ശ്രീമദ്വാല്മീകീയ രാമായണേ യുദ്ധകാണ്ഡമ് ।
അഥ ത്ര്യാശീതിതമസ്സര്ഗഃ ।
രാഘവശ്ചാപിവിപുലന്തംരാക്ഷസവനൌകസാമ് ।
ശ്രുത്വാസങ്ഗ്രാമനിര്ഘോഷഞ്ജാമ്ബവന്തമുവാച ഹ ॥ 1 ॥
സൌമ്യനൂനംഹനുമതാകൃതങ്കര്മസുദുഷ്കരമ് ।
ശ്രൂയതേ ച യഥാഭീമസ്സുമഹാവായുധസ്വനഃ ॥ 2 ॥
തദ്ഗച്ഛകുരുസാഹായ്യംസ്വബലേനാഭിസമ്വൃതഃ ।
ക്ഷിപ്രമക്ഷപതേതസ്യകപിശ്രേഷ്ഠസ്യയുധ്യതഃ ॥ 3 ॥
ഋക്ഷരാക്ഷസ്തഥോക്തസ്തുസ്വേനാനീകേനസമ്വൃതഃ ।
ആഗച്ഛത്പശ്ചിമദ്വാരംഹനൂമാന്യത്രവാനരഃ ॥ 4 ॥
അഥായാന്തംഹനൂമന്തന്ദദര്ശര്ക്ഷപതിപഥി ।
വാനരൈഃകൃതസങ്ഗ്രാമൈശ്ശ്വസദ്ഭിരഭിസമ്വൃതമ് ॥ 5 ॥
ദൃഷ്ടാപഥിഹനൂമാംശ്ചതദൃക്ഷബലമുദ്യതമ് ।
നീലമേഘനിഭമ്ഭീമംസന്നിവാര്യന്യവര്തത ॥ 6 ॥
സ തേനസഹസൈന്യേനസന്നികര്ഷമ്മഹായശാഃ ।
ശീഘ്രമാഗമ്യരാമായദുഃഖിതോവാക്യമബ്രവീത് ॥ 7 ॥
സമരേയുധ്യമാനാനാമസ്മാകമ്പ്രേക്ഷതാമ്പുരഃ ।
ജഘാനരുദതീംസീതാമിന്ദ്രജിദ്രാവണാത്മജഃ ॥ 8 ॥
ഉദ്ഭ്രാന്തചിത്തസ്താന്ദൃഷ്ടവാവിഷണ്ണോഽഹമരിന്ദമഃ ।
തദഹമ്ഭവതോവൃതംവിജ്ഞാപയിതുമാഗതഃ ॥ 9 ॥
തസ്യതദ്വചനംശ്രുത്വാരാഘവശ്ശോകമൂര്ചിതഃ ।
നിപപാതതദാഭൂമൌഛിന്നമൂലംഇവദ്രുമഃ ॥ 10 ॥
തമ്ഭൂമൌദേവസങ്കാശമ്പതിതന്ദൃശ്യരാഘവമ് ।
അഭിപേതുസ്സമുത്പത്യസര്വതഃകപിസത്തമാഃ ॥ 11 ॥
ആസിഞ്ചന് സലിലൈശ്ചൈനമ്പദ്മോത്പലസുഗന്ധിഭിഃ ।
പ്രദഹന്തമാനാസാദ്യംസഹസാഗ്നിമിവോദ്യതമ് ॥ 12 ॥
തംലക്ഷ്മണോഽഥബാഹുഭ്യാമ്പരിഷ്വജ്യസുദുഃഖിതഃ ।
ഉവാചരാമമസ്വസ്ഥംവാക്യംഹേത്വര്ഥസമ്യുതമ് ॥ 13 ॥
ശുഭേവര്ത്മനിതിഷ്ഠന്തന്ത്വാമാര്യവിജിതേന്ദ്രിയമ് ।
അനര്ഥേഭ്യോ ന ശക്നോതിത്രാതുന്ധര്മോനിരര്ഥകഃ ॥ 14 ॥
ഭൂതാനാംസ്ഥാവാരാണാം ച ജങ്ഗമാനാം ച ദര്ശനമ് ।
യഥാസ്തി ന തഥാധര്മസ്തേനനാസ്തീതിമേമതിഃ ॥ 15 ॥
യഥൈവസ്ഥാവരംവ്യക്തഞ്ജങ്ഗമം ന തഥാവിധമ് ।
നായമര്ഥസ്തഥായുക്തസ്ത്വദ്വിധോ ന വിപദ്യതേ ॥ 16 ॥
യദ്യധര്മോഭവേദ്ഭൂതോരാവണോനരകംവ്രജേത് ।
ഭവാംശ്ചധര്മസമ്യുക്തോനൈവംവ്യസനമാപ്നുയാത് ॥ 17 ॥
തസ്യ ച വ്യസനാഭാവാദ്വ്യസനഞ്ചാഗതേത്വയി ।
ധര്മോഭവത്യധര്മശ്ചപരസ്പരവിരോധിനൌ ॥ 18 ॥
ധര്മേണോപലഭേദ്ധര്മമധര്മഞ്ചാപ്യധര്മതഃ ।
യദ്യധര്മേണയുജ്യേയുര്യേഷ്വധര്മഃപ്രതിഷ്ഠിതഃ ॥ 19 ॥
യദിധര്മേണവിയുജ്യേരന്നധര്മരുചയോജനാഃ ।
ധര്മേണചരതാന്ധര്മഞ്ചൈഷാന്ധര്മഫലമ്ഭവേത് ॥ 20 ॥
യസ്മാദര്ഥാവിവര്ധന്തേയേഷ്വധര്മഃപ്രതിഷ്ഠിതഃ ।
ക്ലിശ്യന്തേധര്മശീലാശ്ചതസ്മാദേതൌനിരര്ഥകൌ ॥ 21 ॥
വധ്യന്തേപാപകര്മാണോയദ്യധര്മേണരാഘവ ।
വധകര്മഹതോഽധര്മഃ സ ഹതഃകിംവധിഷ്യതി ॥ 22 ॥
അഥവാവിഹിതേനായംഹന്യതേഹന്തിവാപരമ് ।
വിധിരാലിപ്യതേതേന ന സ പാപേനകര്മണാ ॥ 23 ॥
അദൃഷ്ടപ്രതികാരേണത്വവ്യക്തേനാസതാസതാ ।
കഥംശക്യമ്പരമ്പ്രാപ്തുന്ധര്മേണാരിവികര്ഷണ ॥ 24 ॥
യദിസത്സ്യാത്സതാമ്മുഖ്യനാസത്സ്യത്തവകിഞ്ചന ।
ത്വയായദീദൃശമ്പ്രാപ്തന്തസ്മാത്സന്നോപപദ്യതേ ॥ 25 ॥
ബലസ്യ യദി ചേദ്ധര്മോ ഗുണഭൂതഃ പരാക്രമേ ।
ധര്മമുത്സൃജ്യ വര്തസ്വ യഥാ ധര്മേ തഥാ ബലേ ॥ 26 ॥
ബലസ്യയദിചേദ്ധര്മോഗുണഭൂതഃപരാക്രമേ ।
ധര്മമുത്സൃജ്യവര്തസ്വയഥാധര്മേതഥാബലേ ॥ 27 ॥
അഥചേത്സത്യവചനന്ധര്മഃ കിലപരന്തപ ।
അനൃതസ്ത്വയ്യകരുണഃകിം ന ബദ്ധസ്ത്വയാപിതാ ॥ 28 ॥
അധര്മസംശ്രിതോ ധര്മോ വിനാശയതി രാഘവ ।
സര്വമേതദ്യഥാകാമം കാകുത്സ്ഥ കുരുതേ നരഃ ॥ 29 ॥
അധര്മസംശ്രിതോധര്മോവിനാശയതിരാഘവ ।
സര്വമേതദ്യഥാകാമങ്കാകുത്സ്ഥകുരുതേനരഃ ॥ 30 ॥
മമചേദമ്മതന്താതധരോഽയമിതിരാഘവ ।
ധര്മമൂലന്ത്വയാഛിന്നംരാജ്യമുത്സൃജതാതദാ ॥ 31 ॥
അര്ഥേഭ്യോഹിപ്രവൃദ്ധേഭ്യഃസമ്വൃത്തേഭ്യസ്തതസ്തതഃ ।
ക്രിയാഃസര്വാഃപ്രവര്തന്തേപര്വതേഭ്യഃഇവാപഗാഃ ॥ 32 ॥
അര്ഥേനഹിവിമുക്തസ്യപുരുഷസ്യാല്പചേതസഃ ।
വിച്ഛിദ്യന്തേക്രിയാസ്സര്വാഗ്രീഷ്മേകുസരിതോയഥാ ॥ 33 ॥
സോഽയമര്ഥമ്പരിത്യജ്യസുഖകാമഃസുഖൈധിതഃ ।
പാപമാരഭതേകര്തുന്തദാദോഷഃപ്രവര്തതേ ॥ 34 ॥
യസ്യാര്ഥാസ്തസ്യമിത്രാണിയസ്യാര്ഥാസ്യസ്യബാന്ധവാഃ ।
യസ്യാര്ഥാസ്സപുമാന്ലോകേയസ്യാര്ഥാഃ സ ച പണ്ഡിതഃ ॥ 35 ॥
യസ്യാര്ഥാസ്സ ച വിക്രാന്തോയസ്യാര്ഥാസ്സ ച ബുദ്ധിമാന് ।
യസ്യാര്ഥാസ്സമഹാഭാഗോയസ്യാര്ഥാസ്സമഹാഗുണഃ ॥ 36 ॥
അര്ഥസ്യൈതേപരിത്യാഗേദോഷാഃപ്രവ്യാഹൃതാമയാ ।
രാജ്യമുത്സൃജതാവീരയേനബുദ്ധിസ്ത്വയാകൃതാ ॥ 37 ॥
യസ്യാര്ഥാഃധര്മകാമാര്ഥാസ്തസ്യസര്വമ്പ്രദക്ഷിണമ് ।
അധനേനാര്ഥകാമേനനാര്ഥശ്ശക്യോവിചിന്വതാ ॥ 38 ॥
ഹര്ഷഃകാമശ്ചദര്പശ്ചധര്മഃക്രോധശ്ശമോദമഃ ।
അര്ഥാദേതാനിസര്വാണിപ്രവര്തന്തേനരാധിപ ॥ 39 ॥
യേഷാന്നശ്യത്യയംലോകശ്ചരതാന്ധര്മചാരിണാമ് ।
തേഽര്ഥാസ്ത്വയി ന ദൃശ്യന്തേദുര്ദിനേഷുയഥാഗ്രഹാഃ ॥ 40 ॥
ത്വയിപ്രവ്രജിതേവീരഗുരോശ്ചവചനേസ്ഥിതേ ।
രക്ഷസാപഹൃതാഭാര്യാപ്രാണൈഃപ്രിയതരാതവ ॥ 41 ॥
തദദ്യവിപുലംവീരദുഃഖമിന്ദ്രജിതാകൃതമ് ।
കര്മണാവ്യപനേഷ്യാമിതസ്മാദുത്തിഷ്ഠരാഘവ ॥ 42 ॥
ഉത്ഥിഷ്ഠനരശാര്ദൂലദീര്ഘബാഹോധൃതവ്രത ।
കിമാത്മാനമ്മഹാത്മാനമ്മാത്മാനം ന ബുധ്യസേ ॥ 43 ॥
അയമനഘതവോദിതഃപ്രിയാര്ഥഞ്ജനകസുതാനിധനന്നിരീക്ഷ്യരുഷ്ടഃ ।
സരഥഗജഹയാംസരാക്ഷസേന്ദ്രാമ്ഭൃശമിഷുഭിര്വിനിപാതയാമിലങ്കാമ് ॥ 44 ॥
ഇത്യാര്ഷേ ശ്രീമദ്രാമായണേ വാല്മീകീയ ആദികാവ്യേ യുദ്ധകാണ്ഡേ ത്ര്യാശീതിതമസ്സര്ഗഃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe yuddhakāṇḍam |
atha tryāśītitamassargaḥ |
rāghavaścāpivipulantaṃrākṣasavanaukasām |
śrutvāsaṅgrāmanirghoṣañjāmbavantamuvāca ha || 1 ||
saumyanūnaṃhanumatākṛtaṅkarmasuduṣkaram |
śrūyate ca yathābhīmassumahāvāyudhasvanaḥ || 2 ||
tadgacchakurusāhāyyaṃsvabalenābhisamvṛtaḥ |
kṣipramakṣapatetasyakapiśreṣṭhasyayudhyataḥ || 3 ||
ṛkṣarākṣastathoktastusvenānīkenasamvṛtaḥ |
āgacchatpaścimadvāraṃhanūmānyatravānaraḥ || 4 ||
athāyāntaṃhanūmantandadarśarkṣapatipathi |
vānaraiḥkṛtasaṅgrāmaiśśvasadbhirabhisamvṛtam || 5 ||
dṛṣṭāpathihanūmāṃścatadṛkṣabalamudyatam |
nīlameghanibhambhīmaṃsannivāryanyavartata || 6 ||
sa tenasahasainyenasannikarṣammahāyaśāḥ |
śīghramāgamyarāmāyaduḥkhitovākyamabravīt || 7 ||
samareyudhyamānānāmasmākamprekṣatāmpuraḥ |
jaghānarudatīṃsītāmindrajidrāvaṇātmajaḥ || 8 ||
udbhrāntacittastāndṛṣṭavāviṣaṇṇo'hamarindamaḥ |
tadahambhavatovṛtaṃvijñāpayitumāgataḥ || 9 ||
tasyatadvacanaṃśrutvārāghavaśśokamūrcitaḥ |
nipapātatadābhūmauchinnamūlaṃivadrumaḥ || 10 ||
tambhūmaudevasaṅkāśampatitandṛśyarāghavam |
abhipetussamutpatyasarvataḥkapisattamāḥ || 11 ||
āsiñcan salilaiścainampadmotpalasugandhibhiḥ |
pradahantamānāsādyaṃsahasāgnimivodyatam || 12 ||
taṃlakṣmaṇo'thabāhubhyāmpariṣvajyasuduḥkhitaḥ |
uvācarāmamasvasthaṃvākyaṃhetvarthasamyutam || 13 ||
śubhevartmanitiṣṭhantantvāmāryavijitendriyam |
anarthebhyo na śaknotitrātundharmonirarthakaḥ || 14 ||
bhūtānāṃsthāvārāṇāṃ ca jaṅgamānāṃ ca darśanam |
yathāsti na tathādharmastenanāstītimematiḥ || 15 ||
yathaivasthāvaraṃvyaktañjaṅgamaṃ na tathāvidham |
nāyamarthastathāyuktastvadvidho na vipadyate || 16 ||
yadyadharmobhavedbhūtorāvaṇonarakaṃvrajet |
bhavāṃścadharmasamyuktonaivaṃvyasanamāpnuyāt || 17 ||
tasya ca vyasanābhāvādvyasanañcāgatetvayi |
dharmobhavatyadharmaścaparasparavirodhinau || 18 ||
dharmeṇopalabheddharmamadharmañcāpyadharmataḥ |
yadyadharmeṇayujyeyuryeṣvadharmaḥpratiṣṭhitaḥ || 19 ||
yadidharmeṇaviyujyerannadharmarucayojanāḥ |
dharmeṇacaratāndharmañcaiṣāndharmaphalambhavet || 20 ||
yasmādarthāvivardhanteyeṣvadharmaḥpratiṣṭhitaḥ |
kliśyantedharmaśīlāścatasmādetaunirarthakau || 21 ||
vadhyantepāpakarmāṇoyadyadharmeṇarāghava |
vadhakarmahato'dharmaḥ sa hataḥkiṃvadhiṣyati || 22 ||
athavāvihitenāyaṃhanyatehantivāparam |
vidhirālipyatetena na sa pāpenakarmaṇā || 23 ||
adṛṣṭapratikāreṇatvavyaktenāsatāsatā |
kathaṃśakyamparamprāptundharmeṇārivikarṣaṇa || 24 ||
yadisatsyātsatāmmukhyanāsatsyattavakiñcana |
tvayāyadīdṛśamprāptantasmātsannopapadyate || 25 ||
balasya yadi ceddharmo guṇabhūtaḥ parākrame |
dharmamutsṛjya vartasva yathā dharme tathā bale || 26 ||
balasyayadiceddharmoguṇabhūtaḥparākrame |
dharmamutsṛjyavartasvayathādharmetathābale || 27 ||
athacetsatyavacanandharmaḥ kilaparantapa |
anṛtastvayyakaruṇaḥkiṃ na baddhastvayāpitā || 28 ||
adharmasaṃśrito dharmo vināśayati rāghava |
sarvametadyathākāmaṃ kākutstha kurute naraḥ || 29 ||
adharmasaṃśritodharmovināśayatirāghava |
sarvametadyathākāmaṅkākutsthakurutenaraḥ || 30 ||
mamacedammatantātadharo'yamitirāghava |
dharmamūlantvayāchinnaṃrājyamutsṛjatātadā || 31 ||
arthebhyohipravṛddhebhyaḥsamvṛttebhyastatastataḥ |
kriyāḥsarvāḥpravartanteparvatebhyaḥivāpagāḥ || 32 ||
arthenahivimuktasyapuruṣasyālpacetasaḥ |
vicchidyantekriyāssarvāgrīṣmekusaritoyathā || 33 ||
so'yamarthamparityajyasukhakāmaḥsukhaidhitaḥ |
pāpamārabhatekartuntadādoṣaḥpravartate || 34 ||
yasyārthāstasyamitrāṇiyasyārthāsyasyabāndhavāḥ |
yasyārthāssapumānlokeyasyārthāḥ sa ca paṇḍitaḥ || 35 ||
yasyārthāssa ca vikrāntoyasyārthāssa ca buddhimān |
yasyārthāssamahābhāgoyasyārthāssamahāguṇaḥ || 36 ||
arthasyaiteparityāgedoṣāḥpravyāhṛtāmayā |
rājyamutsṛjatāvīrayenabuddhistvayākṛtā || 37 ||
yasyārthāḥdharmakāmārthāstasyasarvampradakṣiṇam |
adhanenārthakāmenanārthaśśakyovicinvatā || 38 ||
harṣaḥkāmaścadarpaścadharmaḥkrodhaśśamodamaḥ |
arthādetānisarvāṇipravartantenarādhipa || 39 ||
yeṣānnaśyatyayaṃlokaścaratāndharmacāriṇām |
te'rthāstvayi na dṛśyantedurdineṣuyathāgrahāḥ || 40 ||
tvayipravrajitevīraguroścavacanesthite |
rakṣasāpahṛtābhāryāprāṇaiḥpriyatarātava || 41 ||
tadadyavipulaṃvīraduḥkhamindrajitākṛtam |
karmaṇāvyapaneṣyāmitasmāduttiṣṭharāghava || 42 ||
utthiṣṭhanaraśārdūladīrghabāhodhṛtavrata |
kimātmānammahātmānammātmānaṃ na budhyase || 43 ||
ayamanaghatavoditaḥpriyārthañjanakasutānidhanannirīkṣyaruṣṭaḥ |
sarathagajahayāṃsarākṣasendrāmbhṛśamiṣubhirvinipātayāmilaṅkām || 44 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye yuddhakāṇḍe tryāśītitamassargaḥ ||
Sanskrit — Devanagari (original)
श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे युद्धकाण्डम् ।
अथ त्र्याशीतितमस्सर्गः ।
राघवश्चापिविपुलन्तंराक्षसवनौकसाम् ।
श्रुत्वासङ्ग्रामनिर्घोषञ्जाम्बवन्तमुवाच ह ॥ 1 ॥
सौम्यनूनंहनुमताकृतङ्कर्मसुदुष्करम् ।
श्रूयते च यथाभीमस्सुमहावायुधस्वनः ॥ 2 ॥
तद्गच्छकुरुसाहाय्यंस्वबलेनाभिसम्वृतः ।
क्षिप्रमक्षपतेतस्यकपिश्रेष्ठस्ययुध्यतः ॥ 3 ॥
ऋक्षराक्षस्तथोक्तस्तुस्वेनानीकेनसम्वृतः ।
आगच्छत्पश्चिमद्वारंहनूमान्यत्रवानरः ॥ 4 ॥
अथायान्तंहनूमन्तन्ददर्शर्क्षपतिपथि ।
वानरैःकृतसङ्ग्रामैश्श्वसद्भिरभिसम्वृतम् ॥ 5 ॥
दृष्टापथिहनूमांश्चतदृक्षबलमुद्यतम् ।
नीलमेघनिभम्भीमंसन्निवार्यन्यवर्तत ॥ 6 ॥
स तेनसहसैन्येनसन्निकर्षम्महायशाः ।
शीघ्रमागम्यरामायदुःखितोवाक्यमब्रवीत् ॥ 7 ॥
समरेयुध्यमानानामस्माकम्प्रेक्षताम्पुरः ।
जघानरुदतींसीतामिन्द्रजिद्रावणात्मजः ॥ 8 ॥
उद्भ्रान्तचित्तस्तान्दृष्टवाविषण्णोऽहमरिन्दमः ।
तदहम्भवतोवृतंविज्ञापयितुमागतः ॥ 9 ॥
तस्यतद्वचनंश्रुत्वाराघवश्शोकमूर्चितः ।
निपपाततदाभूमौछिन्नमूलंइवद्रुमः ॥ 10 ॥
तम्भूमौदेवसङ्काशम्पतितन्दृश्यराघवम् ।
अभिपेतुस्समुत्पत्यसर्वतःकपिसत्तमाः ॥ 11 ॥
आसिञ्चन् सलिलैश्चैनम्पद्मोत्पलसुगन्धिभिः ।
प्रदहन्तमानासाद्यंसहसाग्निमिवोद्यतम् ॥ 12 ॥
तंलक्ष्मणोऽथबाहुभ्याम्परिष्वज्यसुदुःखितः ।
उवाचराममस्वस्थंवाक्यंहेत्वर्थसम्युतम् ॥ 13 ॥
शुभेवर्त्मनितिष्ठन्तन्त्वामार्यविजितेन्द्रियम् ।
अनर्थेभ्यो न शक्नोतित्रातुन्धर्मोनिरर्थकः ॥ 14 ॥
भूतानांस्थावाराणां च जङ्गमानां च दर्शनम् ।
यथास्ति न तथाधर्मस्तेननास्तीतिमेमतिः ॥ 15 ॥
यथैवस्थावरंव्यक्तञ्जङ्गमं न तथाविधम् ।
नायमर्थस्तथायुक्तस्त्वद्विधो न विपद्यते ॥ 16 ॥
यद्यधर्मोभवेद्भूतोरावणोनरकंव्रजेत् ।
भवांश्चधर्मसम्युक्तोनैवंव्यसनमाप्नुयात् ॥ 17 ॥
तस्य च व्यसनाभावाद्व्यसनञ्चागतेत्वयि ।
धर्मोभवत्यधर्मश्चपरस्परविरोधिनौ ॥ 18 ॥
धर्मेणोपलभेद्धर्ममधर्मञ्चाप्यधर्मतः ।
यद्यधर्मेणयुज्येयुर्येष्वधर्मःप्रतिष्ठितः ॥ 19 ॥
यदिधर्मेणवियुज्येरन्नधर्मरुचयोजनाः ।
धर्मेणचरतान्धर्मञ्चैषान्धर्मफलम्भवेत् ॥ 20 ॥
यस्मादर्थाविवर्धन्तेयेष्वधर्मःप्रतिष्ठितः ।
क्लिश्यन्तेधर्मशीलाश्चतस्मादेतौनिरर्थकौ ॥ 21 ॥
वध्यन्तेपापकर्माणोयद्यधर्मेणराघव ।
वधकर्महतोऽधर्मः स हतःकिंवधिष्यति ॥ 22 ॥
अथवाविहितेनायंहन्यतेहन्तिवापरम् ।
विधिरालिप्यतेतेन न स पापेनकर्मणा ॥ 23 ॥
अदृष्टप्रतिकारेणत्वव्यक्तेनासतासता ।
कथंशक्यम्परम्प्राप्तुन्धर्मेणारिविकर्षण ॥ 24 ॥
यदिसत्स्यात्सताम्मुख्यनासत्स्यत्तवकिञ्चन ।
त्वयायदीदृशम्प्राप्तन्तस्मात्सन्नोपपद्यते ॥ 25 ॥
बलस्य यदि चेद्धर्मो गुणभूतः पराक्रमे ।
धर्ममुत्सृज्य वर्तस्व यथा धर्मे तथा बले ॥ 26 ॥
बलस्ययदिचेद्धर्मोगुणभूतःपराक्रमे ।
धर्ममुत्सृज्यवर्तस्वयथाधर्मेतथाबले ॥ 27 ॥
अथचेत्सत्यवचनन्धर्मः किलपरन्तप ।
अनृतस्त्वय्यकरुणःकिं न बद्धस्त्वयापिता ॥ 28 ॥
अधर्मसंश्रितो धर्मो विनाशयति राघव ।
सर्वमेतद्यथाकामं काकुत्स्थ कुरुते नरः ॥ 29 ॥
अधर्मसंश्रितोधर्मोविनाशयतिराघव ।
सर्वमेतद्यथाकामङ्काकुत्स्थकुरुतेनरः ॥ 30 ॥
ममचेदम्मतन्तातधरोऽयमितिराघव ।
धर्ममूलन्त्वयाछिन्नंराज्यमुत्सृजतातदा ॥ 31 ॥
अर्थेभ्योहिप्रवृद्धेभ्यःसम्वृत्तेभ्यस्ततस्ततः ।
क्रियाःसर्वाःप्रवर्तन्तेपर्वतेभ्यःइवापगाः ॥ 32 ॥
अर्थेनहिविमुक्तस्यपुरुषस्याल्पचेतसः ।
विच्छिद्यन्तेक्रियास्सर्वाग्रीष्मेकुसरितोयथा ॥ 33 ॥
सोऽयमर्थम्परित्यज्यसुखकामःसुखैधितः ।
पापमारभतेकर्तुन्तदादोषःप्रवर्तते ॥ 34 ॥
यस्यार्थास्तस्यमित्राणियस्यार्थास्यस्यबान्धवाः ।
यस्यार्थास्सपुमान्लोकेयस्यार्थाः स च पण्डितः ॥ 35 ॥
यस्यार्थास्स च विक्रान्तोयस्यार्थास्स च बुद्धिमान् ।
यस्यार्थास्समहाभागोयस्यार्थास्समहागुणः ॥ 36 ॥
अर्थस्यैतेपरित्यागेदोषाःप्रव्याहृतामया ।
राज्यमुत्सृजतावीरयेनबुद्धिस्त्वयाकृता ॥ 37 ॥
यस्यार्थाःधर्मकामार्थास्तस्यसर्वम्प्रदक्षिणम् ।
अधनेनार्थकामेननार्थश्शक्योविचिन्वता ॥ 38 ॥
हर्षःकामश्चदर्पश्चधर्मःक्रोधश्शमोदमः ।
अर्थादेतानिसर्वाणिप्रवर्तन्तेनराधिप ॥ 39 ॥
येषान्नश्यत्ययंलोकश्चरतान्धर्मचारिणाम् ।
तेऽर्थास्त्वयि न दृश्यन्तेदुर्दिनेषुयथाग्रहाः ॥ 40 ॥
त्वयिप्रव्रजितेवीरगुरोश्चवचनेस्थिते ।
रक्षसापहृताभार्याप्राणैःप्रियतरातव ॥ 41 ॥
तदद्यविपुलंवीरदुःखमिन्द्रजिताकृतम् ।
कर्मणाव्यपनेष्यामितस्मादुत्तिष्ठराघव ॥ 42 ॥
उत्थिष्ठनरशार्दूलदीर्घबाहोधृतव्रत ।
किमात्मानम्महात्मानम्मात्मानं न बुध्यसे ॥ 43 ॥
अयमनघतवोदितःप्रियार्थञ्जनकसुतानिधनन्निरीक्ष्यरुष्टः ।
सरथगजहयांसराक्षसेन्द्राम्भृशमिषुभिर्विनिपातयामिलङ्काम् ॥ 44 ॥
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये युद्धकाण्डे त्र्याशीतितमस्सर्गः ॥
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe yuddhakāṇḍam |
atha tryāśītitamassargaḥ |
rāghavaścāpivipulantaṃrākṣasavanaukasām |
śrutvāsaṅgrāmanirghoṣañjāmbavantamuvāca ha || 1 ||
saumyanūnaṃhanumatākṛtaṅkarmasuduṣkaram |
śrūyate ca yathābhīmassumahāvāyudhasvanaḥ || 2 ||
tadgacchakurusāhāyyaṃsvabalenābhisamvṛtaḥ |
kṣipramakṣapatetasyakapiśreṣṭhasyayudhyataḥ || 3 ||
ṛkṣarākṣastathoktastusvenānīkenasamvṛtaḥ |
āgacchatpaścimadvāraṃhanūmānyatravānaraḥ || 4 ||
athāyāntaṃhanūmantandadarśarkṣapatipathi |
vānaraiḥkṛtasaṅgrāmaiśśvasadbhirabhisamvṛtam || 5 ||
dṛṣṭāpathihanūmāṃścatadṛkṣabalamudyatam |
nīlameghanibhambhīmaṃsannivāryanyavartata || 6 ||
sa tenasahasainyenasannikarṣammahāyaśāḥ |
śīghramāgamyarāmāyaduḥkhitovākyamabravīt || 7 ||
samareyudhyamānānāmasmākamprekṣatāmpuraḥ |
jaghānarudatīṃsītāmindrajidrāvaṇātmajaḥ || 8 ||
udbhrāntacittastāndṛṣṭavāviṣaṇṇo'hamarindamaḥ |
tadahambhavatovṛtaṃvijñāpayitumāgataḥ || 9 ||
tasyatadvacanaṃśrutvārāghavaśśokamūrcitaḥ |
nipapātatadābhūmauchinnamūlaṃivadrumaḥ || 10 ||
tambhūmaudevasaṅkāśampatitandṛśyarāghavam |
abhipetussamutpatyasarvataḥkapisattamāḥ || 11 ||
āsiñcan salilaiścainampadmotpalasugandhibhiḥ |
pradahantamānāsādyaṃsahasāgnimivodyatam || 12 ||
taṃlakṣmaṇo'thabāhubhyāmpariṣvajyasuduḥkhitaḥ |
uvācarāmamasvasthaṃvākyaṃhetvarthasamyutam || 13 ||
śubhevartmanitiṣṭhantantvāmāryavijitendriyam |
anarthebhyo na śaknotitrātundharmonirarthakaḥ || 14 ||
bhūtānāṃsthāvārāṇāṃ ca jaṅgamānāṃ ca darśanam |
yathāsti na tathādharmastenanāstītimematiḥ || 15 ||
yathaivasthāvaraṃvyaktañjaṅgamaṃ na tathāvidham |
nāyamarthastathāyuktastvadvidho na vipadyate || 16 ||
yadyadharmobhavedbhūtorāvaṇonarakaṃvrajet |
bhavāṃścadharmasamyuktonaivaṃvyasanamāpnuyāt || 17 ||
tasya ca vyasanābhāvādvyasanañcāgatetvayi |
dharmobhavatyadharmaścaparasparavirodhinau || 18 ||
dharmeṇopalabheddharmamadharmañcāpyadharmataḥ |
yadyadharmeṇayujyeyuryeṣvadharmaḥpratiṣṭhitaḥ || 19 ||
yadidharmeṇaviyujyerannadharmarucayojanāḥ |
dharmeṇacaratāndharmañcaiṣāndharmaphalambhavet || 20 ||
yasmādarthāvivardhanteyeṣvadharmaḥpratiṣṭhitaḥ |
kliśyantedharmaśīlāścatasmādetaunirarthakau || 21 ||
vadhyantepāpakarmāṇoyadyadharmeṇarāghava |
vadhakarmahato'dharmaḥ sa hataḥkiṃvadhiṣyati || 22 ||
athavāvihitenāyaṃhanyatehantivāparam |
vidhirālipyatetena na sa pāpenakarmaṇā || 23 ||
adṛṣṭapratikāreṇatvavyaktenāsatāsatā |
kathaṃśakyamparamprāptundharmeṇārivikarṣaṇa || 24 ||
yadisatsyātsatāmmukhyanāsatsyattavakiñcana |
tvayāyadīdṛśamprāptantasmātsannopapadyate || 25 ||
balasya yadi ceddharmo guṇabhūtaḥ parākrame |
dharmamutsṛjya vartasva yathā dharme tathā bale || 26 ||
balasyayadiceddharmoguṇabhūtaḥparākrame |
dharmamutsṛjyavartasvayathādharmetathābale || 27 ||
athacetsatyavacanandharmaḥ kilaparantapa |
anṛtastvayyakaruṇaḥkiṃ na baddhastvayāpitā || 28 ||
adharmasaṃśrito dharmo vināśayati rāghava |
sarvametadyathākāmaṃ kākutstha kurute naraḥ || 29 ||
adharmasaṃśritodharmovināśayatirāghava |
sarvametadyathākāmaṅkākutsthakurutenaraḥ || 30 ||
mamacedammatantātadharo'yamitirāghava |
dharmamūlantvayāchinnaṃrājyamutsṛjatātadā || 31 ||
arthebhyohipravṛddhebhyaḥsamvṛttebhyastatastataḥ |
kriyāḥsarvāḥpravartanteparvatebhyaḥivāpagāḥ || 32 ||
arthenahivimuktasyapuruṣasyālpacetasaḥ |
vicchidyantekriyāssarvāgrīṣmekusaritoyathā || 33 ||
so'yamarthamparityajyasukhakāmaḥsukhaidhitaḥ |
pāpamārabhatekartuntadādoṣaḥpravartate || 34 ||
yasyārthāstasyamitrāṇiyasyārthāsyasyabāndhavāḥ |
yasyārthāssapumānlokeyasyārthāḥ sa ca paṇḍitaḥ || 35 ||
yasyārthāssa ca vikrāntoyasyārthāssa ca buddhimān |
yasyārthāssamahābhāgoyasyārthāssamahāguṇaḥ || 36 ||
arthasyaiteparityāgedoṣāḥpravyāhṛtāmayā |
rājyamutsṛjatāvīrayenabuddhistvayākṛtā || 37 ||
yasyārthāḥdharmakāmārthāstasyasarvampradakṣiṇam |
adhanenārthakāmenanārthaśśakyovicinvatā || 38 ||
harṣaḥkāmaścadarpaścadharmaḥkrodhaśśamodamaḥ |
arthādetānisarvāṇipravartantenarādhipa || 39 ||
yeṣānnaśyatyayaṃlokaścaratāndharmacāriṇām |
te'rthāstvayi na dṛśyantedurdineṣuyathāgrahāḥ || 40 ||
tvayipravrajitevīraguroścavacanesthite |
rakṣasāpahṛtābhāryāprāṇaiḥpriyatarātava || 41 ||
tadadyavipulaṃvīraduḥkhamindrajitākṛtam |
karmaṇāvyapaneṣyāmitasmāduttiṣṭharāghava || 42 ||
utthiṣṭhanaraśārdūladīrghabāhodhṛtavrata |
kimātmānammahātmānammātmānaṃ na budhyase || 43 ||
ayamanaghatavoditaḥpriyārthañjanakasutānidhanannirīkṣyaruṣṭaḥ |
sarathagajahayāṃsarākṣasendrāmbhṛśamiṣubhirvinipātayāmilaṅkām || 44 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye yuddhakāṇḍe tryāśītitamassargaḥ ||
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Malayalam script.
Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.