শ্রীমদ্বাল্মীকীয রামাযণে যুদ্ধকাণ্ডম্ ।
অথ একোনশততমস্সর্গঃ ।
মহোদরেতুনিহতেমহাপার্শ্বোমহাবলঃ ।
সুগ্রীবেণসমীক্ষ্যাথক্রোধাত্সম্ররক্তলোচনঃ ॥ 1 ॥
অঙ্গদস্যচমূম্ভীমাঙ্ক্ষোভযামাসসাযকৈঃ ।
সবানরাণাম্মুখ্যানামুত্তমাঙ্গানিসর্বশঃ ॥ 2 ॥
পাতযামানকাযেভ্যঃফলংবৃন্তাদিবানিলঃ ।
কেষাঞ্চিদিষুভির্বাহুন্ স্কন্ধাংশ্ছিচ্ছেদরাক্ষসঃ চ ॥ 3 ॥
বানরাণাংসুঙ্কৃদ্ধঃ পার্শ্বঙ্কেষাংব্যদারযত্ ।
তেঽর্দিতাবাণবর্ষেণমহাপার্শ্বেনবানরাঃ ॥ 4 ॥
বিষাদবিমুখাঃসর্বেবভূবুর্গতচেতসঃ ।
নিরীক্ষ্যবলমুদ্বিগ্নমঙ্গদোরাক্ষসার্দিতম্ ॥ 5 ॥
পূরিতা তেন শব্দেন সনদীগিরিকাননা ।
সঞ্চচাল মহী সর্বা সবরাহমৃগদ্বিপা ॥ 6 ॥
সমরেবানরশ্রেষ্ঠোমহাপার্শ্বেন্যপাতযত্ ।
স তুতেনপ্রহারেণমহাপার্শ্বোবিচেতনঃ ॥ 7 ॥
সসূতস্স্যন্দনাত্তস্মাদ্বিসঞ্জ্ঞশ্চাপতদ্ভুবি ।
স ঋক্ষরাজস্তেজস্বীনীলাঞ্জনচযোপমঃ ॥ 8 ॥
নিষ্পত্যসুমহাবীর্যস্স্বাদ্ব্যূহন্মেঘসন্নিভাত্ ।
প্রগৃহ্যগিরিশৃঙ্গাভাঙ্ক্রুদ্ধস্সবিপুলাংশিলাম্ ॥ 9 ॥
অশ্বাঞ্জঘানতরসাবভঞ্জতং স্যন্দনং চ তম্ ।
মুহূর্তাল্লব্ধসঞ্জ্ঞস্তুমহাপার্শ্বোমহাবলঃ ॥ 10 ॥
অঙ্গদম্বহুভির্বাণৈর্ভূযস্তম্প্রত্যবিধ্যত ।
জাম্ববন্তন্ত্রিভির্বাণৈরাজঘানস্তনান্তরে ॥ 11 ॥
ঋক্ষরাজঙ্গবাক্ষং চ জঘানবহুভিশ্শরৈঃ ।
জাম্ববন্তঙ্গবাক্ষং চ স দৃষ্টবাশরপীডিতৌ ॥ 12 ॥
জগ্রাহপরিঘঙ্ঘোরমঙ্গদঃক্রোধমূর্ছিতঃ ।
তস্যাঙ্গদঃপ্রকুপিতোরাক্ষসস্যতমাযসম্ ॥ 13 ॥
দূরস্থিতস্যপরিঘংরবিরশ্মিসমপ্রভম্ ।
দ্বাবাভ্যাম্ভুজাভ্যাংসঙ্গৃহ্যভ্রামযিত্বা চ বেগবান্ ॥ 14 ॥
মহাপার্শ্বস্যচিক্ষেপবধার্থংবালিনস্সুতঃ ।
স তুক্ষিপ্তোবলবতাপরিঘন্তস্যরক্ষসঃ ॥ 15 ॥
ধনুশ্চসশরংহস্তাছচিরস্ত্রাঞ্চাপ্যপাতযত্ ।
তংসমাসাদ্যবেগেনবালিপুত্রঃপ্রতাপবান্ ॥ 16 ॥
তলেনাভ্যহনত্ক্রুদ্ধঃ কর্ণমূলে সকুণ্ডলে ।
স তুক্রুদ্ধোমহাবেগোমহাপার্শ্বোমহাদ্যুতি ॥ 17 ॥
করেণৈকেনজগ্রাহসুমহান্তম্পরশ্বথম্ ।
তম্ম্তৈলধৌতংবিমলংশৈলসারমযন্দৃঢম্ ॥ 18 ॥
রাক্ষসঃপরমক্রুদ্ধোবালিপুত্রেন্যপাতযত্ ।
তেনবামাংসফলকেভৃশম্প্রত্যবপাদিতম্ ॥ 19 ॥
অঙ্গদোমোক্ষ্যামাসসরোষস্সপরশ্বধম্ ।
সবীরোবজ্রসঙ্কাশমঙ্গদোমুষ্টিমাত্মনঃ ॥ 20 ॥
সংবর্তযত্সুসঙ্কৃদ্ধঃপিতৃতুল্যপরাক্রমঃ ।
রাক্ষসস্যস্তনাভ্যাশেমর্মজ্ঞোহৃদযম্প্রতি ॥ 21 ॥
ইন্দ্রাশনিমস্পর্শং স মুষ্টিংবিন্যপাতযত্ ।
তেনতস্যনিপাতেনরাক্ষসস্যমহামৃধে ॥ 22 ॥
পফালহৃদযঞ্চাস্য স পপাতহতোভুবি ।
স্মিন্নিপতিতেভূমৌতত্সৈন্যংসম্প্রচুক্ষুভে ॥ 23 ॥
অভবচ্চমহান্ক্রোধস্সমরেরাবণস্যতু ।
বানরাণাংশ্চহৃষ্টানাংসিংহনাদঃসুপুষ্কলঃ ॥ 24 ॥
স্পোটযন্নিবশব্দেনলঙ্কাংসাট্টালগোপুরাম্ ।
মহেন্দ্রেণেবদেবানান্নাদস্সমভবন্মহান্ ॥ 25 ॥
অথৈন্দ্রশত্রুস্ত্রিদিবালযানাংবনৌকনাঞ্চৈবম্হাপ্রণাদম্ ।
শ্রুত্বাসরোষংযুধিরাক্ষসেন্দ্রঃ ।
পুনশ্চযুদ্ধাভিমুখোঽবতস্থে ॥ 26 ॥
ইত্যার্ষে শ্রীমদ্রামাযণে বাল্মীকীয আদিকাব্যে যুদ্ধকাণ্ডে একোনশততমস্সর্গঃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe yuddhakāṇḍam |
atha ekonaśatatamassargaḥ |
mahodaretunihatemahāpārśvomahābalaḥ |
sugrīveṇasamīkṣyāthakrodhātsamraraktalocanaḥ || 1 ||
aṅgadasyacamūmbhīmāṅkṣobhayāmāsasāyakaiḥ |
savānarāṇāmmukhyānāmuttamāṅgānisarvaśaḥ || 2 ||
pātayāmānakāyebhyaḥphalaṃvṛntādivānilaḥ |
keṣāñcidiṣubhirbāhun skandhāṃśchicchedarākṣasaḥ ca || 3 ||
vānarāṇāṃsuṅkṛddhaḥ pārśvaṅkeṣāṃvyadārayat |
te'rditābāṇavarṣeṇamahāpārśvenavānarāḥ || 4 ||
viṣādavimukhāḥsarvebabhūvurgatacetasaḥ |
nirīkṣyabalamudvignamaṅgadorākṣasārditam || 5 ||
pūritā tena śabdena sanadīgirikānanā |
sañcacāla mahī sarvā savarāhamṛgadvipā || 6 ||
samarevānaraśreṣṭhomahāpārśvenyapātayat |
sa tutenaprahāreṇamahāpārśvovicetanaḥ || 7 ||
sasūtassyandanāttasmādvisañjñaścāpatadbhuvi |
sa ṛkṣarājastejasvīnīlāñjanacayopamaḥ || 8 ||
niṣpatyasumahāvīryassvādvyūhanmeghasannibhāt |
pragṛhyagiriśṛṅgābhāṅkruddhassavipulāṃśilām || 9 ||
aśvāñjaghānatarasābabhañjataṃ syandanaṃ ca tam |
muhūrtāllabdhasañjñastumahāpārśvomahābalaḥ || 10 ||
aṅgadambahubhirbāṇairbhūyastampratyavidhyata |
jāmbavantantribhirbāṇairājaghānastanāntare || 11 ||
ṛkṣarājaṅgavākṣaṃ ca jaghānabahubhiśśaraiḥ |
jāmbavantaṅgavākṣaṃ ca sa dṛṣṭavāśarapīḍitau || 12 ||
jagrāhaparighaṅghoramaṅgadaḥkrodhamūrchitaḥ |
tasyāṅgadaḥprakupitorākṣasasyatamāyasam || 13 ||
dūrasthitasyaparighaṃraviraśmisamaprabham |
dvāvābhyāmbhujābhyāṃsaṅgṛhyabhrāmayitvā ca vegavān || 14 ||
mahāpārśvasyacikṣepavadhārthaṃvālinassutaḥ |
sa tukṣiptobalavatāparighantasyarakṣasaḥ || 15 ||
dhanuścasaśaraṃhastāchacirastrāñcāpyapātayat |
taṃsamāsādyavegenavāliputraḥpratāpavān || 16 ||
talenābhyahanatkruddhaḥ karṇamūle sakuṇḍale |
sa tukruddhomahāvegomahāpārśvomahādyuti || 17 ||
kareṇaikenajagrāhasumahāntamparaśvatham |
tammtailadhautaṃvimalaṃśailasāramayandṛḍham || 18 ||
rākṣasaḥparamakruddhovāliputrenyapātayat |
tenavāmāṃsaphalakebhṛśampratyavapāditam || 19 ||
aṅgadomokṣyāmāsasaroṣassaparaśvadham |
savīrovajrasaṅkāśamaṅgadomuṣṭimātmanaḥ || 20 ||
saṃvartayatsusaṅkṛddhaḥpitṛtulyaparākramaḥ |
rākṣasasyastanābhyāśemarmajñohṛdayamprati || 21 ||
indrāśanimasparśaṃ sa muṣṭiṃvinyapātayat |
tenatasyanipātenarākṣasasyamahāmṛdhe || 22 ||
paphālahṛdayañcāsya sa papātahatobhuvi |
sminnipatitebhūmautatsainyaṃsampracukṣubhe || 23 ||
abhavaccamahānkrodhassamarerāvaṇasyatu |
vānarāṇāṃścahṛṣṭānāṃsiṃhanādaḥsupuṣkalaḥ || 24 ||
spoṭayannivaśabdenalaṅkāṃsāṭṭālagopurām |
mahendreṇevadevānānnādassamabhavanmahān || 25 ||
athaindraśatrustridivālayānāṃvanaukanāñcaivamhāpraṇādam |
śrutvāsaroṣaṃyudhirākṣasendraḥ |
punaścayuddhābhimukho'vatasthe || 26 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye yuddhakāṇḍe ekonaśatatamassargaḥ ||
Sanskrit — Devanagari (original)
श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे युद्धकाण्डम् ।
अथ एकोनशततमस्सर्गः ।
महोदरेतुनिहतेमहापार्श्वोमहाबलः ।
सुग्रीवेणसमीक्ष्याथक्रोधात्सम्ररक्तलोचनः ॥ 1 ॥
अङ्गदस्यचमूम्भीमाङ्क्षोभयामाससायकैः ।
सवानराणाम्मुख्यानामुत्तमाङ्गानिसर्वशः ॥ 2 ॥
पातयामानकायेभ्यःफलंवृन्तादिवानिलः ।
केषाञ्चिदिषुभिर्बाहुन् स्कन्धांश्छिच्छेदराक्षसः च ॥ 3 ॥
वानराणांसुङ्कृद्धः पार्श्वङ्केषांव्यदारयत् ।
तेऽर्दिताबाणवर्षेणमहापार्श्वेनवानराः ॥ 4 ॥
विषादविमुखाःसर्वेबभूवुर्गतचेतसः ।
निरीक्ष्यबलमुद्विग्नमङ्गदोराक्षसार्दितम् ॥ 5 ॥
पूरिता तेन शब्देन सनदीगिरिकानना ।
सञ्चचाल मही सर्वा सवराहमृगद्विपा ॥ 6 ॥
समरेवानरश्रेष्ठोमहापार्श्वेन्यपातयत् ।
स तुतेनप्रहारेणमहापार्श्वोविचेतनः ॥ 7 ॥
ससूतस्स्यन्दनात्तस्माद्विसञ्ज्ञश्चापतद्भुवि ।
स ऋक्षराजस्तेजस्वीनीलाञ्जनचयोपमः ॥ 8 ॥
निष्पत्यसुमहावीर्यस्स्वाद्व्यूहन्मेघसन्निभात् ।
प्रगृह्यगिरिशृङ्गाभाङ्क्रुद्धस्सविपुलांशिलाम् ॥ 9 ॥
अश्वाञ्जघानतरसाबभञ्जतं स्यन्दनं च तम् ।
मुहूर्ताल्लब्धसञ्ज्ञस्तुमहापार्श्वोमहाबलः ॥ 10 ॥
अङ्गदम्बहुभिर्बाणैर्भूयस्तम्प्रत्यविध्यत ।
जाम्बवन्तन्त्रिभिर्बाणैराजघानस्तनान्तरे ॥ 11 ॥
ऋक्षराजङ्गवाक्षं च जघानबहुभिश्शरैः ।
जाम्बवन्तङ्गवाक्षं च स दृष्टवाशरपीडितौ ॥ 12 ॥
जग्राहपरिघङ्घोरमङ्गदःक्रोधमूर्छितः ।
तस्याङ्गदःप्रकुपितोराक्षसस्यतमायसम् ॥ 13 ॥
दूरस्थितस्यपरिघंरविरश्मिसमप्रभम् ।
द्वावाभ्याम्भुजाभ्यांसङ्गृह्यभ्रामयित्वा च वेगवान् ॥ 14 ॥
महापार्श्वस्यचिक्षेपवधार्थंवालिनस्सुतः ।
स तुक्षिप्तोबलवतापरिघन्तस्यरक्षसः ॥ 15 ॥
धनुश्चसशरंहस्ताछचिरस्त्राञ्चाप्यपातयत् ।
तंसमासाद्यवेगेनवालिपुत्रःप्रतापवान् ॥ 16 ॥
तलेनाभ्यहनत्क्रुद्धः कर्णमूले सकुण्डले ।
स तुक्रुद्धोमहावेगोमहापार्श्वोमहाद्युति ॥ 17 ॥
करेणैकेनजग्राहसुमहान्तम्परश्वथम् ।
तम्म्तैलधौतंविमलंशैलसारमयन्दृढम् ॥ 18 ॥
राक्षसःपरमक्रुद्धोवालिपुत्रेन्यपातयत् ।
तेनवामांसफलकेभृशम्प्रत्यवपादितम् ॥ 19 ॥
अङ्गदोमोक्ष्यामाससरोषस्सपरश्वधम् ।
सवीरोवज्रसङ्काशमङ्गदोमुष्टिमात्मनः ॥ 20 ॥
संवर्तयत्सुसङ्कृद्धःपितृतुल्यपराक्रमः ।
राक्षसस्यस्तनाभ्याशेमर्मज्ञोहृदयम्प्रति ॥ 21 ॥
इन्द्राशनिमस्पर्शं स मुष्टिंविन्यपातयत् ।
तेनतस्यनिपातेनराक्षसस्यमहामृधे ॥ 22 ॥
पफालहृदयञ्चास्य स पपातहतोभुवि ।
स्मिन्निपतितेभूमौतत्सैन्यंसम्प्रचुक्षुभे ॥ 23 ॥
अभवच्चमहान्क्रोधस्समरेरावणस्यतु ।
वानराणांश्चहृष्टानांसिंहनादःसुपुष्कलः ॥ 24 ॥
स्पोटयन्निवशब्देनलङ्कांसाट्टालगोपुराम् ।
महेन्द्रेणेवदेवानान्नादस्समभवन्महान् ॥ 25 ॥
अथैन्द्रशत्रुस्त्रिदिवालयानांवनौकनाञ्चैवम्हाप्रणादम् ।
श्रुत्वासरोषंयुधिराक्षसेन्द्रः ।
पुनश्चयुद्धाभिमुखोऽवतस्थे ॥ 26 ॥
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये युद्धकाण्डे एकोनशततमस्सर्गः ॥
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe yuddhakāṇḍam |
atha ekonaśatatamassargaḥ |
mahodaretunihatemahāpārśvomahābalaḥ |
sugrīveṇasamīkṣyāthakrodhātsamraraktalocanaḥ || 1 ||
aṅgadasyacamūmbhīmāṅkṣobhayāmāsasāyakaiḥ |
savānarāṇāmmukhyānāmuttamāṅgānisarvaśaḥ || 2 ||
pātayāmānakāyebhyaḥphalaṃvṛntādivānilaḥ |
keṣāñcidiṣubhirbāhun skandhāṃśchicchedarākṣasaḥ ca || 3 ||
vānarāṇāṃsuṅkṛddhaḥ pārśvaṅkeṣāṃvyadārayat |
te'rditābāṇavarṣeṇamahāpārśvenavānarāḥ || 4 ||
viṣādavimukhāḥsarvebabhūvurgatacetasaḥ |
nirīkṣyabalamudvignamaṅgadorākṣasārditam || 5 ||
pūritā tena śabdena sanadīgirikānanā |
sañcacāla mahī sarvā savarāhamṛgadvipā || 6 ||
samarevānaraśreṣṭhomahāpārśvenyapātayat |
sa tutenaprahāreṇamahāpārśvovicetanaḥ || 7 ||
sasūtassyandanāttasmādvisañjñaścāpatadbhuvi |
sa ṛkṣarājastejasvīnīlāñjanacayopamaḥ || 8 ||
niṣpatyasumahāvīryassvādvyūhanmeghasannibhāt |
pragṛhyagiriśṛṅgābhāṅkruddhassavipulāṃśilām || 9 ||
aśvāñjaghānatarasābabhañjataṃ syandanaṃ ca tam |
muhūrtāllabdhasañjñastumahāpārśvomahābalaḥ || 10 ||
aṅgadambahubhirbāṇairbhūyastampratyavidhyata |
jāmbavantantribhirbāṇairājaghānastanāntare || 11 ||
ṛkṣarājaṅgavākṣaṃ ca jaghānabahubhiśśaraiḥ |
jāmbavantaṅgavākṣaṃ ca sa dṛṣṭavāśarapīḍitau || 12 ||
jagrāhaparighaṅghoramaṅgadaḥkrodhamūrchitaḥ |
tasyāṅgadaḥprakupitorākṣasasyatamāyasam || 13 ||
dūrasthitasyaparighaṃraviraśmisamaprabham |
dvāvābhyāmbhujābhyāṃsaṅgṛhyabhrāmayitvā ca vegavān || 14 ||
mahāpārśvasyacikṣepavadhārthaṃvālinassutaḥ |
sa tukṣiptobalavatāparighantasyarakṣasaḥ || 15 ||
dhanuścasaśaraṃhastāchacirastrāñcāpyapātayat |
taṃsamāsādyavegenavāliputraḥpratāpavān || 16 ||
talenābhyahanatkruddhaḥ karṇamūle sakuṇḍale |
sa tukruddhomahāvegomahāpārśvomahādyuti || 17 ||
kareṇaikenajagrāhasumahāntamparaśvatham |
tammtailadhautaṃvimalaṃśailasāramayandṛḍham || 18 ||
rākṣasaḥparamakruddhovāliputrenyapātayat |
tenavāmāṃsaphalakebhṛśampratyavapāditam || 19 ||
aṅgadomokṣyāmāsasaroṣassaparaśvadham |
savīrovajrasaṅkāśamaṅgadomuṣṭimātmanaḥ || 20 ||
saṃvartayatsusaṅkṛddhaḥpitṛtulyaparākramaḥ |
rākṣasasyastanābhyāśemarmajñohṛdayamprati || 21 ||
indrāśanimasparśaṃ sa muṣṭiṃvinyapātayat |
tenatasyanipātenarākṣasasyamahāmṛdhe || 22 ||
paphālahṛdayañcāsya sa papātahatobhuvi |
sminnipatitebhūmautatsainyaṃsampracukṣubhe || 23 ||
abhavaccamahānkrodhassamarerāvaṇasyatu |
vānarāṇāṃścahṛṣṭānāṃsiṃhanādaḥsupuṣkalaḥ || 24 ||
spoṭayannivaśabdenalaṅkāṃsāṭṭālagopurām |
mahendreṇevadevānānnādassamabhavanmahān || 25 ||
athaindraśatrustridivālayānāṃvanaukanāñcaivamhāpraṇādam |
śrutvāsaroṣaṃyudhirākṣasendraḥ |
punaścayuddhābhimukho'vatasthe || 26 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye yuddhakāṇḍe ekonaśatatamassargaḥ ||
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Bengali script.
Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.