ശ്രീമദ്വാല്മീകീയ രാമായണേ യുദ്ധകാണ്ഡമ് ।
അഥ ഏകോനശതതമസ്സര്ഗഃ ।
മഹോദരേതുനിഹതേമഹാപാര്ശ്വോമഹാബലഃ ।
സുഗ്രീവേണസമീക്ഷ്യാഥക്രോധാത്സമ്രരക്തലോചനഃ ॥ 1 ॥
അങ്ഗദസ്യചമൂമ്ഭീമാങ്ക്ഷോഭയാമാസസായകൈഃ ।
സവാനരാണാമ്മുഖ്യാനാമുത്തമാങ്ഗാനിസര്വശഃ ॥ 2 ॥
പാതയാമാനകായേഭ്യഃഫലംവൃന്താദിവാനിലഃ ।
കേഷാഞ്ചിദിഷുഭിര്ബാഹുന് സ്കന്ധാംശ്ഛിച്ഛേദരാക്ഷസഃ ച ॥ 3 ॥
വാനരാണാംസുങ്കൃദ്ധഃ പാര്ശ്വങ്കേഷാംവ്യദാരയത് ।
തേഽര്ദിതാബാണവര്ഷേണമഹാപാര്ശ്വേനവാനരാഃ ॥ 4 ॥
വിഷാദവിമുഖാഃസര്വേബഭൂവുര്ഗതചേതസഃ ।
നിരീക്ഷ്യബലമുദ്വിഗ്നമങ്ഗദോരാക്ഷസാര്ദിതമ് ॥ 5 ॥
പൂരിതാ തേന ശബ്ദേന സനദീഗിരികാനനാ ।
സഞ്ചചാല മഹീ സര്വാ സവരാഹമൃഗദ്വിപാ ॥ 6 ॥
സമരേവാനരശ്രേഷ്ഠോമഹാപാര്ശ്വേന്യപാതയത് ।
സ തുതേനപ്രഹാരേണമഹാപാര്ശ്വോവിചേതനഃ ॥ 7 ॥
സസൂതസ്സ്യന്ദനാത്തസ്മാദ്വിസഞ്ജ്ഞശ്ചാപതദ്ഭുവി ।
സ ഋക്ഷരാജസ്തേജസ്വീനീലാഞ്ജനചയോപമഃ ॥ 8 ॥
നിഷ്പത്യസുമഹാവീര്യസ്സ്വാദ്വ്യൂഹന്മേഘസന്നിഭാത് ।
പ്രഗൃഹ്യഗിരിശൃങ്ഗാഭാങ്ക്രുദ്ധസ്സവിപുലാംശിലാമ് ॥ 9 ॥
അശ്വാഞ്ജഘാനതരസാബഭഞ്ജതം സ്യന്ദനം ച തമ് ।
മുഹൂര്താല്ലബ്ധസഞ്ജ്ഞസ്തുമഹാപാര്ശ്വോമഹാബലഃ ॥ 10 ॥
അങ്ഗദമ്ബഹുഭിര്ബാണൈര്ഭൂയസ്തമ്പ്രത്യവിധ്യത ।
ജാമ്ബവന്തന്ത്രിഭിര്ബാണൈരാജഘാനസ്തനാന്തരേ ॥ 11 ॥
ഋക്ഷരാജങ്ഗവാക്ഷം ച ജഘാനബഹുഭിശ്ശരൈഃ ।
ജാമ്ബവന്തങ്ഗവാക്ഷം ച സ ദൃഷ്ടവാശരപീഡിതൌ ॥ 12 ॥
ജഗ്രാഹപരിഘങ്ഘോരമങ്ഗദഃക്രോധമൂര്ഛിതഃ ।
തസ്യാങ്ഗദഃപ്രകുപിതോരാക്ഷസസ്യതമായസമ് ॥ 13 ॥
ദൂരസ്ഥിതസ്യപരിഘംരവിരശ്മിസമപ്രഭമ് ।
ദ്വാവാഭ്യാമ്ഭുജാഭ്യാംസങ്ഗൃഹ്യഭ്രാമയിത്വാ ച വേഗവാന് ॥ 14 ॥
മഹാപാര്ശ്വസ്യചിക്ഷേപവധാര്ഥംവാലിനസ്സുതഃ ।
സ തുക്ഷിപ്തോബലവതാപരിഘന്തസ്യരക്ഷസഃ ॥ 15 ॥
ധനുശ്ചസശരംഹസ്താഛചിരസ്ത്രാഞ്ചാപ്യപാതയത് ।
തംസമാസാദ്യവേഗേനവാലിപുത്രഃപ്രതാപവാന് ॥ 16 ॥
തലേനാഭ്യഹനത്ക്രുദ്ധഃ കര്ണമൂലേ സകുണ്ഡലേ ।
സ തുക്രുദ്ധോമഹാവേഗോമഹാപാര്ശ്വോമഹാദ്യുതി ॥ 17 ॥
കരേണൈകേനജഗ്രാഹസുമഹാന്തമ്പരശ്വഥമ് ।
തമ്മ്തൈലധൌതംവിമലംശൈലസാരമയന്ദൃഢമ് ॥ 18 ॥
രാക്ഷസഃപരമക്രുദ്ധോവാലിപുത്രേന്യപാതയത് ।
തേനവാമാംസഫലകേഭൃശമ്പ്രത്യവപാദിതമ് ॥ 19 ॥
അങ്ഗദോമോക്ഷ്യാമാസസരോഷസ്സപരശ്വധമ് ।
സവീരോവജ്രസങ്കാശമങ്ഗദോമുഷ്ടിമാത്മനഃ ॥ 20 ॥
സംവര്തയത്സുസങ്കൃദ്ധഃപിതൃതുല്യപരാക്രമഃ ।
രാക്ഷസസ്യസ്തനാഭ്യാശേമര്മജ്ഞോഹൃദയമ്പ്രതി ॥ 21 ॥
ഇന്ദ്രാശനിമസ്പര്ശം സ മുഷ്ടിംവിന്യപാതയത് ।
തേനതസ്യനിപാതേനരാക്ഷസസ്യമഹാമൃധേ ॥ 22 ॥
പഫാലഹൃദയഞ്ചാസ്യ സ പപാതഹതോഭുവി ।
സ്മിന്നിപതിതേഭൂമൌതത്സൈന്യംസമ്പ്രചുക്ഷുഭേ ॥ 23 ॥
അഭവച്ചമഹാന്ക്രോധസ്സമരേരാവണസ്യതു ।
വാനരാണാംശ്ചഹൃഷ്ടാനാംസിംഹനാദഃസുപുഷ്കലഃ ॥ 24 ॥
സ്പോടയന്നിവശബ്ദേനലങ്കാംസാട്ടാലഗോപുരാമ് ।
മഹേന്ദ്രേണേവദേവാനാന്നാദസ്സമഭവന്മഹാന് ॥ 25 ॥
അഥൈന്ദ്രശത്രുസ്ത്രിദിവാലയാനാംവനൌകനാഞ്ചൈവമ്ഹാപ്രണാദമ് ।
ശ്രുത്വാസരോഷംയുധിരാക്ഷസേന്ദ്രഃ ।
പുനശ്ചയുദ്ധാഭിമുഖോഽവതസ്ഥേ ॥ 26 ॥
ഇത്യാര്ഷേ ശ്രീമദ്രാമായണേ വാല്മീകീയ ആദികാവ്യേ യുദ്ധകാണ്ഡേ ഏകോനശതതമസ്സര്ഗഃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe yuddhakāṇḍam |
atha ekonaśatatamassargaḥ |
mahodaretunihatemahāpārśvomahābalaḥ |
sugrīveṇasamīkṣyāthakrodhātsamraraktalocanaḥ || 1 ||
aṅgadasyacamūmbhīmāṅkṣobhayāmāsasāyakaiḥ |
savānarāṇāmmukhyānāmuttamāṅgānisarvaśaḥ || 2 ||
pātayāmānakāyebhyaḥphalaṃvṛntādivānilaḥ |
keṣāñcidiṣubhirbāhun skandhāṃśchicchedarākṣasaḥ ca || 3 ||
vānarāṇāṃsuṅkṛddhaḥ pārśvaṅkeṣāṃvyadārayat |
te'rditābāṇavarṣeṇamahāpārśvenavānarāḥ || 4 ||
viṣādavimukhāḥsarvebabhūvurgatacetasaḥ |
nirīkṣyabalamudvignamaṅgadorākṣasārditam || 5 ||
pūritā tena śabdena sanadīgirikānanā |
sañcacāla mahī sarvā savarāhamṛgadvipā || 6 ||
samarevānaraśreṣṭhomahāpārśvenyapātayat |
sa tutenaprahāreṇamahāpārśvovicetanaḥ || 7 ||
sasūtassyandanāttasmādvisañjñaścāpatadbhuvi |
sa ṛkṣarājastejasvīnīlāñjanacayopamaḥ || 8 ||
niṣpatyasumahāvīryassvādvyūhanmeghasannibhāt |
pragṛhyagiriśṛṅgābhāṅkruddhassavipulāṃśilām || 9 ||
aśvāñjaghānatarasābabhañjataṃ syandanaṃ ca tam |
muhūrtāllabdhasañjñastumahāpārśvomahābalaḥ || 10 ||
aṅgadambahubhirbāṇairbhūyastampratyavidhyata |
jāmbavantantribhirbāṇairājaghānastanāntare || 11 ||
ṛkṣarājaṅgavākṣaṃ ca jaghānabahubhiśśaraiḥ |
jāmbavantaṅgavākṣaṃ ca sa dṛṣṭavāśarapīḍitau || 12 ||
jagrāhaparighaṅghoramaṅgadaḥkrodhamūrchitaḥ |
tasyāṅgadaḥprakupitorākṣasasyatamāyasam || 13 ||
dūrasthitasyaparighaṃraviraśmisamaprabham |
dvāvābhyāmbhujābhyāṃsaṅgṛhyabhrāmayitvā ca vegavān || 14 ||
mahāpārśvasyacikṣepavadhārthaṃvālinassutaḥ |
sa tukṣiptobalavatāparighantasyarakṣasaḥ || 15 ||
dhanuścasaśaraṃhastāchacirastrāñcāpyapātayat |
taṃsamāsādyavegenavāliputraḥpratāpavān || 16 ||
talenābhyahanatkruddhaḥ karṇamūle sakuṇḍale |
sa tukruddhomahāvegomahāpārśvomahādyuti || 17 ||
kareṇaikenajagrāhasumahāntamparaśvatham |
tammtailadhautaṃvimalaṃśailasāramayandṛḍham || 18 ||
rākṣasaḥparamakruddhovāliputrenyapātayat |
tenavāmāṃsaphalakebhṛśampratyavapāditam || 19 ||
aṅgadomokṣyāmāsasaroṣassaparaśvadham |
savīrovajrasaṅkāśamaṅgadomuṣṭimātmanaḥ || 20 ||
saṃvartayatsusaṅkṛddhaḥpitṛtulyaparākramaḥ |
rākṣasasyastanābhyāśemarmajñohṛdayamprati || 21 ||
indrāśanimasparśaṃ sa muṣṭiṃvinyapātayat |
tenatasyanipātenarākṣasasyamahāmṛdhe || 22 ||
paphālahṛdayañcāsya sa papātahatobhuvi |
sminnipatitebhūmautatsainyaṃsampracukṣubhe || 23 ||
abhavaccamahānkrodhassamarerāvaṇasyatu |
vānarāṇāṃścahṛṣṭānāṃsiṃhanādaḥsupuṣkalaḥ || 24 ||
spoṭayannivaśabdenalaṅkāṃsāṭṭālagopurām |
mahendreṇevadevānānnādassamabhavanmahān || 25 ||
athaindraśatrustridivālayānāṃvanaukanāñcaivamhāpraṇādam |
śrutvāsaroṣaṃyudhirākṣasendraḥ |
punaścayuddhābhimukho'vatasthe || 26 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye yuddhakāṇḍe ekonaśatatamassargaḥ ||
Sanskrit — Devanagari (original)
श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे युद्धकाण्डम् ।
अथ एकोनशततमस्सर्गः ।
महोदरेतुनिहतेमहापार्श्वोमहाबलः ।
सुग्रीवेणसमीक्ष्याथक्रोधात्सम्ररक्तलोचनः ॥ 1 ॥
अङ्गदस्यचमूम्भीमाङ्क्षोभयामाससायकैः ।
सवानराणाम्मुख्यानामुत्तमाङ्गानिसर्वशः ॥ 2 ॥
पातयामानकायेभ्यःफलंवृन्तादिवानिलः ।
केषाञ्चिदिषुभिर्बाहुन् स्कन्धांश्छिच्छेदराक्षसः च ॥ 3 ॥
वानराणांसुङ्कृद्धः पार्श्वङ्केषांव्यदारयत् ।
तेऽर्दिताबाणवर्षेणमहापार्श्वेनवानराः ॥ 4 ॥
विषादविमुखाःसर्वेबभूवुर्गतचेतसः ।
निरीक्ष्यबलमुद्विग्नमङ्गदोराक्षसार्दितम् ॥ 5 ॥
पूरिता तेन शब्देन सनदीगिरिकानना ।
सञ्चचाल मही सर्वा सवराहमृगद्विपा ॥ 6 ॥
समरेवानरश्रेष्ठोमहापार्श्वेन्यपातयत् ।
स तुतेनप्रहारेणमहापार्श्वोविचेतनः ॥ 7 ॥
ससूतस्स्यन्दनात्तस्माद्विसञ्ज्ञश्चापतद्भुवि ।
स ऋक्षराजस्तेजस्वीनीलाञ्जनचयोपमः ॥ 8 ॥
निष्पत्यसुमहावीर्यस्स्वाद्व्यूहन्मेघसन्निभात् ।
प्रगृह्यगिरिशृङ्गाभाङ्क्रुद्धस्सविपुलांशिलाम् ॥ 9 ॥
अश्वाञ्जघानतरसाबभञ्जतं स्यन्दनं च तम् ।
मुहूर्ताल्लब्धसञ्ज्ञस्तुमहापार्श्वोमहाबलः ॥ 10 ॥
अङ्गदम्बहुभिर्बाणैर्भूयस्तम्प्रत्यविध्यत ।
जाम्बवन्तन्त्रिभिर्बाणैराजघानस्तनान्तरे ॥ 11 ॥
ऋक्षराजङ्गवाक्षं च जघानबहुभिश्शरैः ।
जाम्बवन्तङ्गवाक्षं च स दृष्टवाशरपीडितौ ॥ 12 ॥
जग्राहपरिघङ्घोरमङ्गदःक्रोधमूर्छितः ।
तस्याङ्गदःप्रकुपितोराक्षसस्यतमायसम् ॥ 13 ॥
दूरस्थितस्यपरिघंरविरश्मिसमप्रभम् ।
द्वावाभ्याम्भुजाभ्यांसङ्गृह्यभ्रामयित्वा च वेगवान् ॥ 14 ॥
महापार्श्वस्यचिक्षेपवधार्थंवालिनस्सुतः ।
स तुक्षिप्तोबलवतापरिघन्तस्यरक्षसः ॥ 15 ॥
धनुश्चसशरंहस्ताछचिरस्त्राञ्चाप्यपातयत् ।
तंसमासाद्यवेगेनवालिपुत्रःप्रतापवान् ॥ 16 ॥
तलेनाभ्यहनत्क्रुद्धः कर्णमूले सकुण्डले ।
स तुक्रुद्धोमहावेगोमहापार्श्वोमहाद्युति ॥ 17 ॥
करेणैकेनजग्राहसुमहान्तम्परश्वथम् ।
तम्म्तैलधौतंविमलंशैलसारमयन्दृढम् ॥ 18 ॥
राक्षसःपरमक्रुद्धोवालिपुत्रेन्यपातयत् ।
तेनवामांसफलकेभृशम्प्रत्यवपादितम् ॥ 19 ॥
अङ्गदोमोक्ष्यामाससरोषस्सपरश्वधम् ।
सवीरोवज्रसङ्काशमङ्गदोमुष्टिमात्मनः ॥ 20 ॥
संवर्तयत्सुसङ्कृद्धःपितृतुल्यपराक्रमः ।
राक्षसस्यस्तनाभ्याशेमर्मज्ञोहृदयम्प्रति ॥ 21 ॥
इन्द्राशनिमस्पर्शं स मुष्टिंविन्यपातयत् ।
तेनतस्यनिपातेनराक्षसस्यमहामृधे ॥ 22 ॥
पफालहृदयञ्चास्य स पपातहतोभुवि ।
स्मिन्निपतितेभूमौतत्सैन्यंसम्प्रचुक्षुभे ॥ 23 ॥
अभवच्चमहान्क्रोधस्समरेरावणस्यतु ।
वानराणांश्चहृष्टानांसिंहनादःसुपुष्कलः ॥ 24 ॥
स्पोटयन्निवशब्देनलङ्कांसाट्टालगोपुराम् ।
महेन्द्रेणेवदेवानान्नादस्समभवन्महान् ॥ 25 ॥
अथैन्द्रशत्रुस्त्रिदिवालयानांवनौकनाञ्चैवम्हाप्रणादम् ।
श्रुत्वासरोषंयुधिराक्षसेन्द्रः ।
पुनश्चयुद्धाभिमुखोऽवतस्थे ॥ 26 ॥
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये युद्धकाण्डे एकोनशततमस्सर्गः ॥
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe yuddhakāṇḍam |
atha ekonaśatatamassargaḥ |
mahodaretunihatemahāpārśvomahābalaḥ |
sugrīveṇasamīkṣyāthakrodhātsamraraktalocanaḥ || 1 ||
aṅgadasyacamūmbhīmāṅkṣobhayāmāsasāyakaiḥ |
savānarāṇāmmukhyānāmuttamāṅgānisarvaśaḥ || 2 ||
pātayāmānakāyebhyaḥphalaṃvṛntādivānilaḥ |
keṣāñcidiṣubhirbāhun skandhāṃśchicchedarākṣasaḥ ca || 3 ||
vānarāṇāṃsuṅkṛddhaḥ pārśvaṅkeṣāṃvyadārayat |
te'rditābāṇavarṣeṇamahāpārśvenavānarāḥ || 4 ||
viṣādavimukhāḥsarvebabhūvurgatacetasaḥ |
nirīkṣyabalamudvignamaṅgadorākṣasārditam || 5 ||
pūritā tena śabdena sanadīgirikānanā |
sañcacāla mahī sarvā savarāhamṛgadvipā || 6 ||
samarevānaraśreṣṭhomahāpārśvenyapātayat |
sa tutenaprahāreṇamahāpārśvovicetanaḥ || 7 ||
sasūtassyandanāttasmādvisañjñaścāpatadbhuvi |
sa ṛkṣarājastejasvīnīlāñjanacayopamaḥ || 8 ||
niṣpatyasumahāvīryassvādvyūhanmeghasannibhāt |
pragṛhyagiriśṛṅgābhāṅkruddhassavipulāṃśilām || 9 ||
aśvāñjaghānatarasābabhañjataṃ syandanaṃ ca tam |
muhūrtāllabdhasañjñastumahāpārśvomahābalaḥ || 10 ||
aṅgadambahubhirbāṇairbhūyastampratyavidhyata |
jāmbavantantribhirbāṇairājaghānastanāntare || 11 ||
ṛkṣarājaṅgavākṣaṃ ca jaghānabahubhiśśaraiḥ |
jāmbavantaṅgavākṣaṃ ca sa dṛṣṭavāśarapīḍitau || 12 ||
jagrāhaparighaṅghoramaṅgadaḥkrodhamūrchitaḥ |
tasyāṅgadaḥprakupitorākṣasasyatamāyasam || 13 ||
dūrasthitasyaparighaṃraviraśmisamaprabham |
dvāvābhyāmbhujābhyāṃsaṅgṛhyabhrāmayitvā ca vegavān || 14 ||
mahāpārśvasyacikṣepavadhārthaṃvālinassutaḥ |
sa tukṣiptobalavatāparighantasyarakṣasaḥ || 15 ||
dhanuścasaśaraṃhastāchacirastrāñcāpyapātayat |
taṃsamāsādyavegenavāliputraḥpratāpavān || 16 ||
talenābhyahanatkruddhaḥ karṇamūle sakuṇḍale |
sa tukruddhomahāvegomahāpārśvomahādyuti || 17 ||
kareṇaikenajagrāhasumahāntamparaśvatham |
tammtailadhautaṃvimalaṃśailasāramayandṛḍham || 18 ||
rākṣasaḥparamakruddhovāliputrenyapātayat |
tenavāmāṃsaphalakebhṛśampratyavapāditam || 19 ||
aṅgadomokṣyāmāsasaroṣassaparaśvadham |
savīrovajrasaṅkāśamaṅgadomuṣṭimātmanaḥ || 20 ||
saṃvartayatsusaṅkṛddhaḥpitṛtulyaparākramaḥ |
rākṣasasyastanābhyāśemarmajñohṛdayamprati || 21 ||
indrāśanimasparśaṃ sa muṣṭiṃvinyapātayat |
tenatasyanipātenarākṣasasyamahāmṛdhe || 22 ||
paphālahṛdayañcāsya sa papātahatobhuvi |
sminnipatitebhūmautatsainyaṃsampracukṣubhe || 23 ||
abhavaccamahānkrodhassamarerāvaṇasyatu |
vānarāṇāṃścahṛṣṭānāṃsiṃhanādaḥsupuṣkalaḥ || 24 ||
spoṭayannivaśabdenalaṅkāṃsāṭṭālagopurām |
mahendreṇevadevānānnādassamabhavanmahān || 25 ||
athaindraśatrustridivālayānāṃvanaukanāñcaivamhāpraṇādam |
śrutvāsaroṣaṃyudhirākṣasendraḥ |
punaścayuddhābhimukho'vatasthe || 26 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye yuddhakāṇḍe ekonaśatatamassargaḥ ||
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Malayalam script.
Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.