2.25 Ayodhyakanda - Panchavimsha Sargah

ॐ

2.25 અયોધ્યાકાણ્ડ - પઞ્ચવિંશ સર્ગઃ

Valmiki Gujarati

શ્રીમદ્વાલ્મીકીય રામાયણે અયોધ્યાકાણ્ડમ્ ।

અથ પઞ્ચવિંશસ્સર્ગઃ ।

સાઽવનીય તમાયાસમુપસ્પૃશ્ય જલં શુચિઃ ।

ચકાર માતા રામસ્ય મઙ્ગલાનિ મનસ્વિની ॥ 1 ॥

ન શક્યસે વારયિતું ગચ્છેદાનીં રઘૂત્તમ ।

શીઘ્રં ચ વિનિવર્તસ્વ વર્તસ્વ ચ સતાં ક્રમે ॥ 2 ॥

યં પાલયસિ ધર્મં ત્વં ધૃત્યા ચ નિયમેન ચ ।

સ વૈ રાઘવશાર્દૂલ ધર્મસ્ત્વામભિરક્ષતુ ॥ 3 ॥

યેભ્યઃ પ્રણમસે પુત્ર ચૈત્યેષ્વાયતનેષુ ચ ।

તે ચ ત્વામભિરક્ષન્તુ વને સહ મહર્ષિભિઃ ॥ 4 ॥

યાનિ દત્તાનિ તેઽસ્ત્રાણિ વિશ્વામિત્રેણ ધીમતા ।

તાનિ ત્વામભિરક્ષન્તુ ગુણૈસ્સમુદિતં સદા ॥ 5 ॥

પિતૃશુશ્રૂષયા પુત્ર માતૃશુશ્રૂષયા તથા ।

સત્યેન ચ મહાબાહો ચિરં જીવાભિરક્ષિતઃ ॥ 6 ॥

સમિત્કુશ પવિત્રાણિ વેદ્યશ્ચાયતનાનિ ચ ।

સ્થણ્ડિલાનિ વિચિત્રાણિ શૈલા વૃક્ષાઃ ક્ષુપા હ્રદાઃ ॥ 7 ॥

પતઙ્ગાઃ પન્નગાસ્સિંહાસ્ત્વાં રક્ષન્તુ નરોત્તમ ।

સ્વસ્તિસાધ્યાશ્ચ વિશ્વે ચ મરુતશ્ચ મહર્ષયઃ ।

સ્વસ્તિ ધાતા વિધાતા ચ સ્વસ્તિ પૂષા ભગોઽર્યમા ॥ 8 ॥

લોકપાલાશ્ચ તે સર્વે વાસવપ્રમુખાસ્તથા ।

ઋતવશ્ચૈવ પક્ષાશ્ચ માસા સ્સંવત્સરાઃ ક્ષપાઃ ॥ 9 ॥

દિનાનિ ચ મુહૂર્તાશ્ચ સ્વસ્તિ કુર્વન્તુ તે સદા ।

સ્મૃતિર્ધૃતિશ્ચ ધર્મશ્ચ પાતુ ત્વાં પુત્ર સર્વતઃ ॥ 10 ॥

સ્કન્દશ્ચ ભગવાન્દેવ સ્સોમશ્ચ સ બૃહસ્પતિઃ ।

સપ્તર્ષયો નારદશ્ચ તે ત્વાં રક્ષન્તુ સર્વતઃ ॥ 11 ॥

યાશ્ચાપિ સર્વતસ્સિધ્દા દિશશ્ચ સદિગીશ્વરાઃ ।

સ્તુતા મયા વને તસ્મિન્પાન્તુ ત્વાં પુત્ર નિત્યશઃ ॥ 12 ॥

શૈલાસ્સર્વે સમુદ્રાશ્ચ રાજા વરુણ એવ ચ ।

દ્યૌરન્તરિક્ષં પૃથિવી નદ્યસ્સર્વાસ્તથૈવ ચ ॥ 13 ॥

નક્ષત્રાણિ ચ સર્વાણિ ગ્રહાશ્ચ સહદેવતાઃ ।

અહોરાત્રે તથા સન્ધ્યે પાન્તુ ત્વાં વનમાશ્રિતમ્ ॥ 14 ॥

ઋતવશ્ચૈવ ષટ્પુણ્યા માસાસ્સંવત્સરાસ્તથા ।

કલાશ્ચ કાષ્ઠાશ્ચ તથા તવ શર્મ દિશન્તુ તે ॥ 15 ॥

મહાવને વિચરતો મુનિવેષસ્ય ધીમતઃ ।

તવાદિત્યાશ્ચ દૈત્યાશ્ચ ભવન્તુ સુખદાસ્સદા ॥ 16 ॥

રાક્ષસાનાં પિશાચાનાં રૌદ્રાણાં ક્રૂરકર્મણામ્ ।

ક્રવ્યાદાનાં ચ સર્વેષાં મા ભૂત્પુત્રક તે ભયમ્ ॥ 17 ॥

પ્લવગા વૃશ્ચિકા દંશામશકાશ્ચૈવ કાનને ।

સરીસૃપાશ્ચ કીટાશ્ચ મા ભૂવન્ગહને તવ ॥ 18 ॥

મહાદ્વિપાશ્ચ સિંહાશ્ચ વ્યાઘ્રા ઋક્ષાશ્ચ દંષ્ટ્રિણઃ ।

મહિષા શ્શૃઙ્ગિણો રૌદ્રા ન તે દ્રુહ્યન્તુ પુત્રક ॥ 19 ॥

નૃમાંસભોજના રૌદ્રા યે ચાન્યે સત્વજાતયઃ ।

મા ચ ત્વાં હિંસિષુઃ પુત્ર મયા સમ્પૂજિતાસ્ત્વિહ ॥ 20 ॥

આગમાસ્તે શિવાસ્સન્તુ સિધ્યન્તુ ચ પરાક્રમાઃ ।

સર્વસમ્પત્તયે રામ સ્વસ્તિમાન્ગચ્છ પુત્રક ॥ 21 ॥

સ્વસ્તિ તે ઽસ્ત્વન્તરિક્ષેભ્યઃ પાર્થિવેભ્યઃ પુનઃ પુનઃ ।

સર્વેભ્યશ્ચૈવ દેવેભ્યો યે ચ વૈ પરિપન્થિનઃ ॥ 22 ॥

ગુરુસ્સોમશ્ચ સૂર્યશ્ચ ધનદોઽથ યમસ્તથા ।

પાન્તુ ત્વામર્ચિતા રામ દણ્ડકારણ્યવાસિનમ્ ॥ 23 ॥

અગ્નિર્વાયુસ્તથા ધૂમો મન્ત્રાશ્ચર્ષિમુખાચ્ચ્યુતાઃ ।

ઉપસ્પર્શનકાલે તુ પાન્તુ ત્વાં રઘુનન્દન ॥ 24 ॥

સર્વલોકપ્રભુર્બ્રહ્મા ભૂતભર્તા તથર્ષયઃ ।

યે ચ શેષાસ્સુરાસ્તે ત્વાં રક્ષન્તુ વનવાસિનમ્ ॥ 25 ॥

ઇતિ માલ્યૈસ્સુરગણાન્ગન્ધૈશ્ચાપિ યશસ્વિની ।

સ્તુતિભિશ્ચાનુરૂપાભિરાનર્ચાઽયતલોચના ॥ 26 ॥

જ્વલનં સમુપાદાય બ્રાહ્મણેન મહાત્મના ।

હાવયામાસ વિધિના રામમઙ્ગલકારણાત્ ॥ 27 ॥

ઘૃતં શ્વેતાનિ માલ્યાનિ સમિધશ્શ્વેતસર્ષપાન્ ।

ઉપસમ્પાદયામાસ કૌશલ્યા પરમાઙ્ગના ॥ 28 ॥

ઉપાધ્યાય સ્સવિધિના હુત્વા શાન્તિમનામયમ્ ।

હુતહવ્યાવશેષેણ બાહ્યં બલિમકલ્પયત્ ॥ 29 ॥

મધુ દધ્યક્ષતઘૃતૈઃ સ્વસ્તિવાચ્યદ્વિજાંસ્તતઃ ।

વાચયામાસ રામસ્ય વનેસ્વસ્ત્યયનક્રિયાઃ ॥ 30 ॥

તતસ્તસ્મૈ દ્વિજેન્દ્રાય રામમાતા યશસ્વિની ।

દક્ષિણાં પ્રદદૌ કામ્યાં રાઘવં ચેદમબ્રવીત્ ॥ 31 ॥

યન્મઙ્ગલં સહસ્રાક્ષે સર્વદેવનમસ્કૃતે ।

વૃત્રનાશે સમભવત્તત્તે ભવતુ મઙ્ગલમ્ ॥ 32 ॥

યન્મઙ્ગલં સુપર્ણસ્ય વિનતાઽકલ્પયત્પુરા ।

અમૃતં પ્રાર્થયાનસ્ય તત્તે ભવતુ મઙ્ગલમ્ ॥ 33 ॥

અમૃતોત્પાદને દૈત્યાન્ ઘ્નતો વજ્રધરસ્ય યત્ ।

અદિતિર્મઙ્ગલં પ્રાદાત્તત્તે ભવતુ મઙ્ગલમ્ ॥ 34 ॥

ત્રીન્વિક્રમાન્પ્રક્રમતો વિષ્ણોરમિતતેજસઃ ।

યદાસીન્મઙ્ગલં રામ તત્તે ભવતુ મઙ્ગલમ્ ॥ 35 ॥

ઋતવસ્સાગરા દ્વીપા વેદા લોકા દિશશ્ચ તે ।

મઙ્ગલાનિ મહાબાહો દિશન્તુ શુભમઙ્ગલાઃ ॥ 36 ॥

ઇતિ પુત્રસ્ય શેષાંશ્ચ કૃત્વા શિરસિ ભામિની ।

ગન્ધૈશ્ચાપિ સમાલભ્ય રામમાયતલોચના ॥ 37 ॥

ઓષધીં ચાપિ સિદ્ધાર્થાં વિશલ્યકરણીં શુભામ્ ।

ચકાર રક્ષાં કૌશલ્યા મન્ત્રૈરભિજજાપ ચ ॥ 38 ॥

ઉવાચાતિપ્રહૃષ્ટેવ સા દુઃખવશવર્તિની ।

વાઙ્ગ્માત્રેણ ન ભાવેન વાચાઽસંસજ્જમાનયા ॥ 39 ॥

આનમ્ય મૂર્ધ્નિ ચાઘ્રાય પરિષ્વજ્ય યશસ્વિની ।

અવદત્પુત્ર સિદ્ધાર્થો ગચ્છ રામ યથાસુખમ્ ॥ 40 ॥

અરોગં સર્વસિદ્ધાર્થમયોધ્યાં પુનરાગતમ્ ।

પશ્યામિ ત્વાં સુખં વત્સ સુસ્થિતં રાજવર્ત્મનિ ॥ 41 ॥

પ્રણષ્ટદુઃખસઙ્કલ્પા હર્ષવિદ્યોતિતાનના ।

દ્રક્ષ્યામિ ત્વાં વનાત્પ્રાપ્તં પૂર્ણચન્દ્રમિવોદિતમ્ ॥ 42 ॥

ભદ્રાસનગતં રામ વનવાસાદિહાગતમ્ ।

દ્રક્ષ્યામિ ચ પુનસ્ત્વાં તુ તીર્ણવન્તં પિતુર્વચઃ ॥ 43 ॥

મઙ્ગલૈરુપસપન્નો વનવાસાદિહાગતઃ ।

વધ્વા મમ ચ નિત્યં ત્વં કામાન્સંવર્ધ યાહિ ભોઃ ॥ 44 ॥

મયાઽર્ચિતા દેવગણાશ્શિવાદયો મહર્ષયો ભૂતમહાસુરોરગાઃ ।

અભિપ્રયાતસ્ય વનં ચિરાય તે હિતાનિ કાઙ્ક્ષન્તુ દિશશ્ચ રાઘવ ॥ 45 ॥

ઇતીવ સાઽશ્રુપ્રતિપૂર્ણલોચના સમાપ્ય ચ સ્વસ્ત્યયનં યથાવિધિ ।

પ્રદક્ષિણં ચૈવ ચકાર રાઘવં પુનઃ પુનશ્ચાપિ નિપીડ્ય સસ્વજે ॥ 46 ॥

તથા તુ દેવ્યા સ કૃતપ્રદક્ષિણો નિપીડ્ય માતુશ્ચરણૌ પુનઃ પુનઃ ।

જગામ સીતાનિલયં મહાયશા સ્સ રાઘવઃ પ્રજ્વલિત સ્સ્વયા શ્રિયા ॥ 47 ॥

ઇત્યાર્ષે શ્રીમદ્રામાયણે વાલ્મીકીય આદિકાવ્યે અયોધ્યાકાણ્ડે પઞ્ચવિંશસ્સર્ગઃ ॥

Roman (IAST) Transliteration

śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe ayodhyākāṇḍam |

atha pañcaviṃśassargaḥ |

sā'vanīya tamāyāsamupaspṛśya jalaṃ śuciḥ |

cakāra mātā rāmasya maṅgalāni manasvinī || 1 ||

na śakyase vārayituṃ gacchedānīṃ raghūttama |

śīghraṃ ca vinivartasva vartasva ca satāṃ krame || 2 ||

yaṃ pālayasi dharmaṃ tvaṃ dhṛtyā ca niyamena ca |

sa vai rāghavaśārdūla dharmastvāmabhirakṣatu || 3 ||

yebhyaḥ praṇamase putra caityeṣvāyataneṣu ca |

te ca tvāmabhirakṣantu vane saha maharṣibhiḥ || 4 ||

yāni dattāni te'strāṇi viśvāmitreṇa dhīmatā |

tāni tvāmabhirakṣantu guṇaissamuditaṃ sadā || 5 ||

pitṛśuśrūṣayā putra mātṛśuśrūṣayā tathā |

satyena ca mahābāho ciraṃ jīvābhirakṣitaḥ || 6 ||

samitkuśa pavitrāṇi vedyaścāyatanāni ca |

sthaṇḍilāni vicitrāṇi śailā vṛkṣāḥ kṣupā hradāḥ || 7 ||

pataṅgāḥ pannagāssiṃhāstvāṃ rakṣantu narottama |

svastisādhyāśca viśve ca marutaśca maharṣayaḥ |

svasti dhātā vidhātā ca svasti pūṣā bhago'ryamā || 8 ||

lokapālāśca te sarve vāsavapramukhāstathā |

ṛtavaścaiva pakṣāśca māsā ssaṃvatsarāḥ kṣapāḥ || 9 ||

dināni ca muhūrtāśca svasti kurvantu te sadā |

smṛtirdhṛtiśca dharmaśca pātu tvāṃ putra sarvataḥ || 10 ||

skandaśca bhagavāndeva ssomaśca sa bṛhaspatiḥ |

saptarṣayo nāradaśca te tvāṃ rakṣantu sarvataḥ || 11 ||

yāścāpi sarvatassidhdā diśaśca sadigīśvarāḥ |

stutā mayā vane tasminpāntu tvāṃ putra nityaśaḥ || 12 ||

śailāssarve samudrāśca rājā varuṇa eva ca |

dyaurantarikṣaṃ pṛthivī nadyassarvāstathaiva ca || 13 ||

nakṣatrāṇi ca sarvāṇi grahāśca sahadevatāḥ |

ahorātre tathā sandhye pāntu tvāṃ vanamāśritam || 14 ||

ṛtavaścaiva ṣaṭpuṇyā māsāssaṃvatsarāstathā |

kalāśca kāṣṭhāśca tathā tava śarma diśantu te || 15 ||

mahāvane vicarato muniveṣasya dhīmataḥ |

tavādityāśca daityāśca bhavantu sukhadāssadā || 16 ||

rākṣasānāṃ piśācānāṃ raudrāṇāṃ krūrakarmaṇām |

kravyādānāṃ ca sarveṣāṃ mā bhūtputraka te bhayam || 17 ||

plavagā vṛścikā daṃśāmaśakāścaiva kānane |

sarīsṛpāśca kīṭāśca mā bhūvangahane tava || 18 ||

mahādvipāśca siṃhāśca vyāghrā ṛkṣāśca daṃṣṭriṇaḥ |

mahiṣā śśṛṅgiṇo raudrā na te druhyantu putraka || 19 ||

nṛmāṃsabhojanā raudrā ye cānye satvajātayaḥ |

mā ca tvāṃ hiṃsiṣuḥ putra mayā sampūjitāstviha || 20 ||

āgamāste śivāssantu sidhyantu ca parākramāḥ |

sarvasampattaye rāma svastimāngaccha putraka || 21 ||

svasti te 'stvantarikṣebhyaḥ pārthivebhyaḥ punaḥ punaḥ |

sarvebhyaścaiva devebhyo ye ca vai paripanthinaḥ || 22 ||

gurussomaśca sūryaśca dhanado'tha yamastathā |

pāntu tvāmarcitā rāma daṇḍakāraṇyavāsinam || 23 ||

agnirvāyustathā dhūmo mantrāścarṣimukhāccyutāḥ |

upasparśanakāle tu pāntu tvāṃ raghunandana || 24 ||

sarvalokaprabhurbrahmā bhūtabhartā tatharṣayaḥ |

ye ca śeṣāssurāste tvāṃ rakṣantu vanavāsinam || 25 ||

iti mālyaissuragaṇāngandhaiścāpi yaśasvinī |

stutibhiścānurūpābhirānarcā'yatalocanā || 26 ||

jvalanaṃ samupādāya brāhmaṇena mahātmanā |

hāvayāmāsa vidhinā rāmamaṅgalakāraṇāt || 27 ||

ghṛtaṃ śvetāni mālyāni samidhaśśvetasarṣapān |

upasampādayāmāsa kauśalyā paramāṅganā || 28 ||

upādhyāya ssavidhinā hutvā śāntimanāmayam |

hutahavyāvaśeṣeṇa bāhyaṃ balimakalpayat || 29 ||

madhu dadhyakṣataghṛtaiḥ svastivācyadvijāṃstataḥ |

vācayāmāsa rāmasya vanesvastyayanakriyāḥ || 30 ||

tatastasmai dvijendrāya rāmamātā yaśasvinī |

dakṣiṇāṃ pradadau kāmyāṃ rāghavaṃ cedamabravīt || 31 ||

yanmaṅgalaṃ sahasrākṣe sarvadevanamaskṛte |

vṛtranāśe samabhavattatte bhavatu maṅgalam || 32 ||

yanmaṅgalaṃ suparṇasya vinatā'kalpayatpurā |

amṛtaṃ prārthayānasya tatte bhavatu maṅgalam || 33 ||

amṛtotpādane daityān ghnato vajradharasya yat |

aditirmaṅgalaṃ prādāttatte bhavatu maṅgalam || 34 ||

trīnvikramānprakramato viṣṇoramitatejasaḥ |

yadāsīnmaṅgalaṃ rāma tatte bhavatu maṅgalam || 35 ||

ṛtavassāgarā dvīpā vedā lokā diśaśca te |

maṅgalāni mahābāho diśantu śubhamaṅgalāḥ || 36 ||

iti putrasya śeṣāṃśca kṛtvā śirasi bhāminī |

gandhaiścāpi samālabhya rāmamāyatalocanā || 37 ||

oṣadhīṃ cāpi siddhārthāṃ viśalyakaraṇīṃ śubhām |

cakāra rakṣāṃ kauśalyā mantrairabhijajāpa ca || 38 ||

uvācātiprahṛṣṭeva sā duḥkhavaśavartinī |

vāṅgmātreṇa na bhāvena vācā'saṃsajjamānayā || 39 ||

ānamya mūrdhni cāghrāya pariṣvajya yaśasvinī |

avadatputra siddhārtho gaccha rāma yathāsukham || 40 ||

arogaṃ sarvasiddhārthamayodhyāṃ punarāgatam |

paśyāmi tvāṃ sukhaṃ vatsa susthitaṃ rājavartmani || 41 ||

praṇaṣṭaduḥkhasaṅkalpā harṣavidyotitānanā |

drakṣyāmi tvāṃ vanātprāptaṃ pūrṇacandramivoditam || 42 ||

bhadrāsanagataṃ rāma vanavāsādihāgatam |

drakṣyāmi ca punastvāṃ tu tīrṇavantaṃ piturvacaḥ || 43 ||

maṅgalairupasapanno vanavāsādihāgataḥ |

vadhvā mama ca nityaṃ tvaṃ kāmānsaṃvardha yāhi bhoḥ || 44 ||

mayā'rcitā devagaṇāśśivādayo maharṣayo bhūtamahāsuroragāḥ |

abhiprayātasya vanaṃ cirāya te hitāni kāṅkṣantu diśaśca rāghava || 45 ||

itīva sā'śrupratipūrṇalocanā samāpya ca svastyayanaṃ yathāvidhi |

pradakṣiṇaṃ caiva cakāra rāghavaṃ punaḥ punaścāpi nipīḍya sasvaje || 46 ||

tathā tu devyā sa kṛtapradakṣiṇo nipīḍya mātuścaraṇau punaḥ punaḥ |

jagāma sītānilayaṃ mahāyaśā ssa rāghavaḥ prajvalita ssvayā śriyā || 47 ||

ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye ayodhyākāṇḍe pañcaviṃśassargaḥ ||