শ্রীমদ্বাল্মীকীয রামাযণে যুদ্ধকাণ্ডম্ ।
অথ অষ্টাদশাধিকশততমস্সর্গঃ ।
তান্তুপাশ্বস্থিতাম্প্রহ্বাংরামস্সম্প্রেক্ষ্যমৈথিলীম্ ।
হৃদযান্তর্গতঙ্ক্রোধব্যাহর্তুমুপচক্রমে ॥ 1 ॥
এষাসিনির্জিতাভদ্রেশত্রুঞ্জিত্বারণাজিরে ।
পৌরুষাদ্যদনুষ্ঠেযম্মযৈতদুপপাদিতম্ ॥ 2 ॥
গতোঽস্ম্যন্তমমর্ষস্যধর্ষণাসম্প্রমার্জিতা ।
অবমানশ্চশত্রুশ্চযুগপন্নিহতৌমযা ॥ 3 ॥
অদ্যমেপৌরুষন্দৃষ্টমদ্যমেসফল্শ্রমঃ ।
অদ্যতীর্ণপ্রতিজ্ঞোঽত্বাপ্রভবাম্যদ্যচাত্মনঃ ॥ 4 ॥
যাত্বংবিরহিতানীতাচলচিত্তেনরক্ষসা ।
দৈবসম্পাদিতোদোষোমানুষেণমযাজিতঃ ॥ 5 ॥
সম্প্রাপ্তমবমানংযস্তেজসা ন প্রমার্জতি ।
কস্তস্যপুরুষার্থোমহতাপ্যল্পচেতসঃ ॥ 6 ॥
লঙ্ঘনং চ সমুদ্রস্যলঙ্কাযাশ্চাপিমর্ধনম্ ।
সফলন্তস্য চ শ্লাঘ্যমদ্যকর্মহনূমতঃ ॥ 7 ॥
যুদ্ধেবিক্রমতশ্চৈবহিতম্মন্ত্রযতস্তথা ।
সুগ্রীবস্যসসৈন্যস্যসফলোঽদ্যপরিশ্রমঃ ॥ 8 ॥
বিভীষণস্য চ তথাসফলোঽদ্যপরিশ্রমঃ ।
বিগুণম্ভ্রাতরন্ত্যক্ত্বাযোমাংস্বযমুপস্থিতঃ ॥ 9 ॥
ইত্যেবংবদত্শ্রুত্বাসীতারামস্যতদ্বচঃ ।
মৃগীবোত্ফুল্লনযনাবভূবাশ্রুপরিপ্লুতা ॥ 10 ॥
পশ্যতস্তান্তুরামস্যসমীপেহৃদযপ্রিযাম্ ।
জনবাদভযাদ্রাজ্ঞোবভূবহৃদযন্দ্বিধা ॥ 11 ॥
সীতামুত্পলপত্রাক্ষীন্নীলকুঞ্চিতমূর্থজাম্ ।
অবদদ্বৈবরারোহম্মধ্যেবানররক্ষসাম্ ॥ 12 ॥
যত্কর্তব্যম্মনুষ্যেণধর্ষণাম্প্রতিমার্জতা ।
তত্কৃতংরাবণংহত্বামযেদম্মানকাঙ্ক্ষিণা ॥ 13 ॥
নির্জিতাজীবলোকস্যতপসাভাবিতাত্মনা ।
অগস্ত্যেনদুরাধর্ষামুনিনাদক্ষিণেবধিক্ ॥ 14 ॥
বিদিতশ্চাস্তুভত্রন্তেযোঽযংরণপরিশ্রমঃ ।
সুতীর্ণঃসুহৃদাংবীর্যান্নত্বদর্থম্মযাকৃতঃ ॥ 15 ॥
রক্ষতাতুমযাবৃত্তপমবাদং চ সর্বতঃ ।
প্রখ্যাতস্যাত্মবংশস্যব্যঙ্গ্যং চ পরিমার্জতা ॥ 16 ॥
প্রাপ্তচারিত্রসন্দেহামমপ্রতিমুখেস্থিতা ।
দীপোনেত্রাতুরস্যেবপ্রতিকূলাসিমেদৃঢম্ ॥ 17 ॥
তদ্গচ্ছত্বানুজানেঽদ্যযথেষ্টঞ্জনকাত্মজে ।
এতাদশদিশোভদ্রেকার্যমস্তি ন মেত্বযা ॥ 18 ॥
কঃপুমাংস্তুকুলেজাতস্স্ত্রযম্পরগৃহাষিতাম্ ।
তেজস্বীপুনরাদদ্যাত্সুহৃল্লেখ্যেনচেতসা ॥ 19 ॥
রাবণাঙ্কপরিক্লিষ্টান্দৃষ্টান্দুষ্টেনচক্ষুষা ।
কথন্ত্বাপুনরাদদ্যাঙ্কুলংব্যপদিশন্ মহত্ ॥ 20 ॥
তদর্থন্নির্জিতামেত্বংযশঃপ্রত্যাহৃতম্মযা ।
নাস্তিমেত্যয্যভিষ্বঙ্গোযথেষ্টঙ্গম্যতামিতঃ ॥ 21 ॥
তদদ্যব্যাহৃতম্ভদ্রেমযৈতত্ কৃতবুধদিনা ।
লক্ষ্মণেনাথভরতেকুরুবুধদিংযথাসুখম্ ॥ 22 ॥
শত্রুঘ্নেবাথসুগ্রীবেরাক্ষসেবাবিভীষণে ।
নিবেশযমনস্সীতেযথাবাসুখমাত্মনঃ ॥ 23 ॥
ন হিত্বাংরাবণোদৃষ্টবাদিব্যরূপাম্মনোরমাম্ ।
মর্ষযেতচিরংসীতেস্বগৃহেপর্যবস্থিতাম্ ॥ 24 ॥
ততঃপ্রিযার্হশ্রবণাতদপ্রিযম্প্রিযাদুপশ্রুত্যচিরস্যমৈথিলী ।
মুমোচবাষ্পংসুভৃশম্প্রবেপিতাগজেন্দ্রহস্তাভিহতেবসল্লকী ॥ 25 ॥
ইত্যার্ষে শ্রীমদ্রামাযণে বাল্মীকীয আদিকাব্যে যুদ্ধকাণ্ডে অষ্টাদশাধিকশততমস্সর্গঃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe yuddhakāṇḍam |
atha aṣṭādaśādhikaśatatamassargaḥ |
tāntupāśvasthitāmprahvāṃrāmassamprekṣyamaithilīm |
hṛdayāntargataṅkrodhavyāhartumupacakrame || 1 ||
eṣāsinirjitābhadreśatruñjitvāraṇājire |
pauruṣādyadanuṣṭheyammayaitadupapāditam || 2 ||
gato'smyantamamarṣasyadharṣaṇāsampramārjitā |
avamānaścaśatruścayugapannihataumayā || 3 ||
adyamepauruṣandṛṣṭamadyamesaphalśramaḥ |
adyatīrṇapratijño'tvāprabhavāmyadyacātmanaḥ || 4 ||
yātvaṃvirahitānītācalacittenarakṣasā |
daivasampāditodoṣomānuṣeṇamayājitaḥ || 5 ||
samprāptamavamānaṃyastejasā na pramārjati |
kastasyapuruṣārthomahatāpyalpacetasaḥ || 6 ||
laṅghanaṃ ca samudrasyalaṅkāyāścāpimardhanam |
saphalantasya ca ślāghyamadyakarmahanūmataḥ || 7 ||
yuddhevikramataścaivahitammantrayatastathā |
sugrīvasyasasainyasyasaphalo'dyapariśramaḥ || 8 ||
vibhīṣaṇasya ca tathāsaphalo'dyapariśramaḥ |
viguṇambhrātarantyaktvāyomāṃsvayamupasthitaḥ || 9 ||
ityevaṃvadatśrutvāsītārāmasyatadvacaḥ |
mṛgīvotphullanayanābabhūvāśrupariplutā || 10 ||
paśyatastānturāmasyasamīpehṛdayapriyām |
janavādabhayādrājñobabhūvahṛdayandvidhā || 11 ||
sītāmutpalapatrākṣīnnīlakuñcitamūrthajām |
avadadvaivarārohammadhyevānararakṣasām || 12 ||
yatkartavyammanuṣyeṇadharṣaṇāmpratimārjatā |
tatkṛtaṃrāvaṇaṃhatvāmayedammānakāṅkṣiṇā || 13 ||
nirjitājīvalokasyatapasābhāvitātmanā |
agastyenadurādharṣāmuninādakṣiṇevadhik || 14 ||
viditaścāstubhatranteyo'yaṃraṇapariśramaḥ |
sutīrṇaḥsuhṛdāṃvīryānnatvadarthammayākṛtaḥ || 15 ||
rakṣatātumayāvṛttapamavādaṃ ca sarvataḥ |
prakhyātasyātmavaṃśasyavyaṅgyaṃ ca parimārjatā || 16 ||
prāptacāritrasandehāmamapratimukhesthitā |
dīponetrāturasyevapratikūlāsimedṛḍham || 17 ||
tadgacchatvānujāne'dyayatheṣṭañjanakātmaje |
etādaśadiśobhadrekāryamasti na metvayā || 18 ||
kaḥpumāṃstukulejātasstrayamparagṛhāṣitām |
tejasvīpunarādadyātsuhṛllekhyenacetasā || 19 ||
rāvaṇāṅkaparikliṣṭāndṛṣṭānduṣṭenacakṣuṣā |
kathantvāpunarādadyāṅkulaṃvyapadiśan mahat || 20 ||
tadarthannirjitāmetvaṃyaśaḥpratyāhṛtammayā |
nāstimetyayyabhiṣvaṅgoyatheṣṭaṅgamyatāmitaḥ || 21 ||
tadadyavyāhṛtambhadremayaitat kṛtabudhadinā |
lakṣmaṇenāthabharatekurubudhadiṃyathāsukham || 22 ||
śatrughnevāthasugrīverākṣasevāvibhīṣaṇe |
niveśayamanassīteyathāvāsukhamātmanaḥ || 23 ||
na hitvāṃrāvaṇodṛṣṭavādivyarūpāmmanoramām |
marṣayetaciraṃsītesvagṛheparyavasthitām || 24 ||
tataḥpriyārhaśravaṇātadapriyampriyādupaśrutyacirasyamaithilī |
mumocabāṣpaṃsubhṛśampravepitāgajendrahastābhihatevasallakī || 25 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye yuddhakāṇḍe aṣṭādaśādhikaśatatamassargaḥ ||
Sanskrit — Devanagari (original)
श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे युद्धकाण्डम् ।
अथ अष्टादशाधिकशततमस्सर्गः ।
तान्तुपाश्वस्थिताम्प्रह्वांरामस्सम्प्रेक्ष्यमैथिलीम् ।
हृदयान्तर्गतङ्क्रोधव्याहर्तुमुपचक्रमे ॥ 1 ॥
एषासिनिर्जिताभद्रेशत्रुञ्जित्वारणाजिरे ।
पौरुषाद्यदनुष्ठेयम्मयैतदुपपादितम् ॥ 2 ॥
गतोऽस्म्यन्तममर्षस्यधर्षणासम्प्रमार्जिता ।
अवमानश्चशत्रुश्चयुगपन्निहतौमया ॥ 3 ॥
अद्यमेपौरुषन्दृष्टमद्यमेसफल्श्रमः ।
अद्यतीर्णप्रतिज्ञोऽत्वाप्रभवाम्यद्यचात्मनः ॥ 4 ॥
यात्वंविरहितानीताचलचित्तेनरक्षसा ।
दैवसम्पादितोदोषोमानुषेणमयाजितः ॥ 5 ॥
सम्प्राप्तमवमानंयस्तेजसा न प्रमार्जति ।
कस्तस्यपुरुषार्थोमहताप्यल्पचेतसः ॥ 6 ॥
लङ्घनं च समुद्रस्यलङ्कायाश्चापिमर्धनम् ।
सफलन्तस्य च श्लाघ्यमद्यकर्महनूमतः ॥ 7 ॥
युद्धेविक्रमतश्चैवहितम्मन्त्रयतस्तथा ।
सुग्रीवस्यससैन्यस्यसफलोऽद्यपरिश्रमः ॥ 8 ॥
विभीषणस्य च तथासफलोऽद्यपरिश्रमः ।
विगुणम्भ्रातरन्त्यक्त्वायोमांस्वयमुपस्थितः ॥ 9 ॥
इत्येवंवदत्श्रुत्वासीतारामस्यतद्वचः ।
मृगीवोत्फुल्लनयनाबभूवाश्रुपरिप्लुता ॥ 10 ॥
पश्यतस्तान्तुरामस्यसमीपेहृदयप्रियाम् ।
जनवादभयाद्राज्ञोबभूवहृदयन्द्विधा ॥ 11 ॥
सीतामुत्पलपत्राक्षीन्नीलकुञ्चितमूर्थजाम् ।
अवदद्वैवरारोहम्मध्येवानररक्षसाम् ॥ 12 ॥
यत्कर्तव्यम्मनुष्येणधर्षणाम्प्रतिमार्जता ।
तत्कृतंरावणंहत्वामयेदम्मानकाङ्क्षिणा ॥ 13 ॥
निर्जिताजीवलोकस्यतपसाभावितात्मना ।
अगस्त्येनदुराधर्षामुनिनादक्षिणेवधिक् ॥ 14 ॥
विदितश्चास्तुभत्रन्तेयोऽयंरणपरिश्रमः ।
सुतीर्णःसुहृदांवीर्यान्नत्वदर्थम्मयाकृतः ॥ 15 ॥
रक्षतातुमयावृत्तपमवादं च सर्वतः ।
प्रख्यातस्यात्मवंशस्यव्यङ्ग्यं च परिमार्जता ॥ 16 ॥
प्राप्तचारित्रसन्देहाममप्रतिमुखेस्थिता ।
दीपोनेत्रातुरस्येवप्रतिकूलासिमेदृढम् ॥ 17 ॥
तद्गच्छत्वानुजानेऽद्ययथेष्टञ्जनकात्मजे ।
एतादशदिशोभद्रेकार्यमस्ति न मेत्वया ॥ 18 ॥
कःपुमांस्तुकुलेजातस्स्त्रयम्परगृहाषिताम् ।
तेजस्वीपुनरादद्यात्सुहृल्लेख्येनचेतसा ॥ 19 ॥
रावणाङ्कपरिक्लिष्टान्दृष्टान्दुष्टेनचक्षुषा ।
कथन्त्वापुनरादद्याङ्कुलंव्यपदिशन् महत् ॥ 20 ॥
तदर्थन्निर्जितामेत्वंयशःप्रत्याहृतम्मया ।
नास्तिमेत्यय्यभिष्वङ्गोयथेष्टङ्गम्यतामितः ॥ 21 ॥
तदद्यव्याहृतम्भद्रेमयैतत् कृतबुधदिना ।
लक्ष्मणेनाथभरतेकुरुबुधदिंयथासुखम् ॥ 22 ॥
शत्रुघ्नेवाथसुग्रीवेराक्षसेवाविभीषणे ।
निवेशयमनस्सीतेयथावासुखमात्मनः ॥ 23 ॥
न हित्वांरावणोदृष्टवादिव्यरूपाम्मनोरमाम् ।
मर्षयेतचिरंसीतेस्वगृहेपर्यवस्थिताम् ॥ 24 ॥
ततःप्रियार्हश्रवणातदप्रियम्प्रियादुपश्रुत्यचिरस्यमैथिली ।
मुमोचबाष्पंसुभृशम्प्रवेपितागजेन्द्रहस्ताभिहतेवसल्लकी ॥ 25 ॥
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये युद्धकाण्डे अष्टादशाधिकशततमस्सर्गः ॥
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe yuddhakāṇḍam |
atha aṣṭādaśādhikaśatatamassargaḥ |
tāntupāśvasthitāmprahvāṃrāmassamprekṣyamaithilīm |
hṛdayāntargataṅkrodhavyāhartumupacakrame || 1 ||
eṣāsinirjitābhadreśatruñjitvāraṇājire |
pauruṣādyadanuṣṭheyammayaitadupapāditam || 2 ||
gato'smyantamamarṣasyadharṣaṇāsampramārjitā |
avamānaścaśatruścayugapannihataumayā || 3 ||
adyamepauruṣandṛṣṭamadyamesaphalśramaḥ |
adyatīrṇapratijño'tvāprabhavāmyadyacātmanaḥ || 4 ||
yātvaṃvirahitānītācalacittenarakṣasā |
daivasampāditodoṣomānuṣeṇamayājitaḥ || 5 ||
samprāptamavamānaṃyastejasā na pramārjati |
kastasyapuruṣārthomahatāpyalpacetasaḥ || 6 ||
laṅghanaṃ ca samudrasyalaṅkāyāścāpimardhanam |
saphalantasya ca ślāghyamadyakarmahanūmataḥ || 7 ||
yuddhevikramataścaivahitammantrayatastathā |
sugrīvasyasasainyasyasaphalo'dyapariśramaḥ || 8 ||
vibhīṣaṇasya ca tathāsaphalo'dyapariśramaḥ |
viguṇambhrātarantyaktvāyomāṃsvayamupasthitaḥ || 9 ||
ityevaṃvadatśrutvāsītārāmasyatadvacaḥ |
mṛgīvotphullanayanābabhūvāśrupariplutā || 10 ||
paśyatastānturāmasyasamīpehṛdayapriyām |
janavādabhayādrājñobabhūvahṛdayandvidhā || 11 ||
sītāmutpalapatrākṣīnnīlakuñcitamūrthajām |
avadadvaivarārohammadhyevānararakṣasām || 12 ||
yatkartavyammanuṣyeṇadharṣaṇāmpratimārjatā |
tatkṛtaṃrāvaṇaṃhatvāmayedammānakāṅkṣiṇā || 13 ||
nirjitājīvalokasyatapasābhāvitātmanā |
agastyenadurādharṣāmuninādakṣiṇevadhik || 14 ||
viditaścāstubhatranteyo'yaṃraṇapariśramaḥ |
sutīrṇaḥsuhṛdāṃvīryānnatvadarthammayākṛtaḥ || 15 ||
rakṣatātumayāvṛttapamavādaṃ ca sarvataḥ |
prakhyātasyātmavaṃśasyavyaṅgyaṃ ca parimārjatā || 16 ||
prāptacāritrasandehāmamapratimukhesthitā |
dīponetrāturasyevapratikūlāsimedṛḍham || 17 ||
tadgacchatvānujāne'dyayatheṣṭañjanakātmaje |
etādaśadiśobhadrekāryamasti na metvayā || 18 ||
kaḥpumāṃstukulejātasstrayamparagṛhāṣitām |
tejasvīpunarādadyātsuhṛllekhyenacetasā || 19 ||
rāvaṇāṅkaparikliṣṭāndṛṣṭānduṣṭenacakṣuṣā |
kathantvāpunarādadyāṅkulaṃvyapadiśan mahat || 20 ||
tadarthannirjitāmetvaṃyaśaḥpratyāhṛtammayā |
nāstimetyayyabhiṣvaṅgoyatheṣṭaṅgamyatāmitaḥ || 21 ||
tadadyavyāhṛtambhadremayaitat kṛtabudhadinā |
lakṣmaṇenāthabharatekurubudhadiṃyathāsukham || 22 ||
śatrughnevāthasugrīverākṣasevāvibhīṣaṇe |
niveśayamanassīteyathāvāsukhamātmanaḥ || 23 ||
na hitvāṃrāvaṇodṛṣṭavādivyarūpāmmanoramām |
marṣayetaciraṃsītesvagṛheparyavasthitām || 24 ||
tataḥpriyārhaśravaṇātadapriyampriyādupaśrutyacirasyamaithilī |
mumocabāṣpaṃsubhṛśampravepitāgajendrahastābhihatevasallakī || 25 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye yuddhakāṇḍe aṣṭādaśādhikaśatatamassargaḥ ||
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Bengali script.
Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.