શ્રીમદ્વાલ્મીકીય રામાયણે યુદ્ધકાણ્ડમ્ ।
અથ એકોનશતતમસ્સર્ગઃ ।
મહોદરેતુનિહતેમહાપાર્શ્વોમહાબલઃ ।
સુગ્રીવેણસમીક્ષ્યાથક્રોધાત્સમ્રરક્તલોચનઃ ॥ 1 ॥
અઙ્ગદસ્યચમૂમ્ભીમાઙ્ક્ષોભયામાસસાયકૈઃ ।
સવાનરાણામ્મુખ્યાનામુત્તમાઙ્ગાનિસર્વશઃ ॥ 2 ॥
પાતયામાનકાયેભ્યઃફલંવૃન્તાદિવાનિલઃ ।
કેષાઞ્ચિદિષુભિર્બાહુન્ સ્કન્ધાંશ્છિચ્છેદરાક્ષસઃ ચ ॥ 3 ॥
વાનરાણાંસુઙ્કૃદ્ધઃ પાર્શ્વઙ્કેષાંવ્યદારયત્ ।
તેઽર્દિતાબાણવર્ષેણમહાપાર્શ્વેનવાનરાઃ ॥ 4 ॥
વિષાદવિમુખાઃસર્વેબભૂવુર્ગતચેતસઃ ।
નિરીક્ષ્યબલમુદ્વિગ્નમઙ્ગદોરાક્ષસાર્દિતમ્ ॥ 5 ॥
પૂરિતા તેન શબ્દેન સનદીગિરિકાનના ।
સઞ્ચચાલ મહી સર્વા સવરાહમૃગદ્વિપા ॥ 6 ॥
સમરેવાનરશ્રેષ્ઠોમહાપાર્શ્વેન્યપાતયત્ ।
સ તુતેનપ્રહારેણમહાપાર્શ્વોવિચેતનઃ ॥ 7 ॥
સસૂતસ્સ્યન્દનાત્તસ્માદ્વિસઞ્જ્ઞશ્ચાપતદ્ભુવિ ।
સ ઋક્ષરાજસ્તેજસ્વીનીલાઞ્જનચયોપમઃ ॥ 8 ॥
નિષ્પત્યસુમહાવીર્યસ્સ્વાદ્વ્યૂહન્મેઘસન્નિભાત્ ।
પ્રગૃહ્યગિરિશૃઙ્ગાભાઙ્ક્રુદ્ધસ્સવિપુલાંશિલામ્ ॥ 9 ॥
અશ્વાઞ્જઘાનતરસાબભઞ્જતં સ્યન્દનં ચ તમ્ ।
મુહૂર્તાલ્લબ્ધસઞ્જ્ઞસ્તુમહાપાર્શ્વોમહાબલઃ ॥ 10 ॥
અઙ્ગદમ્બહુભિર્બાણૈર્ભૂયસ્તમ્પ્રત્યવિધ્યત ।
જામ્બવન્તન્ત્રિભિર્બાણૈરાજઘાનસ્તનાન્તરે ॥ 11 ॥
ઋક્ષરાજઙ્ગવાક્ષં ચ જઘાનબહુભિશ્શરૈઃ ।
જામ્બવન્તઙ્ગવાક્ષં ચ સ દૃષ્ટવાશરપીડિતૌ ॥ 12 ॥
જગ્રાહપરિઘઙ્ઘોરમઙ્ગદઃક્રોધમૂર્છિતઃ ।
તસ્યાઙ્ગદઃપ્રકુપિતોરાક્ષસસ્યતમાયસમ્ ॥ 13 ॥
દૂરસ્થિતસ્યપરિઘંરવિરશ્મિસમપ્રભમ્ ।
દ્વાવાભ્યામ્ભુજાભ્યાંસઙ્ગૃહ્યભ્રામયિત્વા ચ વેગવાન્ ॥ 14 ॥
મહાપાર્શ્વસ્યચિક્ષેપવધાર્થંવાલિનસ્સુતઃ ।
સ તુક્ષિપ્તોબલવતાપરિઘન્તસ્યરક્ષસઃ ॥ 15 ॥
ધનુશ્ચસશરંહસ્તાછચિરસ્ત્રાઞ્ચાપ્યપાતયત્ ।
તંસમાસાદ્યવેગેનવાલિપુત્રઃપ્રતાપવાન્ ॥ 16 ॥
તલેનાભ્યહનત્ક્રુદ્ધઃ કર્ણમૂલે સકુણ્ડલે ।
સ તુક્રુદ્ધોમહાવેગોમહાપાર્શ્વોમહાદ્યુતિ ॥ 17 ॥
કરેણૈકેનજગ્રાહસુમહાન્તમ્પરશ્વથમ્ ।
તમ્મ્તૈલધૌતંવિમલંશૈલસારમયન્દૃઢમ્ ॥ 18 ॥
રાક્ષસઃપરમક્રુદ્ધોવાલિપુત્રેન્યપાતયત્ ।
તેનવામાંસફલકેભૃશમ્પ્રત્યવપાદિતમ્ ॥ 19 ॥
અઙ્ગદોમોક્ષ્યામાસસરોષસ્સપરશ્વધમ્ ।
સવીરોવજ્રસઙ્કાશમઙ્ગદોમુષ્ટિમાત્મનઃ ॥ 20 ॥
સંવર્તયત્સુસઙ્કૃદ્ધઃપિતૃતુલ્યપરાક્રમઃ ।
રાક્ષસસ્યસ્તનાભ્યાશેમર્મજ્ઞોહૃદયમ્પ્રતિ ॥ 21 ॥
ઇન્દ્રાશનિમસ્પર્શં સ મુષ્ટિંવિન્યપાતયત્ ।
તેનતસ્યનિપાતેનરાક્ષસસ્યમહામૃધે ॥ 22 ॥
પફાલહૃદયઞ્ચાસ્ય સ પપાતહતોભુવિ ।
સ્મિન્નિપતિતેભૂમૌતત્સૈન્યંસમ્પ્રચુક્ષુભે ॥ 23 ॥
અભવચ્ચમહાન્ક્રોધસ્સમરેરાવણસ્યતુ ।
વાનરાણાંશ્ચહૃષ્ટાનાંસિંહનાદઃસુપુષ્કલઃ ॥ 24 ॥
સ્પોટયન્નિવશબ્દેનલઙ્કાંસાટ્ટાલગોપુરામ્ ।
મહેન્દ્રેણેવદેવાનાન્નાદસ્સમભવન્મહાન્ ॥ 25 ॥
અથૈન્દ્રશત્રુસ્ત્રિદિવાલયાનાંવનૌકનાઞ્ચૈવમ્હાપ્રણાદમ્ ।
શ્રુત્વાસરોષંયુધિરાક્ષસેન્દ્રઃ ।
પુનશ્ચયુદ્ધાભિમુખોઽવતસ્થે ॥ 26 ॥
ઇત્યાર્ષે શ્રીમદ્રામાયણે વાલ્મીકીય આદિકાવ્યે યુદ્ધકાણ્ડે એકોનશતતમસ્સર્ગઃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe yuddhakāṇḍam |
atha ekonaśatatamassargaḥ |
mahodaretunihatemahāpārśvomahābalaḥ |
sugrīveṇasamīkṣyāthakrodhātsamraraktalocanaḥ || 1 ||
aṅgadasyacamūmbhīmāṅkṣobhayāmāsasāyakaiḥ |
savānarāṇāmmukhyānāmuttamāṅgānisarvaśaḥ || 2 ||
pātayāmānakāyebhyaḥphalaṃvṛntādivānilaḥ |
keṣāñcidiṣubhirbāhun skandhāṃśchicchedarākṣasaḥ ca || 3 ||
vānarāṇāṃsuṅkṛddhaḥ pārśvaṅkeṣāṃvyadārayat |
te'rditābāṇavarṣeṇamahāpārśvenavānarāḥ || 4 ||
viṣādavimukhāḥsarvebabhūvurgatacetasaḥ |
nirīkṣyabalamudvignamaṅgadorākṣasārditam || 5 ||
pūritā tena śabdena sanadīgirikānanā |
sañcacāla mahī sarvā savarāhamṛgadvipā || 6 ||
samarevānaraśreṣṭhomahāpārśvenyapātayat |
sa tutenaprahāreṇamahāpārśvovicetanaḥ || 7 ||
sasūtassyandanāttasmādvisañjñaścāpatadbhuvi |
sa ṛkṣarājastejasvīnīlāñjanacayopamaḥ || 8 ||
niṣpatyasumahāvīryassvādvyūhanmeghasannibhāt |
pragṛhyagiriśṛṅgābhāṅkruddhassavipulāṃśilām || 9 ||
aśvāñjaghānatarasābabhañjataṃ syandanaṃ ca tam |
muhūrtāllabdhasañjñastumahāpārśvomahābalaḥ || 10 ||
aṅgadambahubhirbāṇairbhūyastampratyavidhyata |
jāmbavantantribhirbāṇairājaghānastanāntare || 11 ||
ṛkṣarājaṅgavākṣaṃ ca jaghānabahubhiśśaraiḥ |
jāmbavantaṅgavākṣaṃ ca sa dṛṣṭavāśarapīḍitau || 12 ||
jagrāhaparighaṅghoramaṅgadaḥkrodhamūrchitaḥ |
tasyāṅgadaḥprakupitorākṣasasyatamāyasam || 13 ||
dūrasthitasyaparighaṃraviraśmisamaprabham |
dvāvābhyāmbhujābhyāṃsaṅgṛhyabhrāmayitvā ca vegavān || 14 ||
mahāpārśvasyacikṣepavadhārthaṃvālinassutaḥ |
sa tukṣiptobalavatāparighantasyarakṣasaḥ || 15 ||
dhanuścasaśaraṃhastāchacirastrāñcāpyapātayat |
taṃsamāsādyavegenavāliputraḥpratāpavān || 16 ||
talenābhyahanatkruddhaḥ karṇamūle sakuṇḍale |
sa tukruddhomahāvegomahāpārśvomahādyuti || 17 ||
kareṇaikenajagrāhasumahāntamparaśvatham |
tammtailadhautaṃvimalaṃśailasāramayandṛḍham || 18 ||
rākṣasaḥparamakruddhovāliputrenyapātayat |
tenavāmāṃsaphalakebhṛśampratyavapāditam || 19 ||
aṅgadomokṣyāmāsasaroṣassaparaśvadham |
savīrovajrasaṅkāśamaṅgadomuṣṭimātmanaḥ || 20 ||
saṃvartayatsusaṅkṛddhaḥpitṛtulyaparākramaḥ |
rākṣasasyastanābhyāśemarmajñohṛdayamprati || 21 ||
indrāśanimasparśaṃ sa muṣṭiṃvinyapātayat |
tenatasyanipātenarākṣasasyamahāmṛdhe || 22 ||
paphālahṛdayañcāsya sa papātahatobhuvi |
sminnipatitebhūmautatsainyaṃsampracukṣubhe || 23 ||
abhavaccamahānkrodhassamarerāvaṇasyatu |
vānarāṇāṃścahṛṣṭānāṃsiṃhanādaḥsupuṣkalaḥ || 24 ||
spoṭayannivaśabdenalaṅkāṃsāṭṭālagopurām |
mahendreṇevadevānānnādassamabhavanmahān || 25 ||
athaindraśatrustridivālayānāṃvanaukanāñcaivamhāpraṇādam |
śrutvāsaroṣaṃyudhirākṣasendraḥ |
punaścayuddhābhimukho'vatasthe || 26 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye yuddhakāṇḍe ekonaśatatamassargaḥ ||
Sanskrit — Devanagari (original)
श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे युद्धकाण्डम् ।
अथ एकोनशततमस्सर्गः ।
महोदरेतुनिहतेमहापार्श्वोमहाबलः ।
सुग्रीवेणसमीक्ष्याथक्रोधात्सम्ररक्तलोचनः ॥ 1 ॥
अङ्गदस्यचमूम्भीमाङ्क्षोभयामाससायकैः ।
सवानराणाम्मुख्यानामुत्तमाङ्गानिसर्वशः ॥ 2 ॥
पातयामानकायेभ्यःफलंवृन्तादिवानिलः ।
केषाञ्चिदिषुभिर्बाहुन् स्कन्धांश्छिच्छेदराक्षसः च ॥ 3 ॥
वानराणांसुङ्कृद्धः पार्श्वङ्केषांव्यदारयत् ।
तेऽर्दिताबाणवर्षेणमहापार्श्वेनवानराः ॥ 4 ॥
विषादविमुखाःसर्वेबभूवुर्गतचेतसः ।
निरीक्ष्यबलमुद्विग्नमङ्गदोराक्षसार्दितम् ॥ 5 ॥
पूरिता तेन शब्देन सनदीगिरिकानना ।
सञ्चचाल मही सर्वा सवराहमृगद्विपा ॥ 6 ॥
समरेवानरश्रेष्ठोमहापार्श्वेन्यपातयत् ।
स तुतेनप्रहारेणमहापार्श्वोविचेतनः ॥ 7 ॥
ससूतस्स्यन्दनात्तस्माद्विसञ्ज्ञश्चापतद्भुवि ।
स ऋक्षराजस्तेजस्वीनीलाञ्जनचयोपमः ॥ 8 ॥
निष्पत्यसुमहावीर्यस्स्वाद्व्यूहन्मेघसन्निभात् ।
प्रगृह्यगिरिशृङ्गाभाङ्क्रुद्धस्सविपुलांशिलाम् ॥ 9 ॥
अश्वाञ्जघानतरसाबभञ्जतं स्यन्दनं च तम् ।
मुहूर्ताल्लब्धसञ्ज्ञस्तुमहापार्श्वोमहाबलः ॥ 10 ॥
अङ्गदम्बहुभिर्बाणैर्भूयस्तम्प्रत्यविध्यत ।
जाम्बवन्तन्त्रिभिर्बाणैराजघानस्तनान्तरे ॥ 11 ॥
ऋक्षराजङ्गवाक्षं च जघानबहुभिश्शरैः ।
जाम्बवन्तङ्गवाक्षं च स दृष्टवाशरपीडितौ ॥ 12 ॥
जग्राहपरिघङ्घोरमङ्गदःक्रोधमूर्छितः ।
तस्याङ्गदःप्रकुपितोराक्षसस्यतमायसम् ॥ 13 ॥
दूरस्थितस्यपरिघंरविरश्मिसमप्रभम् ।
द्वावाभ्याम्भुजाभ्यांसङ्गृह्यभ्रामयित्वा च वेगवान् ॥ 14 ॥
महापार्श्वस्यचिक्षेपवधार्थंवालिनस्सुतः ।
स तुक्षिप्तोबलवतापरिघन्तस्यरक्षसः ॥ 15 ॥
धनुश्चसशरंहस्ताछचिरस्त्राञ्चाप्यपातयत् ।
तंसमासाद्यवेगेनवालिपुत्रःप्रतापवान् ॥ 16 ॥
तलेनाभ्यहनत्क्रुद्धः कर्णमूले सकुण्डले ।
स तुक्रुद्धोमहावेगोमहापार्श्वोमहाद्युति ॥ 17 ॥
करेणैकेनजग्राहसुमहान्तम्परश्वथम् ।
तम्म्तैलधौतंविमलंशैलसारमयन्दृढम् ॥ 18 ॥
राक्षसःपरमक्रुद्धोवालिपुत्रेन्यपातयत् ।
तेनवामांसफलकेभृशम्प्रत्यवपादितम् ॥ 19 ॥
अङ्गदोमोक्ष्यामाससरोषस्सपरश्वधम् ।
सवीरोवज्रसङ्काशमङ्गदोमुष्टिमात्मनः ॥ 20 ॥
संवर्तयत्सुसङ्कृद्धःपितृतुल्यपराक्रमः ।
राक्षसस्यस्तनाभ्याशेमर्मज्ञोहृदयम्प्रति ॥ 21 ॥
इन्द्राशनिमस्पर्शं स मुष्टिंविन्यपातयत् ।
तेनतस्यनिपातेनराक्षसस्यमहामृधे ॥ 22 ॥
पफालहृदयञ्चास्य स पपातहतोभुवि ।
स्मिन्निपतितेभूमौतत्सैन्यंसम्प्रचुक्षुभे ॥ 23 ॥
अभवच्चमहान्क्रोधस्समरेरावणस्यतु ।
वानराणांश्चहृष्टानांसिंहनादःसुपुष्कलः ॥ 24 ॥
स्पोटयन्निवशब्देनलङ्कांसाट्टालगोपुराम् ।
महेन्द्रेणेवदेवानान्नादस्समभवन्महान् ॥ 25 ॥
अथैन्द्रशत्रुस्त्रिदिवालयानांवनौकनाञ्चैवम्हाप्रणादम् ।
श्रुत्वासरोषंयुधिराक्षसेन्द्रः ।
पुनश्चयुद्धाभिमुखोऽवतस्थे ॥ 26 ॥
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये युद्धकाण्डे एकोनशततमस्सर्गः ॥
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe yuddhakāṇḍam |
atha ekonaśatatamassargaḥ |
mahodaretunihatemahāpārśvomahābalaḥ |
sugrīveṇasamīkṣyāthakrodhātsamraraktalocanaḥ || 1 ||
aṅgadasyacamūmbhīmāṅkṣobhayāmāsasāyakaiḥ |
savānarāṇāmmukhyānāmuttamāṅgānisarvaśaḥ || 2 ||
pātayāmānakāyebhyaḥphalaṃvṛntādivānilaḥ |
keṣāñcidiṣubhirbāhun skandhāṃśchicchedarākṣasaḥ ca || 3 ||
vānarāṇāṃsuṅkṛddhaḥ pārśvaṅkeṣāṃvyadārayat |
te'rditābāṇavarṣeṇamahāpārśvenavānarāḥ || 4 ||
viṣādavimukhāḥsarvebabhūvurgatacetasaḥ |
nirīkṣyabalamudvignamaṅgadorākṣasārditam || 5 ||
pūritā tena śabdena sanadīgirikānanā |
sañcacāla mahī sarvā savarāhamṛgadvipā || 6 ||
samarevānaraśreṣṭhomahāpārśvenyapātayat |
sa tutenaprahāreṇamahāpārśvovicetanaḥ || 7 ||
sasūtassyandanāttasmādvisañjñaścāpatadbhuvi |
sa ṛkṣarājastejasvīnīlāñjanacayopamaḥ || 8 ||
niṣpatyasumahāvīryassvādvyūhanmeghasannibhāt |
pragṛhyagiriśṛṅgābhāṅkruddhassavipulāṃśilām || 9 ||
aśvāñjaghānatarasābabhañjataṃ syandanaṃ ca tam |
muhūrtāllabdhasañjñastumahāpārśvomahābalaḥ || 10 ||
aṅgadambahubhirbāṇairbhūyastampratyavidhyata |
jāmbavantantribhirbāṇairājaghānastanāntare || 11 ||
ṛkṣarājaṅgavākṣaṃ ca jaghānabahubhiśśaraiḥ |
jāmbavantaṅgavākṣaṃ ca sa dṛṣṭavāśarapīḍitau || 12 ||
jagrāhaparighaṅghoramaṅgadaḥkrodhamūrchitaḥ |
tasyāṅgadaḥprakupitorākṣasasyatamāyasam || 13 ||
dūrasthitasyaparighaṃraviraśmisamaprabham |
dvāvābhyāmbhujābhyāṃsaṅgṛhyabhrāmayitvā ca vegavān || 14 ||
mahāpārśvasyacikṣepavadhārthaṃvālinassutaḥ |
sa tukṣiptobalavatāparighantasyarakṣasaḥ || 15 ||
dhanuścasaśaraṃhastāchacirastrāñcāpyapātayat |
taṃsamāsādyavegenavāliputraḥpratāpavān || 16 ||
talenābhyahanatkruddhaḥ karṇamūle sakuṇḍale |
sa tukruddhomahāvegomahāpārśvomahādyuti || 17 ||
kareṇaikenajagrāhasumahāntamparaśvatham |
tammtailadhautaṃvimalaṃśailasāramayandṛḍham || 18 ||
rākṣasaḥparamakruddhovāliputrenyapātayat |
tenavāmāṃsaphalakebhṛśampratyavapāditam || 19 ||
aṅgadomokṣyāmāsasaroṣassaparaśvadham |
savīrovajrasaṅkāśamaṅgadomuṣṭimātmanaḥ || 20 ||
saṃvartayatsusaṅkṛddhaḥpitṛtulyaparākramaḥ |
rākṣasasyastanābhyāśemarmajñohṛdayamprati || 21 ||
indrāśanimasparśaṃ sa muṣṭiṃvinyapātayat |
tenatasyanipātenarākṣasasyamahāmṛdhe || 22 ||
paphālahṛdayañcāsya sa papātahatobhuvi |
sminnipatitebhūmautatsainyaṃsampracukṣubhe || 23 ||
abhavaccamahānkrodhassamarerāvaṇasyatu |
vānarāṇāṃścahṛṣṭānāṃsiṃhanādaḥsupuṣkalaḥ || 24 ||
spoṭayannivaśabdenalaṅkāṃsāṭṭālagopurām |
mahendreṇevadevānānnādassamabhavanmahān || 25 ||
athaindraśatrustridivālayānāṃvanaukanāñcaivamhāpraṇādam |
śrutvāsaroṣaṃyudhirākṣasendraḥ |
punaścayuddhābhimukho'vatasthe || 26 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye yuddhakāṇḍe ekonaśatatamassargaḥ ||
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Gujarati script.
Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.