ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକୀଯ ରାମାଯଣେ ଅଯୋଧ୍ଯାକାଣ୍ଡମ୍ ।
ଅଥ ଏକଷଷ୍ଟିତମସ୍ସର୍ଗଃ ।
ଵନଂ ଗତେ ଧର୍ମପରେ ରାମେ ରମଯତାଂ ଵରେ ।
କୌସଲ୍ଯା ରୁଦତୀ ସ୍ଵାର୍ତା ଭର୍ତାରମିଦମବ୍ରଵୀତ୍ ॥ 1 ॥
ଯଦ୍ଯପି ତ୍ରିଷୁ ଲୋକେଷୁ ପ୍ରଥିତଂ ତେ ମହଦ୍ଯଶଃ ।
ସାନୁକ୍ରୋଶୋ ଵଦାନ୍ଯଶ୍ଚ ପ୍ରିଯଵାଦୀ ଚ ରାଘଵଃ ॥ 2 ॥
କଥଂ ନରଵରଶ୍ରେଷ୍ଠ ପୁତ୍ରୌ ତୌ ସହ ସୀତଯା ।
ଦୁଃଖିତୌ ସୁଖସଂଵୃଦ୍ଧୌ ଵନେ ଦୁଃଖଂ ସହିଷ୍ଯତଃ ॥ 3 ॥
ସା ନୂନଂ ତରୁଣୀ ଶ୍ଯାମା ସୁକୁମାରୀ ସୁଖୋଚିତା ।
କଥମୁଷ୍ଣଂ ଚ ଶୀତଂ ଚ ମୈଥିଲୀ ପ୍ରସହିଷ୍ଯତେ ॥ 4 ॥
ଭୁକ୍ତ୍ଵାଽଶନଂ ଵିଶାଲାକ୍ଷୀ ସୂପଦଂ ଶାନ୍ଵିତଂ ଶୁଭମ୍ ।
ଵନ୍ଯଂ ନୈଵାରମାହାରଂ କଥଂ ସୀତୋପଭୋକ୍ଷ୍ଯତେ ॥ 5 ॥
ଗୀତଵାଦିତ୍ରନିର୍ଘୋଷଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଶୁଭମନିନ୍ଦିତା ।
କଥଂ କ୍ରଵ୍ଯାଦସିଂହାନାଂ ଶବ୍ଦଂ ଶ୍ରୋଷ୍ଯତ୍ଯଶୋଭନମ୍ ॥ 6 ॥
ମହେନ୍ଦ୍ରଧ୍ଵଜସଙ୍କାଶଃ କ୍ଵ ନୁ ଶେତେ ମହାଭୁଜଃ ।
ଭୁଜଂ ପରିଘସଙ୍କାଶମୁପଧାଯ ମହାବଲଃ ॥ 7 ॥
ପଦ୍ମଵର୍ଣଂ ସୁକେଶାନ୍ତଂ ପଦ୍ମନିଶ୍ଶ୍ଵାସମୁତ୍ତମମ୍ ।
କଦା ଦ୍ରକ୍ଷ୍ଯାମି ରାମସ୍ଯ ଵଦନଂ ପୁଷ୍କରେକ୍ଷଣମ୍ ॥ 8 ॥
ଵଜ୍ରସାରମଯଂ ନୂନଂ ହୃଦଯଂ ମେ ନ ସଂଶଯଃ ।
ଅପଶ୍ଯନ୍ତ୍ଯା ନ ତଂ ଯଦ୍ଵୈ ଫଲତୀଦଂ ସହସ୍ରଧା ॥ 9 ॥
ଯତ୍ତ୍ଵଯାଽକରୁଣଂ କର୍ମ ଵ୍ଯପୋହ୍ଯ ମମ ବାନ୍ଧଵାଃ ।
ନିରସ୍ତାଃ ପରିଧାଵନ୍ତି ସୁଖାର୍ହାଃ କୃପଣା ଵନେ ॥ 10 ॥
ଯଦି ପଞ୍ଚଦଶେ ଵର୍ଷେ ରାଘଵଃ ପୁନରେଷ୍ଯତି ।
ଜହ୍ଯାଦ୍ରାଜ୍ଯଂ ଚ କୋଷଂ ଚ ଭରତୋ ନୋପଲକ୍ଷଯତେ ॥ 11 ॥
ଭୋଜଯନ୍ତି କିଲ ଶ୍ରାଦ୍ଧେ କେଚିତ୍ସ୍ଵାନେଵ ବାନ୍ଧଵାନ୍ ।
ତତଃ ପଶ୍ଚାତ୍ସମୀକ୍ଷନ୍ତେ କୃତକାର୍ଯା ଦ୍ଵିଜର୍ଷଭାନ୍ ॥ 12 ॥
ତତ୍ର ଯେ ଗୁଣଵନ୍ତଶ୍ଚ ଵିଦ୍ଵାଂସଶ୍ଚ ଦ୍ଵିଜାତଯଃ ।
ନ ପଶ୍ଚାତ୍ତେଽଭିମନ୍ଯନ୍ତେ ସୁଧାମପି ସୁରୋପମାଃ ॥ 13 ॥
ବ୍ରାହ୍ମଣେଷ୍ଵପି ତୃପ୍ତେଷୁ ପଶ୍ଚାଦ୍ଭୋକ୍ତୁଂ ଦ୍ଵିଜର୍ଷଭାଃ ।
ନାଭ୍ଯୁପୈତୁମଲଂ ପ୍ରାଜ୍ଞା ଶ୍ଶୃଙ୍ଗଚ୍ଛେଦମିଵର୍ଷଭାଃ ॥ 14 ॥
ଏଵଂ କନୀଯସା ଭ୍ରାତ୍ରା ଭୁକ୍ତଂ ରାଜ୍ଯଂ ଵିଶାମ୍ପତେ ।
ଭ୍ରାତା ଜ୍ଯେଷ୍ଠୋ ଵରିଷ୍ଠଶ୍ଚ କିମର୍ଥଂ ନାଵମଂସ୍ଯତେ ॥ 15 ॥
ନ ପରେଣାଽହୃତଂ ଭକ୍ଷ୍ଯଂ ଵ୍ଯାଘ୍ରଃ ଖାଦିତୁମିଚ୍ଛତି ।
ଏଵମେତନ୍ନରଵ୍ଯାଘ୍ରଃ ପରଲୀଢଂ ନ ମନ୍ଯତେ ॥ 16 ॥
ହଵିରାଜ୍ଯଂ ପୁରୋଡାଶାଃ କୁଶା ଯୂପାଶ୍ଚ ଖାଦିରାଃ ।
ନୈତାନି ଯାତଯାମାନି କୁର୍ଵନ୍ତି ପୁନରଧ୍ଵରେ ॥ 17 ॥
ତଥା ହ୍ଯାତ୍ତମିଦଂ ରାଜ୍ଯଂ ହୃତସାରାଂ ସୁରାମିଵ ।
ନାଭିମନ୍ତୁମଲଂ ରାମୋ ନଷ୍ଟସୋମମିଵାଧ୍ଵରମ୍ ॥ 18 ॥
ନ ଚେମାଂ ଧର୍ଷଣାଂ ରାମ ସଙ୍ଗଚ୍ଛେଦତ୍ଯମର୍ଷଣଃ ।
ଦାରଯେନ୍ମନ୍ଦରମପି ସ ହି କ୍ରୁଦ୍ଧଶ୍ଶିତୈଶ୍ଶରୈଃ ॥ 19 ॥
ତ୍ଵାଂ ତୁ ନୋତ୍ସହତେ ହନ୍ତୁଂ ମହାତ୍ମା ପିତୃଗୌରଵାତ୍ ।
ସସୋମାର୍କଗ୍ରହଗଣଂ ନଭସ୍ତାରାଵିଚିତ୍ରିତମ୍ ॥ 20 ॥
ପାତଯେଦ୍ଯୋଦିଵଂ କ୍ରୁଦ୍ଧସ୍ସତ୍ଵାଂ ନ ଵ୍ଯତିଵର୍ତତେ ।
ପ୍ରକ୍ଷୋଭଯେଦ୍ଵାରଯେ ଦ୍ଵା ମହୀଂ ଶୈଲଶତାଚିତାମ୍ ॥ 21 ॥
ନୈଵଂ ଵିଧମସତ୍କାରଂ ରାଘଵୋ ମର୍ଷଯିଷ୍ଯତି ।
ବଲଵାନିଵ ଶାର୍ଦୂଲୋ ଵାଲଧେରଭିମର୍ଶନମ୍ ॥ 22 ॥
ନୈତସ୍ଯ ସହିତା ଲୋକା ଭଯଂ କୁର୍ଯୁର୍ମହାମୃଥେ ।
ଅଧର୍ମନ୍ତ୍ଵିହ ଧର୍ମାତ୍ମା ଲୋକଂ ଧର୍ମେଣ ଯୋଜଯେତ୍ ॥ 23 ॥
ନନ୍ଵସୌ କାଞ୍ଚନୈର୍ବାଣୈର୍ମହାଵୀର୍ଯୋ ମହାଭୁଜଃ ।
ଯୁଗାନ୍ତ ଇଵ ଭୂତାନି ସାଗରାନପି ନିର୍ଦହେତ୍ ॥ 24 ॥
ସ ତାଦୃଶସ୍ସିଂହବଲୋ ଵୃଷଭାକ୍ଷୋ ନରର୍ଷଭଃ ।
ସ୍ଵଯମେଵ ହତଃ ପିତ୍ରା ଜଲଜେନାତ୍ମଜୋ ଯଥା ॥ 25 ॥
ଦ୍ଵିଜାତିଚରିତୋ ଧର୍ମଶ୍ଶାସ୍ତ୍ରଦୃଷ୍ଟସ୍ସନାତନଃ ।
ଯଦି ତେ ଧର୍ମନିରତେ ତ୍ଵଯା ପୁତ୍ରେ ଵିଵାସିତେ ॥ 26 ॥
ଗତିରେକା ପତିର୍ନାର୍ଯା ଦ୍ଵିତୀଯା ଗତିରାତ୍ମଜଃ ।
ତୃତୀଯା ଜ୍ଞାତଯୋ ରାଜଂଶ୍ଚତୁର୍ଥୀ ନେହ ଵିଦ୍ଯତେ ॥ 27 ॥
ତତ୍ର ତ୍ଵଂ ଚୈଵ ମେ ନାସ୍ତି ରାମଶ୍ଚ ଵନମାଶ୍ରିତଃ ।
ନ ଵନଂ ଗନ୍ତୁମିଚ୍ଛାମି ସର୍ଵଥା ନିହତା ତ୍ଵଯା ॥ 28 ॥
ହତଂ ତ୍ଵଯା ରାଜ୍ଯମିଦଂ ସରାଷ୍ଟ୍ରଂ ହତସ୍ତଥାଽତ୍ମା ସହ ମନ୍ତ୍ରିଭିଶ୍ଚ ।
ହତା ସପୁତ୍ରାଽସ୍ମି ହତାଶ୍ଚ ପୌରାସ୍ସୁତ ଶ୍ଚ ଭାର୍ଯା ଚ ତଵ ପ୍ରହୃଷ୍ଟୌ ॥ 29 ॥
ଇମାଂ ଗିରଂ ଦାରୁଣଶବ୍ଦ ସଂଶ୍ରିତାଂ ନିଶମ୍ଯ ରାଜାଽପି ମୁମୋହ ଦୁଃଖିତଃ ।
ତତ ସ୍ସ ଶୋକଂ ପ୍ରଵିଵେଶ ପାର୍ଥିଵସ୍ସ୍ଵଦୁଷ୍କୃତଂ ଚାପି ପୁନସ୍ତଦା ସ୍ମରନ୍ ॥ 30 ॥
ଇତ୍ଯାର୍ଷେ ଶ୍ରୀମଦ୍ରାମାଯଣେ ଵାଲ୍ମୀକୀଯ ଆଦିକାଵ୍ଯେ ଅଯୋଧ୍ଯାକାଣ୍ଡେ ଏକଷଷ୍ଟିତମସ୍ସର୍ଗଃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe ayodhyākāṇḍam |
atha ekaṣaṣṭitamassargaḥ |
vanaṃ gate dharmapare rāme ramayatāṃ vare |
kausalyā rudatī svārtā bhartāramidamabravīt || 1 ||
yadyapi triṣu lokeṣu prathitaṃ te mahadyaśaḥ |
sānukrośo vadānyaśca priyavādī ca rāghavaḥ || 2 ||
kathaṃ naravaraśreṣṭha putrau tau saha sītayā |
duḥkhitau sukhasaṃvṛddhau vane duḥkhaṃ sahiṣyataḥ || 3 ||
sā nūnaṃ taruṇī śyāmā sukumārī sukhocitā |
kathamuṣṇaṃ ca śītaṃ ca maithilī prasahiṣyate || 4 ||
bhuktvā'śanaṃ viśālākṣī sūpadaṃ śānvitaṃ śubham |
vanyaṃ naivāramāhāraṃ kathaṃ sītopabhokṣyate || 5 ||
gītavāditranirghoṣaṃ śrutvā śubhamaninditā |
kathaṃ kravyādasiṃhānāṃ śabdaṃ śroṣyatyaśobhanam || 6 ||
mahendradhvajasaṅkāśaḥ kva nu śete mahābhujaḥ |
bhujaṃ parighasaṅkāśamupadhāya mahābalaḥ || 7 ||
padmavarṇaṃ sukeśāntaṃ padmaniśśvāsamuttamam |
kadā drakṣyāmi rāmasya vadanaṃ puṣkarekṣaṇam || 8 ||
vajrasāramayaṃ nūnaṃ hṛdayaṃ me na saṃśayaḥ |
apaśyantyā na taṃ yadvai phalatīdaṃ sahasradhā || 9 ||
yattvayā'karuṇaṃ karma vyapohya mama bāndhavāḥ |
nirastāḥ paridhāvanti sukhārhāḥ kṛpaṇā vane || 10 ||
yadi pañcadaśe varṣe rāghavaḥ punareṣyati |
jahyādrājyaṃ ca koṣaṃ ca bharato nopalakṣayate || 11 ||
bhojayanti kila śrāddhe kecitsvāneva bāndhavān |
tataḥ paścātsamīkṣante kṛtakāryā dvijarṣabhān || 12 ||
tatra ye guṇavantaśca vidvāṃsaśca dvijātayaḥ |
na paścātte'bhimanyante sudhāmapi suropamāḥ || 13 ||
brāhmaṇeṣvapi tṛpteṣu paścādbhoktuṃ dvijarṣabhāḥ |
nābhyupaitumalaṃ prājñā śśṛṅgacchedamivarṣabhāḥ || 14 ||
evaṃ kanīyasā bhrātrā bhuktaṃ rājyaṃ viśāmpate |
bhrātā jyeṣṭho variṣṭhaśca kimarthaṃ nāvamaṃsyate || 15 ||
na pareṇā'hṛtaṃ bhakṣyaṃ vyāghraḥ khāditumicchati |
evametannaravyāghraḥ paralīḍhaṃ na manyate || 16 ||
havirājyaṃ puroḍāśāḥ kuśā yūpāśca khādirāḥ |
naitāni yātayāmāni kurvanti punaradhvare || 17 ||
tathā hyāttamidaṃ rājyaṃ hṛtasārāṃ surāmiva |
nābhimantumalaṃ rāmo naṣṭasomamivādhvaram || 18 ||
na cemāṃ dharṣaṇāṃ rāma saṅgacchedatyamarṣaṇaḥ |
dārayenmandaramapi sa hi kruddhaśśitaiśśaraiḥ || 19 ||
tvāṃ tu notsahate hantuṃ mahātmā pitṛgauravāt |
sasomārkagrahagaṇaṃ nabhastārāvicitritam || 20 ||
pātayedyodivaṃ kruddhassatvāṃ na vyativartate |
prakṣobhayedvāraye dvā mahīṃ śailaśatācitām || 21 ||
naivaṃ vidhamasatkāraṃ rāghavo marṣayiṣyati |
balavāniva śārdūlo vāladherabhimarśanam || 22 ||
naitasya sahitā lokā bhayaṃ kuryurmahāmṛthe |
adharmantviha dharmātmā lokaṃ dharmeṇa yojayet || 23 ||
nanvasau kāñcanairbāṇairmahāvīryo mahābhujaḥ |
yugānta iva bhūtāni sāgarānapi nirdahet || 24 ||
sa tādṛśassiṃhabalo vṛṣabhākṣo nararṣabhaḥ |
svayameva hataḥ pitrā jalajenātmajo yathā || 25 ||
dvijāticarito dharmaśśāstradṛṣṭassanātanaḥ |
yadi te dharmanirate tvayā putre vivāsite || 26 ||
gatirekā patirnāryā dvitīyā gatirātmajaḥ |
tṛtīyā jñātayo rājaṃścaturthī neha vidyate || 27 ||
tatra tvaṃ caiva me nāsti rāmaśca vanamāśritaḥ |
na vanaṃ gantumicchāmi sarvathā nihatā tvayā || 28 ||
hataṃ tvayā rājyamidaṃ sarāṣṭraṃ hatastathā'tmā saha mantribhiśca |
hatā saputrā'smi hatāśca paurāssuta śca bhāryā ca tava prahṛṣṭau || 29 ||
imāṃ giraṃ dāruṇaśabda saṃśritāṃ niśamya rājā'pi mumoha duḥkhitaḥ |
tata ssa śokaṃ praviveśa pārthivassvaduṣkṛtaṃ cāpi punastadā smaran || 30 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye ayodhyākāṇḍe ekaṣaṣṭitamassargaḥ ||
Sanskrit — Devanagari (original)
श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे अयोध्याकाण्डम् ।
अथ एकषष्टितमस्सर्गः ।
वनं गते धर्मपरे रामे रमयतां वरे ।
कौसल्या रुदती स्वार्ता भर्तारमिदमब्रवीत् ॥ 1 ॥
यद्यपि त्रिषु लोकेषु प्रथितं ते महद्यशः ।
सानुक्रोशो वदान्यश्च प्रियवादी च राघवः ॥ 2 ॥
कथं नरवरश्रेष्ठ पुत्रौ तौ सह सीतया ।
दुःखितौ सुखसंवृद्धौ वने दुःखं सहिष्यतः ॥ 3 ॥
सा नूनं तरुणी श्यामा सुकुमारी सुखोचिता ।
कथमुष्णं च शीतं च मैथिली प्रसहिष्यते ॥ 4 ॥
भुक्त्वाऽशनं विशालाक्षी सूपदं शान्वितं शुभम् ।
वन्यं नैवारमाहारं कथं सीतोपभोक्ष्यते ॥ 5 ॥
गीतवादित्रनिर्घोषं श्रुत्वा शुभमनिन्दिता ।
कथं क्रव्यादसिंहानां शब्दं श्रोष्यत्यशोभनम् ॥ 6 ॥
महेन्द्रध्वजसङ्काशः क्व नु शेते महाभुजः ।
भुजं परिघसङ्काशमुपधाय महाबलः ॥ 7 ॥
पद्मवर्णं सुकेशान्तं पद्मनिश्श्वासमुत्तमम् ।
कदा द्रक्ष्यामि रामस्य वदनं पुष्करेक्षणम् ॥ 8 ॥
वज्रसारमयं नूनं हृदयं मे न संशयः ।
अपश्यन्त्या न तं यद्वै फलतीदं सहस्रधा ॥ 9 ॥
यत्त्वयाऽकरुणं कर्म व्यपोह्य मम बान्धवाः ।
निरस्ताः परिधावन्ति सुखार्हाः कृपणा वने ॥ 10 ॥
यदि पञ्चदशे वर्षे राघवः पुनरेष्यति ।
जह्याद्राज्यं च कोषं च भरतो नोपलक्षयते ॥ 11 ॥
भोजयन्ति किल श्राद्धे केचित्स्वानेव बान्धवान् ।
ततः पश्चात्समीक्षन्ते कृतकार्या द्विजर्षभान् ॥ 12 ॥
तत्र ये गुणवन्तश्च विद्वांसश्च द्विजातयः ।
न पश्चात्तेऽभिमन्यन्ते सुधामपि सुरोपमाः ॥ 13 ॥
ब्राह्मणेष्वपि तृप्तेषु पश्चाद्भोक्तुं द्विजर्षभाः ।
नाभ्युपैतुमलं प्राज्ञा श्शृङ्गच्छेदमिवर्षभाः ॥ 14 ॥
एवं कनीयसा भ्रात्रा भुक्तं राज्यं विशाम्पते ।
भ्राता ज्येष्ठो वरिष्ठश्च किमर्थं नावमंस्यते ॥ 15 ॥
न परेणाऽहृतं भक्ष्यं व्याघ्रः खादितुमिच्छति ।
एवमेतन्नरव्याघ्रः परलीढं न मन्यते ॥ 16 ॥
हविराज्यं पुरोडाशाः कुशा यूपाश्च खादिराः ।
नैतानि यातयामानि कुर्वन्ति पुनरध्वरे ॥ 17 ॥
तथा ह्यात्तमिदं राज्यं हृतसारां सुरामिव ।
नाभिमन्तुमलं रामो नष्टसोममिवाध्वरम् ॥ 18 ॥
न चेमां धर्षणां राम सङ्गच्छेदत्यमर्षणः ।
दारयेन्मन्दरमपि स हि क्रुद्धश्शितैश्शरैः ॥ 19 ॥
त्वां तु नोत्सहते हन्तुं महात्मा पितृगौरवात् ।
ससोमार्कग्रहगणं नभस्ताराविचित्रितम् ॥ 20 ॥
पातयेद्योदिवं क्रुद्धस्सत्वां न व्यतिवर्तते ।
प्रक्षोभयेद्वारये द्वा महीं शैलशताचिताम् ॥ 21 ॥
नैवं विधमसत्कारं राघवो मर्षयिष्यति ।
बलवानिव शार्दूलो वालधेरभिमर्शनम् ॥ 22 ॥
नैतस्य सहिता लोका भयं कुर्युर्महामृथे ।
अधर्मन्त्विह धर्मात्मा लोकं धर्मेण योजयेत् ॥ 23 ॥
नन्वसौ काञ्चनैर्बाणैर्महावीर्यो महाभुजः ।
युगान्त इव भूतानि सागरानपि निर्दहेत् ॥ 24 ॥
स तादृशस्सिंहबलो वृषभाक्षो नरर्षभः ।
स्वयमेव हतः पित्रा जलजेनात्मजो यथा ॥ 25 ॥
द्विजातिचरितो धर्मश्शास्त्रदृष्टस्सनातनः ।
यदि ते धर्मनिरते त्वया पुत्रे विवासिते ॥ 26 ॥
गतिरेका पतिर्नार्या द्वितीया गतिरात्मजः ।
तृतीया ज्ञातयो राजंश्चतुर्थी नेह विद्यते ॥ 27 ॥
तत्र त्वं चैव मे नास्ति रामश्च वनमाश्रितः ।
न वनं गन्तुमिच्छामि सर्वथा निहता त्वया ॥ 28 ॥
हतं त्वया राज्यमिदं सराष्ट्रं हतस्तथाऽत्मा सह मन्त्रिभिश्च ।
हता सपुत्राऽस्मि हताश्च पौरास्सुत श्च भार्या च तव प्रहृष्टौ ॥ 29 ॥
इमां गिरं दारुणशब्द संश्रितां निशम्य राजाऽपि मुमोह दुःखितः ।
तत स्स शोकं प्रविवेश पार्थिवस्स्वदुष्कृतं चापि पुनस्तदा स्मरन् ॥ 30 ॥
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये अयोध्याकाण्डे एकषष्टितमस्सर्गः ॥
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe ayodhyākāṇḍam |
atha ekaṣaṣṭitamassargaḥ |
vanaṃ gate dharmapare rāme ramayatāṃ vare |
kausalyā rudatī svārtā bhartāramidamabravīt || 1 ||
yadyapi triṣu lokeṣu prathitaṃ te mahadyaśaḥ |
sānukrośo vadānyaśca priyavādī ca rāghavaḥ || 2 ||
kathaṃ naravaraśreṣṭha putrau tau saha sītayā |
duḥkhitau sukhasaṃvṛddhau vane duḥkhaṃ sahiṣyataḥ || 3 ||
sā nūnaṃ taruṇī śyāmā sukumārī sukhocitā |
kathamuṣṇaṃ ca śītaṃ ca maithilī prasahiṣyate || 4 ||
bhuktvā'śanaṃ viśālākṣī sūpadaṃ śānvitaṃ śubham |
vanyaṃ naivāramāhāraṃ kathaṃ sītopabhokṣyate || 5 ||
gītavāditranirghoṣaṃ śrutvā śubhamaninditā |
kathaṃ kravyādasiṃhānāṃ śabdaṃ śroṣyatyaśobhanam || 6 ||
mahendradhvajasaṅkāśaḥ kva nu śete mahābhujaḥ |
bhujaṃ parighasaṅkāśamupadhāya mahābalaḥ || 7 ||
padmavarṇaṃ sukeśāntaṃ padmaniśśvāsamuttamam |
kadā drakṣyāmi rāmasya vadanaṃ puṣkarekṣaṇam || 8 ||
vajrasāramayaṃ nūnaṃ hṛdayaṃ me na saṃśayaḥ |
apaśyantyā na taṃ yadvai phalatīdaṃ sahasradhā || 9 ||
yattvayā'karuṇaṃ karma vyapohya mama bāndhavāḥ |
nirastāḥ paridhāvanti sukhārhāḥ kṛpaṇā vane || 10 ||
yadi pañcadaśe varṣe rāghavaḥ punareṣyati |
jahyādrājyaṃ ca koṣaṃ ca bharato nopalakṣayate || 11 ||
bhojayanti kila śrāddhe kecitsvāneva bāndhavān |
tataḥ paścātsamīkṣante kṛtakāryā dvijarṣabhān || 12 ||
tatra ye guṇavantaśca vidvāṃsaśca dvijātayaḥ |
na paścātte'bhimanyante sudhāmapi suropamāḥ || 13 ||
brāhmaṇeṣvapi tṛpteṣu paścādbhoktuṃ dvijarṣabhāḥ |
nābhyupaitumalaṃ prājñā śśṛṅgacchedamivarṣabhāḥ || 14 ||
evaṃ kanīyasā bhrātrā bhuktaṃ rājyaṃ viśāmpate |
bhrātā jyeṣṭho variṣṭhaśca kimarthaṃ nāvamaṃsyate || 15 ||
na pareṇā'hṛtaṃ bhakṣyaṃ vyāghraḥ khāditumicchati |
evametannaravyāghraḥ paralīḍhaṃ na manyate || 16 ||
havirājyaṃ puroḍāśāḥ kuśā yūpāśca khādirāḥ |
naitāni yātayāmāni kurvanti punaradhvare || 17 ||
tathā hyāttamidaṃ rājyaṃ hṛtasārāṃ surāmiva |
nābhimantumalaṃ rāmo naṣṭasomamivādhvaram || 18 ||
na cemāṃ dharṣaṇāṃ rāma saṅgacchedatyamarṣaṇaḥ |
dārayenmandaramapi sa hi kruddhaśśitaiśśaraiḥ || 19 ||
tvāṃ tu notsahate hantuṃ mahātmā pitṛgauravāt |
sasomārkagrahagaṇaṃ nabhastārāvicitritam || 20 ||
pātayedyodivaṃ kruddhassatvāṃ na vyativartate |
prakṣobhayedvāraye dvā mahīṃ śailaśatācitām || 21 ||
naivaṃ vidhamasatkāraṃ rāghavo marṣayiṣyati |
balavāniva śārdūlo vāladherabhimarśanam || 22 ||
naitasya sahitā lokā bhayaṃ kuryurmahāmṛthe |
adharmantviha dharmātmā lokaṃ dharmeṇa yojayet || 23 ||
nanvasau kāñcanairbāṇairmahāvīryo mahābhujaḥ |
yugānta iva bhūtāni sāgarānapi nirdahet || 24 ||
sa tādṛśassiṃhabalo vṛṣabhākṣo nararṣabhaḥ |
svayameva hataḥ pitrā jalajenātmajo yathā || 25 ||
dvijāticarito dharmaśśāstradṛṣṭassanātanaḥ |
yadi te dharmanirate tvayā putre vivāsite || 26 ||
gatirekā patirnāryā dvitīyā gatirātmajaḥ |
tṛtīyā jñātayo rājaṃścaturthī neha vidyate || 27 ||
tatra tvaṃ caiva me nāsti rāmaśca vanamāśritaḥ |
na vanaṃ gantumicchāmi sarvathā nihatā tvayā || 28 ||
hataṃ tvayā rājyamidaṃ sarāṣṭraṃ hatastathā'tmā saha mantribhiśca |
hatā saputrā'smi hatāśca paurāssuta śca bhāryā ca tava prahṛṣṭau || 29 ||
imāṃ giraṃ dāruṇaśabda saṃśritāṃ niśamya rājā'pi mumoha duḥkhitaḥ |
tata ssa śokaṃ praviveśa pārthivassvaduṣkṛtaṃ cāpi punastadā smaran || 30 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye ayodhyākāṇḍe ekaṣaṣṭitamassargaḥ ||
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Oriya script.
Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.