ஶ்ரீமத்வால்மீகீய ராமாயணே அயோத்யாகாண்டம் ।
அத ஷோடஶாதிகஶததமஸ்ஸர்கஃ ।
ப்ரதிப்ரயாதே பரதே வஸந்ராமஸ்தபோவநே ।
லக்ஷயாமாஸ ஸோத்வேகமதௌத்ஸுக்யம் தபஸ்விநாம் ॥ 1 ॥
யே தத்ர சித்ரகூடஸ்ய புரஸ்தாத்தாபஸாஶ்ரமே ।
ராமமாஶ்ரித்ய நிரதாஸ்தாநலக்ஷயதுத்ஸுகாந் ॥ 2 ॥
நயநைர்ப்ருகுடீபிஶ்ச ராமம் நிர்திஶ்ய ஶங்கிதாஃ ।
அந்யோந்யமுபஜல்பந்த ஶ்ஶநைஶ்சக்ருர்மிதஃ கதாஃ ॥ 3 ॥
தேஷாமௌத்ஸுக்யமாலக்ஷ்ய ராமஸ்த்வாத்மநி ஶங்கிதஃ ।
க்ரு'தாஞ்ஜலிருவாசேதம்ரு'ஷிம் குலபதிம் ததஃ ॥ 4 ॥
ந கச்சித்பகவந்கிஞ்சித்பூர்வவ்ரு'த்தமிதம் மயி ।
த்ரு'ஶ்யதே விக்ரு'தம் யேந விக்ரியந்தே தபஸ்விநஃ ॥ 5 ॥
ப்ரமாதாச்சரிதம் கச்சித்கிஞ்சிந்நாவரஜஸ்ய மே ।
லக்ஷ்மணஸ்யர்ஷிபித்ரு'ஷ்டம் நாநுரூபமிவாத்மநஃ ॥ 6 ॥
கச்சிச்சுஶ்ரூஷமாணா வ ஶ்ஶுஶ்ரூஷணபரா மயி ।
ப்ரமதாऽப்யுசிதாம் வ்ரு'த்திம் ஸீதா யுக்தம் ந வர்ததே ॥ 7 ॥
அதர்ஷிர்ஜரயா வ்ரு'த்தஸ்தபஸா ச ஜராம் கதஃ ।
வேபமாந இவோவாச ராமம் பூததயாபரம் ॥ 8 ॥
குதஃ கல்யாணஸத்த்வாயாஃ கல்யாணாபிரதேஸ்ததா ।
சலநம் தாத வைதேஹ்யாஸ்தபஸ்விஷு விஶேஷதஃ ॥ 9 ॥
த்வந்நிமித்தமிதம் தாவத்தாபஸாந்ப்ரதிவர்ததே ।
ரக்ஷோப்யஸ்தேந ஸம்விக்நாஃ கதயந்தி மிதஃ கதாஃ ॥ 10 ॥
ராவணாவரஜஃ கஶ்சித் கரோ நாமேஹ ராக்ஷஸஃ ।
உத்பாட்ய தாபஸாந்ஸர்வாஞ்ஜநஸ்தாநநிகேதநாந் ॥ 11 ॥
த்ரு'ஷ்டஶ்ச ஜிதகாஶீ ச ந்ரு'ஶம்ஸஃ புருஷாதகஃ ।
அவலிப்தஶ்ச பாபஶ்ச த்வாம் ச தாத ந ம்ரு'ஷ்யதே ॥ 12 ॥
த்வம் யதாப்ரப்ரு'தி ஹ்யஸ்மிந்நாஶ்ரமே தாத வர்தஸே ।
ததாப்ரப்ரு'தி ரக்ஷாம்ஸி விப்ரகுர்வந்தி தாபஸாந் ॥ 13 ॥
தர்ஶயந்தி ஹி பீபத்ஸைஃ க்ரூரைர்பீஷணகைரபி ।
நாநாரூபைர்விரூபைஶ்ச ரூபைர்விக்ரு'ததர்ஶநைஃ ॥ 14 ॥
அப்ரஶஸ்தைஶுசிபிஸ்ஸம்ப்ரயோஜ்ய ச தாபஸாந் ।
ப்ரதித்நந்த்யபராந்க்ஷிப்ரமநார்யாஃ புரதஃ ஸ்திதாஃ ॥ 15 ॥
தேஷு தேஷ்வாஶ்ரமஸ்தாநேஷ்வபுத்தமவலீய ச ।
ரமந்தே தாபஸாம் ஸ்தத்ர நாஶயந்தோऽல்பசேதஸஃ ॥ 16 ॥
அபக்ஷிபந்தி ஸ்ருக்பாண்டாநக்நீஸ்நிஞ்சந்தி வாரிணா ।
கலஶாம்ஶ்ச ப்ரமத்நந்தி ஹவநே ஸமுபஸ்திதே ॥ 17 ॥
தைர்துராத்மபிராம்ரு'ஷ்டாநாஶ்ரமாந்ப்ரஜிஹாஸவஃ ।
கமநாயாந்யதேஶஸ்ய சோதயந்த்ய்ரு'ஷயோऽத்ய மாம் ॥ 18 ॥
தத்புரா ராம ஶாரீராமுபஹிம்ஸாம் தபஸ்விஷு ।
தர்ஶயந்தி ஹி துஷ்டாஸ்தே த்யக்ஷ்யாம இமமாஶ்ரமம் ॥ 19 ॥
பஹுமூலபலம் சித்ரமவிதூராதிதோ வநம் ।
புராணாஶ்ரமமேவாஹம் ஶ்ரயிஷ்யே ஸகணஃ புநஃ ॥ 20 ॥
கரஸ்த்வய்யபி சாயுக்தம் புரா தாத ப்ரவர்ததே ।
ஸஹாஸ்மாபிரிதோ கச்ச யதி புத்திஃ ப்ரவர்ததே ॥ 21 ॥
ஸகலத்ரஸ்ய ஸந்தேஹோ நித்யம் யத்தஸ்ய ராகவ ।
ஸமர்தஸ்யாபி ஹி ஸதோ வாஸோ துஃகமிஹாத்ய தே ॥ 22 ॥
இத்யுக்தவந்தம் ஸ்தம்ராம ராஜபுத்ரஸ்தபஸ்விநம் ।
ந ஶஶாகோத்தரைர்வாக்யைரவரோத்தும் ஸமுத்ஸுகம் ॥ 23 ॥
அபிநந்த்ய ஸமாப்ரு'ச்ச்ய ஸமாதாய ச ராகவம் ।
ஸ ஜகாமாஶ்ரமம் த்யக்த்வா குலைஃ குலபதிஸ்ஸஹ ॥ 24 ॥
ராமஃ ஸம்ஸாத்ய ரு'ஷிகணமநுகமநாத்தேஶாத்தஸ்மாத்குலபதிமபிவாத்ய ரு'ஷிம் ।
ஸம்யக்ப்ரீதைஸ்தைரநுமத உபதிஷ்டார்தஃ புண்யம் வாஸாய ஸ்வநிலயமுபஸம்பேதே ॥ 25 ॥
ஆஶ்ரமம்ரு'ஷிவிரஹிதம் ப்ரபுஃ க்ஷணமபிந ஜஹௌ ஸ ராகவஃ ।
ராகவம் ஹி ஸததமநுகதா ஸ்தாபஸாஶ்சார்ஷசரித த்ரு'தகுணாஃ ॥ 26 ॥
இத்யார்ஷே ஶ்ரீமத்ராமாயணே வால்மீகீய ஆதிகாவ்யே அயோத்யாகாண்டே ஷோடஶாதிகஶததமஸ்ஸர்கஃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe ayodhyākāṇḍam |
atha ṣoḍaśādhikaśatatamassargaḥ |
pratiprayāte bharate vasanrāmastapovane |
lakṣayāmāsa sodvegamathautsukyaṃ tapasvinām || 1 ||
ye tatra citrakūṭasya purastāttāpasāśrame |
rāmamāśritya niratāstānalakṣayadutsukān || 2 ||
nayanairbrukuṭībhiśca rāmaṃ nirdiśya śaṅkitāḥ |
anyonyamupajalpanta śśanaiścakrurmithaḥ kathāḥ || 3 ||
teṣāmautsukyamālakṣya rāmastvātmani śaṅkitaḥ |
kṛtāñjaliruvācedamṛṣiṃ kulapatiṃ tataḥ || 4 ||
na kaccidbhagavankiñcitpūrvavṛttamidaṃ mayi |
dṛśyate vikṛtaṃ yena vikriyante tapasvinaḥ || 5 ||
pramādāccaritaṃ kaccitkiñcinnāvarajasya me |
lakṣmaṇasyarṣibhidṛṣṭaṃ nānurūpamivātmanaḥ || 6 ||
kaccicchuśrūṣamāṇā va śśuśrūṣaṇaparā mayi |
pramadā'bhyucitāṃ vṛttiṃ sītā yuktaṃ na vartate || 7 ||
atharṣirjarayā vṛddhastapasā ca jarāṃ gataḥ |
vepamāna ivovāca rāmaṃ bhūtadayāparam || 8 ||
kutaḥ kalyāṇasattvāyāḥ kalyāṇābhiratestathā |
calanaṃ tāta vaidehyāstapasviṣu viśeṣataḥ || 9 ||
tvannimittamidaṃ tāvattāpasānprativartate |
rakṣobhyastena saṃvignāḥ kathayanti mithaḥ kathāḥ || 10 ||
rāvaṇāvarajaḥ kaścit kharo nāmeha rākṣasaḥ |
utpāṭya tāpasānsarvāñjanasthānaniketanān || 11 ||
dhṛṣṭaśca jitakāśī ca nṛśaṃsaḥ puruṣādakaḥ |
avaliptaśca pāpaśca tvāṃ ca tāta na mṛṣyate || 12 ||
tvaṃ yadāprabhṛti hyasminnāśrame tāta vartase |
tadāprabhṛti rakṣāṃsi viprakurvanti tāpasān || 13 ||
darśayanti hi bībhatsaiḥ krūrairbhīṣaṇakairapi |
nānārūpairvirūpaiśca rūpairvikṛtadarśanaiḥ || 14 ||
apraśastaiśucibhissamprayojya ca tāpasān |
pratidhnantyaparānkṣipramanāryāḥ purataḥ sthitāḥ || 15 ||
teṣu teṣvāśramasthāneṣvabuddhamavalīya ca |
ramante tāpasāṃ statra nāśayanto'lpacetasaḥ || 16 ||
apakṣipanti srugbhāṇḍānagnīsniñcanti vāriṇā |
kalaśāṃśca pramadhnanti havane samupasthite || 17 ||
tairdurātmabhirāmṛṣṭānāśramānprajihāsavaḥ |
gamanāyānyadeśasya codayantyṛṣayo'dya mām || 18 ||
tatpurā rāma śārīrāmupahiṃsāṃ tapasviṣu |
darśayanti hi duṣṭāste tyakṣyāma imamāśramam || 19 ||
bahumūlaphalaṃ citramavidūrādito vanam |
purāṇāśramamevāhaṃ śrayiṣye sagaṇaḥ punaḥ || 20 ||
kharastvayyapi cāyuktaṃ purā tāta pravartate |
sahāsmābhirito gaccha yadi buddhiḥ pravartate || 21 ||
sakalatrasya sandeho nityaṃ yattasya rāghava |
samarthasyāpi hi sato vāso duḥkhamihādya te || 22 ||
ityuktavantaṃ staṃrāma rājaputrastapasvinam |
na śaśākottarairvākyairavaroddhuṃ samutsukam || 23 ||
abhinandya samāpṛcchya samādhāya ca rāghavam |
sa jagāmāśramaṃ tyaktvā kulaiḥ kulapatissaha || 24 ||
rāmaḥ saṃsādya ṛṣigaṇamanugamanāddeśāttasmātkulapatimabhivādya ṛṣim |
samyakprītaistairanumata upadiṣṭārthaḥ puṇyaṃ vāsāya svanilayamupasampede || 25 ||
āśramamṛṣivirahitaṃ prabhuḥ kṣaṇamapina jahau sa rāghavaḥ |
rāghavaṃ hi satatamanugatā stāpasāścārṣacarita dhṛtaguṇāḥ || 26 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye ayodhyākāṇḍe ṣoḍaśādhikaśatatamassargaḥ ||
Sanskrit — Devanagari (original)
श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे अयोध्याकाण्डम् ।
अथ षोडशाधिकशततमस्सर्गः ।
प्रतिप्रयाते भरते वसन्रामस्तपोवने ।
लक्षयामास सोद्वेगमथौत्सुक्यं तपस्विनाम् ॥ 1 ॥
ये तत्र चित्रकूटस्य पुरस्तात्तापसाश्रमे ।
राममाश्रित्य निरतास्तानलक्षयदुत्सुकान् ॥ 2 ॥
नयनैर्ब्रुकुटीभिश्च रामं निर्दिश्य शङ्किताः ।
अन्योन्यमुपजल्पन्त श्शनैश्चक्रुर्मिथः कथाः ॥ 3 ॥
तेषामौत्सुक्यमालक्ष्य रामस्त्वात्मनि शङ्कितः ।
कृताञ्जलिरुवाचेदमृषिं कुलपतिं ततः ॥ 4 ॥
न कच्चिद्भगवन्किञ्चित्पूर्ववृत्तमिदं मयि ।
दृश्यते विकृतं येन विक्रियन्ते तपस्विनः ॥ 5 ॥
प्रमादाच्चरितं कच्चित्किञ्चिन्नावरजस्य मे ।
लक्ष्मणस्यर्षिभिदृष्टं नानुरूपमिवात्मनः ॥ 6 ॥
कच्चिच्छुश्रूषमाणा व श्शुश्रूषणपरा मयि ।
प्रमदाऽभ्युचितां वृत्तिं सीता युक्तं न वर्तते ॥ 7 ॥
अथर्षिर्जरया वृद्धस्तपसा च जरां गतः ।
वेपमान इवोवाच रामं भूतदयापरम् ॥ 8 ॥
कुतः कल्याणसत्त्वायाः कल्याणाभिरतेस्तथा ।
चलनं तात वैदेह्यास्तपस्विषु विशेषतः ॥ 9 ॥
त्वन्निमित्तमिदं तावत्तापसान्प्रतिवर्तते ।
रक्षोभ्यस्तेन संविग्नाः कथयन्ति मिथः कथाः ॥ 10 ॥
रावणावरजः कश्चित् खरो नामेह राक्षसः ।
उत्पाट्य तापसान्सर्वाञ्जनस्थाननिकेतनान् ॥ 11 ॥
धृष्टश्च जितकाशी च नृशंसः पुरुषादकः ।
अवलिप्तश्च पापश्च त्वां च तात न मृष्यते ॥ 12 ॥
त्वं यदाप्रभृति ह्यस्मिन्नाश्रमे तात वर्तसे ।
तदाप्रभृति रक्षांसि विप्रकुर्वन्ति तापसान् ॥ 13 ॥
दर्शयन्ति हि बीभत्सैः क्रूरैर्भीषणकैरपि ।
नानारूपैर्विरूपैश्च रूपैर्विकृतदर्शनैः ॥ 14 ॥
अप्रशस्तैशुचिभिस्सम्प्रयोज्य च तापसान् ।
प्रतिध्नन्त्यपरान्क्षिप्रमनार्याः पुरतः स्थिताः ॥ 15 ॥
तेषु तेष्वाश्रमस्थानेष्वबुद्धमवलीय च ।
रमन्ते तापसां स्तत्र नाशयन्तोऽल्पचेतसः ॥ 16 ॥
अपक्षिपन्ति स्रुग्भाण्डानग्नीस्निञ्चन्ति वारिणा ।
कलशांश्च प्रमध्नन्ति हवने समुपस्थिते ॥ 17 ॥
तैर्दुरात्मभिरामृष्टानाश्रमान्प्रजिहासवः ।
गमनायान्यदेशस्य चोदयन्त्यृषयोऽद्य माम् ॥ 18 ॥
तत्पुरा राम शारीरामुपहिंसां तपस्विषु ।
दर्शयन्ति हि दुष्टास्ते त्यक्ष्याम इममाश्रमम् ॥ 19 ॥
बहुमूलफलं चित्रमविदूरादितो वनम् ।
पुराणाश्रममेवाहं श्रयिष्ये सगणः पुनः ॥ 20 ॥
खरस्त्वय्यपि चायुक्तं पुरा तात प्रवर्तते ।
सहास्माभिरितो गच्छ यदि बुद्धिः प्रवर्तते ॥ 21 ॥
सकलत्रस्य सन्देहो नित्यं यत्तस्य राघव ।
समर्थस्यापि हि सतो वासो दुःखमिहाद्य ते ॥ 22 ॥
इत्युक्तवन्तं स्तंराम राजपुत्रस्तपस्विनम् ।
न शशाकोत्तरैर्वाक्यैरवरोद्धुं समुत्सुकम् ॥ 23 ॥
अभिनन्द्य समापृच्छ्य समाधाय च राघवम् ।
स जगामाश्रमं त्यक्त्वा कुलैः कुलपतिस्सह ॥ 24 ॥
रामः संसाद्य ऋषिगणमनुगमनाद्देशात्तस्मात्कुलपतिमभिवाद्य ऋषिम् ।
सम्यक्प्रीतैस्तैरनुमत उपदिष्टार्थः पुण्यं वासाय स्वनिलयमुपसम्पेदे ॥ 25 ॥
आश्रममृषिविरहितं प्रभुः क्षणमपिन जहौ स राघवः ।
राघवं हि सततमनुगता स्तापसाश्चार्षचरित धृतगुणाः ॥ 26 ॥
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये अयोध्याकाण्डे षोडशाधिकशततमस्सर्गः ॥
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe ayodhyākāṇḍam |
atha ṣoḍaśādhikaśatatamassargaḥ |
pratiprayāte bharate vasanrāmastapovane |
lakṣayāmāsa sodvegamathautsukyaṃ tapasvinām || 1 ||
ye tatra citrakūṭasya purastāttāpasāśrame |
rāmamāśritya niratāstānalakṣayadutsukān || 2 ||
nayanairbrukuṭībhiśca rāmaṃ nirdiśya śaṅkitāḥ |
anyonyamupajalpanta śśanaiścakrurmithaḥ kathāḥ || 3 ||
teṣāmautsukyamālakṣya rāmastvātmani śaṅkitaḥ |
kṛtāñjaliruvācedamṛṣiṃ kulapatiṃ tataḥ || 4 ||
na kaccidbhagavankiñcitpūrvavṛttamidaṃ mayi |
dṛśyate vikṛtaṃ yena vikriyante tapasvinaḥ || 5 ||
pramādāccaritaṃ kaccitkiñcinnāvarajasya me |
lakṣmaṇasyarṣibhidṛṣṭaṃ nānurūpamivātmanaḥ || 6 ||
kaccicchuśrūṣamāṇā va śśuśrūṣaṇaparā mayi |
pramadā'bhyucitāṃ vṛttiṃ sītā yuktaṃ na vartate || 7 ||
atharṣirjarayā vṛddhastapasā ca jarāṃ gataḥ |
vepamāna ivovāca rāmaṃ bhūtadayāparam || 8 ||
kutaḥ kalyāṇasattvāyāḥ kalyāṇābhiratestathā |
calanaṃ tāta vaidehyāstapasviṣu viśeṣataḥ || 9 ||
tvannimittamidaṃ tāvattāpasānprativartate |
rakṣobhyastena saṃvignāḥ kathayanti mithaḥ kathāḥ || 10 ||
rāvaṇāvarajaḥ kaścit kharo nāmeha rākṣasaḥ |
utpāṭya tāpasānsarvāñjanasthānaniketanān || 11 ||
dhṛṣṭaśca jitakāśī ca nṛśaṃsaḥ puruṣādakaḥ |
avaliptaśca pāpaśca tvāṃ ca tāta na mṛṣyate || 12 ||
tvaṃ yadāprabhṛti hyasminnāśrame tāta vartase |
tadāprabhṛti rakṣāṃsi viprakurvanti tāpasān || 13 ||
darśayanti hi bībhatsaiḥ krūrairbhīṣaṇakairapi |
nānārūpairvirūpaiśca rūpairvikṛtadarśanaiḥ || 14 ||
apraśastaiśucibhissamprayojya ca tāpasān |
pratidhnantyaparānkṣipramanāryāḥ purataḥ sthitāḥ || 15 ||
teṣu teṣvāśramasthāneṣvabuddhamavalīya ca |
ramante tāpasāṃ statra nāśayanto'lpacetasaḥ || 16 ||
apakṣipanti srugbhāṇḍānagnīsniñcanti vāriṇā |
kalaśāṃśca pramadhnanti havane samupasthite || 17 ||
tairdurātmabhirāmṛṣṭānāśramānprajihāsavaḥ |
gamanāyānyadeśasya codayantyṛṣayo'dya mām || 18 ||
tatpurā rāma śārīrāmupahiṃsāṃ tapasviṣu |
darśayanti hi duṣṭāste tyakṣyāma imamāśramam || 19 ||
bahumūlaphalaṃ citramavidūrādito vanam |
purāṇāśramamevāhaṃ śrayiṣye sagaṇaḥ punaḥ || 20 ||
kharastvayyapi cāyuktaṃ purā tāta pravartate |
sahāsmābhirito gaccha yadi buddhiḥ pravartate || 21 ||
sakalatrasya sandeho nityaṃ yattasya rāghava |
samarthasyāpi hi sato vāso duḥkhamihādya te || 22 ||
ityuktavantaṃ staṃrāma rājaputrastapasvinam |
na śaśākottarairvākyairavaroddhuṃ samutsukam || 23 ||
abhinandya samāpṛcchya samādhāya ca rāghavam |
sa jagāmāśramaṃ tyaktvā kulaiḥ kulapatissaha || 24 ||
rāmaḥ saṃsādya ṛṣigaṇamanugamanāddeśāttasmātkulapatimabhivādya ṛṣim |
samyakprītaistairanumata upadiṣṭārthaḥ puṇyaṃ vāsāya svanilayamupasampede || 25 ||
āśramamṛṣivirahitaṃ prabhuḥ kṣaṇamapina jahau sa rāghavaḥ |
rāghavaṃ hi satatamanugatā stāpasāścārṣacarita dhṛtaguṇāḥ || 26 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye ayodhyākāṇḍe ṣoḍaśādhikaśatatamassargaḥ ||
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Tamil script.
Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.