2.75 Ayodhyakanda - Panchasaptatitama Sargah — Kannada Script

ಶ್ರೀಮದ್ವಾಲ್ಮೀಕೀಯ ರಾಮಾಯಣೇ ಅಯೋಧ್ಯಾಕಾಣ್ಡಮ್ ।

ಅಥ ಪಞ್ಚಸಪ್ತತಿತಮಸ್ಸರ್ಗಃ ।

ದೀರ್ಘಕಾಲಾತ್ಸಮುತ್ಥಾಯ ಸಞ್ಜ್ಞಾಂ ಲಬ್ಧ್ವಾ ಚ ವೀರ್ಯವಾನ್ ।

ನೇತ್ರಾಭ್ಯಾಮಶ್ರುಪೂರ್ಣಾಭ್ಯಾಂ ದೀನಾಮುದ್ವೀಕ್ಷ್ಯ ಮಾತರಮ್ ॥ 1 ॥

ಸೋಽಮಾತ್ಯಮಧ್ಯೇ ಭರತೋ ಜನನೀಮಭ್ಯಕುತ್ಸಯತ್ ।

ರಾಜ್ಯಂ ನ ಕಾಮಯೇ ಜಾತು ಮನ್ತ್ರಯೇ ನಾಪಿ ಮಾತರಮ್ ॥ 2 ॥

ಅಭಿಷೇಕಂ ನ ಜಾನಾಮಿ ಯೋಽಭೂದ್ರಾಜ್ಞಾ ಸಮೀಕ್ಷಿತಃ ।

ವಿಪ್ರಕೃಷ್ಟೇಹ್ಯಹಂ ದೇಶೇ ಶತ್ರುಘ್ನಸಹಿತೋಽವಸಮ್ ॥ 3 ॥

ವನವಾಸಂ ನ ಜಾನಾಮಿ ರಾಮಸ್ಯಾಹಂ ಮಹಾತ್ಮನಃ ।

ವಿವಾಸನಂ ವಾ ಸೌಮಿತ್ರೇ ಸ್ಸೀತಾಯಾಶ್ಚ ಯಥಾಽಭವತ್ ॥ 4 ॥

ತಥೈವ ಕ್ರೋಶತಸ್ತಸ್ಯ ಭರತಸ್ಯ ಮಹಾತ್ಮನಃ ।

ಕೌಸಲ್ಯಾ ಶಬ್ದಮಾಜ್ಞಾಯ ಸುಮಿತ್ರಾಮಿದಮಬ್ರವೀತ್ ॥ 5 ॥

ಆಗತಃ ಕ್ರೂರಕಾರ್ಯಾಯಾಃ ಕೈಕೇಯ್ಯಾ ಭರತಸ್ಸುತಃ ।

ತಮಹಂ ದ್ರಷ್ಟುಮಿಚ್ಛಾಮಿ ಭರತಂ ದೀರ್ಘದರ್ಶಿನಮ್ ॥ 6 ॥

ಏವಮುಕ್ತ್ವಾ ಸುಮಿತ್ರಾಂ ಸಾ ವಿವರ್ಣಾ ಮಲಿನಾ ಕೃಶಾ ।

ಪ್ರತಸ್ಥೇ ಭರತೋ ಯತ್ರ ವೇಪಮಾನಾ ವಿಚೇತನಾ ॥ 7 ॥

ಸ ತು ರಾಮಾನುಜಶ್ಚಾಪಿ ಶತ್ರುಘ್ನಸಹಿತಸ್ತದಾ ।

ಪ್ರತಸ್ಥೇ ಭರತೋ ಯತ್ರ ಕೌಸಲ್ಯಾಯಾ ನಿವೇಶನಮ್ ॥ 8 ॥

ತತ ಶ್ಶತ್ರುಘ್ನಭರತೌ ಕೌಸಲ್ಯಾಂ ಪ್ರೇಕ್ಷ್ಯ ದುಃಖಿತೌ ।

ಪರ್ಯಷ್ವಜೇತಾಂ ದುಃಖಾರ್ತಾಂ ಪತಿತಾಂ ನಷ್ಟಚೇತಸಾಮ್ ॥ 9 ॥

ರುದನ್ತೌ ರುದತೀಂ ದುಃಖಾತ್ಸಮೇತ್ಯಾರ್ಯಾಂ ಮನಸ್ಸ್ವಿನೀಮ್ ।

ಭರತಂ ಪ್ರತ್ಯುವಾಚೇದಂ ಕೌಸಲ್ಯಾ ಭೃಶದುಃಖಿತಾ ॥ 10 ॥

ಇದಂ ತೇ ರಾಜ್ಯಕಾಮಸ್ಯ ರಾಜ್ಯಂ ಪ್ರಾಪ್ತಮಕಣ್ಟಕಮ್ ।

ಸಮ್ಪ್ರಾಪ್ತಂ ಬತ ಕೈಕೇಯ್ಯಾ ಶಶೀಘ್ರಂ ಕ್ರೂರೇಣ ಕರ್ಮಣಾ ॥ 11 ॥

ಪ್ರಸ್ಥಾಪ್ಯ ಚೀರವಸನಂ ಪುತ್ರಂ ಮೇ ವನವಾಸಿನಮ್ ।

ಕೈಕೇಯೀ ಕಂ ಗುಣಂ ತತ್ರ ಪಶ್ಯತಿ ಕ್ರೂರದರ್ಶಿನೀ ॥ 12 ॥

ಕ್ಷಿಪ್ರಂ ಮಾಮಪಿ ಕೈಕೇಯೀ ಪ್ರಸ್ಥಾಪಯಿತುಮರ್ಹತಿ ।

ಹಿರಣ್ಯನಾಭೋ ಯತ್ರಾಸ್ತೇ ಸುತೋ ಮೇ ಸುಮಹಾಯಶಾಃ ॥ 13 ॥

ಅಥವಾ ಸ್ವಯಮೇವಾಹಂ ಸುಮಿತ್ರಾನುಚರಾ ಸುಖಮ್ ।

ಅಗ್ನಿಹೋತ್ರಂ ಪುರಸ್ಕೃತ್ಯ ಪ್ರಸ್ಥಾಸ್ಯೇ ಯತ್ರ ರಾಘವಃ ॥ 14 ॥

ಕಾಮಂ ವಾ ಸ್ವಯಮೇವಾದ್ಯ ತತ್ರ ಮಾಂ ನೇತುಮರ್ಹಸಿ ।

ಯತ್ರಾಸೌ ಪುರುಷವ್ಯಾಘ್ರಃ ಪುತ್ರೋ ಮೇ ತಪ್ಯತೇ ತಪಃ ॥ 15 ॥

ಇದಂ ಹಿ ತವ ವಿಸ್ತೀರ್ಣಂ ಧನಧಾನ್ಯಸಮಾಚಿತಮ್ ।

ಹಸ್ತ್ವಶ್ವರಥಸಮ್ಪೂರ್ಣಂ ರಾಜ್ಯಂ ನಿರ್ಯಾತಿತಂ ತಯಾ ॥ 16 ॥

ಇತ್ಯಾದಿಬಹುಭಿರ್ವಾಕ್ಯೈಃ ಕ್ರೂರೈಃ ಸಮ್ಭರ್ತ್ಸಿತೋಽನಘಃ ।

ವಿವ್ಯಥೇ ಭರತಸ್ತೀವ್ರಂ ವ್ರಣೇ ತುದ್ಯೇವ ಸೂಚಿನಾ ॥ 17 ॥

ಪಪಾತ ಚರಣೌ ತಸ್ಯಾಸ್ತದಾ ಸಮ್ಭ್ರಾನ್ತಚೇತನಃ ।

ವಿಲಪ್ಯ ಬಹುಧಾಽಸಞ್ಜ್ಞೋ ಲಬ್ಧಸಞ್ಜ್ಞಸ್ತತಃ ಸ್ಥಿತಃ ॥ 18 ॥

ಏವಂ ವಿಲಪಮಾನಾಂ ತಾಂ ಭರತಃ ಪ್ರಾಞ್ಜಲಿಸ್ತದಾ ।

ಕೌಸಲ್ಯಾಂ ಪ್ರತ್ಯುವಾಚೇದಂ ಶೋಕೈರ್ಬಹುಭಿರಾವೃತಾಮ್ ॥ 19 ॥

ಆರ್ಯೇ ಕಸ್ಮಾದಜಾನನ್ತಂ ಗರ್ಹಸೇ ಮಾಮಕಿಲ್ಬಿಷಮ್ ।

ವಿಪುಲಾಂ ಚ ಮಮ ಪ್ರೀತಿಂ ಸ್ಥಿರಾಂ ಜಾನಾಸಿ ರಾಘವೇ ॥ 20 ॥

ಕೃತಾ ಶಾಸ್ತ್ರಾನುಗಾ ಬುದ್ಧಿರ್ಮಾಭೂತ್ತಸ್ಯ ಕದಾಚನ ।

ಸತ್ಯಸನ್ಧ ಸ್ಸತಾಂ ಶ್ರೇಷ್ಠೋ ಯಸ್ಯಾಽರ್ಯೋಽನುಮತೇ ಗತಃ ॥ 21 ॥

ಪ್ರೇಷ್ಯಂ ಪಾಪೀಯಸಾಂ ಯಾತು ಸೂರ್ಯಞ್ಚ ಪ್ರತಿಮೇಹತು ।

ಹನ್ತು ಪಾದೇನ ಗಾಂ ಸುಪ್ತಾಂ ಯಸ್ಯಾಽರ್ಯೋಽನುಮತೇ ಗತಃ ॥ 22 ॥

ಕಾರಯಿತ್ವಾ ಮಹತ್ಕರ್ಮ ಭರ್ತಾ ಭೃತ್ಯಮನರ್ಥಕಮ್ ।

ಅಧರ್ಮೋ ಯೋಽಸ್ಯ ಸೋಽಸ್ಯಾಸ್ತು ಯಸ್ಯಾಽರ್ಯೋಽನುಮತೇಗತಃ ॥ 23 ॥

ಪರಿಪಾಲಯಮಾನಸ್ಯ ರಾಜ್ಞೋ ಭೂತಾನಿ ಪುಯತ್ರವತ್ ।

ತತಸ್ನು ದುಹ್ಯತಾಂ ಪಾಪಂ ಯಸ್ಯಾಽರ್ಯೋಽನುಮತೇ ಗತಃ ॥ 24 ॥

ಬಲಿಷಡ್ಭಾಗಮುದ್ಧೃತ್ಯ ನೃಪಸ್ಯಾರಕ್ಷತಃ ಪ್ರಜಾಃ ।

ಅಧರ್ಮೋ ಯೋಽಸ್ಯ ಸೋಽಸ್ಯಾಸ್ತು ಯಸ್ಯಾರ್ಥೋಽನುಮತೇ ಗತಃ ॥ 25 ॥

ಸಂಶ್ರುತ್ಯ ಚ ತಪಸ್ವಿಭ್ಯಸ್ಸತ್ರೇ ವೈ ಯಜ್ಞದಕ್ಷಿಣಾಮ್ ।

ತಾಂ ವಿಪ್ರಲಪತಾಂ ಪಾಪಂ ಯಸ್ಯಾರ್ಯೋಽನುಮತೇ ಗತಃ ॥ 26 ॥

ಹಸ್ತ್ಯಶ್ವರಥಸಮ್ಬಾಧೇ ಯುದ್ಧೇ ಶಸ್ತ್ರಸಮಾಕುಲೇ ।

ಮಾ ಸ್ಮ ಕಾರ್ಷೀತ್ಸತಾಂ ಧರ್ಮಂ ಯಸ್ಯಾರ್ಯೋಽನುಮತೇ ಗತಃ ॥ 27 ॥

ಉಪದಿಷ್ಟಂ ಸುಸೂಕ್ಷ್ಮಾರ್ಥಂ ಶಾಸ್ತ್ರಂ ಯತ್ನೇನ ಧೀಮತಾ ।

ಸ ನಾಶಯತು ದುಷ್ಟಾತ್ಮಾ ಯಸ್ಯಾಽರ್ಯೋಽನುಮತೇ ಗತಃ ॥ 28 ॥

ಮಾ ಚ ತಂ ವ್ಯೂಢಬಾಹ್ವಂಸಂ ಚನ್ದ್ರಾರ್ಕಸಮತೇಜಸಮ್ ।

ದ್ರಾಕ್ಷೀದ್ರಾಜ್ಯಸ್ಥಮಾಸೀನಂ ಯಸ್ಯಾರ್ಯೋಽನುಮತೇಗತಃ ॥ 29 ॥

ಪಾಯಸಂ ಕೃಸರಂ ಛಾಗಂ ವೃಥಾ ಸೋಽಶ್ನಾತು ನಿರ್ಘೃಣಃ ।

ಗುರೂಂಶ್ಚಾಪ್ಯವಜಾನಾತು ಯಸ್ಯಾಽರ್ಯೋಽನುಮತೇ ಗತಃ ॥ 30 ॥

ಗಾಶ್ಚ ಸ್ಪೃಶತು ಪಾದೇನ ಗುರೂನ್ಪರಿವದೇತ್ಸ್ವಯಮ್ ।

ಮಿತ್ರೇ ದ್ರುಹ್ಯೇತ ಸೋಽತ್ಯನ್ತಂ ಯಸ್ಯಾಽರ್ಯೋಽನುಮತೇ ಗತಃ ॥ 31 ॥

ವಿಶ್ವಾಸಾತ್ಕಥಿತಂ ಕಿಞ್ಚಿತ್ಪರಿವಾದಂ ಮಿಥಃ ಕ್ವಚಿತ್ ।

ವಿವೃಣೋತು ಸ ದುಷ್ಟಾತ್ಮಾ ಯಸ್ಯಾಽರ್ಯೋಽಮತೇ ಗತಃ ॥ 32 ॥

ಅಕರ್ತಾ ಹ್ಯಕೃತಜ್ಞಶ್ಚ ತ್ಯಕ್ತಾಚಾಽತ್ಮಾ ನಿರಪತ್ರಪಃ ।

ಲೋಕೇ ಭವತು ವಿದ್ವಿಷ್ಟೋ ಯಸ್ಯಾರ್ಯೋಽನುಮತೇ ಗತಃ ॥ 33 ॥

ಪುತ್ರೈರ್ದಾರೈಶ್ಚ ಭೃತ್ಯೈಶ್ಚ ಸ್ವಗೃಹೇ ಪರಿವಾರಿತಃ ।

ಸ ಏಕೋ ಮೃಷ್ಟಮಶ್ನಾತು ಯಸ್ಯಾರ್ಯೋಽನುಮತೇ ಗತಃ ॥ 34 ॥

ಅಪ್ರಾಪ್ಯ ಸದೃಶಾನ್ ದಾರಾನನಪತ್ಯಃ ಪ್ರಮೀಯತಾಮ್ ।

ಅನವಾಪ್ಯ ಕ್ರಿಯಾಂ ಧರ್ಮ್ಯಾಂ ಯಸ್ಯಾಽರ್ಯೋಽನುಮತೇ ಗತಃ ॥ 35 ॥

ಮಾಽತ್ಮನಸ್ಸನ್ತತಿಂ ದ್ರಾಕ್ಷೀತ್ಸ್ವೇಷು ದಾರೇಷು ದುಃಖಿತಃ ।

ಆಯುಸ್ಸಮಗ್ರಮಪ್ರಾಪ್ಯ ಯಽಸ್ಯಾರ್ಯೋಽನುಮತೇ ಗತಃ ॥ 36 ॥

ರಾಜಸ್ತ್ರೀಬಾಲವೃದ್ಧಾನಾಂ ವಧೇ ಯತ್ಪಾಪಮುಚ್ಯತೇ ।

ಭೃತ್ಯತ್ಯಾಗೇ ಚ ಯತ್ಪಾಪಂ ತತ್ಪಾಪಂ ಪ್ರತಿಪದ್ಯತಾಮ್ ॥ 37 ॥

ಲಾಕ್ಷಯಾ ಮಧುಮಾಂಸೇನ ಲೋಹೇನ ಚ ವಿಷೇಣ ಚ ।

ಸದೈವ ಬಿಭೃಯಾದ್ಭೃತ್ಯಾನ್ಯಸ್ಯಾರ್ಯೋಽನುಮತೇ ಗತಃ ॥ 38 ॥

ಸಙ್ಗ್ರಮೇ ಸಮುಪೋಢೇ ಸ್ಮ ಶತ್ರುಪಕ್ಷಭಯಙ್ಕರೇ ।

ಪಲಾಯಾಮಾನೋ ವಧ್ಯೇತ ಯಸ್ಯಾರ್ಯೋಽನುಮತೇ ಗತಃ ॥ 39 ॥

ಕಪಾಲಪಾಣಿಃ ಪೃಥಿವೀಮಟತಾಂ ಚೀರಸಂವೃತಃ ।

ಭಿಕ್ಷಮಾಣೋ ಯಥೋನ್ಮತ್ತೋ ಯಸ್ಯಾರ್ಯೋಽನುಮತೇ ಗತಃ ॥ 40 ॥

ಮದ್ಯೇ ಪ್ರಸಕ್ತೋ ಭವತು ಸ್ತ್ರೀಷ್ವಕ್ಷೇಷು ಚ ನಿತ್ಯಶಃ ।

ಕಾಮಕ್ರೋಧಾಭಿಭೂತಸ್ತು ಯಸ್ಯಾರ್ಯೋಽನುಮತೇ ಗತಃ ॥ 41 ॥

ಮಾಸ್ಮ ಧರ್ಮೇ ಮನೋ ಭೂಯಾದಧರ್ಮಂ ಸ ನಿಷೇವತಾಮ್ ।

ಅಪಾತ್ರವರ್ಷೀ ಭವತು ಯಸ್ಯಾರ್ಯೋಽನುಮತೇ ಗತಃ ॥ 42 ॥

ಸಞ್ಚಿತಾನ್ಯಸ್ಯ ವಿತ್ತನಿ ವಿವಿಧಾನಿ ಸಹಸ್ರಶಃ ।

ದಸ್ಯುಭಿರ್ವಿಪ್ರಲುಪ್ಯನ್ತಾಂ ಯಸ್ಯಾರ್ಯೋಽನುಮತೇ ಗತಃ ॥ 43 ॥

ಉಭೇ ಸನ್ಧ್ಯೇ ಶಯಾನಸ್ಯ ಯತ್ಪಾಪಂ ಪರಿಕಲ್ಪ್ಯತೇ ।

ತಚ್ಚಪಾಪಂ ಭವೇತ್ತಸ್ಯ ಯಸ್ಯಾರ್ಯೋಽನುಮತೇ ಗತಃ ॥ 44 ॥

ಯದಗ್ನಿದಾಯಕೇ ಪಾಪಂ ಯತ್ಪಾಪಂ ಗುರತಲ್ಪಗೇ ।

ಮಿತ್ರದ್ರೋಹೇ ಚ ಯತ್ಪಾಪಂ ತತ್ಪಾಪಂ ಪ್ರತಿಪದ್ಯತಾಮ್ ॥ 45 ॥

ದೇವತಾನಾಂ ಪಿತ್ರೂಣಾಂ ಚ ಮಾತಾಪಿತ್ರೋಸ್ತಥೈವ ಚ ।

ಮಾ ಸ್ಮ ಕಾರ್ಷೀತ್ಸ ಶುಶ್ರೂಷಾಂ ಯಸ್ಯಾರ್ಯೋಽನುಮತೇ ಗತಃ ॥ 46 ॥

ಸತಾಂ ಲೋಕಾತ್ಸತಾಂ ಕೀರ್ತ್ಯಾ ಸ್ಸಞ್ಜುಷ್ಟಾತ್ಕರ್ಮಣಸ್ತಥಾ ।

ಭ್ರಶ್ಯತು ಕ್ಷಿಪ್ರಮದ್ಯೈವ ಯಸ್ಯಾರ್ಯೋಽನುಮತೇ ಗತಃ ॥ 47 ॥

ಅಪಾಸ್ಯ ಮಾತೃಶುಶ್ರೂಷಾಮನರ್ಥೇ ಸೋಽವತಿಷ್ಠತಾಮ್ ।

ದೀರ್ಘಬಾಹುರ್ಮಹಾವಕ್ಷಾಃ ಯಸ್ಯಾರ್ಯೋಽನುಮತೇ ಗತಃ ॥ 48 ॥

ಬಹುಪುತ್ರೋ ದರಿದ್ರಶ್ಚ ಜ್ವರರೋಗಸಮನ್ವಿತಃ ।

ಸ ಭೂಯಾತ್ಸತತ ಕ್ಲೇಶೀ ಯಸ್ಯಾರ್ಯೋಽನುಮತೇ ಗತಃ ॥ 49 ॥

ಆಶಾಮಾಶಂಸಮಾನಾನಾಂ ದೀನಾನಾಮೂರ್ಧ್ವಚಕ್ಷುಷಾಮ್ ।

ಅರ್ಥಿನಾಂ ವಿತಥಾಂ ಕುರ್ಯಾದ್ಯಸ್ಯಾರ್ಯೋಽನುಮತೇ ಗತಃ ॥ 50 ॥

ಮಾಯಯಾ ರಮತಾಂ ನಿತ್ಯಂ ಪರುಷಃ ಪಿಶುನೋಽಶುಚಿಃ ।

ರಾಜ್ಞೋ ಭೀತಸ್ತ್ವಧರ್ಮಾತ್ಮಾ ಯಸ್ಯಾರ್ಯೋಽನುಮತೇ ಗತಃ ॥ 51 ॥

ಋತುಸ್ನಾತಾಂ ಸತೀಂ ಭಾರ್ಯಾಮೃತುಕಾಲಾನುರೋಧಿನೀಮ್ ।

ಅತಿವರ್ತೇತ ದುಷ್ಟಾತ್ಮಾ ಯಸ್ಯಾರ್ಯೋಽನುಮತೇ ಗತಃ ॥ 52 ॥

ಸಧರ್ಮದಾರಾನ್ಪರಿತ್ಯಜ್ಯ ಪರದಾರಾನ್ನಿಷೇವತಾಮ್ ।

ತ್ಯಕ್ತಧರ್ಮರತಿರ್ಮೂಢೋ ಯಸ್ಯಾರ್ಯೋಽನುಮತೇ ಗತಃ ॥ 53 ॥

ವಿಪ್ರಲುಪ್ತಪ್ರಜಾತಸ್ಯ ದುಷ್ಕೃತಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಸ್ಯ ಯತ್ ।

ತದೇವ ಪ್ರತಿಪದ್ಯೇತ ಯಸ್ಯಾರ್ಯೋಽನುಮತೇ ಗತಃ ॥ 54 ॥

ಪಾನೀಯದೂಷಕೇ ಪಾಪಂ ತಥೈವ ವಿಷದಾಯಕೇ ।

ಯತ್ತದೇಕಸ್ಸ ಲಭತಾಂ ಯಸ್ಯಾರ್ಯೋಽನುಮತೇ ಗತಃ ॥ 55 ॥

ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾಯೋದ್ಯತಾಂ ಪೂಜಾಂ ವಿಹನ್ತು ಕಲುಷೇನ್ದ್ರಿಯಃ ।

ಬಾಲವತ್ಸಾಂ ಚ ಗಾಂ ದೋಗ್ಧು ಯಸ್ಯಾರ್ಯೋ ಽನುಮತೇ ಗತಃ ॥ 56 ॥

ತುರ್ಷ್ಣಾರ್ತಂ ಸತಿ ಪಾನೀಯೇ ವಿಪ್ರಲಮ್ಭೇನ ಯೋಜಯೇತ್ ।

ಲಭೇತ ತಸ್ಯ ಯತ್ಪಾಪಂ ಯಸ್ಯಾರ್ಯೋಽನುಮತೇ ಗತಃ ॥ 57 ॥

ಭಕ್ತ್ಯಾ ವಿವದಮಾನೇಷು ಮಾರ್ಗಮಾಶ್ರಿತ್ಯ ಪಶ್ಯತಃ ।

ತಸ್ಯ ಪಾಪೇನ ಯುಜ್ಯೇತ ಯಸ್ಯಾರ್ಯೋಽನುಮತೇ ಗತಃ ॥ 58 ॥

ವಿಹೀನಾಂ ಪತಿಪುತ್ರಾಭ್ಯಾಂ ಕೌಸಲ್ಯಾಂ ಪಾರ್ಥಿವಾತ್ಮಜಃ ।

ಏವಮಾಶ್ವಾಸಯನ್ನೇವ ದುಃಖಾರ್ತೋ ನಿಪಪಾತ ಹ ॥ 59 ॥

ತಥಾ ತು ಶಪಥೈಃ ಕಷ್ಟೈ ಶ್ಶಪಮಾನಮಚೇತನಮ್ ।

ಭರತಂ ಶೋಕಸನ್ತಪ್ತಂ ಕೌಸಲ್ಯಾ ವಾಕ್ಯಮಬ್ರವೀತ್ ॥ 60 ॥

ಮಮ ದುಃಖಮಿದಂ ಪುತ್ರ ಭೂಯಸ್ಸಮುಪಜಾಯತೇ ।

ಶಪಥೈ ಶ್ಶಪಮಾನೋ ಹಿ ಪ್ರಾಣಾನುಪರುಣತ್ಸಿ ಮೇ ॥ 61 ॥

ದಿಷ್ಟ್ಯಾ ನ ಚಲಿತೋ ಧರ್ಮಾದಾತ್ಮಾ ತೇ ಸಹಲಕ್ಷ್ಮಣಃ ।

ವತ್ಸ ಸತ್ಯಪ್ರತಿಜ್ಞೋ ತೇ ಸತಾಂ ಲೋಕಮವಾಪ್ಸ್ಯಸಿ ॥ 62 ॥

ಇತ್ಯುಕ್ತ್ವಾ ಚಾಙ್ಕಮಾನೀಯ ಭರತಂ ಭ್ರಾತೃವತ್ಸಲಮ್ ।

ಪರಿಷ್ವಜ್ಯ ಮಹಾಬಾಹುಂ ರುರೋದ ಭೃಶದುಃಖಿತಾ ॥ 63 ॥

ಏವಂ ವಿಲಪಮಾನಸ್ಯ ದುಃಖಾರ್ತಸ್ಯ ಮಹಾತ್ಮನಃ ।

ಮೋಹಾಚ್ಚ ಶೋಕಸಮ್ರೋಧಾದ್ಬಭೂವ ಲುಲಿತಂ ಮನಃ ॥ 64 ॥

ಲಾಲಪ್ಯಮಾನಸ್ಯ ವಿಚೇತನಸ್ಯ ಪ್ರಣಷ್ಟಬುದ್ಧೇಃ ಪತಿತಸ್ಯ ಭೂಮೌ ।

ಮುಹುರ್ಮುಹುರ್ನಿಶ್ಶ್ವಸತಶ್ಚ ಘರ್ಮಂ ಸಾ ತಸ್ಯ ಶೋಕೇನ ಜಗಾಮ ರಾತ್ರಿಃ ॥ 65 ॥

ಇತ್ಯಾರ್ಷೇ ಶ್ರೀಮದ್ರಾಮಾಯಣೇ ವಾಲ್ಮೀಕೀಯ ಆದಿಕಾವ್ಯೇ ಅಯೋಧ್ಯಾಕಾಣ್ಡೇ ಪಞ್ಚಸಪ್ತತಿತಮಸ್ಸರ್ಗಃ ॥

Roman (IAST) Transliteration

śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe ayodhyākāṇḍam |

atha pañcasaptatitamassargaḥ |

dīrghakālātsamutthāya sañjñāṃ labdhvā ca vīryavān |

netrābhyāmaśrupūrṇābhyāṃ dīnāmudvīkṣya mātaram || 1 ||

so'mātyamadhye bharato jananīmabhyakutsayat |

rājyaṃ na kāmaye jātu mantraye nāpi mātaram || 2 ||

abhiṣekaṃ na jānāmi yo'bhūdrājñā samīkṣitaḥ |

viprakṛṣṭehyahaṃ deśe śatrughnasahito'vasam || 3 ||

vanavāsaṃ na jānāmi rāmasyāhaṃ mahātmanaḥ |

vivāsanaṃ vā saumitre ssītāyāśca yathā'bhavat || 4 ||

tathaiva krośatastasya bharatasya mahātmanaḥ |

kausalyā śabdamājñāya sumitrāmidamabravīt || 5 ||

āgataḥ krūrakāryāyāḥ kaikeyyā bharatassutaḥ |

tamahaṃ draṣṭumicchāmi bharataṃ dīrghadarśinam || 6 ||

evamuktvā sumitrāṃ sā vivarṇā malinā kṛśā |

pratasthe bharato yatra vepamānā vicetanā || 7 ||

sa tu rāmānujaścāpi śatrughnasahitastadā |

pratasthe bharato yatra kausalyāyā niveśanam || 8 ||

tata śśatrughnabharatau kausalyāṃ prekṣya duḥkhitau |

paryaṣvajetāṃ duḥkhārtāṃ patitāṃ naṣṭacetasām || 9 ||

rudantau rudatīṃ duḥkhātsametyāryāṃ manassvinīm |

bharataṃ pratyuvācedaṃ kausalyā bhṛśaduḥkhitā || 10 ||

idaṃ te rājyakāmasya rājyaṃ prāptamakaṇṭakam |

samprāptaṃ bata kaikeyyā śaśīghraṃ krūreṇa karmaṇā || 11 ||

prasthāpya cīravasanaṃ putraṃ me vanavāsinam |

kaikeyī kaṃ guṇaṃ tatra paśyati krūradarśinī || 12 ||

kṣipraṃ māmapi kaikeyī prasthāpayitumarhati |

hiraṇyanābho yatrāste suto me sumahāyaśāḥ || 13 ||

athavā svayamevāhaṃ sumitrānucarā sukham |

agnihotraṃ puraskṛtya prasthāsye yatra rāghavaḥ || 14 ||

kāmaṃ vā svayamevādya tatra māṃ netumarhasi |

yatrāsau puruṣavyāghraḥ putro me tapyate tapaḥ || 15 ||

idaṃ hi tava vistīrṇaṃ dhanadhānyasamācitam |

hastvaśvarathasampūrṇaṃ rājyaṃ niryātitaṃ tayā || 16 ||

ityādibahubhirvākyaiḥ krūraiḥ sambhartsito'naghaḥ |

vivyathe bharatastīvraṃ vraṇe tudyeva sūcinā || 17 ||

papāta caraṇau tasyāstadā sambhrāntacetanaḥ |

vilapya bahudhā'sañjño labdhasañjñastataḥ sthitaḥ || 18 ||

evaṃ vilapamānāṃ tāṃ bharataḥ prāñjalistadā |

kausalyāṃ pratyuvācedaṃ śokairbahubhirāvṛtām || 19 ||

ārye kasmādajānantaṃ garhase māmakilbiṣam |

vipulāṃ ca mama prītiṃ sthirāṃ jānāsi rāghave || 20 ||

kṛtā śāstrānugā buddhirmābhūttasya kadācana |

satyasandha ssatāṃ śreṣṭho yasyā'ryo'numate gataḥ || 21 ||

preṣyaṃ pāpīyasāṃ yātu sūryañca pratimehatu |

hantu pādena gāṃ suptāṃ yasyā'ryo'numate gataḥ || 22 ||

kārayitvā mahatkarma bhartā bhṛtyamanarthakam |

adharmo yo'sya so'syāstu yasyā'ryo'numategataḥ || 23 ||

paripālayamānasya rājño bhūtāni puyatravat |

tatasnu duhyatāṃ pāpaṃ yasyā'ryo'numate gataḥ || 24 ||

baliṣaḍbhāgamuddhṛtya nṛpasyārakṣataḥ prajāḥ |

adharmo yo'sya so'syāstu yasyārtho'numate gataḥ || 25 ||

saṃśrutya ca tapasvibhyassatre vai yajñadakṣiṇām |

tāṃ vipralapatāṃ pāpaṃ yasyāryo'numate gataḥ || 26 ||

hastyaśvarathasambādhe yuddhe śastrasamākule |

mā sma kārṣītsatāṃ dharmaṃ yasyāryo'numate gataḥ || 27 ||

upadiṣṭaṃ susūkṣmārthaṃ śāstraṃ yatnena dhīmatā |

sa nāśayatu duṣṭātmā yasyā'ryo'numate gataḥ || 28 ||

mā ca taṃ vyūḍhabāhvaṃsaṃ candrārkasamatejasam |

drākṣīdrājyasthamāsīnaṃ yasyāryo'numategataḥ || 29 ||

pāyasaṃ kṛsaraṃ chāgaṃ vṛthā so'śnātu nirghṛṇaḥ |

gurūṃścāpyavajānātu yasyā'ryo'numate gataḥ || 30 ||

gāśca spṛśatu pādena gurūnparivadetsvayam |

mitre druhyeta so'tyantaṃ yasyā'ryo'numate gataḥ || 31 ||

viśvāsātkathitaṃ kiñcitparivādaṃ mithaḥ kvacit |

vivṛṇotu sa duṣṭātmā yasyā'ryo'mate gataḥ || 32 ||

akartā hyakṛtajñaśca tyaktācā'tmā nirapatrapaḥ |

loke bhavatu vidviṣṭo yasyāryo'numate gataḥ || 33 ||

putrairdāraiśca bhṛtyaiśca svagṛhe parivāritaḥ |

sa eko mṛṣṭamaśnātu yasyāryo'numate gataḥ || 34 ||

aprāpya sadṛśān dārānanapatyaḥ pramīyatām |

anavāpya kriyāṃ dharmyāṃ yasyā'ryo'numate gataḥ || 35 ||

mā'tmanassantatiṃ drākṣītsveṣu dāreṣu duḥkhitaḥ |

āyussamagramaprāpya ya'syāryo'numate gataḥ || 36 ||

rājastrībālavṛddhānāṃ vadhe yatpāpamucyate |

bhṛtyatyāge ca yatpāpaṃ tatpāpaṃ pratipadyatām || 37 ||

lākṣayā madhumāṃsena lohena ca viṣeṇa ca |

sadaiva bibhṛyādbhṛtyānyasyāryo'numate gataḥ || 38 ||

saṅgrame samupoḍhe sma śatrupakṣabhayaṅkare |

palāyāmāno vadhyeta yasyāryo'numate gataḥ || 39 ||

kapālapāṇiḥ pṛthivīmaṭatāṃ cīrasaṃvṛtaḥ |

bhikṣamāṇo yathonmatto yasyāryo'numate gataḥ || 40 ||

madye prasakto bhavatu strīṣvakṣeṣu ca nityaśaḥ |

kāmakrodhābhibhūtastu yasyāryo'numate gataḥ || 41 ||

māsma dharme mano bhūyādadharmaṃ sa niṣevatām |

apātravarṣī bhavatu yasyāryo'numate gataḥ || 42 ||

sañcitānyasya vittani vividhāni sahasraśaḥ |

dasyubhirvipralupyantāṃ yasyāryo'numate gataḥ || 43 ||

ubhe sandhye śayānasya yatpāpaṃ parikalpyate |

taccapāpaṃ bhavettasya yasyāryo'numate gataḥ || 44 ||

yadagnidāyake pāpaṃ yatpāpaṃ guratalpage |

mitradrohe ca yatpāpaṃ tatpāpaṃ pratipadyatām || 45 ||

devatānāṃ pitrūṇāṃ ca mātāpitrostathaiva ca |

mā sma kārṣītsa śuśrūṣāṃ yasyāryo'numate gataḥ || 46 ||

satāṃ lokātsatāṃ kīrtyā ssañjuṣṭātkarmaṇastathā |

bhraśyatu kṣipramadyaiva yasyāryo'numate gataḥ || 47 ||

apāsya mātṛśuśrūṣāmanarthe so'vatiṣṭhatām |

dīrghabāhurmahāvakṣāḥ yasyāryo'numate gataḥ || 48 ||

bahuputro daridraśca jvararogasamanvitaḥ |

sa bhūyātsatata kleśī yasyāryo'numate gataḥ || 49 ||

āśāmāśaṃsamānānāṃ dīnānāmūrdhvacakṣuṣām |

arthināṃ vitathāṃ kuryādyasyāryo'numate gataḥ || 50 ||

māyayā ramatāṃ nityaṃ paruṣaḥ piśuno'śuciḥ |

rājño bhītastvadharmātmā yasyāryo'numate gataḥ || 51 ||

ṛtusnātāṃ satīṃ bhāryāmṛtukālānurodhinīm |

ativarteta duṣṭātmā yasyāryo'numate gataḥ || 52 ||

sadharmadārānparityajya paradārānniṣevatām |

tyaktadharmaratirmūḍho yasyāryo'numate gataḥ || 53 ||

vipraluptaprajātasya duṣkṛtaṃ brāhmaṇasya yat |

tadeva pratipadyeta yasyāryo'numate gataḥ || 54 ||

pānīyadūṣake pāpaṃ tathaiva viṣadāyake |

yattadekassa labhatāṃ yasyāryo'numate gataḥ || 55 ||

brāhmaṇāyodyatāṃ pūjāṃ vihantu kaluṣendriyaḥ |

bālavatsāṃ ca gāṃ dogdhu yasyāryo 'numate gataḥ || 56 ||

turṣṇārtaṃ sati pānīye vipralambhena yojayet |

labheta tasya yatpāpaṃ yasyāryo'numate gataḥ || 57 ||

bhaktyā vivadamāneṣu mārgamāśritya paśyataḥ |

tasya pāpena yujyeta yasyāryo'numate gataḥ || 58 ||

vihīnāṃ patiputrābhyāṃ kausalyāṃ pārthivātmajaḥ |

evamāśvāsayanneva duḥkhārto nipapāta ha || 59 ||

tathā tu śapathaiḥ kaṣṭai śśapamānamacetanam |

bharataṃ śokasantaptaṃ kausalyā vākyamabravīt || 60 ||

mama duḥkhamidaṃ putra bhūyassamupajāyate |

śapathai śśapamāno hi prāṇānuparuṇatsi me || 61 ||

diṣṭyā na calito dharmādātmā te sahalakṣmaṇaḥ |

vatsa satyapratijño te satāṃ lokamavāpsyasi || 62 ||

ityuktvā cāṅkamānīya bharataṃ bhrātṛvatsalam |

pariṣvajya mahābāhuṃ ruroda bhṛśaduḥkhitā || 63 ||

evaṃ vilapamānasya duḥkhārtasya mahātmanaḥ |

mohācca śokasamrodhādbabhūva lulitaṃ manaḥ || 64 ||

lālapyamānasya vicetanasya praṇaṣṭabuddheḥ patitasya bhūmau |

muhurmuhurniśśvasataśca gharmaṃ sā tasya śokena jagāma rātriḥ || 65 ||

ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye ayodhyākāṇḍe pañcasaptatitamassargaḥ ||

Sanskrit — Devanagari (original)

श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे अयोध्याकाण्डम् ।

अथ पञ्चसप्ततितमस्सर्गः ।

दीर्घकालात्समुत्थाय सञ्ज्ञां लब्ध्वा च वीर्यवान् ।

नेत्राभ्यामश्रुपूर्णाभ्यां दीनामुद्वीक्ष्य मातरम् ॥ 1 ॥

सोऽमात्यमध्ये भरतो जननीमभ्यकुत्सयत् ।

राज्यं न कामये जातु मन्त्रये नापि मातरम् ॥ 2 ॥

अभिषेकं न जानामि योऽभूद्राज्ञा समीक्षितः ।

विप्रकृष्टेह्यहं देशे शत्रुघ्नसहितोऽवसम् ॥ 3 ॥

वनवासं न जानामि रामस्याहं महात्मनः ।

विवासनं वा सौमित्रे स्सीतायाश्च यथाऽभवत् ॥ 4 ॥

तथैव क्रोशतस्तस्य भरतस्य महात्मनः ।

कौसल्या शब्दमाज्ञाय सुमित्रामिदमब्रवीत् ॥ 5 ॥

आगतः क्रूरकार्यायाः कैकेय्या भरतस्सुतः ।

तमहं द्रष्टुमिच्छामि भरतं दीर्घदर्शिनम् ॥ 6 ॥

एवमुक्त्वा सुमित्रां सा विवर्णा मलिना कृशा ।

प्रतस्थे भरतो यत्र वेपमाना विचेतना ॥ 7 ॥

स तु रामानुजश्चापि शत्रुघ्नसहितस्तदा ।

प्रतस्थे भरतो यत्र कौसल्याया निवेशनम् ॥ 8 ॥

तत श्शत्रुघ्नभरतौ कौसल्यां प्रेक्ष्य दुःखितौ ।

पर्यष्वजेतां दुःखार्तां पतितां नष्टचेतसाम् ॥ 9 ॥

रुदन्तौ रुदतीं दुःखात्समेत्यार्यां मनस्स्विनीम् ।

भरतं प्रत्युवाचेदं कौसल्या भृशदुःखिता ॥ 10 ॥

इदं ते राज्यकामस्य राज्यं प्राप्तमकण्टकम् ।

सम्प्राप्तं बत कैकेय्या शशीघ्रं क्रूरेण कर्मणा ॥ 11 ॥

प्रस्थाप्य चीरवसनं पुत्रं मे वनवासिनम् ।

कैकेयी कं गुणं तत्र पश्यति क्रूरदर्शिनी ॥ 12 ॥

क्षिप्रं मामपि कैकेयी प्रस्थापयितुमर्हति ।

हिरण्यनाभो यत्रास्ते सुतो मे सुमहायशाः ॥ 13 ॥

अथवा स्वयमेवाहं सुमित्रानुचरा सुखम् ।

अग्निहोत्रं पुरस्कृत्य प्रस्थास्ये यत्र राघवः ॥ 14 ॥

कामं वा स्वयमेवाद्य तत्र मां नेतुमर्हसि ।

यत्रासौ पुरुषव्याघ्रः पुत्रो मे तप्यते तपः ॥ 15 ॥

इदं हि तव विस्तीर्णं धनधान्यसमाचितम् ।

हस्त्वश्वरथसम्पूर्णं राज्यं निर्यातितं तया ॥ 16 ॥

इत्यादिबहुभिर्वाक्यैः क्रूरैः सम्भर्त्सितोऽनघः ।

विव्यथे भरतस्तीव्रं व्रणे तुद्येव सूचिना ॥ 17 ॥

पपात चरणौ तस्यास्तदा सम्भ्रान्तचेतनः ।

विलप्य बहुधाऽसञ्ज्ञो लब्धसञ्ज्ञस्ततः स्थितः ॥ 18 ॥

एवं विलपमानां तां भरतः प्राञ्जलिस्तदा ।

कौसल्यां प्रत्युवाचेदं शोकैर्बहुभिरावृताम् ॥ 19 ॥

आर्ये कस्मादजानन्तं गर्हसे मामकिल्बिषम् ।

विपुलां च मम प्रीतिं स्थिरां जानासि राघवे ॥ 20 ॥

कृता शास्त्रानुगा बुद्धिर्माभूत्तस्य कदाचन ।

सत्यसन्ध स्सतां श्रेष्ठो यस्याऽर्योऽनुमते गतः ॥ 21 ॥

प्रेष्यं पापीयसां यातु सूर्यञ्च प्रतिमेहतु ।

हन्तु पादेन गां सुप्तां यस्याऽर्योऽनुमते गतः ॥ 22 ॥

कारयित्वा महत्कर्म भर्ता भृत्यमनर्थकम् ।

अधर्मो योऽस्य सोऽस्यास्तु यस्याऽर्योऽनुमतेगतः ॥ 23 ॥

परिपालयमानस्य राज्ञो भूतानि पुयत्रवत् ।

ततस्नु दुह्यतां पापं यस्याऽर्योऽनुमते गतः ॥ 24 ॥

बलिषड्भागमुद्धृत्य नृपस्यारक्षतः प्रजाः ।

अधर्मो योऽस्य सोऽस्यास्तु यस्यार्थोऽनुमते गतः ॥ 25 ॥

संश्रुत्य च तपस्विभ्यस्सत्रे वै यज्ञदक्षिणाम् ।

तां विप्रलपतां पापं यस्यार्योऽनुमते गतः ॥ 26 ॥

हस्त्यश्वरथसम्बाधे युद्धे शस्त्रसमाकुले ।

मा स्म कार्षीत्सतां धर्मं यस्यार्योऽनुमते गतः ॥ 27 ॥

उपदिष्टं सुसूक्ष्मार्थं शास्त्रं यत्नेन धीमता ।

स नाशयतु दुष्टात्मा यस्याऽर्योऽनुमते गतः ॥ 28 ॥

मा च तं व्यूढबाह्वंसं चन्द्रार्कसमतेजसम् ।

द्राक्षीद्राज्यस्थमासीनं यस्यार्योऽनुमतेगतः ॥ 29 ॥

पायसं कृसरं छागं वृथा सोऽश्नातु निर्घृणः ।

गुरूंश्चाप्यवजानातु यस्याऽर्योऽनुमते गतः ॥ 30 ॥

गाश्च स्पृशतु पादेन गुरून्परिवदेत्स्वयम् ।

मित्रे द्रुह्येत सोऽत्यन्तं यस्याऽर्योऽनुमते गतः ॥ 31 ॥

विश्वासात्कथितं किञ्चित्परिवादं मिथः क्वचित् ।

विवृणोतु स दुष्टात्मा यस्याऽर्योऽमते गतः ॥ 32 ॥

अकर्ता ह्यकृतज्ञश्च त्यक्ताचाऽत्मा निरपत्रपः ।

लोके भवतु विद्विष्टो यस्यार्योऽनुमते गतः ॥ 33 ॥

पुत्रैर्दारैश्च भृत्यैश्च स्वगृहे परिवारितः ।

स एको मृष्टमश्नातु यस्यार्योऽनुमते गतः ॥ 34 ॥

अप्राप्य सदृशान् दाराननपत्यः प्रमीयताम् ।

अनवाप्य क्रियां धर्म्यां यस्याऽर्योऽनुमते गतः ॥ 35 ॥

माऽत्मनस्सन्ततिं द्राक्षीत्स्वेषु दारेषु दुःखितः ।

आयुस्समग्रमप्राप्य यऽस्यार्योऽनुमते गतः ॥ 36 ॥

राजस्त्रीबालवृद्धानां वधे यत्पापमुच्यते ।

भृत्यत्यागे च यत्पापं तत्पापं प्रतिपद्यताम् ॥ 37 ॥

लाक्षया मधुमांसेन लोहेन च विषेण च ।

सदैव बिभृयाद्भृत्यान्यस्यार्योऽनुमते गतः ॥ 38 ॥

सङ्ग्रमे समुपोढे स्म शत्रुपक्षभयङ्करे ।

पलायामानो वध्येत यस्यार्योऽनुमते गतः ॥ 39 ॥

कपालपाणिः पृथिवीमटतां चीरसंवृतः ।

भिक्षमाणो यथोन्मत्तो यस्यार्योऽनुमते गतः ॥ 40 ॥

मद्ये प्रसक्तो भवतु स्त्रीष्वक्षेषु च नित्यशः ।

कामक्रोधाभिभूतस्तु यस्यार्योऽनुमते गतः ॥ 41 ॥

मास्म धर्मे मनो भूयादधर्मं स निषेवताम् ।

अपात्रवर्षी भवतु यस्यार्योऽनुमते गतः ॥ 42 ॥

सञ्चितान्यस्य वित्तनि विविधानि सहस्रशः ।

दस्युभिर्विप्रलुप्यन्तां यस्यार्योऽनुमते गतः ॥ 43 ॥

उभे सन्ध्ये शयानस्य यत्पापं परिकल्प्यते ।

तच्चपापं भवेत्तस्य यस्यार्योऽनुमते गतः ॥ 44 ॥

यदग्निदायके पापं यत्पापं गुरतल्पगे ।

मित्रद्रोहे च यत्पापं तत्पापं प्रतिपद्यताम् ॥ 45 ॥

देवतानां पित्रूणां च मातापित्रोस्तथैव च ।

मा स्म कार्षीत्स शुश्रूषां यस्यार्योऽनुमते गतः ॥ 46 ॥

सतां लोकात्सतां कीर्त्या स्सञ्जुष्टात्कर्मणस्तथा ।

भ्रश्यतु क्षिप्रमद्यैव यस्यार्योऽनुमते गतः ॥ 47 ॥

अपास्य मातृशुश्रूषामनर्थे सोऽवतिष्ठताम् ।

दीर्घबाहुर्महावक्षाः यस्यार्योऽनुमते गतः ॥ 48 ॥

बहुपुत्रो दरिद्रश्च ज्वररोगसमन्वितः ।

स भूयात्सतत क्लेशी यस्यार्योऽनुमते गतः ॥ 49 ॥

आशामाशंसमानानां दीनानामूर्ध्वचक्षुषाम् ।

अर्थिनां वितथां कुर्याद्यस्यार्योऽनुमते गतः ॥ 50 ॥

मायया रमतां नित्यं परुषः पिशुनोऽशुचिः ।

राज्ञो भीतस्त्वधर्मात्मा यस्यार्योऽनुमते गतः ॥ 51 ॥

ऋतुस्नातां सतीं भार्यामृतुकालानुरोधिनीम् ।

अतिवर्तेत दुष्टात्मा यस्यार्योऽनुमते गतः ॥ 52 ॥

सधर्मदारान्परित्यज्य परदारान्निषेवताम् ।

त्यक्तधर्मरतिर्मूढो यस्यार्योऽनुमते गतः ॥ 53 ॥

विप्रलुप्तप्रजातस्य दुष्कृतं ब्राह्मणस्य यत् ।

तदेव प्रतिपद्येत यस्यार्योऽनुमते गतः ॥ 54 ॥

पानीयदूषके पापं तथैव विषदायके ।

यत्तदेकस्स लभतां यस्यार्योऽनुमते गतः ॥ 55 ॥

ब्राह्मणायोद्यतां पूजां विहन्तु कलुषेन्द्रियः ।

बालवत्सां च गां दोग्धु यस्यार्यो ऽनुमते गतः ॥ 56 ॥

तुर्ष्णार्तं सति पानीये विप्रलम्भेन योजयेत् ।

लभेत तस्य यत्पापं यस्यार्योऽनुमते गतः ॥ 57 ॥

भक्त्या विवदमानेषु मार्गमाश्रित्य पश्यतः ।

तस्य पापेन युज्येत यस्यार्योऽनुमते गतः ॥ 58 ॥

विहीनां पतिपुत्राभ्यां कौसल्यां पार्थिवात्मजः ।

एवमाश्वासयन्नेव दुःखार्तो निपपात ह ॥ 59 ॥

तथा तु शपथैः कष्टै श्शपमानमचेतनम् ।

भरतं शोकसन्तप्तं कौसल्या वाक्यमब्रवीत् ॥ 60 ॥

मम दुःखमिदं पुत्र भूयस्समुपजायते ।

शपथै श्शपमानो हि प्राणानुपरुणत्सि मे ॥ 61 ॥

दिष्ट्या न चलितो धर्मादात्मा ते सहलक्ष्मणः ।

वत्स सत्यप्रतिज्ञो ते सतां लोकमवाप्स्यसि ॥ 62 ॥

इत्युक्त्वा चाङ्कमानीय भरतं भ्रातृवत्सलम् ।

परिष्वज्य महाबाहुं रुरोद भृशदुःखिता ॥ 63 ॥

एवं विलपमानस्य दुःखार्तस्य महात्मनः ।

मोहाच्च शोकसम्रोधाद्बभूव लुलितं मनः ॥ 64 ॥

लालप्यमानस्य विचेतनस्य प्रणष्टबुद्धेः पतितस्य भूमौ ।

मुहुर्मुहुर्निश्श्वसतश्च घर्मं सा तस्य शोकेन जगाम रात्रिः ॥ 65 ॥

इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये अयोध्याकाण्डे पञ्चसप्ततितमस्सर्गः ॥