ശ്രീമദ്വാല്മീകീയ രാമായണേ അയോധ്യാകാണ്ഡമ് ।
അഥ ദശാധികശതതമസ്സര്ഗഃ ।
ക്രുദ്ധമാജ്ഞായ രാമം തു വസിഷ്ഠഃ പ്രത്യുവാച ഹ ।
ജാബാലിരപി ജാനീതേ ലോകസ്യാസ്യ ഗതാഗതിമ് ॥ 1 ॥
നിവര്തയിതുകാമസ്തു ത്വാമേതദ്വാക്യമബ്രവീത് ।
ഇമാം ലോകസമുത്പത്തിം ലോകനാഥ നിബോധ മേ ॥ 2 ॥
സര്വം സലിലമേവാസീത്പൃഥിവീ യത്ര നിര്മിതാ ।
തതഃ സമഭവദ്ബ്രഹ്മാ സ്വയമ്ഭൂര്ദൈവതൈഃ സഹ ॥ 3 ॥
സ വരാഹസ്തതോ ഭൂത്വാ പ്രോജ്ജഹാര വസുന്ധരാമ് ।
അസൃജച്ച ജഗത്സര്വം സഹ പുത്രൈഃ കൃതാത്മഭിഃ ॥ 4 ॥
ആകാശപ്രഭവോ ബ്രഹ്മാ ശാശ്വതോ നിത്യ അവ്യയഃ ।
തസ്മാന്മരീചിഃ സഞ്ജജ്ഞേ മരീചേഃ കശ്യപഃ സുതഃ ॥ 5 ॥
വിവസ്വാന്കാശ്യപാത് ജജ്ഞേ മനുര്വൈവസ്വതഃ സ്വയമ് ।
സ തു പ്രജാപതിഃ പൂര്വമിക്ഷ്വാകുസ്തു മനോഃ സുതഃ ॥ 6 ॥
യസ്യേയം പ്രഥമം ദത്താ സമൃദ്ധാ മനുനാ മഹീ ।
തമിക്ഷ്വാകുമയോധ്യായാം രാജാനം വിദ്ധി പൂര്വകമ് ॥ 7 ॥
ഇക്ഷ്വാകോസ്തു സുത ശ്രീമാന്കുക്ഷിരേവേതി വിശ്രുതഃ ।
കുക്ഷേരഥാത്മജോ വീരോ വികുക്ഷിരുദപദ്യത ॥ 8 ॥
വികുക്ഷേസ്തു മഹാതേജാ ബാണഃ പുത്ര പ്രതാപവാന് ।
ബാണസ്യ തു മഹാബാഹുരനരണ്യോ മഹാതപാഃ ॥ 9 ॥
നാനാവൃഷ്ടിര്ബഭൂവാസ്മിന്നദുര്ഭിക്ഷം സതാം വരേ ।
അനരണ്യേ മഹാരാജേ തസ്കരോ നാപി കശ്ചന ॥ 10 ॥
അനരണ്യാന്മഹാബാഹുഃ പൃഥു രാജാ ബഭൂവ ഹ ।
തസ്മാത്പൃഥോമേഹാരാജസ്ത്രിശങ്കുരുദപദ്യത ॥ 11 ॥
സ സത്യവചനാദ് വീരഃ സശരീരോ ദിവം ഗതഃ ।
ത്രിശങ്കോരഭവത്സൂനുര്ദുന്ധുമാരോ മഹായശാഃ ॥ 12 ॥
ദുന്ധുമാരാന്മഹാതേജാ യുവനാശ്വോ വ്യജായത ।
യുവനാശ്വസുത ശ്ശ്രീമാന്മാന്ധാതാ സമപദ്യത ॥ 13 ॥
മാന്ധാതുസ്ത മഹാതേജാഃ സുസന്ധിരുദപദ്യത ।
സുസന്ധേരപി പുത്രൌ ദ്വൌ ധ്രുവസന്ധിഃ പ്രസേനജിത് ॥ 14 ॥
യശസ്വീ ധ്രുവസന്ധേസ്തു ഭരതോ രിപുസൂദനഃ ।
യുവനാശ്വസുത ശ്ശ്രീമാന്മാന്ധാതാ സമപദ്യത ॥ 15 ॥
മാന്ധാതുസ്ത മഹാതേജാ സ്സുസന്ധിരുദപദ്യത ।
സുസന്ധേരപി പുത്രൌ ദ്വൌ ധ്രുവസന്ധിഃ പ്രസേനജിത് ॥ 16 ॥
യശസ്വീ ധ്രുവസന്ധേസ്തു ഭരതോ രിപുസൂദനഃ ।
ഭരതാത്തു മഹാബാഹോരസിതോ നാമ ജായത ॥ 17 ॥
യസ്യൈതേ പ്രതിരാജാന ഉദപദ്യന്ത ശത്രവഃ ।
ഹൈഹയാസ്താലജങ്ഘാശ്ച ശൂരാശ്ച ശശിബിന്ദവഃ ॥ 18 ॥
താംസ്തു സര്വാന്പ്രതിവ്യൂഹ്യ യുദ്ധേ രാജാ പ്രവാസിതഃ ।
സ ച ശൈലവരേ രമ്യേ ബഭൂവാഭിരതോ മുനിഃ ॥ 19 ॥
ദ്വേ ചാസ്യ ഭാര്യേ ഗര്ഭിണ്യൌ ബഭൂവതുരിതി ശ്രുതിഃ ।
ഏകാ ഗര്ഭവിനാശായ സപത്ന്യൈ ഗരലം ദദൌ ॥ 20 ॥
ഭാര്ഗവശ്ച്യവനോ നാമ ഹിമവന്തമുപാശ്രിതഃ ।
തമൃഷിം സമുപാഗമ്യ കാലിന്ദീ ത്വഭ്യവാദയത് ॥ 21 ॥
സ താമഭ്യവദദ്വിപ്രോ വരേപ്സും പുത്രജന്മനി ।
പുത്രസ്തേ ഭവിതാ ദേവി മഹാത്മാ ലോകവിശ്രുതഃ ॥ 22 ॥
ധാര്മികശ്ച സുശീലശ്ച വംശകര്താഽരിസൂദനഃ ।
കൃത്വാ പ്രദക്ഷിണം ഹൃഷ്ടാ മുനിന്തമനുമാന്യ ച ॥ 23 ॥
പദ്മപത്രസമാനാക്ഷം പദ്മഗര്ഭസമപ്രഭമ് ।
തതഃ സാ ഗൃഹമാഗമ്യ ദേവീ പുത്രം വ്യജായത ॥ 24 ॥
സപത്ന്യാ തു ഗരസ്തസ്യൈ ദത്തോ ഗര്ഭജിഘാംസയാ ।
ഗരേണ സഹ തേനൈവ ജാത സ്സ സഗരോഽഭവത് ॥ 25 ॥
സ രാജാ സഗരോ നാമ യഃ സമുദ്രമഖാനയത് ।
ഇഷ്ട്വാ പര്വണി വേഗേന ത്രാസയന ഇമാഃ പ്രജാഃ ॥ 26 ॥
അസമഞ്ജസ്തു പുത്രോഽഭൂത്സഗരസ്യേതി ന ശ്ശ്രുതമ് ।
ജീവന്നേവ സ പിത്രാ തു നിരസ്തഃ പാപകര്മകൃത് ॥ 27 ॥
അംശുമാനിതി പുത്രോഽഭൂദസമഞ്ജസ്യ വീര്യവാന് ।
ദിലീപോംശുമതഃ പുത്രോ ദിലീപസ്യ ഭഗീരഥഃ ॥ 28 ॥
ഭഗീരഥാത്കകുത്സ്ഥസ്തു കാകുത്സ്ഥാ യേന വിശ്രുതാഃ ।
കകുത്സ്ഥസ്യ ച പുത്രോഽഭൂദ്രഘുര്യേന ച രാഘവാഃ ॥ 29 ॥
രഘോസ്തു പുത്രസ്തേജസ്വീ പ്രവൃദ്ധഃ പുരുഷാദകഃ ।
കല്മാഷപാദ സ്സൌദാസ ഇത്യേവം പ്രഥിതോ ഭുവി ॥ 30 ॥
കല്മാഷപാദപുത്രോഽഭൂച്ഛങ്ഖണസ്ത്വിതി വിശ്രുതഃ ।
യസ്തു തദ്വീര്യമാസാദ്യ സഹസൈന്യോ വ്യനീനശത് ॥ 31 ॥
ശങ്ഖണസ്യ ച പുത്രോഽഭൂച്ഛൂര ശ്രീമാന്സുദര്ശനഃ ।
സുദര്ശനസ്യാഗ്നിവര്ണഃ അഗ്നിവര്ണസ്യ ശീഘ്രഗഃ ॥ 32 ॥
ശീഘ്രഗസ്യ മരുഃ പുത്രോ മരോഃ പുത്രഃ പ്രശുശ്രുവഃ ।
പ്രശുശ്രുവസ്യ പുത്രോഭൂദമ്ബരീഷോ മഹാദ്യുതിഃ ॥ 33 ॥
അമ്ബരീഷസ്യ പുത്രോഭൂന്നഹുഷഃ സത്യവിക്രമഃ ।
നഹുഷസ്യ ച നാഭാഗഃ പുത്രഃ പരമധാര്മികഃ ॥ 34 ॥
അജശ്ച സുവ്രതശ്ചൈവ നാഭാഗസ്യ സുതാവുഭൌ ।
അജസ്യൈവ ച ധര്മാത്മാ രാജാ ദശരഥസ്സുതഃ ॥ 35 ॥
തസ്യ ജ്യേഷ്ഠോഽസി ദായാദോ രാമ ഇത്യഭിവിശ്രുതഃ ।
തദ്ഗൃഹാണ സ്വകം രാജ്യമവേക്ഷസ്വ ജനം നൃപ ॥ 36 ॥
ഇക്ഷ്വാകൂണാം ഹി സര്വേഷാം രാജാ ഭവതി പൂര്വജഃ ।
പൂര്വജേ നാപരഃ പുത്രോ ജ്യേഷ്ഠോ രാജ്യേഽഭിഷിച്യതേ ॥ 37 ॥
സ രാഘവാണാം കുലധര്മമാത്മനഃ സനാതനം നാദ്യ വിഹന്തുമര്ഹസി ।
പ്രഭൂതരത്നാമനുശാധി മേദിനീം പ്രഭൂതരാഷ്ട്രാം പിതൃവന്മഹായശഃ ॥ 38 ॥
ഇത്യാര്ഷേ ശ്രീമദ്രാമായണേ വാല്മീകീയ ആദികാവ്യേ അയോധ്യാകാണ്ഡേ ദശാധികശതതമസ്സര്ഗഃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe ayodhyākāṇḍam |
atha daśādhikaśatatamassargaḥ |
kruddhamājñāya rāmaṃ tu vasiṣṭhaḥ pratyuvāca ha |
jābālirapi jānīte lokasyāsya gatāgatim || 1 ||
nivartayitukāmastu tvāmetadvākyamabravīt |
imāṃ lokasamutpattiṃ lokanātha nibodha me || 2 ||
sarvaṃ salilamevāsītpṛthivī yatra nirmitā |
tataḥ samabhavadbrahmā svayambhūrdaivataiḥ saha || 3 ||
sa varāhastato bhūtvā projjahāra vasundharām |
asṛjacca jagatsarvaṃ saha putraiḥ kṛtātmabhiḥ || 4 ||
ākāśaprabhavo brahmā śāśvato nitya avyayaḥ |
tasmānmarīciḥ sañjajñe marīceḥ kaśyapaḥ sutaḥ || 5 ||
vivasvānkāśyapāt jajñe manurvaivasvataḥ svayam |
sa tu prajāpatiḥ pūrvamikṣvākustu manoḥ sutaḥ || 6 ||
yasyeyaṃ prathamaṃ dattā samṛddhā manunā mahī |
tamikṣvākumayodhyāyāṃ rājānaṃ viddhi pūrvakam || 7 ||
ikṣvākostu suta śrīmānkukṣireveti viśrutaḥ |
kukṣerathātmajo vīro vikukṣirudapadyata || 8 ||
vikukṣestu mahātejā bāṇaḥ putra pratāpavān |
bāṇasya tu mahābāhuranaraṇyo mahātapāḥ || 9 ||
nānāvṛṣṭirbabhūvāsminnadurbhikṣaṃ satāṃ vare |
anaraṇye mahārāje taskaro nāpi kaścana || 10 ||
anaraṇyānmahābāhuḥ pṛthu rājā babhūva ha |
tasmātpṛthomehārājastriśaṅkurudapadyata || 11 ||
sa satyavacanād vīraḥ saśarīro divaṃ gataḥ |
triśaṅkorabhavatsūnurdundhumāro mahāyaśāḥ || 12 ||
dundhumārānmahātejā yuvanāśvo vyajāyata |
yuvanāśvasuta śśrīmānmāndhātā samapadyata || 13 ||
māndhātusta mahātejāḥ susandhirudapadyata |
susandherapi putrau dvau dhruvasandhiḥ prasenajit || 14 ||
yaśasvī dhruvasandhestu bharato ripusūdanaḥ |
yuvanāśvasuta śśrīmānmāndhātā samapadyata || 15 ||
māndhātusta mahātejā ssusandhirudapadyata |
susandherapi putrau dvau dhruvasandhiḥ prasenajit || 16 ||
yaśasvī dhruvasandhestu bharato ripusūdanaḥ |
bharatāttu mahābāhorasito nāma jāyata || 17 ||
yasyaite pratirājāna udapadyanta śatravaḥ |
haihayāstālajaṅghāśca śūrāśca śaśibindavaḥ || 18 ||
tāṃstu sarvānprativyūhya yuddhe rājā pravāsitaḥ |
sa ca śailavare ramye babhūvābhirato muniḥ || 19 ||
dve cāsya bhārye garbhiṇyau babhūvaturiti śrutiḥ |
ekā garbhavināśāya sapatnyai garalaṃ dadau || 20 ||
bhārgavaścyavano nāma himavantamupāśritaḥ |
tamṛṣiṃ samupāgamya kālindī tvabhyavādayat || 21 ||
sa tāmabhyavadadvipro varepsuṃ putrajanmani |
putraste bhavitā devi mahātmā lokaviśrutaḥ || 22 ||
dhārmikaśca suśīlaśca vaṃśakartā'risūdanaḥ |
kṛtvā pradakṣiṇaṃ hṛṣṭā munintamanumānya ca || 23 ||
padmapatrasamānākṣaṃ padmagarbhasamaprabham |
tataḥ sā gṛhamāgamya devī putraṃ vyajāyata || 24 ||
sapatnyā tu garastasyai datto garbhajighāṃsayā |
gareṇa saha tenaiva jāta ssa sagaro'bhavat || 25 ||
sa rājā sagaro nāma yaḥ samudramakhānayat |
iṣṭvā parvaṇi vegena trāsayana imāḥ prajāḥ || 26 ||
asamañjastu putro'bhūtsagarasyeti na śśrutam |
jīvanneva sa pitrā tu nirastaḥ pāpakarmakṛt || 27 ||
aṃśumāniti putro'bhūdasamañjasya vīryavān |
dilīpoṃśumataḥ putro dilīpasya bhagīrathaḥ || 28 ||
bhagīrathātkakutsthastu kākutsthā yena viśrutāḥ |
kakutsthasya ca putro'bhūdraghuryena ca rāghavāḥ || 29 ||
raghostu putrastejasvī pravṛddhaḥ puruṣādakaḥ |
kalmāṣapāda ssaudāsa ityevaṃ prathito bhuvi || 30 ||
kalmāṣapādaputro'bhūcchaṅkhaṇastviti viśrutaḥ |
yastu tadvīryamāsādya sahasainyo vyanīnaśat || 31 ||
śaṅkhaṇasya ca putro'bhūcchūra śrīmānsudarśanaḥ |
sudarśanasyāgnivarṇaḥ agnivarṇasya śīghragaḥ || 32 ||
śīghragasya maruḥ putro maroḥ putraḥ praśuśruvaḥ |
praśuśruvasya putrobhūdambarīṣo mahādyutiḥ || 33 ||
ambarīṣasya putrobhūnnahuṣaḥ satyavikramaḥ |
nahuṣasya ca nābhāgaḥ putraḥ paramadhārmikaḥ || 34 ||
ajaśca suvrataścaiva nābhāgasya sutāvubhau |
ajasyaiva ca dharmātmā rājā daśarathassutaḥ || 35 ||
tasya jyeṣṭho'si dāyādo rāma ityabhiviśrutaḥ |
tadgṛhāṇa svakaṃ rājyamavekṣasva janaṃ nṛpa || 36 ||
ikṣvākūṇāṃ hi sarveṣāṃ rājā bhavati pūrvajaḥ |
pūrvaje nāparaḥ putro jyeṣṭho rājye'bhiṣicyate || 37 ||
sa rāghavāṇāṃ kuladharmamātmanaḥ sanātanaṃ nādya vihantumarhasi |
prabhūtaratnāmanuśādhi medinīṃ prabhūtarāṣṭrāṃ pitṛvanmahāyaśaḥ || 38 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye ayodhyākāṇḍe daśādhikaśatatamassargaḥ ||
Sanskrit — Devanagari (original)
श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे अयोध्याकाण्डम् ।
अथ दशाधिकशततमस्सर्गः ।
क्रुद्धमाज्ञाय रामं तु वसिष्ठः प्रत्युवाच ह ।
जाबालिरपि जानीते लोकस्यास्य गतागतिम् ॥ 1 ॥
निवर्तयितुकामस्तु त्वामेतद्वाक्यमब्रवीत् ।
इमां लोकसमुत्पत्तिं लोकनाथ निबोध मे ॥ 2 ॥
सर्वं सलिलमेवासीत्पृथिवी यत्र निर्मिता ।
ततः समभवद्ब्रह्मा स्वयम्भूर्दैवतैः सह ॥ 3 ॥
स वराहस्ततो भूत्वा प्रोज्जहार वसुन्धराम् ।
असृजच्च जगत्सर्वं सह पुत्रैः कृतात्मभिः ॥ 4 ॥
आकाशप्रभवो ब्रह्मा शाश्वतो नित्य अव्ययः ।
तस्मान्मरीचिः सञ्जज्ञे मरीचेः कश्यपः सुतः ॥ 5 ॥
विवस्वान्काश्यपात् जज्ञे मनुर्वैवस्वतः स्वयम् ।
स तु प्रजापतिः पूर्वमिक्ष्वाकुस्तु मनोः सुतः ॥ 6 ॥
यस्येयं प्रथमं दत्ता समृद्धा मनुना मही ।
तमिक्ष्वाकुमयोध्यायां राजानं विद्धि पूर्वकम् ॥ 7 ॥
इक्ष्वाकोस्तु सुत श्रीमान्कुक्षिरेवेति विश्रुतः ।
कुक्षेरथात्मजो वीरो विकुक्षिरुदपद्यत ॥ 8 ॥
विकुक्षेस्तु महातेजा बाणः पुत्र प्रतापवान् ।
बाणस्य तु महाबाहुरनरण्यो महातपाः ॥ 9 ॥
नानावृष्टिर्बभूवास्मिन्नदुर्भिक्षं सतां वरे ।
अनरण्ये महाराजे तस्करो नापि कश्चन ॥ 10 ॥
अनरण्यान्महाबाहुः पृथु राजा बभूव ह ।
तस्मात्पृथोमेहाराजस्त्रिशङ्कुरुदपद्यत ॥ 11 ॥
स सत्यवचनाद् वीरः सशरीरो दिवं गतः ।
त्रिशङ्कोरभवत्सूनुर्दुन्धुमारो महायशाः ॥ 12 ॥
दुन्धुमारान्महातेजा युवनाश्वो व्यजायत ।
युवनाश्वसुत श्श्रीमान्मान्धाता समपद्यत ॥ 13 ॥
मान्धातुस्त महातेजाः सुसन्धिरुदपद्यत ।
सुसन्धेरपि पुत्रौ द्वौ ध्रुवसन्धिः प्रसेनजित् ॥ 14 ॥
यशस्वी ध्रुवसन्धेस्तु भरतो रिपुसूदनः ।
युवनाश्वसुत श्श्रीमान्मान्धाता समपद्यत ॥ 15 ॥
मान्धातुस्त महातेजा स्सुसन्धिरुदपद्यत ।
सुसन्धेरपि पुत्रौ द्वौ ध्रुवसन्धिः प्रसेनजित् ॥ 16 ॥
यशस्वी ध्रुवसन्धेस्तु भरतो रिपुसूदनः ।
भरतात्तु महाबाहोरसितो नाम जायत ॥ 17 ॥
यस्यैते प्रतिराजान उदपद्यन्त शत्रवः ।
हैहयास्तालजङ्घाश्च शूराश्च शशिबिन्दवः ॥ 18 ॥
तांस्तु सर्वान्प्रतिव्यूह्य युद्धे राजा प्रवासितः ।
स च शैलवरे रम्ये बभूवाभिरतो मुनिः ॥ 19 ॥
द्वे चास्य भार्ये गर्भिण्यौ बभूवतुरिति श्रुतिः ।
एका गर्भविनाशाय सपत्न्यै गरलं ददौ ॥ 20 ॥
भार्गवश्च्यवनो नाम हिमवन्तमुपाश्रितः ।
तमृषिं समुपागम्य कालिन्दी त्वभ्यवादयत् ॥ 21 ॥
स तामभ्यवदद्विप्रो वरेप्सुं पुत्रजन्मनि ।
पुत्रस्ते भविता देवि महात्मा लोकविश्रुतः ॥ 22 ॥
धार्मिकश्च सुशीलश्च वंशकर्ताऽरिसूदनः ।
कृत्वा प्रदक्षिणं हृष्टा मुनिन्तमनुमान्य च ॥ 23 ॥
पद्मपत्रसमानाक्षं पद्मगर्भसमप्रभम् ।
ततः सा गृहमागम्य देवी पुत्रं व्यजायत ॥ 24 ॥
सपत्न्या तु गरस्तस्यै दत्तो गर्भजिघांसया ।
गरेण सह तेनैव जात स्स सगरोऽभवत् ॥ 25 ॥
स राजा सगरो नाम यः समुद्रमखानयत् ।
इष्ट्वा पर्वणि वेगेन त्रासयन इमाः प्रजाः ॥ 26 ॥
असमञ्जस्तु पुत्रोऽभूत्सगरस्येति न श्श्रुतम् ।
जीवन्नेव स पित्रा तु निरस्तः पापकर्मकृत् ॥ 27 ॥
अंशुमानिति पुत्रोऽभूदसमञ्जस्य वीर्यवान् ।
दिलीपोंशुमतः पुत्रो दिलीपस्य भगीरथः ॥ 28 ॥
भगीरथात्ककुत्स्थस्तु काकुत्स्था येन विश्रुताः ।
ककुत्स्थस्य च पुत्रोऽभूद्रघुर्येन च राघवाः ॥ 29 ॥
रघोस्तु पुत्रस्तेजस्वी प्रवृद्धः पुरुषादकः ।
कल्माषपाद स्सौदास इत्येवं प्रथितो भुवि ॥ 30 ॥
कल्माषपादपुत्रोऽभूच्छङ्खणस्त्विति विश्रुतः ।
यस्तु तद्वीर्यमासाद्य सहसैन्यो व्यनीनशत् ॥ 31 ॥
शङ्खणस्य च पुत्रोऽभूच्छूर श्रीमान्सुदर्शनः ।
सुदर्शनस्याग्निवर्णः अग्निवर्णस्य शीघ्रगः ॥ 32 ॥
शीघ्रगस्य मरुः पुत्रो मरोः पुत्रः प्रशुश्रुवः ।
प्रशुश्रुवस्य पुत्रोभूदम्बरीषो महाद्युतिः ॥ 33 ॥
अम्बरीषस्य पुत्रोभून्नहुषः सत्यविक्रमः ।
नहुषस्य च नाभागः पुत्रः परमधार्मिकः ॥ 34 ॥
अजश्च सुव्रतश्चैव नाभागस्य सुतावुभौ ।
अजस्यैव च धर्मात्मा राजा दशरथस्सुतः ॥ 35 ॥
तस्य ज्येष्ठोऽसि दायादो राम इत्यभिविश्रुतः ।
तद्गृहाण स्वकं राज्यमवेक्षस्व जनं नृप ॥ 36 ॥
इक्ष्वाकूणां हि सर्वेषां राजा भवति पूर्वजः ।
पूर्वजे नापरः पुत्रो ज्येष्ठो राज्येऽभिषिच्यते ॥ 37 ॥
स राघवाणां कुलधर्ममात्मनः सनातनं नाद्य विहन्तुमर्हसि ।
प्रभूतरत्नामनुशाधि मेदिनीं प्रभूतराष्ट्रां पितृवन्महायशः ॥ 38 ॥
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये अयोध्याकाण्डे दशाधिकशततमस्सर्गः ॥
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe ayodhyākāṇḍam |
atha daśādhikaśatatamassargaḥ |
kruddhamājñāya rāmaṃ tu vasiṣṭhaḥ pratyuvāca ha |
jābālirapi jānīte lokasyāsya gatāgatim || 1 ||
nivartayitukāmastu tvāmetadvākyamabravīt |
imāṃ lokasamutpattiṃ lokanātha nibodha me || 2 ||
sarvaṃ salilamevāsītpṛthivī yatra nirmitā |
tataḥ samabhavadbrahmā svayambhūrdaivataiḥ saha || 3 ||
sa varāhastato bhūtvā projjahāra vasundharām |
asṛjacca jagatsarvaṃ saha putraiḥ kṛtātmabhiḥ || 4 ||
ākāśaprabhavo brahmā śāśvato nitya avyayaḥ |
tasmānmarīciḥ sañjajñe marīceḥ kaśyapaḥ sutaḥ || 5 ||
vivasvānkāśyapāt jajñe manurvaivasvataḥ svayam |
sa tu prajāpatiḥ pūrvamikṣvākustu manoḥ sutaḥ || 6 ||
yasyeyaṃ prathamaṃ dattā samṛddhā manunā mahī |
tamikṣvākumayodhyāyāṃ rājānaṃ viddhi pūrvakam || 7 ||
ikṣvākostu suta śrīmānkukṣireveti viśrutaḥ |
kukṣerathātmajo vīro vikukṣirudapadyata || 8 ||
vikukṣestu mahātejā bāṇaḥ putra pratāpavān |
bāṇasya tu mahābāhuranaraṇyo mahātapāḥ || 9 ||
nānāvṛṣṭirbabhūvāsminnadurbhikṣaṃ satāṃ vare |
anaraṇye mahārāje taskaro nāpi kaścana || 10 ||
anaraṇyānmahābāhuḥ pṛthu rājā babhūva ha |
tasmātpṛthomehārājastriśaṅkurudapadyata || 11 ||
sa satyavacanād vīraḥ saśarīro divaṃ gataḥ |
triśaṅkorabhavatsūnurdundhumāro mahāyaśāḥ || 12 ||
dundhumārānmahātejā yuvanāśvo vyajāyata |
yuvanāśvasuta śśrīmānmāndhātā samapadyata || 13 ||
māndhātusta mahātejāḥ susandhirudapadyata |
susandherapi putrau dvau dhruvasandhiḥ prasenajit || 14 ||
yaśasvī dhruvasandhestu bharato ripusūdanaḥ |
yuvanāśvasuta śśrīmānmāndhātā samapadyata || 15 ||
māndhātusta mahātejā ssusandhirudapadyata |
susandherapi putrau dvau dhruvasandhiḥ prasenajit || 16 ||
yaśasvī dhruvasandhestu bharato ripusūdanaḥ |
bharatāttu mahābāhorasito nāma jāyata || 17 ||
yasyaite pratirājāna udapadyanta śatravaḥ |
haihayāstālajaṅghāśca śūrāśca śaśibindavaḥ || 18 ||
tāṃstu sarvānprativyūhya yuddhe rājā pravāsitaḥ |
sa ca śailavare ramye babhūvābhirato muniḥ || 19 ||
dve cāsya bhārye garbhiṇyau babhūvaturiti śrutiḥ |
ekā garbhavināśāya sapatnyai garalaṃ dadau || 20 ||
bhārgavaścyavano nāma himavantamupāśritaḥ |
tamṛṣiṃ samupāgamya kālindī tvabhyavādayat || 21 ||
sa tāmabhyavadadvipro varepsuṃ putrajanmani |
putraste bhavitā devi mahātmā lokaviśrutaḥ || 22 ||
dhārmikaśca suśīlaśca vaṃśakartā'risūdanaḥ |
kṛtvā pradakṣiṇaṃ hṛṣṭā munintamanumānya ca || 23 ||
padmapatrasamānākṣaṃ padmagarbhasamaprabham |
tataḥ sā gṛhamāgamya devī putraṃ vyajāyata || 24 ||
sapatnyā tu garastasyai datto garbhajighāṃsayā |
gareṇa saha tenaiva jāta ssa sagaro'bhavat || 25 ||
sa rājā sagaro nāma yaḥ samudramakhānayat |
iṣṭvā parvaṇi vegena trāsayana imāḥ prajāḥ || 26 ||
asamañjastu putro'bhūtsagarasyeti na śśrutam |
jīvanneva sa pitrā tu nirastaḥ pāpakarmakṛt || 27 ||
aṃśumāniti putro'bhūdasamañjasya vīryavān |
dilīpoṃśumataḥ putro dilīpasya bhagīrathaḥ || 28 ||
bhagīrathātkakutsthastu kākutsthā yena viśrutāḥ |
kakutsthasya ca putro'bhūdraghuryena ca rāghavāḥ || 29 ||
raghostu putrastejasvī pravṛddhaḥ puruṣādakaḥ |
kalmāṣapāda ssaudāsa ityevaṃ prathito bhuvi || 30 ||
kalmāṣapādaputro'bhūcchaṅkhaṇastviti viśrutaḥ |
yastu tadvīryamāsādya sahasainyo vyanīnaśat || 31 ||
śaṅkhaṇasya ca putro'bhūcchūra śrīmānsudarśanaḥ |
sudarśanasyāgnivarṇaḥ agnivarṇasya śīghragaḥ || 32 ||
śīghragasya maruḥ putro maroḥ putraḥ praśuśruvaḥ |
praśuśruvasya putrobhūdambarīṣo mahādyutiḥ || 33 ||
ambarīṣasya putrobhūnnahuṣaḥ satyavikramaḥ |
nahuṣasya ca nābhāgaḥ putraḥ paramadhārmikaḥ || 34 ||
ajaśca suvrataścaiva nābhāgasya sutāvubhau |
ajasyaiva ca dharmātmā rājā daśarathassutaḥ || 35 ||
tasya jyeṣṭho'si dāyādo rāma ityabhiviśrutaḥ |
tadgṛhāṇa svakaṃ rājyamavekṣasva janaṃ nṛpa || 36 ||
ikṣvākūṇāṃ hi sarveṣāṃ rājā bhavati pūrvajaḥ |
pūrvaje nāparaḥ putro jyeṣṭho rājye'bhiṣicyate || 37 ||
sa rāghavāṇāṃ kuladharmamātmanaḥ sanātanaṃ nādya vihantumarhasi |
prabhūtaratnāmanuśādhi medinīṃ prabhūtarāṣṭrāṃ pitṛvanmahāyaśaḥ || 38 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye ayodhyākāṇḍe daśādhikaśatatamassargaḥ ||
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Malayalam script.
Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.