pramumucussvarān || 26 ||

sa śabdo dyāṃ ca bhūmiṃ ca prāṇināṃ śravaṇāni ca |

viveśoccaritaśślakṣṇassamo layasamanvitaḥ || 27 ||

tasminnuparate śabde divye śrotra sukhe nṛṇām |

dadarśa bhārataṃ sainyaṃ vidhānaṃ viśvakarmaṇaḥ || 28 ||

babhūva hi samā bhūmissamantātpañcayojanā |

śādvalairbhahubhiścannā nīlavaiḍhūryasannibhaiḥ || 29 ||

tasminbilvāḥ kapitthāśca panasā bījapūrakāḥ |

āmalakyo babhūvuśca cūtāśca phalabhūṣaṇāḥ || 30 ||

uttarebhyaḥ kurubhyaśca vanaṃ divyopabhogavat |

ājagāma nadī divyā tīrajairbhahubhirvṛtā || 31 ||

catuśśālāni śubhrāṇi śālāśca gajavājinām |

harmyaprāsādasambādhāstoraṇāni śubhāni ca || 32 ||

sitameghanibhaṃ cāpi rājaveśma sutoraṇam |

divyamālyakṛtākāraṃ divyagandhasamukṣitam || 33 ||

caturaśramasambādhaṃ śayanāsanayānavat |

divyaissarvarasairyuktaṃ divyabhojanavastravat || 34 ||

upakalpitasarvānnaṃ dhautanirmalabhājanam |

kluptasarvāsanaṃ śrīmatsvāstīrṇaśayanottamam || 35 ||

praviveśa mahābāhuranujñāto maharṣiṇā |

veśma tadratnasampūrṇaṃ bharataḥ kaikayīsutaḥ || 36 ||

anujagmuśca taṃ sarve mantriṇassapurohitāḥ |

babhūvuśca mudā yuktā dṛṣṭvā taṃ veśmasaṃvidhim || 37 ||

tatra rājāsanaṃ divyaṃ vyajanaṃ chatrameva ca |

bharato mantribhissārdhamabhyavartata rājavat || 38 ||

āsanaṃ pūjayāmāsa rāmāyābhipraṇamya ca |

vālavyajanamādāya nyaṣīdatsacivāsane || 39 ||

ānupūrvyānniṣeduśca sarve mantripurohitāḥ |

tatassenāpatiḥ paścātpraśāstāca niṣedatuḥ || 40 ||

tata statra muhūrtena nadyaḥ pāyasakardamāḥ |

upātiṣṭhanta bharataṃ bharadvājasya śāsanāt || 41 ||

tāsāmubhayataḥ kūlaṃ pāṇḍumṛttikalepanāḥ |

ramyāścāvasadhā divyā brahmaṇastu prasādajāḥ || 42 ||

tenaiva ca mūhūrtena divyā'bharaṇabhūṣitāḥ |

āgurviṃśatisāhasrāḥ brahmaṇā prahitāḥ striyaḥ || 43 ||

suvarṇamaṇimuktena pravālena ca śobhitāḥ |

āgurviṃśatisāhāsrāḥ kuberaprahitāḥ striyaḥ || 44 ||

yābhirgṛhītaḥ puruṣassonmāda iva lakṣyate |

āgurviṃśatisāhasrā nandanādapsarogaṇāḥ || 45 ||

nāradastumbhururgopaḥ pravarāssūryavarcasaḥ |

ete gandharvarājāno bharatasyāgrato jaguḥ || 46 ||

alambusā miśrakeśī puṇḍarīkā'tha vāmanā |

upānṛtyaṃstu bharataṃ bharadvājasya śāsanāt || 47 ||

yāni mālyāni deveṣu yāni caitrarathe vane |

prayāge tānyadṛśyanta bharadvājasya śāsanāt || 48 ||

bilvā mārdaṅgikā āsan śamyāgrāhā vibhītakāḥ |

aśvatthā nartakāścāsanbharadvājasya śāsanāt || 49 ||

tatassaralatālāśca tilakā naktamālakāḥ |

prahṛṣṭāstatra sampetuḥ kubjā bhūtvā'tha vāmanāḥ || 50 ||

śiṃśupāmalakījambvo yāścānyāḥ kānaneṣu tāḥ mālatī mallikā jātiryāścānyāḥ kānane latāḥ |

pramadāvigrahaṃ kṛtvā bharadvājāśrame'vadan || 51 ||

surāssurāpāḥ pibata pāyasaṃ ca bubhukṣitāḥ || 52 ||

māṃsāni ca sumedhyāni bhakṣyantāṃ yāvadicchatha || 53 ||

ucchādya snāpayanti sma nadītīreṣa valguṣu |

apyekamekaṃ puraṣaṃ pramadāssapta cāṣṭa ca || 54 ||

saṃvāhantyassamāpeturnāryo ruciralocanāḥ |

parimṛjya tathā'nyonyaṃ pāyayanti varāṅganāḥ || 55 ||

hayān gajān khārānuṣṭrāntathaiva surabhessutān |

abhojayanvāhanapāsteṣāṃ bhojyaṃ yathāvidhi || 56 ||

ikṣūṃśca madhulājāṃśca bhojayanti sma vāhanān |

ikṣvākuvarayodhānāṃ codayanto mahābalāḥ || 57 ||

nāśvabandho'śvamājānānnagajaṃ kuñjaragrahaḥ |

mattapramattamuditā camūḥ sā tatra sambabhau || 58 ||

tarpitāssarvakāmaiste raktacandanarūṣitāḥ |

apsarogaṇasaṃyuktāssainyā vācamudairayan || 59 ||

naivāyodhyāṃ gamiṣyāmo nagamiṣyāma daṇḍakān |

kuśalaṃ bharatasyāstu rāmasyāstu tathā sukham || 60 ||

iti pādātayodhāśca hastyaśvārohabandhakāḥ |

anāthāstaṃ vidhiṃ labdhvā vācametāmudīrayan || 61 ||

sammprahṛṣṭā vineduste narāstatra sahasraśaḥ |

bharatasyānuyātārassvargo'yamiti cābruvan || 62 ||

nṛtyanti sma hasanti sma gāyanti sma ca sainikāḥ samantātparidhāvanti mālyopetāssahasraśaḥ || 63 ||

tato bhuktavatāṃ teṣāṃ tadannamamṛtopamam |

divyānudvīkṣya bhakṣyāṃ stānabhavadbhakṣaṇe matiḥ || 64 ||

preṣyāśceṭyaśca vadhvaśca balasthāśca sahasraśaḥ |

babhūvuste bhṛśaṃ dṛptāssarve cāhatavāsasaḥ || 65 ||

kuñjarāśca kharoṣṭrāśca go'śvāśca mṛgapakṣiṇaḥ |

babhūvussubhṛtāstatra nānyo hyanyamakalpayat || 66 ||

nā'śuklavāsā statrā'sītkṣudhito malino'pi vā |

rajasā dhvastakeśo vā naraḥ kaścidadṛśyata || 67 ||

ājaiścāpi ca vārāhairniṣṭhānavarasañcayaiḥ |

phalaniryūha saṃsiddaissūpairgandha rasānvitaiḥ || 68 ||

puṣpadhvajavatīḥ pūrṇāśśuklasyānnasya cābhitaḥ |

dadṛśurvismitāstatranarā lauhīssahasraśaḥ || 69 ||

babhūvurvanapārśveṣu kūpāḥ pāyasakardamāḥ |

tāścakāmadughā gāvo drumāścāsanmadhuścyutaḥ || 70 ||

vāpyo maireyapūrṇāśca mṛṣṭamāṃsacayairvṛtāḥ |

prataptapiṭharaiścāpi mārgamāyūrakaukkuṭaiḥ || 71 ||

pātrīṇāṃ ca sahasrāṇi sthālīnāṃ niyutāni ca |

nyarbudhāni ca pātrāṇi śātakumbhamayāni ca || 72 ||

sthālyaḥ kumbhya karambhya śca dadhipūrṇāssusaṃskṛtāḥ |

yauvanasthasya gaurasya kapitthasya sugandhinaḥ || 73 ||

hradāḥ pūrṇā rasālasya dadhnaśśvetasya cāpare |

babhūvuḥ pāyasasyānye śarkarāyāvasañcayāḥ || 74 ||

kalkāncūrṇakaṣāyāṃśca snānāni vividhāni ca |

dadṛśurbhājanasthāni tīrtheṣu saratāṃ narāḥ || 75 ||

śuklānaṃśumataścāpi dantadhāvanasañcayān |

śuklāṃścandanakalkāṃśca samudgeṣvavatiṣṭhataḥ || 76 ||

darpaṇāparimṛṣṭāṃśca vāsasāṃ cāpi sañcayān |

pādukopānahāṃ caiva yugmānica sahasraśaḥ || 77 ||

āñjanīḥ kaṅkatānkūrcān śastrāṇi ca dhanūṃṣi ca |

marmatrāṇāni citrāṇi śayanānyāsanāni ca || 78 ||

pratipānahradānpūrṇankharoṣṭragajavājinām |

avagāhyasutīrthāṃścahradān sotpalapuṣkarān || 79 ||

ākāśa varṇapratimān svacchatoyānsukhaplavān |

nīpavaiḍūryavarṇāṃśca mṛdūnyavasasañcayān |

nirvāpārthān paśūnāṃ te dadṛśustatra sarvaśaḥ || 80 ||

vyasmayanta manuṣyāste svapnakalpaṃ tadadbhutam |

dṛṣṭvā'tithyaṃ kṛtaṃ tādṛgbharatasya maharṣiṇā || 81 ||

ityevaṃ ramamāṇānāṃ devānāmiva nandane |

bharadvājāśrame ramye sā rātrirvyatyavartata || 82 ||

pratijagmuśca tā nadyo gandharvāśca yathāgatam |

bharadvājamanujñāpya tāśca sarvā varāṅganāḥ || 83 ||

tathaiva mattā madirotkaṭā narāstathaiva divyāgarucandanokṣitāḥ |

tathaiva divyā vividhāssraguttamāḥ pṛthakprakīrṇā manujaiḥ pramarditāḥ || 84 ||

ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye ayodhyākāṇḍe ekanavatitamassargaḥ ||

Sanskrit — Devanagari (original)

श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे अयोध्याकाण्डम् ।

अथ एकनवतितमस्सर्गः ।

कृतबुद्धिं निवासाय तत्रैव स मुनिस्तदा ।

भरतं कैकयीपुत्रमातिथ्येनन्यमन्त्रयत् ॥ 1 ॥

अब्रवीद्भरतस्त्वेनं नन्विदं भवता कृतम् ।

पाद्यमर्घ्यं तथाऽतिथ्यं वने यदुपपद्यते ॥ 2 ॥

अथोवाच भरद्वाजो भरतं प्रहसन्निव ।

जाने त्वां प्रीतिसंयुक्तं तुष्येस्त्वं येन केनचित् ॥ 3 ॥

सेनायास्तु तवैतस्याः कर्तुमिच्छामि भोजनम् ।

मम प्रीतिर्यथारूपा तथार्हो मनुजर्षभ ॥ 4 ॥

किमर्थं चापि निक्षिप्य दूरे बलमिहागतः ।

कस्मान्नेहोपयातोऽसि सबलः पुरुषर्षभः ॥ 5 ॥

भरतः प्रत्युवाचेदं प्राञ्जलिस्तं तपोधनम् ।

ससैन्यो नोपयातोऽस्मि भगवन्भगवद्भयात् ॥ 6 ॥

राज्ञा च भगवन्नित्यं राजपुत्रेण वा सदा ।

यत्नतः परिहर्तव्या विषयेषु तपस्विनः ॥ 7 ॥

वाजिमुख्या मनुष्याश्च मत्ताश्च वरवारणाः ।

प्रच्छाद्य भगवन्भूमिं महतीमनुयान्ति माम् ॥ 8 ॥

ते वृक्षानुदकं भूमिमाश्रमेषूटजां स्तथा ।

न हिंस्युरिति तेनाऽहमेक एव समागतः ॥ 9 ॥

आनीयतामितस्सेनेत्याज्ञप्तः परमर्षिणा ।

ततस्तु चक्रे भरतस्सेनायास्समुपागमम् ॥ 10 ॥

अग्निशालां प्रविश्याथ पीत्वाऽपः परिमृज्य च ।

आतिथ्यस्य क्रियाहेतोर्विश्वकर्माणमाह्वयत् ॥ 11 ॥

आह्वये विश्वकर्माणमहं त्वष्टारमेव च ।

आतिथ्यं कर्तुमिच्छामि तत्र मे संविधीयताम् ॥ 12 ॥

आह्वये लोकपालांस्त्रीन् देवान् शक्रमुखांस्तथा ।

आतिथ्यं कर्तुमिच्छामि तत्र मे संविधीयताम् ॥ 13 ॥

प्राक्स्रोतसश्च या नद्यः प्रत्यक्स्रोतस एव च ।

पृथिव्यामन्तरिक्षे च समायान्त्वद्य सर्वशः ॥ 14 ॥

अन्या स्रवन्तु मैरेयं सुरामन्यास्सुविष्ठिताम् ।

अपरा श्चोदकं शीतमिक्षुकाण्डरसोपमम् ॥ 15 ॥

आह्वये देवगन्धर्वान्विश्वावसुहहाहुहून् ।

तथैवाप्सरसो देवीर्गन्धर्वीश्चापि सर्वशः ॥ 16 ॥

घृताचीमथ विश्वाचीं मिश्रकेशीमलम्बुसाम् ।

नागदन्तां च हेमां च हिमामद्रिकृतस्थलाम् ॥ 17 ॥

शक्रं याश्चोपतिष्ठन्ति ब्रह्माणं याश्च योषितः ।

सर्वास्तुम्बुरुणा सार्धमाह्वये सपरिच्छदाः ॥ 18 ॥

वनं कुरुषु यद्दिव्यं वासोभूषणपत्रवत् ।

दिव्यनारीफलं शश्वत्तत्कौबेरमिहैतु च ॥ 19 ॥

इह मे भगवान् सोमो विधत्तामन्नमुत्तमम् ।

भक्ष्यम्भोज्यं च चोष्यं च लेह्यं च विविधं बहु ॥ 20 ॥

विचित्राणि च माल्यानि पादपप्रच्युतानि च ।

सुरादीनि च पेयानि मांसानि विविधानि च ॥ 21 ॥

एवं समाधिना युक्तस्तेजसाऽप्रतिमेन च ।

शीक्षास्वरसमायुक्तं तपसा चाब्रवीन्मुनिः ॥ 22 ॥

मनसा ध्यायतस्तस्य प्राङ्मुखस्य कृताञ्जलेः ।

आजग्मुस्तानि सर्वाणि दैवतानि पृथक्पृथक् ॥ 23 ॥

मलयं दर्दुरं चैव ततस्स्वेदनुदोऽनिलः ।

उपस्पृश्य ववौ युक्त्या सुप्रियात्मा सुखश्शिवः ॥ 24 ॥

ततोऽभ्यवर्षन्त घना दिव्याः कुसुमवृष्टयः ।

दिव्यदुन्दुभिघोषश्च दिक्षु सर्वासु शुश्रुवे ॥ 25 ॥

प्रववुश्चोत्तमा वाता ननृतुश्चाप्सरोगणाः ।

जगुश्च देवगन्धर्वा वीणाः प्रमुमुचुस्स्वरान् ॥ 26 ॥

स शब्दो द्यां च भूमिं च प्राणिनां श्रवणानि च ।

विवेशोच्चरितश्श्लक्ष्णस्समो लयसमन्वितः ॥ 27 ॥

तस्मिन्नुपरते शब्दे दिव्ये श्रोत्र सुखे नृणाम् ।

ददर्श भारतं सैन्यं विधानं विश्वकर्मणः ॥ 28 ॥

बभूव हि समा भूमिस्समन्तात्पञ्चयोजना ।

शाद्वलैर्भहुभिश्चन्ना नीलवैढूर्यसन्निभैः ॥ 29 ॥

तस्मिन्बिल्वाः कपित्थाश्च पनसा बीजपूरकाः ।

आमलक्यो बभूवुश्च चूताश्च फलभूषणाः ॥ 30 ॥

उत्तरेभ्यः कुरुभ्यश्च वनं दिव्योपभोगवत् ।

आजगाम नदी दिव्या तीरजैर्भहुभिर्वृता ॥ 31 ॥

चतुश्शालानि शुभ्राणि शालाश्च गजवाजिनाम् ।

हर्म्यप्रासादसम्बाधास्तोरणानि शुभानि च ॥ 32 ॥

सितमेघनिभं चापि राजवेश्म सुतोरणम् ।

दिव्यमाल्यकृताकारं दिव्यगन्धसमुक्षितम् ॥ 33 ॥

चतुरश्रमसम्बाधं शयनासनयानवत् ।

दिव्यैस्सर्वरसैर्युक्तं दिव्यभोजनवस्त्रवत् ॥ 34 ॥

उपकल्पितसर्वान्नं धौतनिर्मलभाजनम् ।

क्लुप्तसर्वासनं श्रीमत्स्वास्तीर्णशयनोत्तमम् ॥ 35 ॥

प्रविवेश महाबाहुरनुज्ञातो महर्षिणा ।

वेश्म तद्रत्नसम्पूर्णं भरतः कैकयीसुतः ॥ 36 ॥

अनुजग्मुश्च तं सर्वे मन्त्रिणस्सपुरोहिताः ।

बभूवुश्च मुदा युक्ता दृष्ट्वा तं वेश्मसंविधिम् ॥ 37 ॥

तत्र राजासनं दिव्यं व्यजनं छत्रमेव च ।

भरतो मन्त्रिभिस्सार्धमभ्यवर्तत राजवत् ॥ 38 ॥

आसनं पूजयामास रामायाभिप्रणम्य च ।

वालव्यजनमादाय न्यषीदत्सचिवासने ॥ 39 ॥

आनुपूर्व्यान्निषेदुश्च सर्वे मन्त्रिपुरोहिताः ।

ततस्सेनापतिः पश्चात्प्रशास्ताच निषेदतुः ॥ 40 ॥

तत स्तत्र मुहूर्तेन नद्यः पायसकर्दमाः ।

उपातिष्ठन्त भरतं भरद्वाजस्य शासनात् ॥ 41 ॥

तासामुभयतः कूलं पाण्डुमृत्तिकलेपनाः ।

रम्याश्चावसधा दिव्या ब्रह्मणस्तु प्रसादजाः ॥ 42 ॥

तेनैव च मूहूर्तेन दिव्याऽभरणभूषिताः ।

आगुर्विंशतिसाहस्राः ब्रह्मणा प्रहिताः स्त्रियः ॥ 43 ॥

सुवर्णमणिमुक्तेन प्रवालेन च शोभिताः ।

आगुर्विंशतिसाहास्राः कुबेरप्रहिताः स्त्रियः ॥ 44 ॥

याभिर्गृहीतः पुरुषस्सोन्माद इव लक्ष्यते ।

आगुर्विंशतिसाहस्रा नन्दनादप्सरोगणाः ॥ 45 ॥

नारदस्तुम्भुरुर्गोपः प्रवरास्सूर्यवर्चसः ।

एते गन्धर्वराजानो भरतस्याग्रतो जगुः ॥ 46 ॥

अलम्बुसा मिश्रकेशी पुण्डरीकाऽथ वामना ।

उपानृत्यंस्तु भरतं भरद्वाजस्य शासनात् ॥ 47 ॥

यानि माल्यानि देवेषु यानि चैत्ररथे वने ।

प्रयागे तान्यदृश्यन्त भरद्वाजस्य शासनात् ॥ 48 ॥

बिल्वा मार्दङ्गिका आसन् शम्याग्राहा विभीतकाः ।

अश्वत्था नर्तकाश्चासन्भरद्वाजस्य शासनात् ॥ 49 ॥

ततस्सरलतालाश्च तिलका नक्तमालकाः ।

प्रहृष्टास्तत्र सम्पेतुः कुब्जा भूत्वाऽथ वामनाः ॥ 50 ॥

शिंशुपामलकीजम्ब्वो याश्चान्याः काननेषु ताः मालती मल्लिका जातिर्याश्चान्याः कानने लताः ।

प्रमदाविग्रहं कृत्वा भरद्वाजाश्रमेऽवदन् ॥ 51 ॥

सुरास्सुरापाः पिबत पायसं च बुभुक्षिताः ॥ 52 ॥

मांसानि च सुमेध्यानि भक्ष्यन्तां यावदिच्छथ ॥ 53 ॥

उच्छाद्य स्नापयन्ति स्म नदीतीरेष वल्गुषु ।

अप्येकमेकं पुरषं प्रमदास्सप्त चाष्ट च ॥ 54 ॥

संवाहन्त्यस्समापेतुर्नार्यो रुचिरलोचनाः ।

परिमृज्य तथाऽन्योन्यं पाययन्ति वराङ्गनाः ॥ 55 ॥

हयान् गजान् खारानुष्ट्रान्तथैव सुरभेस्सुतान् ।

अभोजयन्वाहनपास्तेषां भोज्यं यथाविधि ॥ 56 ॥

इक्षूंश्च मधुलाजांश्च भोजयन्ति स्म वाहनान् ।

इक्ष्वाकुवरयोधानां चोदयन्तो महाबलाः ॥ 57 ॥

नाश्वबन्धोऽश्वमाजानान्नगजं कुञ्जरग्रहः ।

मत्तप्रमत्तमुदिता चमूः सा तत्र सम्बभौ ॥ 58 ॥

तर्पितास्सर्वकामैस्ते रक्तचन्दनरूषिताः ।

अप्सरोगणसंयुक्तास्सैन्या वाचमुदैरयन् ॥ 59 ॥

नैवायोध्यां गमिष्यामो नगमिष्याम दण्डकान् ।

कुशलं भरतस्यास्तु रामस्यास्तु तथा सुखम् ॥ 60 ॥

इति पादातयोधाश्च हस्त्यश्वारोहबन्धकाः ।

अनाथास्तं विधिं लब्ध्वा वाचमेतामुदीरयन् ॥ 61 ॥

सम्म्प्रहृष्टा विनेदुस्ते नरास्तत्र सहस्रशः ।

भरतस्यानुयातारस्स्वर्गोऽयमिति चाब्रुवन् ॥ 62 ॥

नृत्यन्ति स्म हसन्ति स्म गायन्ति स्म च सैनिकाः समन्तात्परिधावन्ति माल्योपेतास्सहस्रशः ॥ 63 ॥

ततो भुक्तवतां तेषां तदन्नममृतोपमम् ।

दिव्यानुद्वीक्ष्य भक्ष्यां स्तानभवद्भक्षणे मतिः ॥ 64 ॥

प्रेष्याश्चेट्यश्च वध्वश्च बलस्थाश्च सहस्रशः ।

बभूवुस्ते भृशं दृप्तास्सर्वे चाहतवाससः ॥ 65 ॥

कुञ्जराश्च खरोष्ट्राश्च गोऽश्वाश्च मृगपक्षिणः ।

बभूवुस्सुभृतास्तत्र नान्यो ह्यन्यमकल्पयत् ॥ 66 ॥

नाऽशुक्लवासा स्तत्राऽसीत्क्षुधितो मलिनोऽपि वा ।

रजसा ध्वस्तकेशो वा नरः कश्चिददृश्यत ॥ 67 ॥

आजैश्चापि च वाराहैर्निष्ठानवरसञ्चयैः ।

फलनिर्यूह संसिद्दैस्सूपैर्गन्ध रसान्वितैः ॥ 68 ॥

पुष्पध्वजवतीः पूर्णाश्शुक्लस्यान्नस्य चाभितः ।

ददृशुर्विस्मितास्तत्रनरा लौहीस्सहस्रशः ॥ 69 ॥

बभूवुर्वनपार्श्वेषु कूपाः पायसकर्दमाः ।

ताश्चकामदुघा गावो द्रुमाश्चासन्मधुश्च्युतः ॥ 70 ॥

वाप्यो मैरेयपूर्णाश्च मृष्टमांसचयैर्वृताः ।

प्रतप्तपिठरैश्चापि मार्गमायूरकौक्कुटैः ॥ 71 ॥

पात्रीणां च सहस्राणि स्थालीनां नियुतानि च ।

न्यर्बुधानि च पात्राणि शातकुम्भमयानि च ॥ 72 ॥

स्थाल्यः कुम्भ्य करम्भ्य श्च दधिपूर्णास्सुसंस्कृताः ।

यौवनस्थस्य गौरस्य कपित्थस्य सुगन्धिनः ॥ 73 ॥

ह्रदाः पूर्णा रसालस्य दध्नश्श्वेतस्य चापरे ।

बभूवुः पायसस्यान्ये शर्करायावसञ्चयाः ॥ 74 ॥

कल्कान्चूर्णकषायांश्च स्नानानि विविधानि च ।

ददृशुर्भाजनस्थानि तीर्थेषु सरतां नराः ॥ 75 ॥

शुक्लानंशुमतश्चापि दन्तधावनसञ्चयान् ।

शुक्लांश्चन्दनकल्कांश्च समुद्गेष्ववतिष्ठतः ॥ 76 ॥

दर्पणापरिमृष्टांश्च वाससां चापि सञ्चयान् ।

पादुकोपानहां चैव युग्मानिच सहस्रशः ॥ 77 ॥

आञ्जनीः कङ्कतान्कूर्चान् शस्त्राणि च धनूंषि च ।

मर्मत्राणानि चित्राणि शयनान्यासनानि च ॥ 78 ॥

प्रतिपानह्रदान्पूर्णन्खरोष्ट्रगजवाजिनाम् ।

अवगाह्यसुतीर्थांश्चह्रदान् सोत्पलपुष्करान् ॥ 79 ॥

आकाश वर्णप्रतिमान् स्वच्छतोयान्सुखप्लवान् ।

नीपवैडूर्यवर्णांश्च मृदून्यवससञ्चयान् ।

निर्वापार्थान् पशूनां ते ददृशुस्तत्र सर्वशः ॥ 80 ॥

व्यस्मयन्त मनुष्यास्ते स्वप्नकल्पं तदद्भुतम् ।

दृष्ट्वाऽतिथ्यं कृतं तादृग्भरतस्य महर्षिणा ॥ 81 ॥

इत्येवं रममाणानां देवानामिव नन्दने ।

भरद्वाजाश्रमे रम्ये सा रात्रिर्व्यत्यवर्तत ॥ 82 ॥

प्रतिजग्मुश्च ता नद्यो गन्धर्वाश्च यथागतम् ।

भरद्वाजमनुज्ञाप्य ताश्च सर्वा वराङ्गनाः ॥ 83 ॥

तथैव मत्ता मदिरोत्कटा नरास्तथैव दिव्यागरुचन्दनोक्षिताः ।

तथैव दिव्या विविधास्स्रगुत्तमाः पृथक्प्रकीर्णा मनुजैः प्रमर्दिताः ॥ 84 ॥

इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये अयोध्याकाण्डे एकनवतितमस्सर्गः ॥