শ্রীমদ্বাল্মীকীয রামাযণে অযোধ্যাকাণ্ডম্ ।
অথ ষট্পঞ্চাশস্সর্গঃ ।
অথ রাত্র্যাং ব্যতীতাযামবসুপ্তমনন্তরম্ ।
প্রবোধযামাস শনৈর্লক্ষ্মণং রঘুনন্দনঃ ॥ 1 ॥
সৌমিত্রে শ্রুণু বন্যানাং বল্গু ব্যাহরতাং স্বনম্ ।
সম্প্রতিষ্ঠামহে কাল প্রস্থানস্য পরন্তপ ॥ 2 ॥
স সুপ্তস্সমযে ভ্রাত্রা লক্ষ্মণঃ প্রতিবোধিতঃ ।
জহৌ নিদ্রাং চ তন্দ্রীং চ প্রসক্তং চ পথি শ্রমম্ ॥ 3 ॥
তত উত্থায তে সর্বে স্পৃষ্ট্বা নদ্যা শ্শিবং জলম্ ।
পন্থানমৃষিণাঽদিষ্টং চিত্রকূটস্য তং যযুঃ ॥ 4 ॥
ততস্সম্প্রস্থিতঃ কালে রামস্সৌমিত্রিণা সহ ।
সীতাং কমলপত্রাক্ষীমিদং বচনমব্রবীত্ ॥ 5 ॥
আদিপ্তানিব বৈদেহি সর্বতঃ পুষ্পিতান্নগান্ ।
স্বৈঃ পুষ্পৈঃ কিংশুকান্ পশ্য মালিনশিশিরাত্যযে ॥ 6 ॥
পশ্য ভল্লাতকান্ ফুল্লান্নরৈ রনুপসেবিতান্ ।
ফলপত্রৈরবনতা ন্নূনং শক্ষ্যাম জীবিতুম্ ॥ 7 ॥
পশ্য দ্রোণপ্রমাণানি লম্বমানানি লক্ষ্মণ ।
মধূনি মধুকারীভি স্সম্ভৃতানি নগে নগে ॥ 8 ॥
এষ ক্রোশতি নত্যূহস্তং শিখী প্রতিকূজতি ।
রমণীযে বনোদ্দেশে পুষ্পসংস্তরসঙ্কটে ॥ 9 ॥
মাতঙ্গযূথানুসৃতং পক্ষিসংঙ্ঘানুনাদিতম্ ।
চিত্রকূটমিমং পশ্য প্রবৃদ্ধশিখরং গিরিম্ ॥ 10 ॥
সমভূমিতলে রম্যে দ্রুমৈর্বহুভিরাবৃতে ।
পুণ্যে রংস্যামহে তাত চিত্রকূটস্য কাননে ॥ 11 ॥
ততস্তৌ পাদচারেণ গচ্ছন্তৌ সহ সীতযা ।
রম্যমাসেদতুশ্শৈলং চিত্রকূটং মনোরমম্ ॥ 12 ॥
তন্তু পর্বতমাসাদ্য নানাপক্ষিগণাযুতম্ ।
বহুমূলফলং রম্যং সম্পন্নং সরসোদকম্ ॥ 13 ॥
মনোজ্ঞোঽযং গিরিস্সৌম্য নানাদ্রুমলতাযুতঃ ।
বহুমূলফলো রম্য স্স্বাজীবঃ প্রতিভাতি মে ॥ 14 ॥
মুনযশ্চ মহাত্মানো বসন্ত্যস্মি শিলোচ্চযে ।
অযং বাসো ভবেত্তাবদত্র সৌম্য রমেমহি ॥ 15 ॥
ইতি সীতা চ রামশ্চ লক্ষ্মণশ্চ কৃতাঞ্জলিঃ ।
অভিগম্যাঽশ্রমং সর্বে বাল্মীকি মভিবাদযন্ ॥ 16 ॥
তান্মহর্ষি প্রমুদিতঃ পূজযামাস ধর্মবিত্ ।
অস্যতামিতি চোবাচ স্বাগন্তু নিবেদ্য চ ॥ 17 ॥
ততোঽব্রবীন্মহাবাহুর্লক্ষ্মণং লক্ষ্মণাগ্রজঃ ।
সন্নিবেদ্য যথান্যায মাত্মানমৃষযে প্রভুঃ ॥ 18 ॥
লক্ষ্মণাঽঽনয দারূণি দৃঢানি চ বরাণি চ ।
কুরুষ্বাঽবসথং সৌম্য বাসে মেঽভিরতং মনঃ ॥ 19 ॥
তস্য তদ্বচনং শ্রুত্বা সৌমিত্রির্বিবিধান্ দ্রুমান্ ।
আজহার তত শ্চক্রে পর্ণশালামরিন্দমঃ ॥ 20 ॥
তাং নিষ্ঠিতাং বদ্ধকটাং দৃষ্ট্বা রামস্সুদর্শনাম্ ।
শুশ্রূষমাণমেকাগ্রমিদং বচনমব্রবীত্ ॥ 21 ॥
ঐণেযং মাংসমাহৃত্য শালাং যক্ষ্যামহে বযম্ ।
কর্তব্যং বাস্তুশমনং সৌমিত্রে চিরজীবিভিঃ ॥ 22 ॥
মৃগং হত্বাঽঽনয ক্ষিপ্রং লক্ষ্মণেহ শুভেক্ষণ ।
কর্তব্য শ্শাস্ত্রদৃষ্টো হি বিধির্ধর্মমনুস্মর ॥ 23 ॥
ভ্রাতুর্বচনমাজ্ঞায লক্ষ্মণঃ পরবীরহা ।
চকার স যথোক্তং চ তং রাম পুনরব্রবীত্ ॥ 24 ॥
ঐণেযং শ্রপযস্বৈতচ্ছালাং যক্ষ্যামহে বযম্ ।
ত্বর সৌম্য মুহূর্তোঽযং ধ্রুবশ্চ দিবসোঽপ্যযম্ ॥ 25 ॥
স লক্ষ্মণঃ কৃষ্ণমৃগং মেধ্যং হত্বা প্রতাপবান্ ।
অথ চিক্ষেপ সৌমিত্রিস্সমিদ্ধে জাতবেদসি ॥ 26 ॥
তন্তু পক্বং পরিজ্ঞায নিষ্টপ্তং ছিন্নশোণিতম্ ।
লক্ষ্মণঃ পুরুষব্যাঘ্রমথ রাঘবমব্রবীত্ ॥ 27 ॥
অযং সর্বঃ সমস্তাগ্ঙঃ শ্রৃতঃ কৃষ্ণমৃগো মযা ।
দেবতাং দেবসঙ্কাশ যজস্ব কুশলো হ্যসি ॥ 28 ॥
রামঃ স্নাত্বা তু নিযতো গুণবান্ জপ্যকোবিদঃ ।
সঙ্গ্রহেণাকরোত্ স্রবার্ন মন্ত্রান্ সত্রাবসানিকান্ ॥ 29 ॥
ইষ্ট্বা দেবগণান্সর্বান্বিবেশাঽবসথং শুচিঃ ।
বভূব চ মনোহ্লাদো রামস্যামিততেজসঃ ॥ 30 ॥
বৈশ্বদেববলিং কৃত্বা রৌদ্রং বৈষ্ণব মেব চ ।
বাস্তুসংশমনীযানি মঙ্গলানি প্রবর্তযন্ ॥ 31 ॥
জপং চ ন্যাযত কৃত্বা স্নাত্বা নদ্যাং যথাবিধি ।
পাপসংশমনং রাম শ্চকার বলিমুত্তমম্ ॥ 32 ॥
বেদিস্থলবিধানানি চৈত্যান্যাযতনানি চ ।
আশ্রমস্যানুরূপাণি স্থাপযামাস রাঘবঃ ॥ 33 ॥
বন্যৈর্মাল্যৈঃ ফলৈর্মূলৈঃ পক্বৈর্মাংসৈর্যথাবিধি ।
অদ্ভির্জপৈশ্চ বেদোক্তৈর্দর্ভৈশ্চ সসমিত্কুশৈঃ ॥ 34 ॥
তৌ তর্পযিত্বা ভূতানি রাঘবৌ সহ সীতযা ।
তদা বিবিশতু শ্শালাং সুশুভাং শুভলক্ষণৌ ॥ 35 ॥
তাং বৃক্ষপর্ণচ্ছদনাং মনোজ্ঞাং যথাপ্রদেশং সুকৃতাং নিবাতাম্ ।
বাসায সর্বে বিবিশুস্সমেতাস্সভাং যথা দেবগণাস্সুধর্মাম্ ॥ 36 ॥
অনেকনানামৃগপক্ষিসঙ্কুলে বিচিত্রপত্রস্তবকৈর্দ্রুমৈর্যুতে ।
বনোত্তমে ব্যালমৃগানুনাদিতে তদা বিজহ্রু স্সুসুখং জিতেন্দ্রিযাঃ ॥ 37 ॥
ইত্যার্ষে শ্রীমদ্রামাযণে বাল্মীকীয আদিকাব্যে অযোধ্যাকাণ্ডে ষট্পঞ্চাশস্সর্গঃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe ayodhyākāṇḍam |
atha ṣaṭpañcāśassargaḥ |
atha rātryāṃ vyatītāyāmavasuptamanantaram |
prabodhayāmāsa śanairlakṣmaṇaṃ raghunandanaḥ || 1 ||
saumitre śruṇu vanyānāṃ valgu vyāharatāṃ svanam |
sampratiṣṭhāmahe kāla prasthānasya parantapa || 2 ||
sa suptassamaye bhrātrā lakṣmaṇaḥ pratibodhitaḥ |
jahau nidrāṃ ca tandrīṃ ca prasaktaṃ ca pathi śramam || 3 ||
tata utthāya te sarve spṛṣṭvā nadyā śśivaṃ jalam |
panthānamṛṣiṇā'diṣṭaṃ citrakūṭasya taṃ yayuḥ || 4 ||
tatassamprasthitaḥ kāle rāmassaumitriṇā saha |
sītāṃ kamalapatrākṣīmidaṃ vacanamabravīt || 5 ||
ādiptāniva vaidehi sarvataḥ puṣpitānnagān |
svaiḥ puṣpaiḥ kiṃśukān paśya mālinaśiśirātyaye || 6 ||
paśya bhallātakān phullānnarai ranupasevitān |
phalapatrairavanatā nnūnaṃ śakṣyāma jīvitum || 7 ||
paśya droṇapramāṇāni lambamānāni lakṣmaṇa |
madhūni madhukārībhi ssambhṛtāni nage nage || 8 ||
eṣa krośati natyūhastaṃ śikhī pratikūjati |
ramaṇīye vanoddeśe puṣpasaṃstarasaṅkaṭe || 9 ||
mātaṅgayūthānusṛtaṃ pakṣisaṃṅghānunāditam |
citrakūṭamimaṃ paśya pravṛddhaśikharaṃ girim || 10 ||
samabhūmitale ramye drumairbahubhirāvṛte |
puṇye raṃsyāmahe tāta citrakūṭasya kānane || 11 ||
tatastau pādacāreṇa gacchantau saha sītayā |
ramyamāsedatuśśailaṃ citrakūṭaṃ manoramam || 12 ||
tantu parvatamāsādya nānāpakṣigaṇāyutam |
bahumūlaphalaṃ ramyaṃ sampannaṃ sarasodakam || 13 ||
manojño'yaṃ girissaumya nānādrumalatāyutaḥ |
bahumūlaphalo ramya ssvājīvaḥ pratibhāti me || 14 ||
munayaśca mahātmāno vasantyasmi śiloccaye |
ayaṃ vāso bhavettāvadatra saumya ramemahi || 15 ||
iti sītā ca rāmaśca lakṣmaṇaśca kṛtāñjaliḥ |
abhigamyā'śramaṃ sarve vālmīki mabhivādayan || 16 ||
tānmaharṣi pramuditaḥ pūjayāmāsa dharmavit |
asyatāmiti covāca svāgantu nivedya ca || 17 ||
tato'bravīnmahābāhurlakṣmaṇaṃ lakṣmaṇāgrajaḥ |
sannivedya yathānyāya mātmānamṛṣaye prabhuḥ || 18 ||
lakṣmaṇā''naya dārūṇi dṛḍhāni ca varāṇi ca |
kuruṣvā'vasathaṃ saumya vāse me'bhirataṃ manaḥ || 19 ||
tasya tadvacanaṃ śrutvā saumitrirvividhān drumān |
ājahāra tata ścakre parṇaśālāmarindamaḥ || 20 ||
tāṃ niṣṭhitāṃ baddhakaṭāṃ dṛṣṭvā rāmassudarśanām |
śuśrūṣamāṇamekāgramidaṃ vacanamabravīt || 21 ||
aiṇeyaṃ māṃsamāhṛtya śālāṃ yakṣyāmahe vayam |
kartavyaṃ vāstuśamanaṃ saumitre cirajīvibhiḥ || 22 ||
mṛgaṃ hatvā''naya kṣipraṃ lakṣmaṇeha śubhekṣaṇa |
kartavya śśāstradṛṣṭo hi vidhirdharmamanusmara || 23 ||
bhrāturvacanamājñāya lakṣmaṇaḥ paravīrahā |
cakāra sa yathoktaṃ ca taṃ rāma punarabravīt || 24 ||
aiṇeyaṃ śrapayasvaitacchālāṃ yakṣyāmahe vayam |
tvara saumya muhūrto'yaṃ dhruvaśca divaso'pyayam || 25 ||
sa lakṣmaṇaḥ kṛṣṇamṛgaṃ medhyaṃ hatvā pratāpavān |
atha cikṣepa saumitrissamiddhe jātavedasi || 26 ||
tantu pakvaṃ parijñāya niṣṭaptaṃ chinnaśoṇitam |
lakṣmaṇaḥ puruṣavyāghramatha rāghavamabravīt || 27 ||
ayaṃ sarvaḥ samastāgṅaḥ śrṛtaḥ kṛṣṇamṛgo mayā |
devatāṃ devasaṅkāśa yajasva kuśalo hyasi || 28 ||
rāmaḥ snātvā tu niyato guṇavān japyakovidaḥ |
saṅgraheṇākarot sravārna mantrān satrāvasānikān || 29 ||
iṣṭvā devagaṇānsarvānviveśā'vasathaṃ śuciḥ |
babhūva ca manohlādo rāmasyāmitatejasaḥ || 30 ||
vaiśvadevabaliṃ kṛtvā raudraṃ vaiṣṇava meva ca |
vāstusaṃśamanīyāni maṅgalāni pravartayan || 31 ||
japaṃ ca nyāyata kṛtvā snātvā nadyāṃ yathāvidhi |
pāpasaṃśamanaṃ rāma ścakāra balimuttamam || 32 ||
vedisthalavidhānāni caityānyāyatanāni ca |
āśramasyānurūpāṇi sthāpayāmāsa rāghavaḥ || 33 ||
vanyairmālyaiḥ phalairmūlaiḥ pakvairmāṃsairyathāvidhi |
adbhirjapaiśca vedoktairdarbhaiśca sasamitkuśaiḥ || 34 ||
tau tarpayitvā bhūtāni rāghavau saha sītayā |
tadā viviśatu śśālāṃ suśubhāṃ śubhalakṣaṇau || 35 ||
tāṃ vṛkṣaparṇacchadanāṃ manojñāṃ yathāpradeśaṃ sukṛtāṃ nivātām |
vāsāya sarve viviśussametāssabhāṃ yathā devagaṇāssudharmām || 36 ||
anekanānāmṛgapakṣisaṅkule vicitrapatrastabakairdrumairyute |
vanottame vyālamṛgānunādite tadā vijahru ssusukhaṃ jitendriyāḥ || 37 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye ayodhyākāṇḍe ṣaṭpañcāśassargaḥ ||
Sanskrit — Devanagari (original)
श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे अयोध्याकाण्डम् ।
अथ षट्पञ्चाशस्सर्गः ।
अथ रात्र्यां व्यतीतायामवसुप्तमनन्तरम् ।
प्रबोधयामास शनैर्लक्ष्मणं रघुनन्दनः ॥ 1 ॥
सौमित्रे श्रुणु वन्यानां वल्गु व्याहरतां स्वनम् ।
सम्प्रतिष्ठामहे काल प्रस्थानस्य परन्तप ॥ 2 ॥
स सुप्तस्समये भ्रात्रा लक्ष्मणः प्रतिबोधितः ।
जहौ निद्रां च तन्द्रीं च प्रसक्तं च पथि श्रमम् ॥ 3 ॥
तत उत्थाय ते सर्वे स्पृष्ट्वा नद्या श्शिवं जलम् ।
पन्थानमृषिणाऽदिष्टं चित्रकूटस्य तं ययुः ॥ 4 ॥
ततस्सम्प्रस्थितः काले रामस्सौमित्रिणा सह ।
सीतां कमलपत्राक्षीमिदं वचनमब्रवीत् ॥ 5 ॥
आदिप्तानिव वैदेहि सर्वतः पुष्पितान्नगान् ।
स्वैः पुष्पैः किंशुकान् पश्य मालिनशिशिरात्यये ॥ 6 ॥
पश्य भल्लातकान् फुल्लान्नरै रनुपसेवितान् ।
फलपत्रैरवनता न्नूनं शक्ष्याम जीवितुम् ॥ 7 ॥
पश्य द्रोणप्रमाणानि लम्बमानानि लक्ष्मण ।
मधूनि मधुकारीभि स्सम्भृतानि नगे नगे ॥ 8 ॥
एष क्रोशति नत्यूहस्तं शिखी प्रतिकूजति ।
रमणीये वनोद्देशे पुष्पसंस्तरसङ्कटे ॥ 9 ॥
मातङ्गयूथानुसृतं पक्षिसंङ्घानुनादितम् ।
चित्रकूटमिमं पश्य प्रवृद्धशिखरं गिरिम् ॥ 10 ॥
समभूमितले रम्ये द्रुमैर्बहुभिरावृते ।
पुण्ये रंस्यामहे तात चित्रकूटस्य कानने ॥ 11 ॥
ततस्तौ पादचारेण गच्छन्तौ सह सीतया ।
रम्यमासेदतुश्शैलं चित्रकूटं मनोरमम् ॥ 12 ॥
तन्तु पर्वतमासाद्य नानापक्षिगणायुतम् ।
बहुमूलफलं रम्यं सम्पन्नं सरसोदकम् ॥ 13 ॥
मनोज्ञोऽयं गिरिस्सौम्य नानाद्रुमलतायुतः ।
बहुमूलफलो रम्य स्स्वाजीवः प्रतिभाति मे ॥ 14 ॥
मुनयश्च महात्मानो वसन्त्यस्मि शिलोच्चये ।
अयं वासो भवेत्तावदत्र सौम्य रमेमहि ॥ 15 ॥
इति सीता च रामश्च लक्ष्मणश्च कृताञ्जलिः ।
अभिगम्याऽश्रमं सर्वे वाल्मीकि मभिवादयन् ॥ 16 ॥
तान्महर्षि प्रमुदितः पूजयामास धर्मवित् ।
अस्यतामिति चोवाच स्वागन्तु निवेद्य च ॥ 17 ॥
ततोऽब्रवीन्महाबाहुर्लक्ष्मणं लक्ष्मणाग्रजः ।
सन्निवेद्य यथान्याय मात्मानमृषये प्रभुः ॥ 18 ॥
लक्ष्मणाऽऽनय दारूणि दृढानि च वराणि च ।
कुरुष्वाऽवसथं सौम्य वासे मेऽभिरतं मनः ॥ 19 ॥
तस्य तद्वचनं श्रुत्वा सौमित्रिर्विविधान् द्रुमान् ।
आजहार तत श्चक्रे पर्णशालामरिन्दमः ॥ 20 ॥
तां निष्ठितां बद्धकटां दृष्ट्वा रामस्सुदर्शनाम् ।
शुश्रूषमाणमेकाग्रमिदं वचनमब्रवीत् ॥ 21 ॥
ऐणेयं मांसमाहृत्य शालां यक्ष्यामहे वयम् ।
कर्तव्यं वास्तुशमनं सौमित्रे चिरजीविभिः ॥ 22 ॥
मृगं हत्वाऽऽनय क्षिप्रं लक्ष्मणेह शुभेक्षण ।
कर्तव्य श्शास्त्रदृष्टो हि विधिर्धर्ममनुस्मर ॥ 23 ॥
भ्रातुर्वचनमाज्ञाय लक्ष्मणः परवीरहा ।
चकार स यथोक्तं च तं राम पुनरब्रवीत् ॥ 24 ॥
ऐणेयं श्रपयस्वैतच्छालां यक्ष्यामहे वयम् ।
त्वर सौम्य मुहूर्तोऽयं ध्रुवश्च दिवसोऽप्ययम् ॥ 25 ॥
स लक्ष्मणः कृष्णमृगं मेध्यं हत्वा प्रतापवान् ।
अथ चिक्षेप सौमित्रिस्समिद्धे जातवेदसि ॥ 26 ॥
तन्तु पक्वं परिज्ञाय निष्टप्तं छिन्नशोणितम् ।
लक्ष्मणः पुरुषव्याघ्रमथ राघवमब्रवीत् ॥ 27 ॥
अयं सर्वः समस्ताग्ङः श्रृतः कृष्णमृगो मया ।
देवतां देवसङ्काश यजस्व कुशलो ह्यसि ॥ 28 ॥
रामः स्नात्वा तु नियतो गुणवान् जप्यकोविदः ।
सङ्ग्रहेणाकरोत् स्रवार्न मन्त्रान् सत्रावसानिकान् ॥ 29 ॥
इष्ट्वा देवगणान्सर्वान्विवेशाऽवसथं शुचिः ।
बभूव च मनोह्लादो रामस्यामिततेजसः ॥ 30 ॥
वैश्वदेवबलिं कृत्वा रौद्रं वैष्णव मेव च ।
वास्तुसंशमनीयानि मङ्गलानि प्रवर्तयन् ॥ 31 ॥
जपं च न्यायत कृत्वा स्नात्वा नद्यां यथाविधि ।
पापसंशमनं राम श्चकार बलिमुत्तमम् ॥ 32 ॥
वेदिस्थलविधानानि चैत्यान्यायतनानि च ।
आश्रमस्यानुरूपाणि स्थापयामास राघवः ॥ 33 ॥
वन्यैर्माल्यैः फलैर्मूलैः पक्वैर्मांसैर्यथाविधि ।
अद्भिर्जपैश्च वेदोक्तैर्दर्भैश्च ससमित्कुशैः ॥ 34 ॥
तौ तर्पयित्वा भूतानि राघवौ सह सीतया ।
तदा विविशतु श्शालां सुशुभां शुभलक्षणौ ॥ 35 ॥
तां वृक्षपर्णच्छदनां मनोज्ञां यथाप्रदेशं सुकृतां निवाताम् ।
वासाय सर्वे विविशुस्समेतास्सभां यथा देवगणास्सुधर्माम् ॥ 36 ॥
अनेकनानामृगपक्षिसङ्कुले विचित्रपत्रस्तबकैर्द्रुमैर्युते ।
वनोत्तमे व्यालमृगानुनादिते तदा विजह्रु स्सुसुखं जितेन्द्रियाः ॥ 37 ॥
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये अयोध्याकाण्डे षट्पञ्चाशस्सर्गः ॥
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe ayodhyākāṇḍam |
atha ṣaṭpañcāśassargaḥ |
atha rātryāṃ vyatītāyāmavasuptamanantaram |
prabodhayāmāsa śanairlakṣmaṇaṃ raghunandanaḥ || 1 ||
saumitre śruṇu vanyānāṃ valgu vyāharatāṃ svanam |
sampratiṣṭhāmahe kāla prasthānasya parantapa || 2 ||
sa suptassamaye bhrātrā lakṣmaṇaḥ pratibodhitaḥ |
jahau nidrāṃ ca tandrīṃ ca prasaktaṃ ca pathi śramam || 3 ||
tata utthāya te sarve spṛṣṭvā nadyā śśivaṃ jalam |
panthānamṛṣiṇā'diṣṭaṃ citrakūṭasya taṃ yayuḥ || 4 ||
tatassamprasthitaḥ kāle rāmassaumitriṇā saha |
sītāṃ kamalapatrākṣīmidaṃ vacanamabravīt || 5 ||
ādiptāniva vaidehi sarvataḥ puṣpitānnagān |
svaiḥ puṣpaiḥ kiṃśukān paśya mālinaśiśirātyaye || 6 ||
paśya bhallātakān phullānnarai ranupasevitān |
phalapatrairavanatā nnūnaṃ śakṣyāma jīvitum || 7 ||
paśya droṇapramāṇāni lambamānāni lakṣmaṇa |
madhūni madhukārībhi ssambhṛtāni nage nage || 8 ||
eṣa krośati natyūhastaṃ śikhī pratikūjati |
ramaṇīye vanoddeśe puṣpasaṃstarasaṅkaṭe || 9 ||
mātaṅgayūthānusṛtaṃ pakṣisaṃṅghānunāditam |
citrakūṭamimaṃ paśya pravṛddhaśikharaṃ girim || 10 ||
samabhūmitale ramye drumairbahubhirāvṛte |
puṇye raṃsyāmahe tāta citrakūṭasya kānane || 11 ||
tatastau pādacāreṇa gacchantau saha sītayā |
ramyamāsedatuśśailaṃ citrakūṭaṃ manoramam || 12 ||
tantu parvatamāsādya nānāpakṣigaṇāyutam |
bahumūlaphalaṃ ramyaṃ sampannaṃ sarasodakam || 13 ||
manojño'yaṃ girissaumya nānādrumalatāyutaḥ |
bahumūlaphalo ramya ssvājīvaḥ pratibhāti me || 14 ||
munayaśca mahātmāno vasantyasmi śiloccaye |
ayaṃ vāso bhavettāvadatra saumya ramemahi || 15 ||
iti sītā ca rāmaśca lakṣmaṇaśca kṛtāñjaliḥ |
abhigamyā'śramaṃ sarve vālmīki mabhivādayan || 16 ||
tānmaharṣi pramuditaḥ pūjayāmāsa dharmavit |
asyatāmiti covāca svāgantu nivedya ca || 17 ||
tato'bravīnmahābāhurlakṣmaṇaṃ lakṣmaṇāgrajaḥ |
sannivedya yathānyāya mātmānamṛṣaye prabhuḥ || 18 ||
lakṣmaṇā''naya dārūṇi dṛḍhāni ca varāṇi ca |
kuruṣvā'vasathaṃ saumya vāse me'bhirataṃ manaḥ || 19 ||
tasya tadvacanaṃ śrutvā saumitrirvividhān drumān |
ājahāra tata ścakre parṇaśālāmarindamaḥ || 20 ||
tāṃ niṣṭhitāṃ baddhakaṭāṃ dṛṣṭvā rāmassudarśanām |
śuśrūṣamāṇamekāgramidaṃ vacanamabravīt || 21 ||
aiṇeyaṃ māṃsamāhṛtya śālāṃ yakṣyāmahe vayam |
kartavyaṃ vāstuśamanaṃ saumitre cirajīvibhiḥ || 22 ||
mṛgaṃ hatvā''naya kṣipraṃ lakṣmaṇeha śubhekṣaṇa |
kartavya śśāstradṛṣṭo hi vidhirdharmamanusmara || 23 ||
bhrāturvacanamājñāya lakṣmaṇaḥ paravīrahā |
cakāra sa yathoktaṃ ca taṃ rāma punarabravīt || 24 ||
aiṇeyaṃ śrapayasvaitacchālāṃ yakṣyāmahe vayam |
tvara saumya muhūrto'yaṃ dhruvaśca divaso'pyayam || 25 ||
sa lakṣmaṇaḥ kṛṣṇamṛgaṃ medhyaṃ hatvā pratāpavān |
atha cikṣepa saumitrissamiddhe jātavedasi || 26 ||
tantu pakvaṃ parijñāya niṣṭaptaṃ chinnaśoṇitam |
lakṣmaṇaḥ puruṣavyāghramatha rāghavamabravīt || 27 ||
ayaṃ sarvaḥ samastāgṅaḥ śrṛtaḥ kṛṣṇamṛgo mayā |
devatāṃ devasaṅkāśa yajasva kuśalo hyasi || 28 ||
rāmaḥ snātvā tu niyato guṇavān japyakovidaḥ |
saṅgraheṇākarot sravārna mantrān satrāvasānikān || 29 ||
iṣṭvā devagaṇānsarvānviveśā'vasathaṃ śuciḥ |
babhūva ca manohlādo rāmasyāmitatejasaḥ || 30 ||
vaiśvadevabaliṃ kṛtvā raudraṃ vaiṣṇava meva ca |
vāstusaṃśamanīyāni maṅgalāni pravartayan || 31 ||
japaṃ ca nyāyata kṛtvā snātvā nadyāṃ yathāvidhi |
pāpasaṃśamanaṃ rāma ścakāra balimuttamam || 32 ||
vedisthalavidhānāni caityānyāyatanāni ca |
āśramasyānurūpāṇi sthāpayāmāsa rāghavaḥ || 33 ||
vanyairmālyaiḥ phalairmūlaiḥ pakvairmāṃsairyathāvidhi |
adbhirjapaiśca vedoktairdarbhaiśca sasamitkuśaiḥ || 34 ||
tau tarpayitvā bhūtāni rāghavau saha sītayā |
tadā viviśatu śśālāṃ suśubhāṃ śubhalakṣaṇau || 35 ||
tāṃ vṛkṣaparṇacchadanāṃ manojñāṃ yathāpradeśaṃ sukṛtāṃ nivātām |
vāsāya sarve viviśussametāssabhāṃ yathā devagaṇāssudharmām || 36 ||
anekanānāmṛgapakṣisaṅkule vicitrapatrastabakairdrumairyute |
vanottame vyālamṛgānunādite tadā vijahru ssusukhaṃ jitendriyāḥ || 37 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye ayodhyākāṇḍe ṣaṭpañcāśassargaḥ ||
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Bengali script.
Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.