ஶ்ரீமத்வால்மீகீய ராமாயணே அயோத்யாகாண்டம் ।
அத சதுஃஸப்ததிதமஸ்ஸர்கஃ ।
தாம் ததா கர்ஹயித்வா து மாதரம் பரதஸ்ததா ।
ரோஷேண மஹதாऽவிஷ்டஃ புநரேவாப்ரவீத்வசஃ ॥ 1 ॥
ராஜ்யாத்ப்ரம்ஶஸ்வ கைகேயி ந்ரு'ஶம்ஸே துஷ்டசாரிணி ।
பரித்யக்தா ச தர்மேண மா ம்ரு'தம் ருததீ பவ ॥ 2 ॥
கிந்நு தேऽதூஷயத்ராஜா ராமோ வா ப்ரு'ஶதார்மிகஃ ।
யயோர்ம்ரு'த்யுர்விவாஸஶ்ச த்வத்க்ரு'தே துல்யமாகதௌ ॥ 3 ॥
ப்ரூணஹத்யாமஸி ப்ராப்தா குலஸ்யாஸ்ய விநாஶநாத் ।
கைகேயி நரகம் கச்ச மா ச பர்து ஸ்ஸலோகதாம் ॥ 4 ॥
யத்த்வயா ஹீத்ரு'ஶம் பாபம் க்ரு'தம் கோரேண கர்மணா ।
ஸர்வலோகப்ரியம் ஹித்வா மமாப்யாபாதிதம் பயம் ॥ 5 ॥
த்வத்க்ரு'தே மே பிதா வ்ரு'த்தோ ராமஶ்சாரண்யமாஶ்ரிதஃ ।
அயஶோ ஜீவலோகே ச த்வயாऽஹம் ப்ரதிபாதிதஃ ॥ 6 ॥
மாத்ரு'ரூபே மமாமித்ரே ந்ரு'ஶம்ஸே ராஜ்யகாமுகே ।
ந தேऽஹ மபிபாஷ்யோऽஸ்மி துர்வ்ரு'த்தே பதிகாதிநி ॥ 7 ॥
கௌஸல்யா ச ஸுமித்ரா ச யாஶ்சாந்யா மம மாதரஃ ।
துஃகேந மஹதாऽவிஷ்டாஸ்த்வாம் ப்ராப்ய குலதூஷிணீம் ॥ 8 ॥
ந த்வமஶ்வபதேஃ கந்யா தர்மராஜஸ்ய தீமதஃ ।
ராக்ஷஸீ தத்ர ஜாதாऽஸி குலப்ரத்வம்ஸிநீ பிதுஃ ॥ 9 ॥
யத்த்வயா தார்மிகோ ராமோ நித்யம் ஸத்யபராயணஃ ।
வநம் ப்ரஸ்தாபிதோ துஃகாத்பிதா ச த்ரிதிவம் கதஃ ॥ 10 ॥
யத்ப்ரதாநாऽஸி தத்பாபம் மயி பித்ரா விநாக்ரு'தே ।
ப்ராத்ரு'ப்யாம் ச பரித்யக்தே ஸர்வலோகஸ்ய சாப்ரியே ॥ 11 ॥
கௌஸல்யாம் தர்மஸம்யுக்தாம் வியுக்தாம் பாபநிஶ்சயே ।
க்ரு'த்வா கம் ப்ராப்ஸ்யஸே த்வத்ய லோகம் நிரயகாமிநி ॥ 12 ॥
கிம் நாவபுத்யஸே க்ரூரே நியதம் பந்துஸம்ஶ்ரயம் ।
ஜ்யேஷ்டம் பித்ரு'ஸமம் ராமம் கௌஸல்யாயாऽத்மஸம்பவம் ॥ 13 ॥
அஙகப்ரத்யஙகஜஃ புத்ரோ ஹ்ரு'தயாச்சாபி ஜாயதே ।
தஸ்மாத்ப்ரியதமோ மாதுஃ ப்ரியா ஏவ து பாந்தவாஃ ॥ 14 ॥
அந்யதா கில தர்மஜ்ஞா ஸுரபி ஸ்ஸுரஸம்மதா ।
வஹமாநௌ ததர்ஶோர்வ்யாம் புத்ரௌ விகதசேதஸௌ ॥ 15 ॥
தாவர்ததிவஸே ஶ்ராந்தௌ த்ரு'ஷ்ட்வா புத்ரௌ மஹீதலே ।
ருரோத புத்ரஶோகேந பாஷ்பபர்யாகுலேக்ஷணா ॥ 16 ॥
அதஸ்தாத்வ்ரஜதஸ்தஸ்யாஃ ஸுரராஜ்ஞோ மஹாத்மநஃ ।
பிந்தவஃ பதிதா காத்ரே ஸூக்ஷ்மா ஸ்ஸுரபிகந்திநஃ ॥ 17 ॥
இந்த்ரோऽப்யஶ்ருநிபாதம் தம் ஸ்வகாத்ரே புண்யகந்திநம் ।
ஸுரபிம் மந்யதே த்ரு'ஷ்ட்வா பூயஸீம் தாம் ஸுரேஶ்வரஃ ॥ 18 ॥
நிரீக்ஷமாண ஶ்ஶக்ரஸ்தாம் ததர்ஶ ஸுரபிம் ஸ்திதாம் ।
ஆகாஶே விஷ்டிதாம் தீநாம் ருதந்தீம் ப்ரு'ஶதுஃகிதாம் ॥ 19 ॥
தாம் த்ரு'ஷ்ட்வா ஶோகஸந்தப்தாம் வஜ்ரபாணிர்யஶஸ்விநீம் ।
இந்த்ரஃ ப்ராஞ்ஜலிருத்விக்ந ஸ்ஸுரராஜோऽப்ரவீத்வசஃ ॥ 20 ॥
பயம் கச்சிந்ந சாஸ்மாஸு குதஶ்சித்வித்யதே மஹத் ।
குதோநிமத்தஶ்ஶோகஸ்தே ப்ரூஹி ஸர்வஹிதைஷிணி ॥ 21 ॥
ஏவமுக்தா து ஸுரபி ஸ்ஸுரராஜேந தீமதா ।
ப்ரத்யுவாச ததோ தீரா வாக்யம் வாக்யவிஶாரதா ॥ 22 ॥
ஶாந்தம் பாபம் ந வஃ கிஞ்சித்குதஶ்சிதமராதிபஃ ।
அஹம் மக்நௌ து ஶோசாமி ஸ்வபுத்ரௌ விஷமே ஸ்திதௌ ॥ 23 ॥
ஏதௌ த்ரு'ஷ்ட்வா க்ரு'ஶௌ தீநௌ ஸூர்யரஶ்மிப்ரதாபிதௌ ।
பாத்யமாநௌ பலீவர்தௌ கர்ஷகேண ஸுராதிப ॥ 24 ॥
மமகாயாத்ப்ரஸூதௌ ஹி துஃகிதௌ பாரபீடிதௌ ।
யௌ த்ரு'ஷ்ட்வா பரிதப்யேऽஹம் நாஸ்தி புத்ரஸமஃ ப்ரியஃ ॥ 25 ॥
யஸ்யாஃ புத்ரஸஹஸ்ரைஸ்து க்ரு'த்ஸ்நம் வ்யாப்தமிதம் ஜகத் ।
தாம் த்ரு'ஷ்ட்வா ருததீம் ஶக்ரோ ந ஸுதாந்மந்யதே பரம் ॥ 26 ॥
ஸதாऽப்ரதிமவ்ரு'த்தாயாஃ லோகதாரணகாம்யயா ।
ஶ்ரீமத்யா குணநித்யாயா ஸ்ஸ்வபாவபரிசேஷ்டயா ॥ 27 ॥
யஸ்யாஃ புத்ரஸஹஸ்ராணி ஸாऽபி ஶோசதி காமதுக் ।
கிம் புநர்யா விநா ராமம் கௌஸல்யா வர்தயிஷ்யதி ॥ 28 ॥
ஏகபுத்ரா ச ஸாத்வீ ச விவத்ஸேயம் த்வயா க்ரு'தா ।
தஸ்மாத்த்வம் ஸததம் துஃகம் ப்ரேத்ய சேஹ ச லப்ஸ்யஸே ॥ 29 ॥
அஹம் ஹ்யபசிதிம் ப்ராதுஃ பிதுஶ்ச ஸகலாமிமாம் ।
வர்தநம் யஶஸஶ்சாபி கரிஷ்யாமி ந ஸம்ஶயஃ ॥ 30 ॥
அநாயயித்வா தநயம் கௌஸல்யாயா மஹாபலம் ।
ஸ்வயமேவ ப்ரவேக்ஷ்யாமி வநம் முநிநிஷேவிதம் ॥ 31 ॥
ந ஹ்யஹம் பாபஸங்கல்பே பாபே பாபம் த்வயா க்ரு'தம் ।
ஶக்தோ தாரயிதும் பௌரைரஶ்ருகண்டை ர்நிரீக்ஷிதஃ ॥ 32 ॥
ஸா த்வமக்நிம் ப்ரவிஶ வா ஸ்வயம் வா தண்டகாந்விஶ ।
ரஜ்ஜும் பதாந வா கண்டே ந ஹி தேऽந்யத்பராயணம் ॥ 33 ॥
அஹமப்யவநீம் ப்ராப்தே ராமே ஸத்யபராக்ரமே ।
க்ரு'தக்ரு'த்யோ பவிஷ்யாமி விப்ரவாஸிதகல்மஷஃ ॥ 34 ॥
இதி நாக இவாரண்யே தோமராங்குஶசோதிதஃ ।
பபாத புவி ஸங்க்ரு'த்தோ நிஶ்ஶ்வஸந்நிவ பந்நகஃ ॥ 35 ॥
ஸம்ரக்தநேத்ர ஶ்ஶிதிலாம்பரஸ்ததா விதூதஸர்வாபரணஃ பரந்தபஃ ।
பபூவ பூமௌ பதிதோ ந்ரு'பாத்மஜஶ்ஶசீபதேஃ கேதுரிவோத்ஸவக்ஷயே ॥ 36 ॥
இத்யார்ஷே ஶ்ரீமத்ராமாயணே வால்மீகீய ஆதிகாவ்யே அயோத்யாகாண்டே சதுஃஸப்ததிதமஸ்ஸர்கஃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe ayodhyākāṇḍam |
atha catuḥsaptatitamassargaḥ |
tāṃ tathā garhayitvā tu mātaraṃ bharatastadā |
roṣeṇa mahatā'viṣṭaḥ punarevābravīdvacaḥ || 1 ||
rājyādbhraṃśasva kaikeyi nṛśaṃse duṣṭacāriṇi |
parityaktā ca dharmeṇa mā mṛtaṃ rudatī bhava || 2 ||
kinnu te'dūṣayadrājā rāmo vā bhṛśadhārmikaḥ |
yayormṛtyurvivāsaśca tvatkṛte tulyamāgatau || 3 ||
bhrūṇahatyāmasi prāptā kulasyāsya vināśanāt |
kaikeyi narakaṃ gaccha mā ca bhartu ssalokatām || 4 ||
yattvayā hīdṛśaṃ pāpaṃ kṛtaṃ ghoreṇa karmaṇā |
sarvalokapriyaṃ hitvā mamāpyāpāditaṃ bhayam || 5 ||
tvatkṛte me pitā vṛtto rāmaścāraṇyamāśritaḥ |
ayaśo jīvaloke ca tvayā'haṃ pratipāditaḥ || 6 ||
mātṛrūpe mamāmitre nṛśaṃse rājyakāmuke |
na te'ha mabhibhāṣyo'smi durvṛtte patighātini || 7 ||
kausalyā ca sumitrā ca yāścānyā mama mātaraḥ |
duḥkhena mahatā'viṣṭāstvāṃ prāpya kuladūṣiṇīm || 8 ||
na tvamaśvapateḥ kanyā dharmarājasya dhīmataḥ |
rākṣasī tatra jātā'si kulapradhvaṃsinī pituḥ || 9 ||
yattvayā dhārmiko rāmo nityaṃ satyaparāyaṇaḥ |
vanaṃ prasthāpito duḥkhātpitā ca tridivaṃ gataḥ || 10 ||
yatpradhānā'si tatpāpaṃ mayi pitrā vinākṛte |
bhrātṛbhyāṃ ca parityakte sarvalokasya cāpriye || 11 ||
kausalyāṃ dharmasaṃyuktāṃ viyuktāṃ pāpaniścaye |
kṛtvā kaṃ prāpsyase tvadya lokaṃ nirayagāmini || 12 ||
kiṃ nāvabudhyase krūre niyataṃ bandhusaṃśrayam |
jyeṣṭhaṃ pitṛsamaṃ rāmaṃ kausalyāyā'tmasambhavam || 13 ||
aṅagapratyaṅagajaḥ putro hṛdayāccāpi jāyate |
tasmātpriyatamo mātuḥ priyā eva tu bāndhavāḥ || 14 ||
anyadā kila dharmajñā surabhi ssurasammatā |
vahamānau dadarśorvyāṃ putrau vigatacetasau || 15 ||
tāvardhadivase śrāntau dṛṣṭvā putrau mahītale |
ruroda putraśokena bāṣpaparyākulekṣaṇā || 16 ||
adhastādvrajatastasyāḥ surarājño mahātmanaḥ |
bindavaḥ patitā gātre sūkṣmā ssurabhigandhinaḥ || 17 ||
indro'pyaśrunipātaṃ taṃ svagātre puṇyagandhinam |
surabhiṃ manyate dṛṣṭvā bhūyasīṃ tāṃ sureśvaraḥ || 18 ||
nirīkṣamāṇa śśakrastāṃ dadarśa surabhiṃ sthitām |
ākāśe viṣṭhitāṃ dīnāṃ rudantīṃ bhṛśaduḥkhitām || 19 ||
tāṃ dṛṣṭvā śokasantaptāṃ vajrapāṇiryaśasvinīm |
indraḥ prāñjalirudvigna ssurarājo'bravīdvacaḥ || 20 ||
bhayaṃ kacchinna cāsmāsu kutaścidvidyate mahat |
kutonimattaśśokaste brūhi sarvahitaiṣiṇi || 21 ||
evamuktā tu surabhi ssurarājena dhīmatā |
pratyuvāca tato dhīrā vākyaṃ vākyaviśāradā || 22 ||
śāntaṃ pāpaṃ na vaḥ kiñcitkutaścidamarādhipaḥ |
ahaṃ magnau tu śocāmi svaputrau viṣame sthitau || 23 ||
etau dṛṣṭvā kṛśau dīnau sūryaraśmipratāpitau |
bādhyamānau balīvardhau karṣakeṇa surādhipa || 24 ||
mamakāyātprasūtau hi duḥkhitau bhārapīḍitau |
yau dṛṣṭvā paritapye'haṃ nāsti putrasamaḥ priyaḥ || 25 ||
yasyāḥ putrasahasraistu kṛtsnaṃ vyāptamidaṃ jagat |
tāṃ dṛṣṭvā rudatīṃ śakro na sutānmanyate param || 26 ||
sadā'pratimavṛttāyāḥ lokadhāraṇakāmyayā |
śrīmatyā guṇanityāyā ssvabhāvapariceṣṭayā || 27 ||
yasyāḥ putrasahasrāṇi sā'pi śocati kāmadhuk |
kiṃ punaryā vinā rāmaṃ kausalyā vartayiṣyati || 28 ||
ekaputrā ca sādhvī ca vivatseyaṃ tvayā kṛtā |
tasmāttvaṃ satataṃ duḥkhaṃ pretya ceha ca lapsyase || 29 ||
ahaṃ hyapacitiṃ bhrātuḥ pituśca sakalāmimām |
vardhanaṃ yaśasaścāpi kariṣyāmi na saṃśayaḥ || 30 ||
anāyayitvā tanayaṃ kausalyāyā mahābalam |
svayameva pravekṣyāmi vanaṃ muniniṣevitam || 31 ||
na hyahaṃ pāpasaṅkalpe pāpe pāpaṃ tvayā kṛtam |
śakto dhārayituṃ paurairaśrukaṇṭhai rnirīkṣitaḥ || 32 ||
sā tvamagniṃ praviśa vā svayaṃ vā daṇḍakānviśa |
rajjuṃ badhāna vā kaṇṭhe na hi te'nyatparāyaṇam || 33 ||
ahamapyavanīṃ prāpte rāme satyaparākrame |
kṛtakṛtyo bhaviṣyāmi vipravāsitakalmaṣaḥ || 34 ||
iti nāga ivāraṇye tomarāṅkuśacoditaḥ |
papāta bhuvi saṅkṛddho niśśvasanniva pannagaḥ || 35 ||
saṃraktanetra śśithilāmbharastadā vidhūtasarvābharaṇaḥ parantapaḥ |
babhūva bhūmau patito nṛpātmajaśśacīpateḥ keturivotsavakṣaye || 36 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye ayodhyākāṇḍe catuḥsaptatitamassargaḥ ||
Sanskrit — Devanagari (original)
श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे अयोध्याकाण्डम् ।
अथ चतुःसप्ततितमस्सर्गः ।
तां तथा गर्हयित्वा तु मातरं भरतस्तदा ।
रोषेण महताऽविष्टः पुनरेवाब्रवीद्वचः ॥ 1 ॥
राज्याद्भ्रंशस्व कैकेयि नृशंसे दुष्टचारिणि ।
परित्यक्ता च धर्मेण मा मृतं रुदती भव ॥ 2 ॥
किन्नु तेऽदूषयद्राजा रामो वा भृशधार्मिकः ।
ययोर्मृत्युर्विवासश्च त्वत्कृते तुल्यमागतौ ॥ 3 ॥
भ्रूणहत्यामसि प्राप्ता कुलस्यास्य विनाशनात् ।
कैकेयि नरकं गच्छ मा च भर्तु स्सलोकताम् ॥ 4 ॥
यत्त्वया हीदृशं पापं कृतं घोरेण कर्मणा ।
सर्वलोकप्रियं हित्वा ममाप्यापादितं भयम् ॥ 5 ॥
त्वत्कृते मे पिता वृत्तो रामश्चारण्यमाश्रितः ।
अयशो जीवलोके च त्वयाऽहं प्रतिपादितः ॥ 6 ॥
मातृरूपे ममामित्रे नृशंसे राज्यकामुके ।
न तेऽह मभिभाष्योऽस्मि दुर्वृत्ते पतिघातिनि ॥ 7 ॥
कौसल्या च सुमित्रा च याश्चान्या मम मातरः ।
दुःखेन महताऽविष्टास्त्वां प्राप्य कुलदूषिणीम् ॥ 8 ॥
न त्वमश्वपतेः कन्या धर्मराजस्य धीमतः ।
राक्षसी तत्र जाताऽसि कुलप्रध्वंसिनी पितुः ॥ 9 ॥
यत्त्वया धार्मिको रामो नित्यं सत्यपरायणः ।
वनं प्रस्थापितो दुःखात्पिता च त्रिदिवं गतः ॥ 10 ॥
यत्प्रधानाऽसि तत्पापं मयि पित्रा विनाकृते ।
भ्रातृभ्यां च परित्यक्ते सर्वलोकस्य चाप्रिये ॥ 11 ॥
कौसल्यां धर्मसंयुक्तां वियुक्तां पापनिश्चये ।
कृत्वा कं प्राप्स्यसे त्वद्य लोकं निरयगामिनि ॥ 12 ॥
किं नावबुध्यसे क्रूरे नियतं बन्धुसंश्रयम् ।
ज्येष्ठं पितृसमं रामं कौसल्यायाऽत्मसम्भवम् ॥ 13 ॥
अङगप्रत्यङगजः पुत्रो हृदयाच्चापि जायते ।
तस्मात्प्रियतमो मातुः प्रिया एव तु बान्धवाः ॥ 14 ॥
अन्यदा किल धर्मज्ञा सुरभि स्सुरसम्मता ।
वहमानौ ददर्शोर्व्यां पुत्रौ विगतचेतसौ ॥ 15 ॥
तावर्धदिवसे श्रान्तौ दृष्ट्वा पुत्रौ महीतले ।
रुरोद पुत्रशोकेन बाष्पपर्याकुलेक्षणा ॥ 16 ॥
अधस्ताद्व्रजतस्तस्याः सुरराज्ञो महात्मनः ।
बिन्दवः पतिता गात्रे सूक्ष्मा स्सुरभिगन्धिनः ॥ 17 ॥
इन्द्रोऽप्यश्रुनिपातं तं स्वगात्रे पुण्यगन्धिनम् ।
सुरभिं मन्यते दृष्ट्वा भूयसीं तां सुरेश्वरः ॥ 18 ॥
निरीक्षमाण श्शक्रस्तां ददर्श सुरभिं स्थिताम् ।
आकाशे विष्ठितां दीनां रुदन्तीं भृशदुःखिताम् ॥ 19 ॥
तां दृष्ट्वा शोकसन्तप्तां वज्रपाणिर्यशस्विनीम् ।
इन्द्रः प्राञ्जलिरुद्विग्न स्सुरराजोऽब्रवीद्वचः ॥ 20 ॥
भयं कच्छिन्न चास्मासु कुतश्चिद्विद्यते महत् ।
कुतोनिमत्तश्शोकस्ते ब्रूहि सर्वहितैषिणि ॥ 21 ॥
एवमुक्ता तु सुरभि स्सुरराजेन धीमता ।
प्रत्युवाच ततो धीरा वाक्यं वाक्यविशारदा ॥ 22 ॥
शान्तं पापं न वः किञ्चित्कुतश्चिदमराधिपः ।
अहं मग्नौ तु शोचामि स्वपुत्रौ विषमे स्थितौ ॥ 23 ॥
एतौ दृष्ट्वा कृशौ दीनौ सूर्यरश्मिप्रतापितौ ।
बाध्यमानौ बलीवर्धौ कर्षकेण सुराधिप ॥ 24 ॥
ममकायात्प्रसूतौ हि दुःखितौ भारपीडितौ ।
यौ दृष्ट्वा परितप्येऽहं नास्ति पुत्रसमः प्रियः ॥ 25 ॥
यस्याः पुत्रसहस्रैस्तु कृत्स्नं व्याप्तमिदं जगत् ।
तां दृष्ट्वा रुदतीं शक्रो न सुतान्मन्यते परम् ॥ 26 ॥
सदाऽप्रतिमवृत्तायाः लोकधारणकाम्यया ।
श्रीमत्या गुणनित्याया स्स्वभावपरिचेष्टया ॥ 27 ॥
यस्याः पुत्रसहस्राणि साऽपि शोचति कामधुक् ।
किं पुनर्या विना रामं कौसल्या वर्तयिष्यति ॥ 28 ॥
एकपुत्रा च साध्वी च विवत्सेयं त्वया कृता ।
तस्मात्त्वं सततं दुःखं प्रेत्य चेह च लप्स्यसे ॥ 29 ॥
अहं ह्यपचितिं भ्रातुः पितुश्च सकलामिमाम् ।
वर्धनं यशसश्चापि करिष्यामि न संशयः ॥ 30 ॥
अनाययित्वा तनयं कौसल्याया महाबलम् ।
स्वयमेव प्रवेक्ष्यामि वनं मुनिनिषेवितम् ॥ 31 ॥
न ह्यहं पापसङ्कल्पे पापे पापं त्वया कृतम् ।
शक्तो धारयितुं पौरैरश्रुकण्ठै र्निरीक्षितः ॥ 32 ॥
सा त्वमग्निं प्रविश वा स्वयं वा दण्डकान्विश ।
रज्जुं बधान वा कण्ठे न हि तेऽन्यत्परायणम् ॥ 33 ॥
अहमप्यवनीं प्राप्ते रामे सत्यपराक्रमे ।
कृतकृत्यो भविष्यामि विप्रवासितकल्मषः ॥ 34 ॥
इति नाग इवारण्ये तोमराङ्कुशचोदितः ।
पपात भुवि सङ्कृद्धो निश्श्वसन्निव पन्नगः ॥ 35 ॥
संरक्तनेत्र श्शिथिलाम्भरस्तदा विधूतसर्वाभरणः परन्तपः ।
बभूव भूमौ पतितो नृपात्मजश्शचीपतेः केतुरिवोत्सवक्षये ॥ 36 ॥
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये अयोध्याकाण्डे चतुःसप्ततितमस्सर्गः ॥
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe ayodhyākāṇḍam |
atha catuḥsaptatitamassargaḥ |
tāṃ tathā garhayitvā tu mātaraṃ bharatastadā |
roṣeṇa mahatā'viṣṭaḥ punarevābravīdvacaḥ || 1 ||
rājyādbhraṃśasva kaikeyi nṛśaṃse duṣṭacāriṇi |
parityaktā ca dharmeṇa mā mṛtaṃ rudatī bhava || 2 ||
kinnu te'dūṣayadrājā rāmo vā bhṛśadhārmikaḥ |
yayormṛtyurvivāsaśca tvatkṛte tulyamāgatau || 3 ||
bhrūṇahatyāmasi prāptā kulasyāsya vināśanāt |
kaikeyi narakaṃ gaccha mā ca bhartu ssalokatām || 4 ||
yattvayā hīdṛśaṃ pāpaṃ kṛtaṃ ghoreṇa karmaṇā |
sarvalokapriyaṃ hitvā mamāpyāpāditaṃ bhayam || 5 ||
tvatkṛte me pitā vṛtto rāmaścāraṇyamāśritaḥ |
ayaśo jīvaloke ca tvayā'haṃ pratipāditaḥ || 6 ||
mātṛrūpe mamāmitre nṛśaṃse rājyakāmuke |
na te'ha mabhibhāṣyo'smi durvṛtte patighātini || 7 ||
kausalyā ca sumitrā ca yāścānyā mama mātaraḥ |
duḥkhena mahatā'viṣṭāstvāṃ prāpya kuladūṣiṇīm || 8 ||
na tvamaśvapateḥ kanyā dharmarājasya dhīmataḥ |
rākṣasī tatra jātā'si kulapradhvaṃsinī pituḥ || 9 ||
yattvayā dhārmiko rāmo nityaṃ satyaparāyaṇaḥ |
vanaṃ prasthāpito duḥkhātpitā ca tridivaṃ gataḥ || 10 ||
yatpradhānā'si tatpāpaṃ mayi pitrā vinākṛte |
bhrātṛbhyāṃ ca parityakte sarvalokasya cāpriye || 11 ||
kausalyāṃ dharmasaṃyuktāṃ viyuktāṃ pāpaniścaye |
kṛtvā kaṃ prāpsyase tvadya lokaṃ nirayagāmini || 12 ||
kiṃ nāvabudhyase krūre niyataṃ bandhusaṃśrayam |
jyeṣṭhaṃ pitṛsamaṃ rāmaṃ kausalyāyā'tmasambhavam || 13 ||
aṅagapratyaṅagajaḥ putro hṛdayāccāpi jāyate |
tasmātpriyatamo mātuḥ priyā eva tu bāndhavāḥ || 14 ||
anyadā kila dharmajñā surabhi ssurasammatā |
vahamānau dadarśorvyāṃ putrau vigatacetasau || 15 ||
tāvardhadivase śrāntau dṛṣṭvā putrau mahītale |
ruroda putraśokena bāṣpaparyākulekṣaṇā || 16 ||
adhastādvrajatastasyāḥ surarājño mahātmanaḥ |
bindavaḥ patitā gātre sūkṣmā ssurabhigandhinaḥ || 17 ||
indro'pyaśrunipātaṃ taṃ svagātre puṇyagandhinam |
surabhiṃ manyate dṛṣṭvā bhūyasīṃ tāṃ sureśvaraḥ || 18 ||
nirīkṣamāṇa śśakrastāṃ dadarśa surabhiṃ sthitām |
ākāśe viṣṭhitāṃ dīnāṃ rudantīṃ bhṛśaduḥkhitām || 19 ||
tāṃ dṛṣṭvā śokasantaptāṃ vajrapāṇiryaśasvinīm |
indraḥ prāñjalirudvigna ssurarājo'bravīdvacaḥ || 20 ||
bhayaṃ kacchinna cāsmāsu kutaścidvidyate mahat |
kutonimattaśśokaste brūhi sarvahitaiṣiṇi || 21 ||
evamuktā tu surabhi ssurarājena dhīmatā |
pratyuvāca tato dhīrā vākyaṃ vākyaviśāradā || 22 ||
śāntaṃ pāpaṃ na vaḥ kiñcitkutaścidamarādhipaḥ |
ahaṃ magnau tu śocāmi svaputrau viṣame sthitau || 23 ||
etau dṛṣṭvā kṛśau dīnau sūryaraśmipratāpitau |
bādhyamānau balīvardhau karṣakeṇa surādhipa || 24 ||
mamakāyātprasūtau hi duḥkhitau bhārapīḍitau |
yau dṛṣṭvā paritapye'haṃ nāsti putrasamaḥ priyaḥ || 25 ||
yasyāḥ putrasahasraistu kṛtsnaṃ vyāptamidaṃ jagat |
tāṃ dṛṣṭvā rudatīṃ śakro na sutānmanyate param || 26 ||
sadā'pratimavṛttāyāḥ lokadhāraṇakāmyayā |
śrīmatyā guṇanityāyā ssvabhāvapariceṣṭayā || 27 ||
yasyāḥ putrasahasrāṇi sā'pi śocati kāmadhuk |
kiṃ punaryā vinā rāmaṃ kausalyā vartayiṣyati || 28 ||
ekaputrā ca sādhvī ca vivatseyaṃ tvayā kṛtā |
tasmāttvaṃ satataṃ duḥkhaṃ pretya ceha ca lapsyase || 29 ||
ahaṃ hyapacitiṃ bhrātuḥ pituśca sakalāmimām |
vardhanaṃ yaśasaścāpi kariṣyāmi na saṃśayaḥ || 30 ||
anāyayitvā tanayaṃ kausalyāyā mahābalam |
svayameva pravekṣyāmi vanaṃ muniniṣevitam || 31 ||
na hyahaṃ pāpasaṅkalpe pāpe pāpaṃ tvayā kṛtam |
śakto dhārayituṃ paurairaśrukaṇṭhai rnirīkṣitaḥ || 32 ||
sā tvamagniṃ praviśa vā svayaṃ vā daṇḍakānviśa |
rajjuṃ badhāna vā kaṇṭhe na hi te'nyatparāyaṇam || 33 ||
ahamapyavanīṃ prāpte rāme satyaparākrame |
kṛtakṛtyo bhaviṣyāmi vipravāsitakalmaṣaḥ || 34 ||
iti nāga ivāraṇye tomarāṅkuśacoditaḥ |
papāta bhuvi saṅkṛddho niśśvasanniva pannagaḥ || 35 ||
saṃraktanetra śśithilāmbharastadā vidhūtasarvābharaṇaḥ parantapaḥ |
babhūva bhūmau patito nṛpātmajaśśacīpateḥ keturivotsavakṣaye || 36 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye ayodhyākāṇḍe catuḥsaptatitamassargaḥ ||
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Tamil script.
Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.