ശ്രീമദ്വാല്മീകീയ രാമായണേ അയോധ്യാകാണ്ഡമ് ।
അഥ ഷട്പഞ്ചാശസ്സര്ഗഃ ।
അഥ രാത്ര്യാം വ്യതീതായാമവസുപ്തമനന്തരമ് ।
പ്രബോധയാമാസ ശനൈര്ലക്ഷ്മണം രഘുനന്ദനഃ ॥ 1 ॥
സൌമിത്രേ ശ്രുണു വന്യാനാം വല്ഗു വ്യാഹരതാം സ്വനമ് ।
സമ്പ്രതിഷ്ഠാമഹേ കാല പ്രസ്ഥാനസ്യ പരന്തപ ॥ 2 ॥
സ സുപ്തസ്സമയേ ഭ്രാത്രാ ലക്ഷ്മണഃ പ്രതിബോധിതഃ ।
ജഹൌ നിദ്രാം ച തന്ദ്രീം ച പ്രസക്തം ച പഥി ശ്രമമ് ॥ 3 ॥
തത ഉത്ഥായ തേ സര്വേ സ്പൃഷ്ട്വാ നദ്യാ ശ്ശിവം ജലമ് ।
പന്ഥാനമൃഷിണാഽദിഷ്ടം ചിത്രകൂടസ്യ തം യയുഃ ॥ 4 ॥
തതസ്സമ്പ്രസ്ഥിതഃ കാലേ രാമസ്സൌമിത്രിണാ സഹ ।
സീതാം കമലപത്രാക്ഷീമിദം വചനമബ്രവീത് ॥ 5 ॥
ആദിപ്താനിവ വൈദേഹി സര്വതഃ പുഷ്പിതാന്നഗാന് ।
സ്വൈഃ പുഷ്പൈഃ കിംശുകാന് പശ്യ മാലിനശിശിരാത്യയേ ॥ 6 ॥
പശ്യ ഭല്ലാതകാന് ഫുല്ലാന്നരൈ രനുപസേവിതാന് ।
ഫലപത്രൈരവനതാ ന്നൂനം ശക്ഷ്യാമ ജീവിതുമ് ॥ 7 ॥
പശ്യ ദ്രോണപ്രമാണാനി ലമ്ബമാനാനി ലക്ഷ്മണ ।
മധൂനി മധുകാരീഭി സ്സമ്ഭൃതാനി നഗേ നഗേ ॥ 8 ॥
ഏഷ ക്രോശതി നത്യൂഹസ്തം ശിഖീ പ്രതികൂജതി ।
രമണീയേ വനോദ്ദേശേ പുഷ്പസംസ്തരസങ്കടേ ॥ 9 ॥
മാതങ്ഗയൂഥാനുസൃതം പക്ഷിസംങ്ഘാനുനാദിതമ് ।
ചിത്രകൂടമിമം പശ്യ പ്രവൃദ്ധശിഖരം ഗിരിമ് ॥ 10 ॥
സമഭൂമിതലേ രമ്യേ ദ്രുമൈര്ബഹുഭിരാവൃതേ ।
പുണ്യേ രംസ്യാമഹേ താത ചിത്രകൂടസ്യ കാനനേ ॥ 11 ॥
തതസ്തൌ പാദചാരേണ ഗച്ഛന്തൌ സഹ സീതയാ ।
രമ്യമാസേദതുശ്ശൈലം ചിത്രകൂടം മനോരമമ് ॥ 12 ॥
തന്തു പര്വതമാസാദ്യ നാനാപക്ഷിഗണായുതമ് ।
ബഹുമൂലഫലം രമ്യം സമ്പന്നം സരസോദകമ് ॥ 13 ॥
മനോജ്ഞോഽയം ഗിരിസ്സൌമ്യ നാനാദ്രുമലതായുതഃ ।
ബഹുമൂലഫലോ രമ്യ സ്സ്വാജീവഃ പ്രതിഭാതി മേ ॥ 14 ॥
മുനയശ്ച മഹാത്മാനോ വസന്ത്യസ്മി ശിലോച്ചയേ ।
അയം വാസോ ഭവേത്താവദത്ര സൌമ്യ രമേമഹി ॥ 15 ॥
ഇതി സീതാ ച രാമശ്ച ലക്ഷ്മണശ്ച കൃതാഞ്ജലിഃ ।
അഭിഗമ്യാഽശ്രമം സര്വേ വാല്മീകി മഭിവാദയന് ॥ 16 ॥
താന്മഹര്ഷി പ്രമുദിതഃ പൂജയാമാസ ധര്മവിത് ।
അസ്യതാമിതി ചോവാച സ്വാഗന്തു നിവേദ്യ ച ॥ 17 ॥
തതോഽബ്രവീന്മഹാബാഹുര്ലക്ഷ്മണം ലക്ഷ്മണാഗ്രജഃ ।
സന്നിവേദ്യ യഥാന്യായ മാത്മാനമൃഷയേ പ്രഭുഃ ॥ 18 ॥
ലക്ഷ്മണാഽഽനയ ദാരൂണി ദൃഢാനി ച വരാണി ച ।
കുരുഷ്വാഽവസഥം സൌമ്യ വാസേ മേഽഭിരതം മനഃ ॥ 19 ॥
തസ്യ തദ്വചനം ശ്രുത്വാ സൌമിത്രിര്വിവിധാന് ദ്രുമാന് ।
ആജഹാര തത ശ്ചക്രേ പര്ണശാലാമരിന്ദമഃ ॥ 20 ॥
താം നിഷ്ഠിതാം ബദ്ധകടാം ദൃഷ്ട്വാ രാമസ്സുദര്ശനാമ് ।
ശുശ്രൂഷമാണമേകാഗ്രമിദം വചനമബ്രവീത് ॥ 21 ॥
ഐണേയം മാംസമാഹൃത്യ ശാലാം യക്ഷ്യാമഹേ വയമ് ।
കര്തവ്യം വാസ്തുശമനം സൌമിത്രേ ചിരജീവിഭിഃ ॥ 22 ॥
മൃഗം ഹത്വാഽഽനയ ക്ഷിപ്രം ലക്ഷ്മണേഹ ശുഭേക്ഷണ ।
കര്തവ്യ ശ്ശാസ്ത്രദൃഷ്ടോ ഹി വിധിര്ധര്മമനുസ്മര ॥ 23 ॥
ഭ്രാതുര്വചനമാജ്ഞായ ലക്ഷ്മണഃ പരവീരഹാ ।
ചകാര സ യഥോക്തം ച തം രാമ പുനരബ്രവീത് ॥ 24 ॥
ഐണേയം ശ്രപയസ്വൈതച്ഛാലാം യക്ഷ്യാമഹേ വയമ് ।
ത്വര സൌമ്യ മുഹൂര്തോഽയം ധ്രുവശ്ച ദിവസോഽപ്യയമ് ॥ 25 ॥
സ ലക്ഷ്മണഃ കൃഷ്ണമൃഗം മേധ്യം ഹത്വാ പ്രതാപവാന് ।
അഥ ചിക്ഷേപ സൌമിത്രിസ്സമിദ്ധേ ജാതവേദസി ॥ 26 ॥
തന്തു പക്വം പരിജ്ഞായ നിഷ്ടപ്തം ഛിന്നശോണിതമ് ।
ലക്ഷ്മണഃ പുരുഷവ്യാഘ്രമഥ രാഘവമബ്രവീത് ॥ 27 ॥
അയം സര്വഃ സമസ്താഗ്ങഃ ശ്രൃതഃ കൃഷ്ണമൃഗോ മയാ ।
ദേവതാം ദേവസങ്കാശ യജസ്വ കുശലോ ഹ്യസി ॥ 28 ॥
രാമഃ സ്നാത്വാ തു നിയതോ ഗുണവാന് ജപ്യകോവിദഃ ।
സങ്ഗ്രഹേണാകരോത് സ്രവാര്ന മന്ത്രാന് സത്രാവസാനികാന് ॥ 29 ॥
ഇഷ്ട്വാ ദേവഗണാന്സര്വാന്വിവേശാഽവസഥം ശുചിഃ ।
ബഭൂവ ച മനോഹ്ലാദോ രാമസ്യാമിതതേജസഃ ॥ 30 ॥
വൈശ്വദേവബലിം കൃത്വാ രൌദ്രം വൈഷ്ണവ മേവ ച ।
വാസ്തുസംശമനീയാനി മങ്ഗലാനി പ്രവര്തയന് ॥ 31 ॥
ജപം ച ന്യായത കൃത്വാ സ്നാത്വാ നദ്യാം യഥാവിധി ।
പാപസംശമനം രാമ ശ്ചകാര ബലിമുത്തമമ് ॥ 32 ॥
വേദിസ്ഥലവിധാനാനി ചൈത്യാന്യായതനാനി ച ।
ആശ്രമസ്യാനുരൂപാണി സ്ഥാപയാമാസ രാഘവഃ ॥ 33 ॥
വന്യൈര്മാല്യൈഃ ഫലൈര്മൂലൈഃ പക്വൈര്മാംസൈര്യഥാവിധി ।
അദ്ഭിര്ജപൈശ്ച വേദോക്തൈര്ദര്ഭൈശ്ച സസമിത്കുശൈഃ ॥ 34 ॥
തൌ തര്പയിത്വാ ഭൂതാനി രാഘവൌ സഹ സീതയാ ।
തദാ വിവിശതു ശ്ശാലാം സുശുഭാം ശുഭലക്ഷണൌ ॥ 35 ॥
താം വൃക്ഷപര്ണച്ഛദനാം മനോജ്ഞാം യഥാപ്രദേശം സുകൃതാം നിവാതാമ് ।
വാസായ സര്വേ വിവിശുസ്സമേതാസ്സഭാം യഥാ ദേവഗണാസ്സുധര്മാമ് ॥ 36 ॥
അനേകനാനാമൃഗപക്ഷിസങ്കുലേ വിചിത്രപത്രസ്തബകൈര്ദ്രുമൈര്യുതേ ।
വനോത്തമേ വ്യാലമൃഗാനുനാദിതേ തദാ വിജഹ്രു സ്സുസുഖം ജിതേന്ദ്രിയാഃ ॥ 37 ॥
ഇത്യാര്ഷേ ശ്രീമദ്രാമായണേ വാല്മീകീയ ആദികാവ്യേ അയോധ്യാകാണ്ഡേ ഷട്പഞ്ചാശസ്സര്ഗഃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe ayodhyākāṇḍam |
atha ṣaṭpañcāśassargaḥ |
atha rātryāṃ vyatītāyāmavasuptamanantaram |
prabodhayāmāsa śanairlakṣmaṇaṃ raghunandanaḥ || 1 ||
saumitre śruṇu vanyānāṃ valgu vyāharatāṃ svanam |
sampratiṣṭhāmahe kāla prasthānasya parantapa || 2 ||
sa suptassamaye bhrātrā lakṣmaṇaḥ pratibodhitaḥ |
jahau nidrāṃ ca tandrīṃ ca prasaktaṃ ca pathi śramam || 3 ||
tata utthāya te sarve spṛṣṭvā nadyā śśivaṃ jalam |
panthānamṛṣiṇā'diṣṭaṃ citrakūṭasya taṃ yayuḥ || 4 ||
tatassamprasthitaḥ kāle rāmassaumitriṇā saha |
sītāṃ kamalapatrākṣīmidaṃ vacanamabravīt || 5 ||
ādiptāniva vaidehi sarvataḥ puṣpitānnagān |
svaiḥ puṣpaiḥ kiṃśukān paśya mālinaśiśirātyaye || 6 ||
paśya bhallātakān phullānnarai ranupasevitān |
phalapatrairavanatā nnūnaṃ śakṣyāma jīvitum || 7 ||
paśya droṇapramāṇāni lambamānāni lakṣmaṇa |
madhūni madhukārībhi ssambhṛtāni nage nage || 8 ||
eṣa krośati natyūhastaṃ śikhī pratikūjati |
ramaṇīye vanoddeśe puṣpasaṃstarasaṅkaṭe || 9 ||
mātaṅgayūthānusṛtaṃ pakṣisaṃṅghānunāditam |
citrakūṭamimaṃ paśya pravṛddhaśikharaṃ girim || 10 ||
samabhūmitale ramye drumairbahubhirāvṛte |
puṇye raṃsyāmahe tāta citrakūṭasya kānane || 11 ||
tatastau pādacāreṇa gacchantau saha sītayā |
ramyamāsedatuśśailaṃ citrakūṭaṃ manoramam || 12 ||
tantu parvatamāsādya nānāpakṣigaṇāyutam |
bahumūlaphalaṃ ramyaṃ sampannaṃ sarasodakam || 13 ||
manojño'yaṃ girissaumya nānādrumalatāyutaḥ |
bahumūlaphalo ramya ssvājīvaḥ pratibhāti me || 14 ||
munayaśca mahātmāno vasantyasmi śiloccaye |
ayaṃ vāso bhavettāvadatra saumya ramemahi || 15 ||
iti sītā ca rāmaśca lakṣmaṇaśca kṛtāñjaliḥ |
abhigamyā'śramaṃ sarve vālmīki mabhivādayan || 16 ||
tānmaharṣi pramuditaḥ pūjayāmāsa dharmavit |
asyatāmiti covāca svāgantu nivedya ca || 17 ||
tato'bravīnmahābāhurlakṣmaṇaṃ lakṣmaṇāgrajaḥ |
sannivedya yathānyāya mātmānamṛṣaye prabhuḥ || 18 ||
lakṣmaṇā''naya dārūṇi dṛḍhāni ca varāṇi ca |
kuruṣvā'vasathaṃ saumya vāse me'bhirataṃ manaḥ || 19 ||
tasya tadvacanaṃ śrutvā saumitrirvividhān drumān |
ājahāra tata ścakre parṇaśālāmarindamaḥ || 20 ||
tāṃ niṣṭhitāṃ baddhakaṭāṃ dṛṣṭvā rāmassudarśanām |
śuśrūṣamāṇamekāgramidaṃ vacanamabravīt || 21 ||
aiṇeyaṃ māṃsamāhṛtya śālāṃ yakṣyāmahe vayam |
kartavyaṃ vāstuśamanaṃ saumitre cirajīvibhiḥ || 22 ||
mṛgaṃ hatvā''naya kṣipraṃ lakṣmaṇeha śubhekṣaṇa |
kartavya śśāstradṛṣṭo hi vidhirdharmamanusmara || 23 ||
bhrāturvacanamājñāya lakṣmaṇaḥ paravīrahā |
cakāra sa yathoktaṃ ca taṃ rāma punarabravīt || 24 ||
aiṇeyaṃ śrapayasvaitacchālāṃ yakṣyāmahe vayam |
tvara saumya muhūrto'yaṃ dhruvaśca divaso'pyayam || 25 ||
sa lakṣmaṇaḥ kṛṣṇamṛgaṃ medhyaṃ hatvā pratāpavān |
atha cikṣepa saumitrissamiddhe jātavedasi || 26 ||
tantu pakvaṃ parijñāya niṣṭaptaṃ chinnaśoṇitam |
lakṣmaṇaḥ puruṣavyāghramatha rāghavamabravīt || 27 ||
ayaṃ sarvaḥ samastāgṅaḥ śrṛtaḥ kṛṣṇamṛgo mayā |
devatāṃ devasaṅkāśa yajasva kuśalo hyasi || 28 ||
rāmaḥ snātvā tu niyato guṇavān japyakovidaḥ |
saṅgraheṇākarot sravārna mantrān satrāvasānikān || 29 ||
iṣṭvā devagaṇānsarvānviveśā'vasathaṃ śuciḥ |
babhūva ca manohlādo rāmasyāmitatejasaḥ || 30 ||
vaiśvadevabaliṃ kṛtvā raudraṃ vaiṣṇava meva ca |
vāstusaṃśamanīyāni maṅgalāni pravartayan || 31 ||
japaṃ ca nyāyata kṛtvā snātvā nadyāṃ yathāvidhi |
pāpasaṃśamanaṃ rāma ścakāra balimuttamam || 32 ||
vedisthalavidhānāni caityānyāyatanāni ca |
āśramasyānurūpāṇi sthāpayāmāsa rāghavaḥ || 33 ||
vanyairmālyaiḥ phalairmūlaiḥ pakvairmāṃsairyathāvidhi |
adbhirjapaiśca vedoktairdarbhaiśca sasamitkuśaiḥ || 34 ||
tau tarpayitvā bhūtāni rāghavau saha sītayā |
tadā viviśatu śśālāṃ suśubhāṃ śubhalakṣaṇau || 35 ||
tāṃ vṛkṣaparṇacchadanāṃ manojñāṃ yathāpradeśaṃ sukṛtāṃ nivātām |
vāsāya sarve viviśussametāssabhāṃ yathā devagaṇāssudharmām || 36 ||
anekanānāmṛgapakṣisaṅkule vicitrapatrastabakairdrumairyute |
vanottame vyālamṛgānunādite tadā vijahru ssusukhaṃ jitendriyāḥ || 37 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye ayodhyākāṇḍe ṣaṭpañcāśassargaḥ ||
Sanskrit — Devanagari (original)
श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे अयोध्याकाण्डम् ।
अथ षट्पञ्चाशस्सर्गः ।
अथ रात्र्यां व्यतीतायामवसुप्तमनन्तरम् ।
प्रबोधयामास शनैर्लक्ष्मणं रघुनन्दनः ॥ 1 ॥
सौमित्रे श्रुणु वन्यानां वल्गु व्याहरतां स्वनम् ।
सम्प्रतिष्ठामहे काल प्रस्थानस्य परन्तप ॥ 2 ॥
स सुप्तस्समये भ्रात्रा लक्ष्मणः प्रतिबोधितः ।
जहौ निद्रां च तन्द्रीं च प्रसक्तं च पथि श्रमम् ॥ 3 ॥
तत उत्थाय ते सर्वे स्पृष्ट्वा नद्या श्शिवं जलम् ।
पन्थानमृषिणाऽदिष्टं चित्रकूटस्य तं ययुः ॥ 4 ॥
ततस्सम्प्रस्थितः काले रामस्सौमित्रिणा सह ।
सीतां कमलपत्राक्षीमिदं वचनमब्रवीत् ॥ 5 ॥
आदिप्तानिव वैदेहि सर्वतः पुष्पितान्नगान् ।
स्वैः पुष्पैः किंशुकान् पश्य मालिनशिशिरात्यये ॥ 6 ॥
पश्य भल्लातकान् फुल्लान्नरै रनुपसेवितान् ।
फलपत्रैरवनता न्नूनं शक्ष्याम जीवितुम् ॥ 7 ॥
पश्य द्रोणप्रमाणानि लम्बमानानि लक्ष्मण ।
मधूनि मधुकारीभि स्सम्भृतानि नगे नगे ॥ 8 ॥
एष क्रोशति नत्यूहस्तं शिखी प्रतिकूजति ।
रमणीये वनोद्देशे पुष्पसंस्तरसङ्कटे ॥ 9 ॥
मातङ्गयूथानुसृतं पक्षिसंङ्घानुनादितम् ।
चित्रकूटमिमं पश्य प्रवृद्धशिखरं गिरिम् ॥ 10 ॥
समभूमितले रम्ये द्रुमैर्बहुभिरावृते ।
पुण्ये रंस्यामहे तात चित्रकूटस्य कानने ॥ 11 ॥
ततस्तौ पादचारेण गच्छन्तौ सह सीतया ।
रम्यमासेदतुश्शैलं चित्रकूटं मनोरमम् ॥ 12 ॥
तन्तु पर्वतमासाद्य नानापक्षिगणायुतम् ।
बहुमूलफलं रम्यं सम्पन्नं सरसोदकम् ॥ 13 ॥
मनोज्ञोऽयं गिरिस्सौम्य नानाद्रुमलतायुतः ।
बहुमूलफलो रम्य स्स्वाजीवः प्रतिभाति मे ॥ 14 ॥
मुनयश्च महात्मानो वसन्त्यस्मि शिलोच्चये ।
अयं वासो भवेत्तावदत्र सौम्य रमेमहि ॥ 15 ॥
इति सीता च रामश्च लक्ष्मणश्च कृताञ्जलिः ।
अभिगम्याऽश्रमं सर्वे वाल्मीकि मभिवादयन् ॥ 16 ॥
तान्महर्षि प्रमुदितः पूजयामास धर्मवित् ।
अस्यतामिति चोवाच स्वागन्तु निवेद्य च ॥ 17 ॥
ततोऽब्रवीन्महाबाहुर्लक्ष्मणं लक्ष्मणाग्रजः ।
सन्निवेद्य यथान्याय मात्मानमृषये प्रभुः ॥ 18 ॥
लक्ष्मणाऽऽनय दारूणि दृढानि च वराणि च ।
कुरुष्वाऽवसथं सौम्य वासे मेऽभिरतं मनः ॥ 19 ॥
तस्य तद्वचनं श्रुत्वा सौमित्रिर्विविधान् द्रुमान् ।
आजहार तत श्चक्रे पर्णशालामरिन्दमः ॥ 20 ॥
तां निष्ठितां बद्धकटां दृष्ट्वा रामस्सुदर्शनाम् ।
शुश्रूषमाणमेकाग्रमिदं वचनमब्रवीत् ॥ 21 ॥
ऐणेयं मांसमाहृत्य शालां यक्ष्यामहे वयम् ।
कर्तव्यं वास्तुशमनं सौमित्रे चिरजीविभिः ॥ 22 ॥
मृगं हत्वाऽऽनय क्षिप्रं लक्ष्मणेह शुभेक्षण ।
कर्तव्य श्शास्त्रदृष्टो हि विधिर्धर्ममनुस्मर ॥ 23 ॥
भ्रातुर्वचनमाज्ञाय लक्ष्मणः परवीरहा ।
चकार स यथोक्तं च तं राम पुनरब्रवीत् ॥ 24 ॥
ऐणेयं श्रपयस्वैतच्छालां यक्ष्यामहे वयम् ।
त्वर सौम्य मुहूर्तोऽयं ध्रुवश्च दिवसोऽप्ययम् ॥ 25 ॥
स लक्ष्मणः कृष्णमृगं मेध्यं हत्वा प्रतापवान् ।
अथ चिक्षेप सौमित्रिस्समिद्धे जातवेदसि ॥ 26 ॥
तन्तु पक्वं परिज्ञाय निष्टप्तं छिन्नशोणितम् ।
लक्ष्मणः पुरुषव्याघ्रमथ राघवमब्रवीत् ॥ 27 ॥
अयं सर्वः समस्ताग्ङः श्रृतः कृष्णमृगो मया ।
देवतां देवसङ्काश यजस्व कुशलो ह्यसि ॥ 28 ॥
रामः स्नात्वा तु नियतो गुणवान् जप्यकोविदः ।
सङ्ग्रहेणाकरोत् स्रवार्न मन्त्रान् सत्रावसानिकान् ॥ 29 ॥
इष्ट्वा देवगणान्सर्वान्विवेशाऽवसथं शुचिः ।
बभूव च मनोह्लादो रामस्यामिततेजसः ॥ 30 ॥
वैश्वदेवबलिं कृत्वा रौद्रं वैष्णव मेव च ।
वास्तुसंशमनीयानि मङ्गलानि प्रवर्तयन् ॥ 31 ॥
जपं च न्यायत कृत्वा स्नात्वा नद्यां यथाविधि ।
पापसंशमनं राम श्चकार बलिमुत्तमम् ॥ 32 ॥
वेदिस्थलविधानानि चैत्यान्यायतनानि च ।
आश्रमस्यानुरूपाणि स्थापयामास राघवः ॥ 33 ॥
वन्यैर्माल्यैः फलैर्मूलैः पक्वैर्मांसैर्यथाविधि ।
अद्भिर्जपैश्च वेदोक्तैर्दर्भैश्च ससमित्कुशैः ॥ 34 ॥
तौ तर्पयित्वा भूतानि राघवौ सह सीतया ।
तदा विविशतु श्शालां सुशुभां शुभलक्षणौ ॥ 35 ॥
तां वृक्षपर्णच्छदनां मनोज्ञां यथाप्रदेशं सुकृतां निवाताम् ।
वासाय सर्वे विविशुस्समेतास्सभां यथा देवगणास्सुधर्माम् ॥ 36 ॥
अनेकनानामृगपक्षिसङ्कुले विचित्रपत्रस्तबकैर्द्रुमैर्युते ।
वनोत्तमे व्यालमृगानुनादिते तदा विजह्रु स्सुसुखं जितेन्द्रियाः ॥ 37 ॥
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये अयोध्याकाण्डे षट्पञ्चाशस्सर्गः ॥
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe ayodhyākāṇḍam |
atha ṣaṭpañcāśassargaḥ |
atha rātryāṃ vyatītāyāmavasuptamanantaram |
prabodhayāmāsa śanairlakṣmaṇaṃ raghunandanaḥ || 1 ||
saumitre śruṇu vanyānāṃ valgu vyāharatāṃ svanam |
sampratiṣṭhāmahe kāla prasthānasya parantapa || 2 ||
sa suptassamaye bhrātrā lakṣmaṇaḥ pratibodhitaḥ |
jahau nidrāṃ ca tandrīṃ ca prasaktaṃ ca pathi śramam || 3 ||
tata utthāya te sarve spṛṣṭvā nadyā śśivaṃ jalam |
panthānamṛṣiṇā'diṣṭaṃ citrakūṭasya taṃ yayuḥ || 4 ||
tatassamprasthitaḥ kāle rāmassaumitriṇā saha |
sītāṃ kamalapatrākṣīmidaṃ vacanamabravīt || 5 ||
ādiptāniva vaidehi sarvataḥ puṣpitānnagān |
svaiḥ puṣpaiḥ kiṃśukān paśya mālinaśiśirātyaye || 6 ||
paśya bhallātakān phullānnarai ranupasevitān |
phalapatrairavanatā nnūnaṃ śakṣyāma jīvitum || 7 ||
paśya droṇapramāṇāni lambamānāni lakṣmaṇa |
madhūni madhukārībhi ssambhṛtāni nage nage || 8 ||
eṣa krośati natyūhastaṃ śikhī pratikūjati |
ramaṇīye vanoddeśe puṣpasaṃstarasaṅkaṭe || 9 ||
mātaṅgayūthānusṛtaṃ pakṣisaṃṅghānunāditam |
citrakūṭamimaṃ paśya pravṛddhaśikharaṃ girim || 10 ||
samabhūmitale ramye drumairbahubhirāvṛte |
puṇye raṃsyāmahe tāta citrakūṭasya kānane || 11 ||
tatastau pādacāreṇa gacchantau saha sītayā |
ramyamāsedatuśśailaṃ citrakūṭaṃ manoramam || 12 ||
tantu parvatamāsādya nānāpakṣigaṇāyutam |
bahumūlaphalaṃ ramyaṃ sampannaṃ sarasodakam || 13 ||
manojño'yaṃ girissaumya nānādrumalatāyutaḥ |
bahumūlaphalo ramya ssvājīvaḥ pratibhāti me || 14 ||
munayaśca mahātmāno vasantyasmi śiloccaye |
ayaṃ vāso bhavettāvadatra saumya ramemahi || 15 ||
iti sītā ca rāmaśca lakṣmaṇaśca kṛtāñjaliḥ |
abhigamyā'śramaṃ sarve vālmīki mabhivādayan || 16 ||
tānmaharṣi pramuditaḥ pūjayāmāsa dharmavit |
asyatāmiti covāca svāgantu nivedya ca || 17 ||
tato'bravīnmahābāhurlakṣmaṇaṃ lakṣmaṇāgrajaḥ |
sannivedya yathānyāya mātmānamṛṣaye prabhuḥ || 18 ||
lakṣmaṇā''naya dārūṇi dṛḍhāni ca varāṇi ca |
kuruṣvā'vasathaṃ saumya vāse me'bhirataṃ manaḥ || 19 ||
tasya tadvacanaṃ śrutvā saumitrirvividhān drumān |
ājahāra tata ścakre parṇaśālāmarindamaḥ || 20 ||
tāṃ niṣṭhitāṃ baddhakaṭāṃ dṛṣṭvā rāmassudarśanām |
śuśrūṣamāṇamekāgramidaṃ vacanamabravīt || 21 ||
aiṇeyaṃ māṃsamāhṛtya śālāṃ yakṣyāmahe vayam |
kartavyaṃ vāstuśamanaṃ saumitre cirajīvibhiḥ || 22 ||
mṛgaṃ hatvā''naya kṣipraṃ lakṣmaṇeha śubhekṣaṇa |
kartavya śśāstradṛṣṭo hi vidhirdharmamanusmara || 23 ||
bhrāturvacanamājñāya lakṣmaṇaḥ paravīrahā |
cakāra sa yathoktaṃ ca taṃ rāma punarabravīt || 24 ||
aiṇeyaṃ śrapayasvaitacchālāṃ yakṣyāmahe vayam |
tvara saumya muhūrto'yaṃ dhruvaśca divaso'pyayam || 25 ||
sa lakṣmaṇaḥ kṛṣṇamṛgaṃ medhyaṃ hatvā pratāpavān |
atha cikṣepa saumitrissamiddhe jātavedasi || 26 ||
tantu pakvaṃ parijñāya niṣṭaptaṃ chinnaśoṇitam |
lakṣmaṇaḥ puruṣavyāghramatha rāghavamabravīt || 27 ||
ayaṃ sarvaḥ samastāgṅaḥ śrṛtaḥ kṛṣṇamṛgo mayā |
devatāṃ devasaṅkāśa yajasva kuśalo hyasi || 28 ||
rāmaḥ snātvā tu niyato guṇavān japyakovidaḥ |
saṅgraheṇākarot sravārna mantrān satrāvasānikān || 29 ||
iṣṭvā devagaṇānsarvānviveśā'vasathaṃ śuciḥ |
babhūva ca manohlādo rāmasyāmitatejasaḥ || 30 ||
vaiśvadevabaliṃ kṛtvā raudraṃ vaiṣṇava meva ca |
vāstusaṃśamanīyāni maṅgalāni pravartayan || 31 ||
japaṃ ca nyāyata kṛtvā snātvā nadyāṃ yathāvidhi |
pāpasaṃśamanaṃ rāma ścakāra balimuttamam || 32 ||
vedisthalavidhānāni caityānyāyatanāni ca |
āśramasyānurūpāṇi sthāpayāmāsa rāghavaḥ || 33 ||
vanyairmālyaiḥ phalairmūlaiḥ pakvairmāṃsairyathāvidhi |
adbhirjapaiśca vedoktairdarbhaiśca sasamitkuśaiḥ || 34 ||
tau tarpayitvā bhūtāni rāghavau saha sītayā |
tadā viviśatu śśālāṃ suśubhāṃ śubhalakṣaṇau || 35 ||
tāṃ vṛkṣaparṇacchadanāṃ manojñāṃ yathāpradeśaṃ sukṛtāṃ nivātām |
vāsāya sarve viviśussametāssabhāṃ yathā devagaṇāssudharmām || 36 ||
anekanānāmṛgapakṣisaṅkule vicitrapatrastabakairdrumairyute |
vanottame vyālamṛgānunādite tadā vijahru ssusukhaṃ jitendriyāḥ || 37 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye ayodhyākāṇḍe ṣaṭpañcāśassargaḥ ||
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Malayalam script.
Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.