ശ്രീമദ്വാല്മീകീയ രാമായണേ യുദ്ധകാണ്ഡമ് ।
അഥ അഷ്ടാദശാധികശതതമസ്സര്ഗഃ ।
താന്തുപാശ്വസ്ഥിതാമ്പ്രഹ്വാംരാമസ്സമ്പ്രേക്ഷ്യമൈഥിലീമ് ।
ഹൃദയാന്തര്ഗതങ്ക്രോധവ്യാഹര്തുമുപചക്രമേ ॥ 1 ॥
ഏഷാസിനിര്ജിതാഭദ്രേശത്രുഞ്ജിത്വാരണാജിരേ ।
പൌരുഷാദ്യദനുഷ്ഠേയമ്മയൈതദുപപാദിതമ് ॥ 2 ॥
ഗതോഽസ്മ്യന്തമമര്ഷസ്യധര്ഷണാസമ്പ്രമാര്ജിതാ ।
അവമാനശ്ചശത്രുശ്ചയുഗപന്നിഹതൌമയാ ॥ 3 ॥
അദ്യമേപൌരുഷന്ദൃഷ്ടമദ്യമേസഫല്ശ്രമഃ ।
അദ്യതീര്ണപ്രതിജ്ഞോഽത്വാപ്രഭവാമ്യദ്യചാത്മനഃ ॥ 4 ॥
യാത്വംവിരഹിതാനീതാചലചിത്തേനരക്ഷസാ ।
ദൈവസമ്പാദിതോദോഷോമാനുഷേണമയാജിതഃ ॥ 5 ॥
സമ്പ്രാപ്തമവമാനംയസ്തേജസാ ന പ്രമാര്ജതി ।
കസ്തസ്യപുരുഷാര്ഥോമഹതാപ്യല്പചേതസഃ ॥ 6 ॥
ലങ്ഘനം ച സമുദ്രസ്യലങ്കായാശ്ചാപിമര്ധനമ് ।
സഫലന്തസ്യ ച ശ്ലാഘ്യമദ്യകര്മഹനൂമതഃ ॥ 7 ॥
യുദ്ധേവിക്രമതശ്ചൈവഹിതമ്മന്ത്രയതസ്തഥാ ।
സുഗ്രീവസ്യസസൈന്യസ്യസഫലോഽദ്യപരിശ്രമഃ ॥ 8 ॥
വിഭീഷണസ്യ ച തഥാസഫലോഽദ്യപരിശ്രമഃ ।
വിഗുണമ്ഭ്രാതരന്ത്യക്ത്വായോമാംസ്വയമുപസ്ഥിതഃ ॥ 9 ॥
ഇത്യേവംവദത്ശ്രുത്വാസീതാരാമസ്യതദ്വചഃ ।
മൃഗീവോത്ഫുല്ലനയനാബഭൂവാശ്രുപരിപ്ലുതാ ॥ 10 ॥
പശ്യതസ്താന്തുരാമസ്യസമീപേഹൃദയപ്രിയാമ് ।
ജനവാദഭയാദ്രാജ്ഞോബഭൂവഹൃദയന്ദ്വിധാ ॥ 11 ॥
സീതാമുത്പലപത്രാക്ഷീന്നീലകുഞ്ചിതമൂര്ഥജാമ് ।
അവദദ്വൈവരാരോഹമ്മധ്യേവാനരരക്ഷസാമ് ॥ 12 ॥
യത്കര്തവ്യമ്മനുഷ്യേണധര്ഷണാമ്പ്രതിമാര്ജതാ ।
തത്കൃതംരാവണംഹത്വാമയേദമ്മാനകാങ്ക്ഷിണാ ॥ 13 ॥
നിര്ജിതാജീവലോകസ്യതപസാഭാവിതാത്മനാ ।
അഗസ്ത്യേനദുരാധര്ഷാമുനിനാദക്ഷിണേവധിക് ॥ 14 ॥
വിദിതശ്ചാസ്തുഭത്രന്തേയോഽയംരണപരിശ്രമഃ ।
സുതീര്ണഃസുഹൃദാംവീര്യാന്നത്വദര്ഥമ്മയാകൃതഃ ॥ 15 ॥
രക്ഷതാതുമയാവൃത്തപമവാദം ച സര്വതഃ ।
പ്രഖ്യാതസ്യാത്മവംശസ്യവ്യങ്ഗ്യം ച പരിമാര്ജതാ ॥ 16 ॥
പ്രാപ്തചാരിത്രസന്ദേഹാമമപ്രതിമുഖേസ്ഥിതാ ।
ദീപോനേത്രാതുരസ്യേവപ്രതികൂലാസിമേദൃഢമ് ॥ 17 ॥
തദ്ഗച്ഛത്വാനുജാനേഽദ്യയഥേഷ്ടഞ്ജനകാത്മജേ ।
ഏതാദശദിശോഭദ്രേകാര്യമസ്തി ന മേത്വയാ ॥ 18 ॥
കഃപുമാംസ്തുകുലേജാതസ്സ്ത്രയമ്പരഗൃഹാഷിതാമ് ।
തേജസ്വീപുനരാദദ്യാത്സുഹൃല്ലേഖ്യേനചേതസാ ॥ 19 ॥
രാവണാങ്കപരിക്ലിഷ്ടാന്ദൃഷ്ടാന്ദുഷ്ടേനചക്ഷുഷാ ।
കഥന്ത്വാപുനരാദദ്യാങ്കുലംവ്യപദിശന് മഹത് ॥ 20 ॥
തദര്ഥന്നിര്ജിതാമേത്വംയശഃപ്രത്യാഹൃതമ്മയാ ।
നാസ്തിമേത്യയ്യഭിഷ്വങ്ഗോയഥേഷ്ടങ്ഗമ്യതാമിതഃ ॥ 21 ॥
തദദ്യവ്യാഹൃതമ്ഭദ്രേമയൈതത് കൃതബുധദിനാ ।
ലക്ഷ്മണേനാഥഭരതേകുരുബുധദിംയഥാസുഖമ് ॥ 22 ॥
ശത്രുഘ്നേവാഥസുഗ്രീവേരാക്ഷസേവാവിഭീഷണേ ।
നിവേശയമനസ്സീതേയഥാവാസുഖമാത്മനഃ ॥ 23 ॥
ന ഹിത്വാംരാവണോദൃഷ്ടവാദിവ്യരൂപാമ്മനോരമാമ് ।
മര്ഷയേതചിരംസീതേസ്വഗൃഹേപര്യവസ്ഥിതാമ് ॥ 24 ॥
തതഃപ്രിയാര്ഹശ്രവണാതദപ്രിയമ്പ്രിയാദുപശ്രുത്യചിരസ്യമൈഥിലീ ।
മുമോചബാഷ്പംസുഭൃശമ്പ്രവേപിതാഗജേന്ദ്രഹസ്താഭിഹതേവസല്ലകീ ॥ 25 ॥
ഇത്യാര്ഷേ ശ്രീമദ്രാമായണേ വാല്മീകീയ ആദികാവ്യേ യുദ്ധകാണ്ഡേ അഷ്ടാദശാധികശതതമസ്സര്ഗഃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe yuddhakāṇḍam |
atha aṣṭādaśādhikaśatatamassargaḥ |
tāntupāśvasthitāmprahvāṃrāmassamprekṣyamaithilīm |
hṛdayāntargataṅkrodhavyāhartumupacakrame || 1 ||
eṣāsinirjitābhadreśatruñjitvāraṇājire |
pauruṣādyadanuṣṭheyammayaitadupapāditam || 2 ||
gato'smyantamamarṣasyadharṣaṇāsampramārjitā |
avamānaścaśatruścayugapannihataumayā || 3 ||
adyamepauruṣandṛṣṭamadyamesaphalśramaḥ |
adyatīrṇapratijño'tvāprabhavāmyadyacātmanaḥ || 4 ||
yātvaṃvirahitānītācalacittenarakṣasā |
daivasampāditodoṣomānuṣeṇamayājitaḥ || 5 ||
samprāptamavamānaṃyastejasā na pramārjati |
kastasyapuruṣārthomahatāpyalpacetasaḥ || 6 ||
laṅghanaṃ ca samudrasyalaṅkāyāścāpimardhanam |
saphalantasya ca ślāghyamadyakarmahanūmataḥ || 7 ||
yuddhevikramataścaivahitammantrayatastathā |
sugrīvasyasasainyasyasaphalo'dyapariśramaḥ || 8 ||
vibhīṣaṇasya ca tathāsaphalo'dyapariśramaḥ |
viguṇambhrātarantyaktvāyomāṃsvayamupasthitaḥ || 9 ||
ityevaṃvadatśrutvāsītārāmasyatadvacaḥ |
mṛgīvotphullanayanābabhūvāśrupariplutā || 10 ||
paśyatastānturāmasyasamīpehṛdayapriyām |
janavādabhayādrājñobabhūvahṛdayandvidhā || 11 ||
sītāmutpalapatrākṣīnnīlakuñcitamūrthajām |
avadadvaivarārohammadhyevānararakṣasām || 12 ||
yatkartavyammanuṣyeṇadharṣaṇāmpratimārjatā |
tatkṛtaṃrāvaṇaṃhatvāmayedammānakāṅkṣiṇā || 13 ||
nirjitājīvalokasyatapasābhāvitātmanā |
agastyenadurādharṣāmuninādakṣiṇevadhik || 14 ||
viditaścāstubhatranteyo'yaṃraṇapariśramaḥ |
sutīrṇaḥsuhṛdāṃvīryānnatvadarthammayākṛtaḥ || 15 ||
rakṣatātumayāvṛttapamavādaṃ ca sarvataḥ |
prakhyātasyātmavaṃśasyavyaṅgyaṃ ca parimārjatā || 16 ||
prāptacāritrasandehāmamapratimukhesthitā |
dīponetrāturasyevapratikūlāsimedṛḍham || 17 ||
tadgacchatvānujāne'dyayatheṣṭañjanakātmaje |
etādaśadiśobhadrekāryamasti na metvayā || 18 ||
kaḥpumāṃstukulejātasstrayamparagṛhāṣitām |
tejasvīpunarādadyātsuhṛllekhyenacetasā || 19 ||
rāvaṇāṅkaparikliṣṭāndṛṣṭānduṣṭenacakṣuṣā |
kathantvāpunarādadyāṅkulaṃvyapadiśan mahat || 20 ||
tadarthannirjitāmetvaṃyaśaḥpratyāhṛtammayā |
nāstimetyayyabhiṣvaṅgoyatheṣṭaṅgamyatāmitaḥ || 21 ||
tadadyavyāhṛtambhadremayaitat kṛtabudhadinā |
lakṣmaṇenāthabharatekurubudhadiṃyathāsukham || 22 ||
śatrughnevāthasugrīverākṣasevāvibhīṣaṇe |
niveśayamanassīteyathāvāsukhamātmanaḥ || 23 ||
na hitvāṃrāvaṇodṛṣṭavādivyarūpāmmanoramām |
marṣayetaciraṃsītesvagṛheparyavasthitām || 24 ||
tataḥpriyārhaśravaṇātadapriyampriyādupaśrutyacirasyamaithilī |
mumocabāṣpaṃsubhṛśampravepitāgajendrahastābhihatevasallakī || 25 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye yuddhakāṇḍe aṣṭādaśādhikaśatatamassargaḥ ||
Sanskrit — Devanagari (original)
श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे युद्धकाण्डम् ।
अथ अष्टादशाधिकशततमस्सर्गः ।
तान्तुपाश्वस्थिताम्प्रह्वांरामस्सम्प्रेक्ष्यमैथिलीम् ।
हृदयान्तर्गतङ्क्रोधव्याहर्तुमुपचक्रमे ॥ 1 ॥
एषासिनिर्जिताभद्रेशत्रुञ्जित्वारणाजिरे ।
पौरुषाद्यदनुष्ठेयम्मयैतदुपपादितम् ॥ 2 ॥
गतोऽस्म्यन्तममर्षस्यधर्षणासम्प्रमार्जिता ।
अवमानश्चशत्रुश्चयुगपन्निहतौमया ॥ 3 ॥
अद्यमेपौरुषन्दृष्टमद्यमेसफल्श्रमः ।
अद्यतीर्णप्रतिज्ञोऽत्वाप्रभवाम्यद्यचात्मनः ॥ 4 ॥
यात्वंविरहितानीताचलचित्तेनरक्षसा ।
दैवसम्पादितोदोषोमानुषेणमयाजितः ॥ 5 ॥
सम्प्राप्तमवमानंयस्तेजसा न प्रमार्जति ।
कस्तस्यपुरुषार्थोमहताप्यल्पचेतसः ॥ 6 ॥
लङ्घनं च समुद्रस्यलङ्कायाश्चापिमर्धनम् ।
सफलन्तस्य च श्लाघ्यमद्यकर्महनूमतः ॥ 7 ॥
युद्धेविक्रमतश्चैवहितम्मन्त्रयतस्तथा ।
सुग्रीवस्यससैन्यस्यसफलोऽद्यपरिश्रमः ॥ 8 ॥
विभीषणस्य च तथासफलोऽद्यपरिश्रमः ।
विगुणम्भ्रातरन्त्यक्त्वायोमांस्वयमुपस्थितः ॥ 9 ॥
इत्येवंवदत्श्रुत्वासीतारामस्यतद्वचः ।
मृगीवोत्फुल्लनयनाबभूवाश्रुपरिप्लुता ॥ 10 ॥
पश्यतस्तान्तुरामस्यसमीपेहृदयप्रियाम् ।
जनवादभयाद्राज्ञोबभूवहृदयन्द्विधा ॥ 11 ॥
सीतामुत्पलपत्राक्षीन्नीलकुञ्चितमूर्थजाम् ।
अवदद्वैवरारोहम्मध्येवानररक्षसाम् ॥ 12 ॥
यत्कर्तव्यम्मनुष्येणधर्षणाम्प्रतिमार्जता ।
तत्कृतंरावणंहत्वामयेदम्मानकाङ्क्षिणा ॥ 13 ॥
निर्जिताजीवलोकस्यतपसाभावितात्मना ।
अगस्त्येनदुराधर्षामुनिनादक्षिणेवधिक् ॥ 14 ॥
विदितश्चास्तुभत्रन्तेयोऽयंरणपरिश्रमः ।
सुतीर्णःसुहृदांवीर्यान्नत्वदर्थम्मयाकृतः ॥ 15 ॥
रक्षतातुमयावृत्तपमवादं च सर्वतः ।
प्रख्यातस्यात्मवंशस्यव्यङ्ग्यं च परिमार्जता ॥ 16 ॥
प्राप्तचारित्रसन्देहाममप्रतिमुखेस्थिता ।
दीपोनेत्रातुरस्येवप्रतिकूलासिमेदृढम् ॥ 17 ॥
तद्गच्छत्वानुजानेऽद्ययथेष्टञ्जनकात्मजे ।
एतादशदिशोभद्रेकार्यमस्ति न मेत्वया ॥ 18 ॥
कःपुमांस्तुकुलेजातस्स्त्रयम्परगृहाषिताम् ।
तेजस्वीपुनरादद्यात्सुहृल्लेख्येनचेतसा ॥ 19 ॥
रावणाङ्कपरिक्लिष्टान्दृष्टान्दुष्टेनचक्षुषा ।
कथन्त्वापुनरादद्याङ्कुलंव्यपदिशन् महत् ॥ 20 ॥
तदर्थन्निर्जितामेत्वंयशःप्रत्याहृतम्मया ।
नास्तिमेत्यय्यभिष्वङ्गोयथेष्टङ्गम्यतामितः ॥ 21 ॥
तदद्यव्याहृतम्भद्रेमयैतत् कृतबुधदिना ।
लक्ष्मणेनाथभरतेकुरुबुधदिंयथासुखम् ॥ 22 ॥
शत्रुघ्नेवाथसुग्रीवेराक्षसेवाविभीषणे ।
निवेशयमनस्सीतेयथावासुखमात्मनः ॥ 23 ॥
न हित्वांरावणोदृष्टवादिव्यरूपाम्मनोरमाम् ।
मर्षयेतचिरंसीतेस्वगृहेपर्यवस्थिताम् ॥ 24 ॥
ततःप्रियार्हश्रवणातदप्रियम्प्रियादुपश्रुत्यचिरस्यमैथिली ।
मुमोचबाष्पंसुभृशम्प्रवेपितागजेन्द्रहस्ताभिहतेवसल्लकी ॥ 25 ॥
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये युद्धकाण्डे अष्टादशाधिकशततमस्सर्गः ॥
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe yuddhakāṇḍam |
atha aṣṭādaśādhikaśatatamassargaḥ |
tāntupāśvasthitāmprahvāṃrāmassamprekṣyamaithilīm |
hṛdayāntargataṅkrodhavyāhartumupacakrame || 1 ||
eṣāsinirjitābhadreśatruñjitvāraṇājire |
pauruṣādyadanuṣṭheyammayaitadupapāditam || 2 ||
gato'smyantamamarṣasyadharṣaṇāsampramārjitā |
avamānaścaśatruścayugapannihataumayā || 3 ||
adyamepauruṣandṛṣṭamadyamesaphalśramaḥ |
adyatīrṇapratijño'tvāprabhavāmyadyacātmanaḥ || 4 ||
yātvaṃvirahitānītācalacittenarakṣasā |
daivasampāditodoṣomānuṣeṇamayājitaḥ || 5 ||
samprāptamavamānaṃyastejasā na pramārjati |
kastasyapuruṣārthomahatāpyalpacetasaḥ || 6 ||
laṅghanaṃ ca samudrasyalaṅkāyāścāpimardhanam |
saphalantasya ca ślāghyamadyakarmahanūmataḥ || 7 ||
yuddhevikramataścaivahitammantrayatastathā |
sugrīvasyasasainyasyasaphalo'dyapariśramaḥ || 8 ||
vibhīṣaṇasya ca tathāsaphalo'dyapariśramaḥ |
viguṇambhrātarantyaktvāyomāṃsvayamupasthitaḥ || 9 ||
ityevaṃvadatśrutvāsītārāmasyatadvacaḥ |
mṛgīvotphullanayanābabhūvāśrupariplutā || 10 ||
paśyatastānturāmasyasamīpehṛdayapriyām |
janavādabhayādrājñobabhūvahṛdayandvidhā || 11 ||
sītāmutpalapatrākṣīnnīlakuñcitamūrthajām |
avadadvaivarārohammadhyevānararakṣasām || 12 ||
yatkartavyammanuṣyeṇadharṣaṇāmpratimārjatā |
tatkṛtaṃrāvaṇaṃhatvāmayedammānakāṅkṣiṇā || 13 ||
nirjitājīvalokasyatapasābhāvitātmanā |
agastyenadurādharṣāmuninādakṣiṇevadhik || 14 ||
viditaścāstubhatranteyo'yaṃraṇapariśramaḥ |
sutīrṇaḥsuhṛdāṃvīryānnatvadarthammayākṛtaḥ || 15 ||
rakṣatātumayāvṛttapamavādaṃ ca sarvataḥ |
prakhyātasyātmavaṃśasyavyaṅgyaṃ ca parimārjatā || 16 ||
prāptacāritrasandehāmamapratimukhesthitā |
dīponetrāturasyevapratikūlāsimedṛḍham || 17 ||
tadgacchatvānujāne'dyayatheṣṭañjanakātmaje |
etādaśadiśobhadrekāryamasti na metvayā || 18 ||
kaḥpumāṃstukulejātasstrayamparagṛhāṣitām |
tejasvīpunarādadyātsuhṛllekhyenacetasā || 19 ||
rāvaṇāṅkaparikliṣṭāndṛṣṭānduṣṭenacakṣuṣā |
kathantvāpunarādadyāṅkulaṃvyapadiśan mahat || 20 ||
tadarthannirjitāmetvaṃyaśaḥpratyāhṛtammayā |
nāstimetyayyabhiṣvaṅgoyatheṣṭaṅgamyatāmitaḥ || 21 ||
tadadyavyāhṛtambhadremayaitat kṛtabudhadinā |
lakṣmaṇenāthabharatekurubudhadiṃyathāsukham || 22 ||
śatrughnevāthasugrīverākṣasevāvibhīṣaṇe |
niveśayamanassīteyathāvāsukhamātmanaḥ || 23 ||
na hitvāṃrāvaṇodṛṣṭavādivyarūpāmmanoramām |
marṣayetaciraṃsītesvagṛheparyavasthitām || 24 ||
tataḥpriyārhaśravaṇātadapriyampriyādupaśrutyacirasyamaithilī |
mumocabāṣpaṃsubhṛśampravepitāgajendrahastābhihatevasallakī || 25 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye yuddhakāṇḍe aṣṭādaśādhikaśatatamassargaḥ ||
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Malayalam script.
Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.