ශ්රීමද්වාල්මීකීය රාමායණේ අයෝධ්යාකාණ්ඩම් .
අථ පඤ්චදශාධිකශතතමස්සර්ගඃ .
තතෝ නික්ෂිප්ය මාතෘ ස්ස අයෝධ්යායාං දෘඪ ව්රතඃ .
භරත ශ්ශෝකසන්තප්තෝ ගුරූනිදමථාබ්රවීත් .. 1 ..
නන්දිග්රාමං ගමිෂ්යාමි සර්වානාමන්ත්රයේ(අ)ද්ය වඃ .
තත්ර දුඃඛමිදං සර්වං සහිෂ්යේ රාඝවං විනා .. 2 ..
ගතශ්ච වා දිවං රාජා වනස්ථශ්ච ගුරුර්මම .
රාමං ප්රතීක්ෂේ රාජ්යාය ස හි රාජා මහායශාඃ .. 3 ..
ඒතච්ඡ්රුත්වා ශුභං වාක්යං භරතස්ය මහාත්මනඃ .
අබ්රුවන්මන්ත්රිණස්සර්වේ වසිෂ්ඨශ්ච පුරෝහිතඃ .. 4 ..
සුභෘශං ශ්ලාඝනීයං ච යදුක්තං භරත ත්වයා .
වචනං භ්රාතෘවාත්සල්යාදනුරූපං තවෛව තත් .. 5 ..
නිත්යං තේ බන්ධුලුබ්ධස්ය තිෂ්ඨතෝ භ්රාතෘසෞහෘදේ .
ආර්යමාර්ගං ප්රපන්නස්ය නානුමන්යේත කඃ පුමාන් .. 6 ..
මන්ත්රිණාං වචනං ශ්රුත්වා යථාභිලෂිතං ප්රියම් .
අබ්රවීත්සාරථිං වාක්යං රථෝ මේ යුජ්යතාමිති .. 7 ..
ප්රහෘෂ්ටවදන ස්සර්වා මාතෘ ස්සමභිවාද්ය සඃ .
ආරුරෝහ රථං ශ්රීමාන් ශත්රුඝ්නේන සමන්විතඃ .. 8 ..
ආරුහ්ය ච රථං ශීඝ්රං ශත්රුඝ්නභරතාවුභෞ .
යයතුඃ පරමප්රීතෞ වෘතෞ මන්ත්රිපුරෝහිතෛඃ .. 9 ..
අග්රතෝ ගුරවඃ සර්වේ වසිෂ්ඨප්රමුඛා ද්විජාඃ .
ප්රයයුඃ ප්රාඞ්ග්මුඛා ස්සර්වේ නන්දිග්රාමෝ යතෝ(අ)භවත් .. 10 ..
බලං ච තදනාහූතං ගජාශ්වරථසඞ්කුලම් .
ප්රයයෞ භරතේ යාතේ සර්වේ ච පුරවාසිනඃ .. 11 ..
රථස්ථඃ ස තු ධර්මාත්මා භරතෝ භ්රාතෘවත්සලඃ .
නන්දිග්රාමං යයෞ තූර්ණං ශිරස්යාදාය පාදුකේ .. 12 ..
තතස්තු භරතඃ ක්ෂිප්රං නන්දිග්රාමං ප්රවිශ්ය සඃ .
අවතීර්ය රථාත්තූර්ණං ගුරූනිදමුවාච හ .. 13 ..
ඒතද්රාජ්යං මම භ්රාත්රා දත්තං සන්නයාසවත්ස්වයම් .
යෝගක්ෂේමවහේ චේමේ පාදුකේ හේමභූෂිතේ .. 14 ..
භරත ශ්ශිරසා කෘත්වා සන්න්යාසං පාදුකේ තතඃ .
අබ්රවීද්ධුඃඛසන්තප්ත ස්සර්වං ප්රකෘතිමණ්ඩලම් .. 15 ..
ඡත්රං ධාරයත ක්ෂිප්රමාර්යපාදාවිමෞ මතෞ .
ආභ්යාං රාජ්යේ ස්ථිතෝ ධර්මඃ පාදුකාභ්යාං ගුරෝර්මම .. 16 ..
භ්රාත්රා හි මයි සන්න්යාසෝ නික්ෂිප්ත ස්සෞහෘදාදයම් .
තමිමං පාලයිෂ්යාමි රාඝවාගමනං ප්රති .. 17 ..
ක්ෂිප්රං සංයෝජයිත්වාතු රාඝවස්ය පුනස්ස්වයම් .
චරණෞ තෞ තු රාමස්ය ද්රක්ෂ්යාමි සහපාදුකෞ .. 18 ..
තතෝ නික්ෂිප්තභාරෝ(අ)හං රාඝවේණ සමාගතඃ .
නිවේද්ය ගුරවේ රාජ්යං භජිෂ්යේ ගුරුවෘත්තිතාම් .. 19 ..
රාඝවාය ච සන්යාසං දත්ත්වේමේ වරපාදුකේ .
රාජ්යං චේදමයෝධ්යාං ච ධූතපාපෝ භවාමි ච .. 20 ..
අභිෂික්තේ තු කාකුත්ස්ථේ ප්රහෘෂ්ටමුදිතේ ජනේ .
ප්රීතිර්මම යශශ්චෛව භවේද්රාජ්යාච්චතුර්ගුණම් .. 21 ..
ඒවං තු විලපන්දීනෝ භරත ස්සමහායශාඃ .
නන්දිග්රාමේ(අ)කරෝද්රාජ්යං දුඃඛිතෝ මන්ත්රිභිස්සහ .. 22 ..
ස වල්කලජටාධාරී මුනිවේෂධරඃ ප්රභුඃ .
නන්දිග්රාමේ(අ)වසද්වීර ස්සසෛන්යෝ භරතස්තදා .. 23 ..
රාමාගමනමාකාඞ්ක්ෂන්භරතෝ භ්රාතෘවත්සලඃ .
භ්රාතුර්වචනකාරී ච ප්රතිජ්ඤාපාරගස්තථා .. 24 ..
පාදුකේ ත්වභිෂිච්යාථ නන්දිග්රාමේ(අ)වසත්තදා .
ස වාලව්යජනං ඡත්රං ධාරයාමාස ස ස්වයම් .
භරත ශ්ශාසනං සර්වං පාදුකාභ්යාං නිවේදයන් .. 25 ..
තතස්තු භරත ශශ්රීමානභිෂිච්යා(අ)(අ)ර්යපාදුකේ .
තදධීනස්තදා රාජ්යං කාරයාමාස සර්වදා .. 26 ..
තදා හි යත්කාර්යමුපෛති කිඤ්චිදුපායනං චෝපහෘතං මහාර්හම් .
ස පාදුකාභ්යාං ප්රථමං නිවේද්ය චකාර පශ්චාද්භරතෝ යථාවත් .. 27 ..
ඉත්යාර්ෂේ ශ්රීමද්රාමායණේ වාල්මීකීය ආදිකාව්යේ අයෝධ්යාකාණ්ඩේ පඤ්චදශාධිකශතතමස්සර්ගඃ ..
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe ayodhyākāṇḍam |
atha pañcadaśādhikaśatatamassargaḥ |
tato nikṣipya mātṛ ssa ayodhyāyāṃ dṛḍha vrataḥ |
bharata śśokasantapto gurūnidamathābravīt || 1 ||
nandigrāmaṃ gamiṣyāmi sarvānāmantraye'dya vaḥ |
tatra duḥkhamidaṃ sarvaṃ sahiṣye rāghavaṃ vinā || 2 ||
gataśca vā divaṃ rājā vanasthaśca gururmama |
rāmaṃ pratīkṣe rājyāya sa hi rājā mahāyaśāḥ || 3 ||
etacchrutvā śubhaṃ vākyaṃ bharatasya mahātmanaḥ |
abruvanmantriṇassarve vasiṣṭhaśca purohitaḥ || 4 ||
subhṛśaṃ ślāghanīyaṃ ca yaduktaṃ bharata tvayā |
vacanaṃ bhrātṛvātsalyādanurūpaṃ tavaiva tat || 5 ||
nityaṃ te bandhulubdhasya tiṣṭhato bhrātṛsauhṛde |
āryamārgaṃ prapannasya nānumanyeta kaḥ pumān || 6 ||
mantriṇāṃ vacanaṃ śrutvā yathābhilaṣitaṃ priyam |
abravītsārathiṃ vākyaṃ ratho me yujyatāmiti || 7 ||
prahṛṣṭavadana ssarvā mātṛ ssamabhivādya saḥ |
āruroha rathaṃ śrīmān śatrughnena samanvitaḥ || 8 ||
āruhya ca rathaṃ śīghraṃ śatrughnabharatāvubhau |
yayatuḥ paramaprītau vṛtau mantripurohitaiḥ || 9 ||
agrato guravaḥ sarve vasiṣṭhapramukhā dvijāḥ |
prayayuḥ prāṅgmukhā ssarve nandigrāmo yato'bhavat || 10 ||
balaṃ ca tadanāhūtaṃ gajāśvarathasaṅkulam |
prayayau bharate yāte sarve ca puravāsinaḥ || 11 ||
rathasthaḥ sa tu dharmātmā bharato bhrātṛvatsalaḥ |
nandigrāmaṃ yayau tūrṇaṃ śirasyādāya pāduke || 12 ||
tatastu bharataḥ kṣipraṃ nandigrāmaṃ praviśya saḥ |
avatīrya rathāttūrṇaṃ gurūnidamuvāca ha || 13 ||
etadrājyaṃ mama bhrātrā dattaṃ sannayāsavatsvayam |
yogakṣemavahe ceme pāduke hemabhūṣite || 14 ||
bharata śśirasā kṛtvā sannyāsaṃ pāduke tataḥ |
abravīddhuḥkhasantapta ssarvaṃ prakṛtimaṇḍalam || 15 ||
chatraṃ dhārayata kṣipramāryapādāvimau matau |
ābhyāṃ rājye sthito dharmaḥ pādukābhyāṃ gurormama || 16 ||
bhrātrā hi mayi sannyāso nikṣipta ssauhṛdādayam |
tamimaṃ pālayiṣyāmi rāghavāgamanaṃ prati || 17 ||
kṣipraṃ saṃyojayitvātu rāghavasya punassvayam |
caraṇau tau tu rāmasya drakṣyāmi sahapādukau || 18 ||
tato nikṣiptabhāro'haṃ rāghaveṇa samāgataḥ |
nivedya gurave rājyaṃ bhajiṣye guruvṛttitām || 19 ||
rāghavāya ca sanyāsaṃ dattveme varapāduke |
rājyaṃ cedamayodhyāṃ ca dhūtapāpo bhavāmi ca || 20 ||
abhiṣikte tu kākutsthe prahṛṣṭamudite jane |
prītirmama yaśaścaiva bhavedrājyāccaturguṇam || 21 ||
evaṃ tu vilapandīno bharata ssamahāyaśāḥ |
nandigrāme'karodrājyaṃ duḥkhito mantribhissaha || 22 ||
sa valkalajaṭādhārī muniveṣadharaḥ prabhuḥ |
nandigrāme'vasadvīra ssasainyo bharatastadā || 23 ||
rāmāgamanamākāṅkṣanbharato bhrātṛvatsalaḥ |
bhrāturvacanakārī ca pratijñāpāragastathā || 24 ||
pāduke tvabhiṣicyātha nandigrāme'vasattadā |
sa vālavyajanaṃ chatraṃ dhārayāmāsa sa svayam |
bharata śśāsanaṃ sarvaṃ pādukābhyāṃ nivedayan || 25 ||
tatastu bharata śaśrīmānabhiṣicyā''ryapāduke |
tadadhīnastadā rājyaṃ kārayāmāsa sarvadā || 26 ||
tadā hi yatkāryamupaiti kiñcidupāyanaṃ copahṛtaṃ mahārham |
sa pādukābhyāṃ prathamaṃ nivedya cakāra paścādbharato yathāvat || 27 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye ayodhyākāṇḍe pañcadaśādhikaśatatamassargaḥ ||
Sanskrit — Devanagari (original)
श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे अयोध्याकाण्डम् ।
अथ पञ्चदशाधिकशततमस्सर्गः ।
ततो निक्षिप्य मातृ स्स अयोध्यायां दृढ व्रतः ।
भरत श्शोकसन्तप्तो गुरूनिदमथाब्रवीत् ॥ 1 ॥
नन्दिग्रामं गमिष्यामि सर्वानामन्त्रयेऽद्य वः ।
तत्र दुःखमिदं सर्वं सहिष्ये राघवं विना ॥ 2 ॥
गतश्च वा दिवं राजा वनस्थश्च गुरुर्मम ।
रामं प्रतीक्षे राज्याय स हि राजा महायशाः ॥ 3 ॥
एतच्छ्रुत्वा शुभं वाक्यं भरतस्य महात्मनः ।
अब्रुवन्मन्त्रिणस्सर्वे वसिष्ठश्च पुरोहितः ॥ 4 ॥
सुभृशं श्लाघनीयं च यदुक्तं भरत त्वया ।
वचनं भ्रातृवात्सल्यादनुरूपं तवैव तत् ॥ 5 ॥
नित्यं ते बन्धुलुब्धस्य तिष्ठतो भ्रातृसौहृदे ।
आर्यमार्गं प्रपन्नस्य नानुमन्येत कः पुमान् ॥ 6 ॥
मन्त्रिणां वचनं श्रुत्वा यथाभिलषितं प्रियम् ।
अब्रवीत्सारथिं वाक्यं रथो मे युज्यतामिति ॥ 7 ॥
प्रहृष्टवदन स्सर्वा मातृ स्समभिवाद्य सः ।
आरुरोह रथं श्रीमान् शत्रुघ्नेन समन्वितः ॥ 8 ॥
आरुह्य च रथं शीघ्रं शत्रुघ्नभरतावुभौ ।
ययतुः परमप्रीतौ वृतौ मन्त्रिपुरोहितैः ॥ 9 ॥
अग्रतो गुरवः सर्वे वसिष्ठप्रमुखा द्विजाः ।
प्रययुः प्राङ्ग्मुखा स्सर्वे नन्दिग्रामो यतोऽभवत् ॥ 10 ॥
बलं च तदनाहूतं गजाश्वरथसङ्कुलम् ।
प्रययौ भरते याते सर्वे च पुरवासिनः ॥ 11 ॥
रथस्थः स तु धर्मात्मा भरतो भ्रातृवत्सलः ।
नन्दिग्रामं ययौ तूर्णं शिरस्यादाय पादुके ॥ 12 ॥
ततस्तु भरतः क्षिप्रं नन्दिग्रामं प्रविश्य सः ।
अवतीर्य रथात्तूर्णं गुरूनिदमुवाच ह ॥ 13 ॥
एतद्राज्यं मम भ्रात्रा दत्तं सन्नयासवत्स्वयम् ।
योगक्षेमवहे चेमे पादुके हेमभूषिते ॥ 14 ॥
भरत श्शिरसा कृत्वा सन्न्यासं पादुके ततः ।
अब्रवीद्धुःखसन्तप्त स्सर्वं प्रकृतिमण्डलम् ॥ 15 ॥
छत्रं धारयत क्षिप्रमार्यपादाविमौ मतौ ।
आभ्यां राज्ये स्थितो धर्मः पादुकाभ्यां गुरोर्मम ॥ 16 ॥
भ्रात्रा हि मयि सन्न्यासो निक्षिप्त स्सौहृदादयम् ।
तमिमं पालयिष्यामि राघवागमनं प्रति ॥ 17 ॥
क्षिप्रं संयोजयित्वातु राघवस्य पुनस्स्वयम् ।
चरणौ तौ तु रामस्य द्रक्ष्यामि सहपादुकौ ॥ 18 ॥
ततो निक्षिप्तभारोऽहं राघवेण समागतः ।
निवेद्य गुरवे राज्यं भजिष्ये गुरुवृत्तिताम् ॥ 19 ॥
राघवाय च सन्यासं दत्त्वेमे वरपादुके ।
राज्यं चेदमयोध्यां च धूतपापो भवामि च ॥ 20 ॥
अभिषिक्ते तु काकुत्स्थे प्रहृष्टमुदिते जने ।
प्रीतिर्मम यशश्चैव भवेद्राज्याच्चतुर्गुणम् ॥ 21 ॥
एवं तु विलपन्दीनो भरत स्समहायशाः ।
नन्दिग्रामेऽकरोद्राज्यं दुःखितो मन्त्रिभिस्सह ॥ 22 ॥
स वल्कलजटाधारी मुनिवेषधरः प्रभुः ।
नन्दिग्रामेऽवसद्वीर स्ससैन्यो भरतस्तदा ॥ 23 ॥
रामागमनमाकाङ्क्षन्भरतो भ्रातृवत्सलः ।
भ्रातुर्वचनकारी च प्रतिज्ञापारगस्तथा ॥ 24 ॥
पादुके त्वभिषिच्याथ नन्दिग्रामेऽवसत्तदा ।
स वालव्यजनं छत्रं धारयामास स स्वयम् ।
भरत श्शासनं सर्वं पादुकाभ्यां निवेदयन् ॥ 25 ॥
ततस्तु भरत शश्रीमानभिषिच्याऽऽर्यपादुके ।
तदधीनस्तदा राज्यं कारयामास सर्वदा ॥ 26 ॥
तदा हि यत्कार्यमुपैति किञ्चिदुपायनं चोपहृतं महार्हम् ।
स पादुकाभ्यां प्रथमं निवेद्य चकार पश्चाद्भरतो यथावत् ॥ 27 ॥
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये अयोध्याकाण्डे पञ्चदशाधिकशततमस्सर्गः ॥
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe ayodhyākāṇḍam |
atha pañcadaśādhikaśatatamassargaḥ |
tato nikṣipya mātṛ ssa ayodhyāyāṃ dṛḍha vrataḥ |
bharata śśokasantapto gurūnidamathābravīt || 1 ||
nandigrāmaṃ gamiṣyāmi sarvānāmantraye'dya vaḥ |
tatra duḥkhamidaṃ sarvaṃ sahiṣye rāghavaṃ vinā || 2 ||
gataśca vā divaṃ rājā vanasthaśca gururmama |
rāmaṃ pratīkṣe rājyāya sa hi rājā mahāyaśāḥ || 3 ||
etacchrutvā śubhaṃ vākyaṃ bharatasya mahātmanaḥ |
abruvanmantriṇassarve vasiṣṭhaśca purohitaḥ || 4 ||
subhṛśaṃ ślāghanīyaṃ ca yaduktaṃ bharata tvayā |
vacanaṃ bhrātṛvātsalyādanurūpaṃ tavaiva tat || 5 ||
nityaṃ te bandhulubdhasya tiṣṭhato bhrātṛsauhṛde |
āryamārgaṃ prapannasya nānumanyeta kaḥ pumān || 6 ||
mantriṇāṃ vacanaṃ śrutvā yathābhilaṣitaṃ priyam |
abravītsārathiṃ vākyaṃ ratho me yujyatāmiti || 7 ||
prahṛṣṭavadana ssarvā mātṛ ssamabhivādya saḥ |
āruroha rathaṃ śrīmān śatrughnena samanvitaḥ || 8 ||
āruhya ca rathaṃ śīghraṃ śatrughnabharatāvubhau |
yayatuḥ paramaprītau vṛtau mantripurohitaiḥ || 9 ||
agrato guravaḥ sarve vasiṣṭhapramukhā dvijāḥ |
prayayuḥ prāṅgmukhā ssarve nandigrāmo yato'bhavat || 10 ||
balaṃ ca tadanāhūtaṃ gajāśvarathasaṅkulam |
prayayau bharate yāte sarve ca puravāsinaḥ || 11 ||
rathasthaḥ sa tu dharmātmā bharato bhrātṛvatsalaḥ |
nandigrāmaṃ yayau tūrṇaṃ śirasyādāya pāduke || 12 ||
tatastu bharataḥ kṣipraṃ nandigrāmaṃ praviśya saḥ |
avatīrya rathāttūrṇaṃ gurūnidamuvāca ha || 13 ||
etadrājyaṃ mama bhrātrā dattaṃ sannayāsavatsvayam |
yogakṣemavahe ceme pāduke hemabhūṣite || 14 ||
bharata śśirasā kṛtvā sannyāsaṃ pāduke tataḥ |
abravīddhuḥkhasantapta ssarvaṃ prakṛtimaṇḍalam || 15 ||
chatraṃ dhārayata kṣipramāryapādāvimau matau |
ābhyāṃ rājye sthito dharmaḥ pādukābhyāṃ gurormama || 16 ||
bhrātrā hi mayi sannyāso nikṣipta ssauhṛdādayam |
tamimaṃ pālayiṣyāmi rāghavāgamanaṃ prati || 17 ||
kṣipraṃ saṃyojayitvātu rāghavasya punassvayam |
caraṇau tau tu rāmasya drakṣyāmi sahapādukau || 18 ||
tato nikṣiptabhāro'haṃ rāghaveṇa samāgataḥ |
nivedya gurave rājyaṃ bhajiṣye guruvṛttitām || 19 ||
rāghavāya ca sanyāsaṃ dattveme varapāduke |
rājyaṃ cedamayodhyāṃ ca dhūtapāpo bhavāmi ca || 20 ||
abhiṣikte tu kākutsthe prahṛṣṭamudite jane |
prītirmama yaśaścaiva bhavedrājyāccaturguṇam || 21 ||
evaṃ tu vilapandīno bharata ssamahāyaśāḥ |
nandigrāme'karodrājyaṃ duḥkhito mantribhissaha || 22 ||
sa valkalajaṭādhārī muniveṣadharaḥ prabhuḥ |
nandigrāme'vasadvīra ssasainyo bharatastadā || 23 ||
rāmāgamanamākāṅkṣanbharato bhrātṛvatsalaḥ |
bhrāturvacanakārī ca pratijñāpāragastathā || 24 ||
pāduke tvabhiṣicyātha nandigrāme'vasattadā |
sa vālavyajanaṃ chatraṃ dhārayāmāsa sa svayam |
bharata śśāsanaṃ sarvaṃ pādukābhyāṃ nivedayan || 25 ||
tatastu bharata śaśrīmānabhiṣicyā''ryapāduke |
tadadhīnastadā rājyaṃ kārayāmāsa sarvadā || 26 ||
tadā hi yatkāryamupaiti kiñcidupāyanaṃ copahṛtaṃ mahārham |
sa pādukābhyāṃ prathamaṃ nivedya cakāra paścādbharato yathāvat || 27 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye ayodhyākāṇḍe pañcadaśādhikaśatatamassargaḥ ||
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Sinhala script.
Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.