શ્રીમદ્વાલ્મીકીય રામાયણે અયોધ્યાકાણ્ડમ્ ।
અથ નવાધિકશતતમસ્સર્ગઃ ।
જાબાલેસ્તુ વચશ્શ્રુત્વા રામ સ્સત્યાત્મનાં વરઃ ।
ઉવાચ પરયા ભક્ત્યા સ્વબુદ્ધ્યા ચાવિપન્નયા ॥ 1 ॥
ભવાન્મે પ્રિયકામાર્થં વચનં યદિહોક્તવાન્ ।
અકાર્યં કાર્યસઙ્કાશમપથ્યં પથ્યસમ્મતમ્ ॥ 2 ॥
નિર્મર્યાદસ્તુ પુરુષઃ પાપાચારસમન્વિતઃ ।
માનં ન લભતે સત્સુ ભિન્નચારિત્રદર્શનઃ ॥ 3 ॥
કુલીનમકુલીનં વા વીરં પુરુષમાનિનમ્ ।
ચારિત્રમેવ વ્યાખ્યાતિ શુચિં વા યદિ વાઽશુચિમ્ ॥ 4 ॥
અનાર્યસ્ત્વાર્યસઙ્કાશ શ્શૌચાદ્દીનસ્તાથાઽશુચિઃ ।
લક્ષણ્યવદલક્ષણ્યો દુશ્શીલશ્શીલવાનિવ ॥ 5 ॥
અધર્મં ધર્મવેશેણ યદીમં લોકસઙ્કુરમ્ ।
અભિપત્સ્યે શુભં હિત્વા ક્રિયાવિધિવિવર્જિતમ્ ॥ 6 ॥
કશ્ચેતયાનઃ પુરુષઃ કાર્યાકાર્યવિચક્ષણઃ ।
બહુમંસ્યતિ માં લોકે દુર્વૃત્તં લોકદૂષણમ્ ॥ 7 ॥
કસ્ય દાસ્યામ્યહં વૃત્તં કેન વા સ્વર્ગમાપ્નુયામ્ ।
આનયા વર્તમાનો હિ વૃત્ત્યા હીનપ્રતિજ્ઞયા ॥ 8 ॥
કામવૃત્તસ્ત્વયં લોકઃ કૃત્સ્ન સ્સમુપવર્તતે ।
યદ્વૃત્તા સ્સન્તિ રાજાનસ્તદ્વૃત્તા સ્સન્તિ હિ પ્રજાઃ ॥ 9 ॥
સત્યમેવાનૃશંસં ચ રાજવૃત્તં સનાતનમ્ ।
તસ્માત્સત્યાત્મકં રાજ્યં સત્યે લોકઃ પ્રતિષ્ઠિતઃ ॥ 10 ॥
ઋષયશ્ચૈવ દેવાશ્ચ સત્યમેવ હિ મેનિરે ।
સત્યવાદી હિ લોકેઽસ્મિન્પરમં ગચ્છતિ ક્ષયમ્ ॥ 11 ॥
ઉદ્વિજન્તે યથા સર્પાન્નરાદનૃતવાદિનઃ ।
ધર્મ સ્સત્યં પરો લોકે મૂલં સ્વર્ગસ્ય ચોચ્યતે ॥ 12 ॥
સત્યમેવેશ્વરો લોકે સત્યં પદ્માશ્રિતા સદા ।
સત્યમૂલાનિ સર્વાણિ સત્યાન્નાસ્તિ પરં પદમ્ ॥ 13 ॥
દત્તમિષ્ટં હુતં ચૈવ તપ્તાનિ ચ તપાંસિ ચ ।
વેદા સ્સત્યપ્રતિષ્ઠાના સ્તસ્માત્સત્યપરો ભવેત્ ॥ 14 ॥
એકઃ પાલયતે લોકમેકઃ પાલયતે કુલમ્ ।
મજ્જત્યેકો હિ નિરય એક સ્સ્વર્ગે મહીયતે ॥ 15 ॥
સોઽહં પિતુર્નિયોગં તુ કિમર્થં નાનુપાલયે ।
સત્યપ્રતિશ્રવ સ્સત્યં સત્યેન સમયીકૃતઃ ॥ 16 ॥
નૈવ લોભાન્ન મોહાદ્વા ન હ્યજ્ઞાનાત્તમોઽન્વિતઃ ।
સેતું સત્યસ્ય ભેત્સ્યામિ ગુરો સ્સત્યપ્રતિશ્રવઃ ॥ 17 ॥
અસત્યસન્ધસ્ય સતશ્ચલસ્યાસ્થિરચેતસઃ ।
નૈવ દેવા ન પિતરઃ પ્રતીચ્છન્તીતિ નઃ શ્રુતમ્ ॥ 18 ॥
પ્રત્યગાત્મમિમં ધર્મં સત્યં પશ્યામ્યહં સ્વયમ્ ।
ભાર સ્સત્પુરુષાચીર્ણસ્તદર્થમભિમન્યતે ॥ 19 ॥
ક્ષાત્રં ધર્મમહન્ત્યક્ષ્યે હ્યધર્મં ધર્મસંહિતમ્ ।
ક્ષુદ્રૈર્નૃશંસૈર્લુબ્ધૈશ્ચ સેવિતં પાપકર્મભિઃ ॥ 20 ॥
કાયેન કુરુતે પાપં મનસા સમ્પ્રધાર્ય તત્ ।
અનૃતં જિહ્વયા ચાહ ત્રિવિધં કર્મપાતકમ્ ॥ 21 ॥
ભૂમિઃ કીર્તિર્યશો લક્ષ્મીઃ પુરુષં પ્રાર્થયન્તિ હિ ।
સત્યં સમનુવર્તને સત્યમેવ ભજેત તતઃ ॥ 22 ॥
શ્રેષ્ઠં હ્યનાર્યમેવ સ્યાદ્યદ્ભવાનવધાર્ય મામ્ ।
આહ યુક્તિ કરૈર્વાક્યૈરિદં ભદ્રં કુરુષ્વ હ ॥ 23 ॥
કથં હ્યહં પ્રતિજ્ઞાય વનવાસમિમં ગુરોઃ ।
ભરતસ્ય કરિષ્યામિ વચો હિત્વા ગુરોર્વચઃ ॥ 24 ॥
સ્થિરા મયા પ્રતિજ્ઞાતા પ્રતિજ્ઞા ગુરુસન્નિધૌ ।
પ્રહૃષ્યમાણા સા દેવી કૈકેયી ચાભવત્તદા ॥ 25 ॥
વનવાસં વસન્નેવ શુચિર્નિયતભોજનઃ ।
મૂલપુષ્પફલૈઃ પુણ્યૈઃ પિત્રૂન્ દેવાંશ્ચ તર્પયન્ ॥ 26 ॥
સન્તુષ્ટપઞ્ચવર્ગોઽહં લોકયાત્રાં પ્રવર્તયે ।
અકુહ શ્શ્રદ્ધધાનસ્સન્કાર્યાકાર્યવિચક્ષણઃ ॥ 27 ॥
વનવાસં વસન્નેવં શુચિર્નિયતભોજનઃ ।
મૂલૈઃ પુષ્પૈઃ ફલૈઃ પુણ્યૈઃ પિત્રૂન્ દેવાંશ્ચ તર્પયન્ ॥ 28 ॥
સન્તુષ્ટપઞ્ચવર્ગોઽહં લોકયાત્રાં પ્રવર્તયે ।
અકુહ શ્શ્રદ્ધધાનસ્સન્કાર્યાકાર્યવિચક્ષણઃ ॥ 29 ॥
કર્મભૂમિમાં પ્રાપ્ય કર્તવ્યં કર્મ યચ્છુભમ્ ।
અગ્નિર્વાયુશ્ચ સોમશ્ચ કર્મણાં ફલભાગિનઃ ॥ 30 ॥
શતં ક્રતૂનામાહૃત્ય દેવરાટ્ ત્રિદિવં ગતઃ ।
તપાંસ્યુગ્રાણિ ચાસ્થાય દિવં યાતા મહર્ષયઃ ॥ 31 ॥
અમૃષ્યમાણઃ પુનરુગ્રતેજાઃ નિશમ્ય તં નાસ્તિકવાક્યહેતુમ્ ।
અથાબ્રવીત્તં નૃપતેસ્તનૂજો વિગર્હમાણો વચનાનિ તસ્ય ॥ 32 ॥
સત્યં ચ ધર્મં ચ પરાક્રમં ચ ભૂતાનુકમ્પાં પ્રિયવાદિતાં ચ ।
દ્વિજાતિદેવાતિધિપૂજનં ચ પન્થાનમાહુસ્ત્રિદિવસ્ય સન્તઃ ॥ 33 ॥
તેનૈવમાજ્ઞાય યથાવદર્થમેકોદયં સમ્પ્રતિપદ્ય વિપ્રાઃ ।
ધર્મં ચરન્ત સ્સકલં યથાવત્કાઙ્ક્ષન્તિ લોકાગમમપ્રમત્તાઃ ॥ 34 ॥
નિન્દામ્યહં કર્મ કૃતં પિતુસ્તદ્યસ્ત્વામગૃહ્ણાદ્વિષમસ્થબુદ્ધિમ્ ।
બુદ્ધ્યાઽનયૈવંવિધયા ચરન્તં સુનાસ્તિકં ધર્મપથાદપેતમ્ ॥ 35 ॥
યથા હિ ચોરઃ સ તથા હિ બુદ્ધસ્તથાગતં નાસ્તિકમત્ર વિદ્ધિ ।
તસ્માદ્ધિ યઃ શઙ્ક્યતમઃ પ્રજાનાં ન નાસ્તિકેનાભિમુખો બુધઃ સ્યાત્ ॥ 36 ॥
ત્વત્તો જનાઃ પૂર્વતરે દ્વિજાચ્શ્ર શુભાનિ કર્માણિ બહૂનિ ચક્રુઃ ।
જિત્વા સદેમં ચ પરં ચ લોકં તસ્માવ્દિજા સ્વસ્તિ હુતં કૃતં ચ ॥ 37 ॥
ધર્મે રતાઃ સત્પુરુષૈઃ સમેતાસ્તેજસ્વિનો દાનગુણપ્રધાનાઃ ।
અહિંસકા વીતમલાશ્ચ લોકે ભવન્તિ પૂજ્યા મુનયઃ પ્રધાનાઃ ॥ 38 ॥
ઇતિ બ્રુવન્તં વચનં સરોષં રામં મહાત્માનમદીનસત્ત્વમ્ ।
ઉવાચ પથ્યં પુનરાસ્તિકં ચ સત્યં વચઃ સાનુનયં ચ વિપ્રઃ ॥ 39 ॥
ન નાસ્તિકાનાં વચનં બ્રવીમ્યહં ન નાસ્તિકોઽહં ન ચ નાસ્તિ કિઞ્ચન ।
સમીક્ષ્ય કાલં પુનરાસ્તિકોઽભવં ભવેય કાલે પુનરેવ નાસ્તિકઃ ॥ 40 ॥
ન ચાપિ કાલોઽય મુપાગતશ્શનૈર્યથા મયા નાસ્તિકવાગુદીરિતા ।
નિવર્તનાર્થં તવ રામ કારણાત્ પ્રસાદનાર્થં ચ મયૈતદીરિતમ્ ॥ 41 ॥
ઇત્યાર્ષે શ્રીમદ્રામાયણે વાલ્મીકીય આદિકાવ્યે અયોધ્યાકાણ્ડે નવાધિકશતતમસ્સર્ગઃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe ayodhyākāṇḍam |
atha navādhikaśatatamassargaḥ |
jābālestu vacaśśrutvā rāma ssatyātmanāṃ varaḥ |
uvāca parayā bhaktyā svabuddhyā cāvipannayā || 1 ||
bhavānme priyakāmārthaṃ vacanaṃ yadihoktavān |
akāryaṃ kāryasaṅkāśamapathyaṃ pathyasammatam || 2 ||
nirmaryādastu puruṣaḥ pāpācārasamanvitaḥ |
mānaṃ na labhate satsu bhinnacāritradarśanaḥ || 3 ||
kulīnamakulīnaṃ vā vīraṃ puruṣamāninam |
cāritrameva vyākhyāti śuciṃ vā yadi vā'śucim || 4 ||
anāryastvāryasaṅkāśa śśaucāddīnastāthā'śuciḥ |
lakṣaṇyavadalakṣaṇyo duśśīlaśśīlavāniva || 5 ||
adharmaṃ dharmaveśeṇa yadīmaṃ lokasaṅkuram |
abhipatsye śubhaṃ hitvā kriyāvidhivivarjitam || 6 ||
kaścetayānaḥ puruṣaḥ kāryākāryavicakṣaṇaḥ |
bahumaṃsyati māṃ loke durvṛttaṃ lokadūṣaṇam || 7 ||
kasya dāsyāmyahaṃ vṛttaṃ kena vā svargamāpnuyām |
ānayā vartamāno hi vṛttyā hīnapratijñayā || 8 ||
kāmavṛttastvayaṃ lokaḥ kṛtsna ssamupavartate |
yadvṛttā ssanti rājānastadvṛttā ssanti hi prajāḥ || 9 ||
satyamevānṛśaṃsaṃ ca rājavṛttaṃ sanātanam |
tasmātsatyātmakaṃ rājyaṃ satye lokaḥ pratiṣṭhitaḥ || 10 ||
ṛṣayaścaiva devāśca satyameva hi menire |
satyavādī hi loke'sminparamaṃ gacchati kṣayam || 11 ||
udvijante yathā sarpānnarādanṛtavādinaḥ |
dharma ssatyaṃ paro loke mūlaṃ svargasya cocyate || 12 ||
satyameveśvaro loke satyaṃ padmāśritā sadā |
satyamūlāni sarvāṇi satyānnāsti paraṃ padam || 13 ||
dattamiṣṭaṃ hutaṃ caiva taptāni ca tapāṃsi ca |
vedā ssatyapratiṣṭhānā stasmātsatyaparo bhavet || 14 ||
ekaḥ pālayate lokamekaḥ pālayate kulam |
majjatyeko hi niraya eka ssvarge mahīyate || 15 ||
so'haṃ piturniyogaṃ tu kimarthaṃ nānupālaye |
satyapratiśrava ssatyaṃ satyena samayīkṛtaḥ || 16 ||
naiva lobhānna mohādvā na hyajñānāttamo'nvitaḥ |
setuṃ satyasya bhetsyāmi guro ssatyapratiśravaḥ || 17 ||
asatyasandhasya sataścalasyāsthiracetasaḥ |
naiva devā na pitaraḥ pratīcchantīti naḥ śrutam || 18 ||
pratyagātmamimaṃ dharmaṃ satyaṃ paśyāmyahaṃ svayam |
bhāra ssatpuruṣācīrṇastadarthamabhimanyate || 19 ||
kṣātraṃ dharmamahantyakṣye hyadharmaṃ dharmasaṃhitam |
kṣudrairnṛśaṃsairlubdhaiśca sevitaṃ pāpakarmabhiḥ || 20 ||
kāyena kurute pāpaṃ manasā sampradhārya tat |
anṛtaṃ jihvayā cāha trividhaṃ karmapātakam || 21 ||
bhūmiḥ kīrtiryaśo lakṣmīḥ puruṣaṃ prārthayanti hi |
satyaṃ samanuvartane satyameva bhajeta tataḥ || 22 ||
śreṣṭhaṃ hyanāryameva syādyadbhavānavadhārya mām |
āha yukti karairvākyairidaṃ bhadraṃ kuruṣva ha || 23 ||
kathaṃ hyahaṃ pratijñāya vanavāsamimaṃ guroḥ |
bharatasya kariṣyāmi vaco hitvā gurorvacaḥ || 24 ||
sthirā mayā pratijñātā pratijñā gurusannidhau |
prahṛṣyamāṇā sā devī kaikeyī cābhavattadā || 25 ||
vanavāsaṃ vasanneva śucirniyatabhojanaḥ |
mūlapuṣpaphalaiḥ puṇyaiḥ pitrūn devāṃśca tarpayan || 26 ||
santuṣṭapañcavargo'haṃ lokayātrāṃ pravartaye |
akuha śśraddhadhānassankāryākāryavicakṣaṇaḥ || 27 ||
vanavāsaṃ vasannevaṃ śucirniyatabhojanaḥ |
mūlaiḥ puṣpaiḥ phalaiḥ puṇyaiḥ pitrūn devāṃśca tarpayan || 28 ||
santuṣṭapañcavargo'haṃ lokayātrāṃ pravartaye |
akuha śśraddhadhānassankāryākāryavicakṣaṇaḥ || 29 ||
karmabhūmimāṃ prāpya kartavyaṃ karma yacchubham |
agnirvāyuśca somaśca karmaṇāṃ phalabhāginaḥ || 30 ||
śataṃ kratūnāmāhṛtya devarāṭ tridivaṃ gataḥ |
tapāṃsyugrāṇi cāsthāya divaṃ yātā maharṣayaḥ || 31 ||
amṛṣyamāṇaḥ punarugratejāḥ niśamya taṃ nāstikavākyahetum |
athābravīttaṃ nṛpatestanūjo vigarhamāṇo vacanāni tasya || 32 ||
satyaṃ ca dharmaṃ ca parākramaṃ ca bhūtānukampāṃ priyavāditāṃ ca |
dvijātidevātidhipūjanaṃ ca panthānamāhustridivasya santaḥ || 33 ||
tenaivamājñāya yathāvadarthamekodayaṃ sampratipadya viprāḥ |
dharmaṃ caranta ssakalaṃ yathāvatkāṅkṣanti lokāgamamapramattāḥ || 34 ||
nindāmyahaṃ karma kṛtaṃ pitustadyastvāmagṛhṇādviṣamasthabuddhim |
buddhyā'nayaivaṃvidhayā carantaṃ sunāstikaṃ dharmapathādapetam || 35 ||
yathā hi coraḥ sa tathā hi buddhastathāgataṃ nāstikamatra viddhi |
tasmāddhi yaḥ śaṅkyatamaḥ prajānāṃ na nāstikenābhimukho budhaḥ syāt || 36 ||
tvatto janāḥ pūrvatare dvijācśra śubhāni karmāṇi bahūni cakruḥ |
jitvā sademaṃ ca paraṃ ca lokaṃ tasmāvdijā svasti hutaṃ kṛtaṃ ca || 37 ||
dharme ratāḥ satpuruṣaiḥ sametāstejasvino dānaguṇapradhānāḥ |
ahiṃsakā vītamalāśca loke bhavanti pūjyā munayaḥ pradhānāḥ || 38 ||
iti bruvantaṃ vacanaṃ saroṣaṃ rāmaṃ mahātmānamadīnasattvam |
uvāca pathyaṃ punarāstikaṃ ca satyaṃ vacaḥ sānunayaṃ ca vipraḥ || 39 ||
na nāstikānāṃ vacanaṃ bravīmyahaṃ na nāstiko'haṃ na ca nāsti kiñcana |
samīkṣya kālaṃ punarāstiko'bhavaṃ bhaveya kāle punareva nāstikaḥ || 40 ||
na cāpi kālo'ya mupāgataśśanairyathā mayā nāstikavāgudīritā |
nivartanārthaṃ tava rāma kāraṇāt prasādanārthaṃ ca mayaitadīritam || 41 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye ayodhyākāṇḍe navādhikaśatatamassargaḥ ||
Sanskrit — Devanagari (original)
श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे अयोध्याकाण्डम् ।
अथ नवाधिकशततमस्सर्गः ।
जाबालेस्तु वचश्श्रुत्वा राम स्सत्यात्मनां वरः ।
उवाच परया भक्त्या स्वबुद्ध्या चाविपन्नया ॥ 1 ॥
भवान्मे प्रियकामार्थं वचनं यदिहोक्तवान् ।
अकार्यं कार्यसङ्काशमपथ्यं पथ्यसम्मतम् ॥ 2 ॥
निर्मर्यादस्तु पुरुषः पापाचारसमन्वितः ।
मानं न लभते सत्सु भिन्नचारित्रदर्शनः ॥ 3 ॥
कुलीनमकुलीनं वा वीरं पुरुषमानिनम् ।
चारित्रमेव व्याख्याति शुचिं वा यदि वाऽशुचिम् ॥ 4 ॥
अनार्यस्त्वार्यसङ्काश श्शौचाद्दीनस्ताथाऽशुचिः ।
लक्षण्यवदलक्षण्यो दुश्शीलश्शीलवानिव ॥ 5 ॥
अधर्मं धर्मवेशेण यदीमं लोकसङ्कुरम् ।
अभिपत्स्ये शुभं हित्वा क्रियाविधिविवर्जितम् ॥ 6 ॥
कश्चेतयानः पुरुषः कार्याकार्यविचक्षणः ।
बहुमंस्यति मां लोके दुर्वृत्तं लोकदूषणम् ॥ 7 ॥
कस्य दास्याम्यहं वृत्तं केन वा स्वर्गमाप्नुयाम् ।
आनया वर्तमानो हि वृत्त्या हीनप्रतिज्ञया ॥ 8 ॥
कामवृत्तस्त्वयं लोकः कृत्स्न स्समुपवर्तते ।
यद्वृत्ता स्सन्ति राजानस्तद्वृत्ता स्सन्ति हि प्रजाः ॥ 9 ॥
सत्यमेवानृशंसं च राजवृत्तं सनातनम् ।
तस्मात्सत्यात्मकं राज्यं सत्ये लोकः प्रतिष्ठितः ॥ 10 ॥
ऋषयश्चैव देवाश्च सत्यमेव हि मेनिरे ।
सत्यवादी हि लोकेऽस्मिन्परमं गच्छति क्षयम् ॥ 11 ॥
उद्विजन्ते यथा सर्पान्नरादनृतवादिनः ।
धर्म स्सत्यं परो लोके मूलं स्वर्गस्य चोच्यते ॥ 12 ॥
सत्यमेवेश्वरो लोके सत्यं पद्माश्रिता सदा ।
सत्यमूलानि सर्वाणि सत्यान्नास्ति परं पदम् ॥ 13 ॥
दत्तमिष्टं हुतं चैव तप्तानि च तपांसि च ।
वेदा स्सत्यप्रतिष्ठाना स्तस्मात्सत्यपरो भवेत् ॥ 14 ॥
एकः पालयते लोकमेकः पालयते कुलम् ।
मज्जत्येको हि निरय एक स्स्वर्गे महीयते ॥ 15 ॥
सोऽहं पितुर्नियोगं तु किमर्थं नानुपालये ।
सत्यप्रतिश्रव स्सत्यं सत्येन समयीकृतः ॥ 16 ॥
नैव लोभान्न मोहाद्वा न ह्यज्ञानात्तमोऽन्वितः ।
सेतुं सत्यस्य भेत्स्यामि गुरो स्सत्यप्रतिश्रवः ॥ 17 ॥
असत्यसन्धस्य सतश्चलस्यास्थिरचेतसः ।
नैव देवा न पितरः प्रतीच्छन्तीति नः श्रुतम् ॥ 18 ॥
प्रत्यगात्ममिमं धर्मं सत्यं पश्याम्यहं स्वयम् ।
भार स्सत्पुरुषाचीर्णस्तदर्थमभिमन्यते ॥ 19 ॥
क्षात्रं धर्ममहन्त्यक्ष्ये ह्यधर्मं धर्मसंहितम् ।
क्षुद्रैर्नृशंसैर्लुब्धैश्च सेवितं पापकर्मभिः ॥ 20 ॥
कायेन कुरुते पापं मनसा सम्प्रधार्य तत् ।
अनृतं जिह्वया चाह त्रिविधं कर्मपातकम् ॥ 21 ॥
भूमिः कीर्तिर्यशो लक्ष्मीः पुरुषं प्रार्थयन्ति हि ।
सत्यं समनुवर्तने सत्यमेव भजेत ततः ॥ 22 ॥
श्रेष्ठं ह्यनार्यमेव स्याद्यद्भवानवधार्य माम् ।
आह युक्ति करैर्वाक्यैरिदं भद्रं कुरुष्व ह ॥ 23 ॥
कथं ह्यहं प्रतिज्ञाय वनवासमिमं गुरोः ।
भरतस्य करिष्यामि वचो हित्वा गुरोर्वचः ॥ 24 ॥
स्थिरा मया प्रतिज्ञाता प्रतिज्ञा गुरुसन्निधौ ।
प्रहृष्यमाणा सा देवी कैकेयी चाभवत्तदा ॥ 25 ॥
वनवासं वसन्नेव शुचिर्नियतभोजनः ।
मूलपुष्पफलैः पुण्यैः पित्रून् देवांश्च तर्पयन् ॥ 26 ॥
सन्तुष्टपञ्चवर्गोऽहं लोकयात्रां प्रवर्तये ।
अकुह श्श्रद्धधानस्सन्कार्याकार्यविचक्षणः ॥ 27 ॥
वनवासं वसन्नेवं शुचिर्नियतभोजनः ।
मूलैः पुष्पैः फलैः पुण्यैः पित्रून् देवांश्च तर्पयन् ॥ 28 ॥
सन्तुष्टपञ्चवर्गोऽहं लोकयात्रां प्रवर्तये ।
अकुह श्श्रद्धधानस्सन्कार्याकार्यविचक्षणः ॥ 29 ॥
कर्मभूमिमां प्राप्य कर्तव्यं कर्म यच्छुभम् ।
अग्निर्वायुश्च सोमश्च कर्मणां फलभागिनः ॥ 30 ॥
शतं क्रतूनामाहृत्य देवराट् त्रिदिवं गतः ।
तपांस्युग्राणि चास्थाय दिवं याता महर्षयः ॥ 31 ॥
अमृष्यमाणः पुनरुग्रतेजाः निशम्य तं नास्तिकवाक्यहेतुम् ।
अथाब्रवीत्तं नृपतेस्तनूजो विगर्हमाणो वचनानि तस्य ॥ 32 ॥
सत्यं च धर्मं च पराक्रमं च भूतानुकम्पां प्रियवादितां च ।
द्विजातिदेवातिधिपूजनं च पन्थानमाहुस्त्रिदिवस्य सन्तः ॥ 33 ॥
तेनैवमाज्ञाय यथावदर्थमेकोदयं सम्प्रतिपद्य विप्राः ।
धर्मं चरन्त स्सकलं यथावत्काङ्क्षन्ति लोकागममप्रमत्ताः ॥ 34 ॥
निन्दाम्यहं कर्म कृतं पितुस्तद्यस्त्वामगृह्णाद्विषमस्थबुद्धिम् ।
बुद्ध्याऽनयैवंविधया चरन्तं सुनास्तिकं धर्मपथादपेतम् ॥ 35 ॥
यथा हि चोरः स तथा हि बुद्धस्तथागतं नास्तिकमत्र विद्धि ।
तस्माद्धि यः शङ्क्यतमः प्रजानां न नास्तिकेनाभिमुखो बुधः स्यात् ॥ 36 ॥
त्वत्तो जनाः पूर्वतरे द्विजाच्श्र शुभानि कर्माणि बहूनि चक्रुः ।
जित्वा सदेमं च परं च लोकं तस्माव्दिजा स्वस्ति हुतं कृतं च ॥ 37 ॥
धर्मे रताः सत्पुरुषैः समेतास्तेजस्विनो दानगुणप्रधानाः ।
अहिंसका वीतमलाश्च लोके भवन्ति पूज्या मुनयः प्रधानाः ॥ 38 ॥
इति ब्रुवन्तं वचनं सरोषं रामं महात्मानमदीनसत्त्वम् ।
उवाच पथ्यं पुनरास्तिकं च सत्यं वचः सानुनयं च विप्रः ॥ 39 ॥
न नास्तिकानां वचनं ब्रवीम्यहं न नास्तिकोऽहं न च नास्ति किञ्चन ।
समीक्ष्य कालं पुनरास्तिकोऽभवं भवेय काले पुनरेव नास्तिकः ॥ 40 ॥
न चापि कालोऽय मुपागतश्शनैर्यथा मया नास्तिकवागुदीरिता ।
निवर्तनार्थं तव राम कारणात् प्रसादनार्थं च मयैतदीरितम् ॥ 41 ॥
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये अयोध्याकाण्डे नवाधिकशततमस्सर्गः ॥
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe ayodhyākāṇḍam |
atha navādhikaśatatamassargaḥ |
jābālestu vacaśśrutvā rāma ssatyātmanāṃ varaḥ |
uvāca parayā bhaktyā svabuddhyā cāvipannayā || 1 ||
bhavānme priyakāmārthaṃ vacanaṃ yadihoktavān |
akāryaṃ kāryasaṅkāśamapathyaṃ pathyasammatam || 2 ||
nirmaryādastu puruṣaḥ pāpācārasamanvitaḥ |
mānaṃ na labhate satsu bhinnacāritradarśanaḥ || 3 ||
kulīnamakulīnaṃ vā vīraṃ puruṣamāninam |
cāritrameva vyākhyāti śuciṃ vā yadi vā'śucim || 4 ||
anāryastvāryasaṅkāśa śśaucāddīnastāthā'śuciḥ |
lakṣaṇyavadalakṣaṇyo duśśīlaśśīlavāniva || 5 ||
adharmaṃ dharmaveśeṇa yadīmaṃ lokasaṅkuram |
abhipatsye śubhaṃ hitvā kriyāvidhivivarjitam || 6 ||
kaścetayānaḥ puruṣaḥ kāryākāryavicakṣaṇaḥ |
bahumaṃsyati māṃ loke durvṛttaṃ lokadūṣaṇam || 7 ||
kasya dāsyāmyahaṃ vṛttaṃ kena vā svargamāpnuyām |
ānayā vartamāno hi vṛttyā hīnapratijñayā || 8 ||
kāmavṛttastvayaṃ lokaḥ kṛtsna ssamupavartate |
yadvṛttā ssanti rājānastadvṛttā ssanti hi prajāḥ || 9 ||
satyamevānṛśaṃsaṃ ca rājavṛttaṃ sanātanam |
tasmātsatyātmakaṃ rājyaṃ satye lokaḥ pratiṣṭhitaḥ || 10 ||
ṛṣayaścaiva devāśca satyameva hi menire |
satyavādī hi loke'sminparamaṃ gacchati kṣayam || 11 ||
udvijante yathā sarpānnarādanṛtavādinaḥ |
dharma ssatyaṃ paro loke mūlaṃ svargasya cocyate || 12 ||
satyameveśvaro loke satyaṃ padmāśritā sadā |
satyamūlāni sarvāṇi satyānnāsti paraṃ padam || 13 ||
dattamiṣṭaṃ hutaṃ caiva taptāni ca tapāṃsi ca |
vedā ssatyapratiṣṭhānā stasmātsatyaparo bhavet || 14 ||
ekaḥ pālayate lokamekaḥ pālayate kulam |
majjatyeko hi niraya eka ssvarge mahīyate || 15 ||
so'haṃ piturniyogaṃ tu kimarthaṃ nānupālaye |
satyapratiśrava ssatyaṃ satyena samayīkṛtaḥ || 16 ||
naiva lobhānna mohādvā na hyajñānāttamo'nvitaḥ |
setuṃ satyasya bhetsyāmi guro ssatyapratiśravaḥ || 17 ||
asatyasandhasya sataścalasyāsthiracetasaḥ |
naiva devā na pitaraḥ pratīcchantīti naḥ śrutam || 18 ||
pratyagātmamimaṃ dharmaṃ satyaṃ paśyāmyahaṃ svayam |
bhāra ssatpuruṣācīrṇastadarthamabhimanyate || 19 ||
kṣātraṃ dharmamahantyakṣye hyadharmaṃ dharmasaṃhitam |
kṣudrairnṛśaṃsairlubdhaiśca sevitaṃ pāpakarmabhiḥ || 20 ||
kāyena kurute pāpaṃ manasā sampradhārya tat |
anṛtaṃ jihvayā cāha trividhaṃ karmapātakam || 21 ||
bhūmiḥ kīrtiryaśo lakṣmīḥ puruṣaṃ prārthayanti hi |
satyaṃ samanuvartane satyameva bhajeta tataḥ || 22 ||
śreṣṭhaṃ hyanāryameva syādyadbhavānavadhārya mām |
āha yukti karairvākyairidaṃ bhadraṃ kuruṣva ha || 23 ||
kathaṃ hyahaṃ pratijñāya vanavāsamimaṃ guroḥ |
bharatasya kariṣyāmi vaco hitvā gurorvacaḥ || 24 ||
sthirā mayā pratijñātā pratijñā gurusannidhau |
prahṛṣyamāṇā sā devī kaikeyī cābhavattadā || 25 ||
vanavāsaṃ vasanneva śucirniyatabhojanaḥ |
mūlapuṣpaphalaiḥ puṇyaiḥ pitrūn devāṃśca tarpayan || 26 ||
santuṣṭapañcavargo'haṃ lokayātrāṃ pravartaye |
akuha śśraddhadhānassankāryākāryavicakṣaṇaḥ || 27 ||
vanavāsaṃ vasannevaṃ śucirniyatabhojanaḥ |
mūlaiḥ puṣpaiḥ phalaiḥ puṇyaiḥ pitrūn devāṃśca tarpayan || 28 ||
santuṣṭapañcavargo'haṃ lokayātrāṃ pravartaye |
akuha śśraddhadhānassankāryākāryavicakṣaṇaḥ || 29 ||
karmabhūmimāṃ prāpya kartavyaṃ karma yacchubham |
agnirvāyuśca somaśca karmaṇāṃ phalabhāginaḥ || 30 ||
śataṃ kratūnāmāhṛtya devarāṭ tridivaṃ gataḥ |
tapāṃsyugrāṇi cāsthāya divaṃ yātā maharṣayaḥ || 31 ||
amṛṣyamāṇaḥ punarugratejāḥ niśamya taṃ nāstikavākyahetum |
athābravīttaṃ nṛpatestanūjo vigarhamāṇo vacanāni tasya || 32 ||
satyaṃ ca dharmaṃ ca parākramaṃ ca bhūtānukampāṃ priyavāditāṃ ca |
dvijātidevātidhipūjanaṃ ca panthānamāhustridivasya santaḥ || 33 ||
tenaivamājñāya yathāvadarthamekodayaṃ sampratipadya viprāḥ |
dharmaṃ caranta ssakalaṃ yathāvatkāṅkṣanti lokāgamamapramattāḥ || 34 ||
nindāmyahaṃ karma kṛtaṃ pitustadyastvāmagṛhṇādviṣamasthabuddhim |
buddhyā'nayaivaṃvidhayā carantaṃ sunāstikaṃ dharmapathādapetam || 35 ||
yathā hi coraḥ sa tathā hi buddhastathāgataṃ nāstikamatra viddhi |
tasmāddhi yaḥ śaṅkyatamaḥ prajānāṃ na nāstikenābhimukho budhaḥ syāt || 36 ||
tvatto janāḥ pūrvatare dvijācśra śubhāni karmāṇi bahūni cakruḥ |
jitvā sademaṃ ca paraṃ ca lokaṃ tasmāvdijā svasti hutaṃ kṛtaṃ ca || 37 ||
dharme ratāḥ satpuruṣaiḥ sametāstejasvino dānaguṇapradhānāḥ |
ahiṃsakā vītamalāśca loke bhavanti pūjyā munayaḥ pradhānāḥ || 38 ||
iti bruvantaṃ vacanaṃ saroṣaṃ rāmaṃ mahātmānamadīnasattvam |
uvāca pathyaṃ punarāstikaṃ ca satyaṃ vacaḥ sānunayaṃ ca vipraḥ || 39 ||
na nāstikānāṃ vacanaṃ bravīmyahaṃ na nāstiko'haṃ na ca nāsti kiñcana |
samīkṣya kālaṃ punarāstiko'bhavaṃ bhaveya kāle punareva nāstikaḥ || 40 ||
na cāpi kālo'ya mupāgataśśanairyathā mayā nāstikavāgudīritā |
nivartanārthaṃ tava rāma kāraṇāt prasādanārthaṃ ca mayaitadīritam || 41 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye ayodhyākāṇḍe navādhikaśatatamassargaḥ ||
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Gujarati script.
Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.