ശ്രീമദ്വാല്മീകീയ രാമായണേ അയോധ്യാകാണ്ഡമ് ।
അഥ ത്ര്യാശീതിതമസ്സര്ഗഃ ।
തത സ്സമുത്ഥിതഃ കാല്യമാസ്ഥായ സ്യന്ദനോത്തമമ് ।
പ്രയയൌ ഭരതശ്ശീഘ്രം രാമദര്ശനകാങ്ക്ഷയാ ॥ 1 ॥
അഗ്രതഃ പ്രയയുസ്തസ്യ സര്വേ മന്ത്രിപുരോധസഃ ।
അധിരുഹ്യ ഹയൈര്യുക്താന്രഥാന്സൂര്യരഥോപമാന് ॥ 2 ॥
നവനാഗസഹസ്രാണി കല്പിതാനി യഥാവിധി ।
അന്വയുര്ഭരതം യാന്തമിക്ഷ്വാകുകുലനന്ദനമ് ॥ 3 ॥
ഷഷ്ടീ രഥസഹസ്രാണി ധന്വിനോ വിവിധായുധാഃ ।
അന്വയുര്ഭരതം യാന്തം രാജപുത്രം യശസ്വിനമ് ॥ 4 ॥
ശതം സഹസ്രാണ്യശ്വാനാം സമാരൂഢാനി രാഘവമ് ।
അന്വയുര്ഭരതം യാന്തം സത്യസന്ധം ജിതേന്ദ്രിയമ് ॥ 5 ॥
കൈകേയീ ച സുമിത്രാ ച കൌസല്യാ ച യശസ്വിനീ ।
രാമാനയനസംഹൃഷ്ടാ യയുര്യാനേന ഭാസ്വതാ ॥ 6 ॥
പ്രയാതാശ്ചാര്യസങ്ഘാതാ രാമം ദ്രഷ്ടും സലക്ഷ്മണമ് ।
തസ്യൈവ ച കഥാശ്ചിത്രാഃ കുര്വാണാ ഹൃഷ്ടമാനസാഃ ॥ 7 ॥
മേഘശ്യാമം മഹാബാഹും സ്ഥിരസത്ത്വം ദൃഢവ്രതമ് ।
കദാ ദ്രക്ഷ്യാമഹേ രാമം ജഗത ശ്ശോകനാശനമ് ॥ 8 ॥
ദൃഷ്ട ഏവ ഹി ന ശ്ശോകമപനേഷ്യതി രാഘവഃ ।
തമ സ്സര്വസ്യ ലോകസ്യ സമുദ്യന്നിവ ഭാസ്കരഃ ॥ 9 ॥
ഇത്യേവം കഥയന്തസ്തേ സമ്പ്രഹൃഷ്ടാഃ കഥാ ശ്ശുഭാഃ ।
പരിഷ്വജാനാശ്ചാന്യോന്യം യയുര്നാഗരികാ ജനാഃ ॥ 10 ॥
യേ ച തത്രാപരേ സര്വേ സമ്മതാ യേ ച നൈഗമാഃ ।
രാമം പ്രതി യയുര്ഹൃഷ്ടാ സ്സര്വാഃ പ്രകൃതയസ്തഥാ ॥ 11 ॥
മണികാരാശ്ച യേ കേചിത്കുമ്ഭകാരാശ്ച ശോഭനാഃ ।
സൂത്രകര്മകൃതശ്ചൈവ യേ ച ശസ്ത്രോപജീവിനഃ ॥ 12 ॥
മയൂരകാഃ ക്രാകചികാ രോചകാ വേധകാസ്തഥാ ।
ദന്തകാരാ സ്സുധാകാരാ സ്തഥാ ഗന്ധോപജീവിനഃ ॥ 13 ॥
സുവര്ണകാരാഃ പ്രഖ്യാതാസ്തഥാ കമ്ബലധാവകാഃ ।
സ്നാപകോഷ്ണോദകാ വൈദ്യാധൂപകാശ്ശൌണ്ഡികാസ്തഥാ ॥ 14 ॥
രജകാസ്തുന്നവായാശ്ച ഗ്രാമഘോഷമഹത്തരാഃ ।
ശൈലൂഷാശ്ച സഹ സ്ത്രീഭിര്യയുഃ കൈവര്തകാസ്തഥാ ॥ 15 ॥
സമാഹിതാ വേദവിദോ ബ്രാഹ്മണാ വൃത്തസമ്മതാഃ ।
ഗോരഥൈര്ഭരതം യാന്തമനുജഗ്മു സ്സഹസ്രശഃ ॥ 16 ॥
സുവേഷാ ശ്ശുദ്ധവസനാസ്താമ്രമൃഷ്ടാനുലേപനാഃ ।
സര്വേ തേ വിവിധൈര്യാനൈ ശ്ശനൈര്ഭരതമന്വയുഃ ॥ 17 ॥
പ്രഹൃഷ്ടമുദിതാ സേനാ സാഽന്വയാത്കൈകയീസുതമ് ।
ഭ്രാതുരാനയനേ യാന്തം ഭരതം ഭ്രാതൃവത്സലമ് ॥ 18 ॥
തേ ഗത്വാ ദൂരമധ്വാനം രഥയാനാശ്വകുഞ്ജരൈഃ ।
സമാസേദുസ്തതോ ഗങ്ഗാം ശൃങ്ഗീബേരപുരം പ്രതി ॥ 19 ॥
യത്ര രാമസഖോ വീരോ ഗുഹോ ജ്ഞാതിഗണൈര്വൃതഃ ।
നിവസത്യപ്രമാദേന ദേശം തം പരിപാലയന് ॥ 20 ॥
ഉപേത്യ തീരം ഗങ്ഗായാശ്ചക്രവാകൈരലങ്കൃതമ് ।
വ്യവാതിഷ്ഠത സാ സേനാ ഭരതസ്യാനുയായിനീ ॥ 21 ॥
നിരീക്ഷ്യാനുഗതാം സേനാം താം ച ഗങ്ഗാം ശിവോദകാമ് ।
ഭരതസ്സചിവാന്സര്വാനബ്രവീദ്വാക്യകോവിദഃ ॥ 22 ॥
നിവേശയത മേ സൈന്യമഭിപ്രായേണ സര്വതഃ ।
വിശ്രാന്താഃ പ്രതരിഷ്യാമശ്ശ്വ ഇദാനീമിമാം നദീമ് ॥ 23 ॥
ദാതും ച താവദിച്ഛാമി സ്വര്ഗതസ്യ മഹീപതേഃ ।
ഔര്ധ്വദേഹനിമിത്താര്ഥമവതീര്യോദകം നദീമ് ॥ 24 ॥
തസ്യൈവം ബ്രുവതോഽമാത്യാസ്തഥേത്യുക്ത്വാ സമാഹിതാഃ ।
ന്യവേശയംസ്താം ഛന്ദേന സ്വേന സ്വേന പൃഥക്പൃഥക് ॥ 25 ॥
നിവേശ്യ ഗങ്ഗാമനു താം മഹാനദീം ചമൂം വിധാനൈഃ പരിബര്ഹശോഭിനീമ് ।
ഉവാസ രാമസ്യ തദാ മഹാത്മനോ വിചിന്തയാനോ ഭരതോ നിവര്തനമ് ॥ 26 ॥
ഇത്യാര്ഷേ ശ്രീമദ്രാമായണേ വാല്മീകീയ ആദികാവ്യേ അയോധ്യാകാണ്ഡേ ത്ര്യാശീതിതമസ്സര്ഗഃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe ayodhyākāṇḍam |
atha tryāśītitamassargaḥ |
tata ssamutthitaḥ kālyamāsthāya syandanottamam |
prayayau bharataśśīghraṃ rāmadarśanakāṅkṣayā || 1 ||
agrataḥ prayayustasya sarve mantripurodhasaḥ |
adhiruhya hayairyuktānrathānsūryarathopamān || 2 ||
navanāgasahasrāṇi kalpitāni yathāvidhi |
anvayurbharataṃ yāntamikṣvākukulanandanam || 3 ||
ṣaṣṭī rathasahasrāṇi dhanvino vividhāyudhāḥ |
anvayurbharataṃ yāntaṃ rājaputraṃ yaśasvinam || 4 ||
śataṃ sahasrāṇyaśvānāṃ samārūḍhāni rāghavam |
anvayurbharataṃ yāntaṃ satyasandhaṃ jitendriyam || 5 ||
kaikeyī ca sumitrā ca kausalyā ca yaśasvinī |
rāmānayanasaṃhṛṣṭā yayuryānena bhāsvatā || 6 ||
prayātāścāryasaṅghātā rāmaṃ draṣṭuṃ salakṣmaṇam |
tasyaiva ca kathāścitrāḥ kurvāṇā hṛṣṭamānasāḥ || 7 ||
meghaśyāmaṃ mahābāhuṃ sthirasattvaṃ dṛḍhavratam |
kadā drakṣyāmahe rāmaṃ jagata śśokanāśanam || 8 ||
dṛṣṭa eva hi na śśokamapaneṣyati rāghavaḥ |
tama ssarvasya lokasya samudyanniva bhāskaraḥ || 9 ||
ityevaṃ kathayantaste samprahṛṣṭāḥ kathā śśubhāḥ |
pariṣvajānāścānyonyaṃ yayurnāgarikā janāḥ || 10 ||
ye ca tatrāpare sarve sammatā ye ca naigamāḥ |
rāmaṃ prati yayurhṛṣṭā ssarvāḥ prakṛtayastathā || 11 ||
maṇikārāśca ye kecitkumbhakārāśca śobhanāḥ |
sūtrakarmakṛtaścaiva ye ca śastropajīvinaḥ || 12 ||
mayūrakāḥ krākacikā rocakā vedhakāstathā |
dantakārā ssudhākārā stathā gandhopajīvinaḥ || 13 ||
suvarṇakārāḥ prakhyātāstathā kambaladhāvakāḥ |
snāpakoṣṇodakā vaidyādhūpakāśśauṇḍikāstathā || 14 ||
rajakāstunnavāyāśca grāmaghoṣamahattarāḥ |
śailūṣāśca saha strībhiryayuḥ kaivartakāstathā || 15 ||
samāhitā vedavido brāhmaṇā vṛttasammatāḥ |
gorathairbharataṃ yāntamanujagmu ssahasraśaḥ || 16 ||
suveṣā śśuddhavasanāstāmramṛṣṭānulepanāḥ |
sarve te vividhairyānai śśanairbharatamanvayuḥ || 17 ||
prahṛṣṭamuditā senā sā'nvayātkaikayīsutam |
bhrāturānayane yāntaṃ bharataṃ bhrātṛvatsalam || 18 ||
te gatvā dūramadhvānaṃ rathayānāśvakuñjaraiḥ |
samāsedustato gaṅgāṃ śṛṅgīberapuraṃ prati || 19 ||
yatra rāmasakho vīro guho jñātigaṇairvṛtaḥ |
nivasatyapramādena deśaṃ taṃ paripālayan || 20 ||
upetya tīraṃ gaṅgāyāścakravākairalaṅkṛtam |
vyavātiṣṭhata sā senā bharatasyānuyāyinī || 21 ||
nirīkṣyānugatāṃ senāṃ tāṃ ca gaṅgāṃ śivodakām |
bharatassacivānsarvānabravīdvākyakovidaḥ || 22 ||
niveśayata me sainyamabhiprāyeṇa sarvataḥ |
viśrāntāḥ pratariṣyāmaśśva idānīmimāṃ nadīm || 23 ||
dātuṃ ca tāvadicchāmi svargatasya mahīpateḥ |
aurdhvadehanimittārthamavatīryodakaṃ nadīm || 24 ||
tasyaivaṃ bruvato'mātyāstathetyuktvā samāhitāḥ |
nyaveśayaṃstāṃ chandena svena svena pṛthakpṛthak || 25 ||
niveśya gaṅgāmanu tāṃ mahānadīṃ camūṃ vidhānaiḥ paribarhaśobhinīm |
uvāsa rāmasya tadā mahātmano vicintayāno bharato nivartanam || 26 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye ayodhyākāṇḍe tryāśītitamassargaḥ ||
Sanskrit — Devanagari (original)
श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे अयोध्याकाण्डम् ।
अथ त्र्याशीतितमस्सर्गः ।
तत स्समुत्थितः काल्यमास्थाय स्यन्दनोत्तमम् ।
प्रययौ भरतश्शीघ्रं रामदर्शनकाङ्क्षया ॥ 1 ॥
अग्रतः प्रययुस्तस्य सर्वे मन्त्रिपुरोधसः ।
अधिरुह्य हयैर्युक्तान्रथान्सूर्यरथोपमान् ॥ 2 ॥
नवनागसहस्राणि कल्पितानि यथाविधि ।
अन्वयुर्भरतं यान्तमिक्ष्वाकुकुलनन्दनम् ॥ 3 ॥
षष्टी रथसहस्राणि धन्विनो विविधायुधाः ।
अन्वयुर्भरतं यान्तं राजपुत्रं यशस्विनम् ॥ 4 ॥
शतं सहस्राण्यश्वानां समारूढानि राघवम् ।
अन्वयुर्भरतं यान्तं सत्यसन्धं जितेन्द्रियम् ॥ 5 ॥
कैकेयी च सुमित्रा च कौसल्या च यशस्विनी ।
रामानयनसंहृष्टा ययुर्यानेन भास्वता ॥ 6 ॥
प्रयाताश्चार्यसङ्घाता रामं द्रष्टुं सलक्ष्मणम् ।
तस्यैव च कथाश्चित्राः कुर्वाणा हृष्टमानसाः ॥ 7 ॥
मेघश्यामं महाबाहुं स्थिरसत्त्वं दृढव्रतम् ।
कदा द्रक्ष्यामहे रामं जगत श्शोकनाशनम् ॥ 8 ॥
दृष्ट एव हि न श्शोकमपनेष्यति राघवः ।
तम स्सर्वस्य लोकस्य समुद्यन्निव भास्करः ॥ 9 ॥
इत्येवं कथयन्तस्ते सम्प्रहृष्टाः कथा श्शुभाः ।
परिष्वजानाश्चान्योन्यं ययुर्नागरिका जनाः ॥ 10 ॥
ये च तत्रापरे सर्वे सम्मता ये च नैगमाः ।
रामं प्रति ययुर्हृष्टा स्सर्वाः प्रकृतयस्तथा ॥ 11 ॥
मणिकाराश्च ये केचित्कुम्भकाराश्च शोभनाः ।
सूत्रकर्मकृतश्चैव ये च शस्त्रोपजीविनः ॥ 12 ॥
मयूरकाः क्राकचिका रोचका वेधकास्तथा ।
दन्तकारा स्सुधाकारा स्तथा गन्धोपजीविनः ॥ 13 ॥
सुवर्णकाराः प्रख्यातास्तथा कम्बलधावकाः ।
स्नापकोष्णोदका वैद्याधूपकाश्शौण्डिकास्तथा ॥ 14 ॥
रजकास्तुन्नवायाश्च ग्रामघोषमहत्तराः ।
शैलूषाश्च सह स्त्रीभिर्ययुः कैवर्तकास्तथा ॥ 15 ॥
समाहिता वेदविदो ब्राह्मणा वृत्तसम्मताः ।
गोरथैर्भरतं यान्तमनुजग्मु स्सहस्रशः ॥ 16 ॥
सुवेषा श्शुद्धवसनास्ताम्रमृष्टानुलेपनाः ।
सर्वे ते विविधैर्यानै श्शनैर्भरतमन्वयुः ॥ 17 ॥
प्रहृष्टमुदिता सेना साऽन्वयात्कैकयीसुतम् ।
भ्रातुरानयने यान्तं भरतं भ्रातृवत्सलम् ॥ 18 ॥
ते गत्वा दूरमध्वानं रथयानाश्वकुञ्जरैः ।
समासेदुस्ततो गङ्गां शृङ्गीबेरपुरं प्रति ॥ 19 ॥
यत्र रामसखो वीरो गुहो ज्ञातिगणैर्वृतः ।
निवसत्यप्रमादेन देशं तं परिपालयन् ॥ 20 ॥
उपेत्य तीरं गङ्गायाश्चक्रवाकैरलङ्कृतम् ।
व्यवातिष्ठत सा सेना भरतस्यानुयायिनी ॥ 21 ॥
निरीक्ष्यानुगतां सेनां तां च गङ्गां शिवोदकाम् ।
भरतस्सचिवान्सर्वानब्रवीद्वाक्यकोविदः ॥ 22 ॥
निवेशयत मे सैन्यमभिप्रायेण सर्वतः ।
विश्रान्ताः प्रतरिष्यामश्श्व इदानीमिमां नदीम् ॥ 23 ॥
दातुं च तावदिच्छामि स्वर्गतस्य महीपतेः ।
और्ध्वदेहनिमित्तार्थमवतीर्योदकं नदीम् ॥ 24 ॥
तस्यैवं ब्रुवतोऽमात्यास्तथेत्युक्त्वा समाहिताः ।
न्यवेशयंस्तां छन्देन स्वेन स्वेन पृथक्पृथक् ॥ 25 ॥
निवेश्य गङ्गामनु तां महानदीं चमूं विधानैः परिबर्हशोभिनीम् ।
उवास रामस्य तदा महात्मनो विचिन्तयानो भरतो निवर्तनम् ॥ 26 ॥
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये अयोध्याकाण्डे त्र्याशीतितमस्सर्गः ॥
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe ayodhyākāṇḍam |
atha tryāśītitamassargaḥ |
tata ssamutthitaḥ kālyamāsthāya syandanottamam |
prayayau bharataśśīghraṃ rāmadarśanakāṅkṣayā || 1 ||
agrataḥ prayayustasya sarve mantripurodhasaḥ |
adhiruhya hayairyuktānrathānsūryarathopamān || 2 ||
navanāgasahasrāṇi kalpitāni yathāvidhi |
anvayurbharataṃ yāntamikṣvākukulanandanam || 3 ||
ṣaṣṭī rathasahasrāṇi dhanvino vividhāyudhāḥ |
anvayurbharataṃ yāntaṃ rājaputraṃ yaśasvinam || 4 ||
śataṃ sahasrāṇyaśvānāṃ samārūḍhāni rāghavam |
anvayurbharataṃ yāntaṃ satyasandhaṃ jitendriyam || 5 ||
kaikeyī ca sumitrā ca kausalyā ca yaśasvinī |
rāmānayanasaṃhṛṣṭā yayuryānena bhāsvatā || 6 ||
prayātāścāryasaṅghātā rāmaṃ draṣṭuṃ salakṣmaṇam |
tasyaiva ca kathāścitrāḥ kurvāṇā hṛṣṭamānasāḥ || 7 ||
meghaśyāmaṃ mahābāhuṃ sthirasattvaṃ dṛḍhavratam |
kadā drakṣyāmahe rāmaṃ jagata śśokanāśanam || 8 ||
dṛṣṭa eva hi na śśokamapaneṣyati rāghavaḥ |
tama ssarvasya lokasya samudyanniva bhāskaraḥ || 9 ||
ityevaṃ kathayantaste samprahṛṣṭāḥ kathā śśubhāḥ |
pariṣvajānāścānyonyaṃ yayurnāgarikā janāḥ || 10 ||
ye ca tatrāpare sarve sammatā ye ca naigamāḥ |
rāmaṃ prati yayurhṛṣṭā ssarvāḥ prakṛtayastathā || 11 ||
maṇikārāśca ye kecitkumbhakārāśca śobhanāḥ |
sūtrakarmakṛtaścaiva ye ca śastropajīvinaḥ || 12 ||
mayūrakāḥ krākacikā rocakā vedhakāstathā |
dantakārā ssudhākārā stathā gandhopajīvinaḥ || 13 ||
suvarṇakārāḥ prakhyātāstathā kambaladhāvakāḥ |
snāpakoṣṇodakā vaidyādhūpakāśśauṇḍikāstathā || 14 ||
rajakāstunnavāyāśca grāmaghoṣamahattarāḥ |
śailūṣāśca saha strībhiryayuḥ kaivartakāstathā || 15 ||
samāhitā vedavido brāhmaṇā vṛttasammatāḥ |
gorathairbharataṃ yāntamanujagmu ssahasraśaḥ || 16 ||
suveṣā śśuddhavasanāstāmramṛṣṭānulepanāḥ |
sarve te vividhairyānai śśanairbharatamanvayuḥ || 17 ||
prahṛṣṭamuditā senā sā'nvayātkaikayīsutam |
bhrāturānayane yāntaṃ bharataṃ bhrātṛvatsalam || 18 ||
te gatvā dūramadhvānaṃ rathayānāśvakuñjaraiḥ |
samāsedustato gaṅgāṃ śṛṅgīberapuraṃ prati || 19 ||
yatra rāmasakho vīro guho jñātigaṇairvṛtaḥ |
nivasatyapramādena deśaṃ taṃ paripālayan || 20 ||
upetya tīraṃ gaṅgāyāścakravākairalaṅkṛtam |
vyavātiṣṭhata sā senā bharatasyānuyāyinī || 21 ||
nirīkṣyānugatāṃ senāṃ tāṃ ca gaṅgāṃ śivodakām |
bharatassacivānsarvānabravīdvākyakovidaḥ || 22 ||
niveśayata me sainyamabhiprāyeṇa sarvataḥ |
viśrāntāḥ pratariṣyāmaśśva idānīmimāṃ nadīm || 23 ||
dātuṃ ca tāvadicchāmi svargatasya mahīpateḥ |
aurdhvadehanimittārthamavatīryodakaṃ nadīm || 24 ||
tasyaivaṃ bruvato'mātyāstathetyuktvā samāhitāḥ |
nyaveśayaṃstāṃ chandena svena svena pṛthakpṛthak || 25 ||
niveśya gaṅgāmanu tāṃ mahānadīṃ camūṃ vidhānaiḥ paribarhaśobhinīm |
uvāsa rāmasya tadā mahātmano vicintayāno bharato nivartanam || 26 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye ayodhyākāṇḍe tryāśītitamassargaḥ ||
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Malayalam script.
Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.