6.88 যুদ্ধকাণ্ড - অষ্টাশীতিতম সর্গঃ

6.88 Yuddhakanda - Ashtashititama Sargah

✍️ Valmiki 🖋️ Bengali script
📄 Download PDF
শ্রীমদ্বাল্মীকীয রামাযণে যুদ্ধকাণ্ডম্ ।
অথ অষ্টাশীতিতমস্সর্গঃ ।
বিভীষণবচ্শ্রুত্বারাবণিঃক্রোধমূর্ছিতঃ ।
অব্রবীত্পরুষংবাক্যংবেগেনাভ্যুত্পপাত চ ॥ 1 ॥
উদ্যতাযুধনিস্ত্রিংশোরথেসুসমলঙ্কৃতে ।
কালাশ্বযুক্তেমহতিস্থিতঃকালান্তকোপমঃ ॥ 2 ॥
মহাপ্রমাণমুদ্যম্যবিপুলংবেগবদ্ধৃঢম্ ।
ধনুর্বীমম্পরামৃশ্যশরাংশ্চামিত্রনাশনান্ ॥ 3 ॥
তন্দদর্শমহেষ্বাসোরথস্থস্সমলঙ্কৃতঃ ।
অলঙ্কৃতমমিত্রঘ্নোরাঘবস্যানুজম্বলী ॥ 4 ॥
হনুমত্পৃষ্ঠরূঢমুদস্থরবিপ্রভম্ ।
উবাচৈনংসমারব্ধঃ সৌমিত্রিংসবিভীষণম্ ॥ 5 ॥
তাংশ্চবানরশার্দূলান্ পশ্যধ্বম্মেপরাক্রমম্ ।
অদ্যমত্কার্মুকোত্সৃষ্টংশরবর্ষন্দুরাসদম্ ॥ 6 ॥
মুক্তংবর্ষমিবাকাশেবারযিষ্যথসংযুগে ।
অদ্যবোমামকাবাণামহাকার্মুনিস্সৃতাঃ ॥ 7 ॥
বিধমিষ্যন্তিগাত্রাণিতূলরাশিমিবানলঃ ।
তীক্ষণসাযকনির্ভন্নান্শূলশক্ত্যৃষ্টিতোমরৈঃ ॥ 8 ॥
অদ্যবোগমযিষ্যামিসর্বানেনযমক্ষযম্ ।
ক্ষিপতশ্শরবর্ষাণিক্ষিপ্রহস্তস্যসম্যুগে ॥ 9 ॥
জীমূতস্যেননদতঃকঃস্থাস্যতিমমাগ্রতঃ ।
রাত্রিযুদ্ধেমযাপূর্বংবজ্রাশনিসমৈঃশরৈঃ ॥ 10 ॥
শাযিতৌস্থোমযাভূমৌবিসঞ্জ্ঞৌসপুরস্সরৌ ।
স্মৃতির্নতেঽস্তিবামন্যেব্যক্তংবাযমসাদনম্ ॥ 11 ॥
আশীবিষমিবক্রুদ্ধংযন্মাংযোদ্ধুব্যবত্থিতঃ ।
তচ্ছ্রুত্বারাক্ষসেন্দ্রস্যগর্জিতংলক্ষ্মণস্তদা ॥ 12 ॥
অভীতবদনঃক্রুদ্ধোরাবণিংবাক্যমব্রবীত্ ।
উক্তশ্চদুর্গমঃপারঃকার্যাণাংরাক্ষসত্বযা ॥ 13 ॥
কার্যাণাঙ্কর্মণাম্পারংযোগচ্ছতি স বুদ্ধিমান্ ।
সত্বমর্থস্যহীনার্থোদুরবাসস্যকেনচিত্ ॥ 14 ॥
বাচাব্যাহৃত্যজানীষেকৃতার্থোঽস্মীতিদুর্মতে ।
অন্তর্ধানগতেনাজৌযস্ত্বযাচরিতস্তদা ॥ 15 ॥
তস্করাচরিতোমার্গঃনৈষবীরনিষেবিতঃ ।
যথাবাণপথম্প্রাপ্যস্থিতোঽহন্তবরাক্ষস ॥ 16 ॥
দর্শযস্বাদ্যতত্তেজোবাচাত্বঙ্কিংবিকত্থসে ।
এবমুক্তোধনুর্ভীমম্পরামৃশ্যমহাবলঃ ॥ 17 ॥
সসর্জনিশিতান্বাণানিন্দ্রজিত্সমিতিঞ্জযঃ ।
তেনিসৃষ্টামহাবেগাঃশরাঃসর্পবিষোপমাঃ ॥ 18 ॥
সম্প্রাপ্যলক্ষ্মণম্পেতুঃশ্বসন্তৈবপন্নগাঃ ।
রৈরতিমহাবেগৈর্বেগবান্রাবণাত্মজঃ ॥ 19 ॥
সৌমিত্রিমিন্দ্রজিদ্যুদ্ধেবিব্যাধশুভলক্ষণম্ ।
সশরৈরতিবিদ্ধাঙ্গোরুধিরেণসমুক্ষিতঃ ॥ 20 ॥
শুশুভেলক্ষ্মণঃশ্রীমান্বিধূমৈবপাবকঃ ।
ইন্দ্রজিত্ত্বাত্মনঃকর্মপ্রসমীক্ষ্যাধিগম্য চ ॥ 21 ॥
বিনদ্যসুমহানাদমিদংবচনমব্রবীত্ ।
পত্রিণঃশিতধারাস্তেকরামত্কার্মুকচ্যুতাঃ ॥ 22 ॥
আদাস্যন্তেঽদ্যসৌমিত্রেজীবিতঞ্জীবিতান্তকাঃ ।
অদ্যগোমাযুসঙ্ঘাশ্চশ্যেনসঙ্ঘাশ্চলক্ষ্মণ ॥ 23 ॥
গৃধ্রাশ্চনিপতন্তুত্বাঙ্গতাসুন্নিহতম্মযা ।
ক্ষত্রবন্ধুংসদানার্যংরামঃপরমদুর্মতিঃ ॥ 24 ॥
ভক্তম্ভ্রাতরমদ্যৈবত্বান্দ্রক্ষ্যতিহতম্মযা ।
বিশস্তকবচম্ভূমৌব্যপবিদ্ধশরাসসনম্ ॥ 25 ॥
হৃতোত্তমাঙ্গংসৌমিত্রত্বামদ্যনিহতম্মযা ।
ইতিব্রুবাণংসঙ্কৃদ্ধঃ পরুষংরাবণাত্মজম্ ॥ 26 ॥
হেতুমদ্বাক্যমত্যর্থংলক্ষ্মণঃপ্রত্যুবাচ হ ।
বাগ্বলন্ত্যজদুর্বুদ্ধেক্রূরকর্মাসিরাক্ষস ॥ 27 ॥
অথকস্মাদ্বদস্যেতত্সম্পাদযসুকর্মণা ।
কৃত্বাকত্থসেকর্মকিমর্থমিহরাক্ষস ॥ 28 ॥
কুরুতত্কর্মযেনাহংশ্রদ্ধধ্যান্তবকত্থনম্ ।
অনুক্ত্বাপরুষংবাক্যঙ্কিঞ্চিদপ্যনবক্ষিপন্ ॥ 29 ॥
অবিকত্থন্বধিষ্যামিত্বাম্পশ্যপুরুষাধম ।
ইত্যুক্ত্বাপঞ্চনারাচানাকর্ণাপূরিতান্ শিতান্ ॥ 30 ॥
নিজঘানমহাবেগাল্লক্ষ্মণোরাক্ষসোরসি ।
সুপত্রবাজিতাবাণাজ্বলিতাইবপন্নগাঃ ॥ 31 ॥
নৈরৃতোরস্যভাসন্তসবিতূরশ্মযোযথা ।
সঃশরৈরাহতস্তেনসরোষোরাবণাত্মজঃ ॥ 32 ॥
সুপ্রযুক্তৈস্ত্রিভির্ভাণৈঃপ্রতিবিব্যাধলক্ষ্মণম্ ।
সঃবভূবমহাভীমোনররাক্ষসসিংহযোঃ ॥ 33 ॥
বিমর্দস্তুমুলোযুদ্ধেপরস্পরজযৈষিণোঃ ।
উভৌহিবলসম্পন্নাবুভৌবিক্রমশালিনৌ ॥ 34 ॥
উভৌপরমদুর্জ্ঞেযাবতুল্যবলতেজসৌ ।
যুযুধাতেতদাবীরৌগ্রহাবিবনভোগতৌ ॥ 35 ॥
বলবৃত্রাবিবাভীতৌযুধিতৌদুষ্প্রধর্ষণৌ ।
যুযুধাতেমহাত্মানৌতদাকেসরিণাবিব ॥ 36 ॥
বহূনবসৃজন্তৌহিমার্গণৌঘানবস্থিতৌ ।
নররাক্ষসসিম্হোতৌপ্রহৃষ্টাবভ্যযুধ্যতাম্ ॥ 37 ॥
ইত্যার্ষে শ্রীমদ্রামাযণে বাল্মীকীয আদিকাব্যে যুদ্ধকাণ্ডে অষ্টাশীতিতমস্সর্গঃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe yuddhakāṇḍam |
atha aṣṭāśītitamassargaḥ |
vibhīṣaṇavacśrutvārāvaṇiḥkrodhamūrchitaḥ |
abravītparuṣaṃvākyaṃvegenābhyutpapāta ca || 1 ||
udyatāyudhanistriṃśorathesusamalaṅkṛte |
kālāśvayuktemahatisthitaḥkālāntakopamaḥ || 2 ||
mahāpramāṇamudyamyavipulaṃvegavaddhṛḍham |
dhanurbīmamparāmṛśyaśarāṃścāmitranāśanān || 3 ||
tandadarśamaheṣvāsorathasthassamalaṅkṛtaḥ |
alaṅkṛtamamitraghnorāghavasyānujambalī || 4 ||
hanumatpṛṣṭharūḍhamudastharaviprabham |
uvācainaṃsamārabdhaḥ saumitriṃsavibhīṣaṇam || 5 ||
tāṃścavānaraśārdūlān paśyadhvammeparākramam |
adyamatkārmukotsṛṣṭaṃśaravarṣandurāsadam || 6 ||
muktaṃvarṣamivākāśevārayiṣyathasaṃyuge |
adyavomāmakābāṇāmahākārmunissṛtāḥ || 7 ||
vidhamiṣyantigātrāṇitūlarāśimivānalaḥ |
tīkṣaṇasāyakanirbhannānśūlaśaktyṛṣṭitomaraiḥ || 8 ||
adyavogamayiṣyāmisarvānenayamakṣayam |
kṣipataśśaravarṣāṇikṣiprahastasyasamyuge || 9 ||
jīmūtasyenanadataḥkaḥsthāsyatimamāgrataḥ |
rātriyuddhemayāpūrvaṃvajrāśanisamaiḥśaraiḥ || 10 ||
śāyitausthomayābhūmauvisañjñausapurassarau |
smṛtirnate'stivāmanyevyaktaṃvāyamasādanam || 11 ||
āśīviṣamivakruddhaṃyanmāṃyoddhuvyavatthitaḥ |
tacchrutvārākṣasendrasyagarjitaṃlakṣmaṇastadā || 12 ||
abhītavadanaḥkruddhorāvaṇiṃvākyamabravīt |
uktaścadurgamaḥpāraḥkāryāṇāṃrākṣasatvayā || 13 ||
kāryāṇāṅkarmaṇāmpāraṃyogacchati sa buddhimān |
satvamarthasyahīnārthoduravāsasyakenacit || 14 ||
vācāvyāhṛtyajānīṣekṛtārtho'smītidurmate |
antardhānagatenājauyastvayācaritastadā || 15 ||
taskarācaritomārgaḥnaiṣavīraniṣevitaḥ |
yathābāṇapathamprāpyasthito'hantavarākṣasa || 16 ||
darśayasvādyatattejovācātvaṅkiṃvikatthase |
evamuktodhanurbhīmamparāmṛśyamahābalaḥ || 17 ||
sasarjaniśitānbāṇānindrajitsamitiñjayaḥ |
tenisṛṣṭāmahāvegāḥśarāḥsarpaviṣopamāḥ || 18 ||
samprāpyalakṣmaṇampetuḥśvasantaivapannagāḥ |
rairatimahāvegairvegavānrāvaṇātmajaḥ || 19 ||
saumitrimindrajidyuddhevivyādhaśubhalakṣaṇam |
saśarairatividdhāṅgorudhireṇasamukṣitaḥ || 20 ||
śuśubhelakṣmaṇaḥśrīmānvidhūmaivapāvakaḥ |
indrajittvātmanaḥkarmaprasamīkṣyādhigamya ca || 21 ||
vinadyasumahānādamidaṃvacanamabravīt |
patriṇaḥśitadhārāstekarāmatkārmukacyutāḥ || 22 ||
ādāsyante'dyasaumitrejīvitañjīvitāntakāḥ |
adyagomāyusaṅghāścaśyenasaṅghāścalakṣmaṇa || 23 ||
gṛdhrāścanipatantutvāṅgatāsunnihatammayā |
kṣatrabandhuṃsadānāryaṃrāmaḥparamadurmatiḥ || 24 ||
bhaktambhrātaramadyaivatvāndrakṣyatihatammayā |
viśastakavacambhūmauvyapaviddhaśarāsasanam || 25 ||
hṛtottamāṅgaṃsaumitratvāmadyanihatammayā |
itibruvāṇaṃsaṅkṛddhaḥ paruṣaṃrāvaṇātmajam || 26 ||
hetumadvākyamatyarthaṃlakṣmaṇaḥpratyuvāca ha |
vāgbalantyajadurbuddhekrūrakarmāsirākṣasa || 27 ||
athakasmādvadasyetatsampādayasukarmaṇā |
kṛtvākatthasekarmakimarthamiharākṣasa || 28 ||
kurutatkarmayenāhaṃśraddhadhyāntavakatthanam |
anuktvāparuṣaṃvākyaṅkiñcidapyanavakṣipan || 29 ||
avikatthanvadhiṣyāmitvāmpaśyapuruṣādhama |
ityuktvāpañcanārācānākarṇāpūritān śitān || 30 ||
nijaghānamahāvegāllakṣmaṇorākṣasorasi |
supatravājitābāṇājvalitāivapannagāḥ || 31 ||
nairṛtorasyabhāsantasavitūraśmayoyathā |
saḥśarairāhatastenasaroṣorāvaṇātmajaḥ || 32 ||
suprayuktaistribhirbhāṇaiḥprativivyādhalakṣmaṇam |
saḥbabhūvamahābhīmonararākṣasasiṃhayoḥ || 33 ||
vimardastumuloyuddheparasparajayaiṣiṇoḥ |
ubhauhibalasampannāvubhauvikramaśālinau || 34 ||
ubhauparamadurjñeyāvatulyabalatejasau |
yuyudhātetadāvīraugrahāvivanabhogatau || 35 ||
balavṛtrāvivābhītauyudhitauduṣpradharṣaṇau |
yuyudhātemahātmānautadākesariṇāviva || 36 ||
bahūnavasṛjantauhimārgaṇaughānavasthitau |
nararākṣasasimhotauprahṛṣṭāvabhyayudhyatām || 37 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye yuddhakāṇḍe aṣṭāśītitamassargaḥ ||
Sanskrit — Devanagari (original)
श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे युद्धकाण्डम् ।
अथ अष्टाशीतितमस्सर्गः ।
विभीषणवच्श्रुत्वारावणिःक्रोधमूर्छितः ।
अब्रवीत्परुषंवाक्यंवेगेनाभ्युत्पपात च ॥ 1 ॥
उद्यतायुधनिस्त्रिंशोरथेसुसमलङ्कृते ।
कालाश्वयुक्तेमहतिस्थितःकालान्तकोपमः ॥ 2 ॥
महाप्रमाणमुद्यम्यविपुलंवेगवद्धृढम् ।
धनुर्बीमम्परामृश्यशरांश्चामित्रनाशनान् ॥ 3 ॥
तन्ददर्शमहेष्वासोरथस्थस्समलङ्कृतः ।
अलङ्कृतममित्रघ्नोराघवस्यानुजम्बली ॥ 4 ॥
हनुमत्पृष्ठरूढमुदस्थरविप्रभम् ।
उवाचैनंसमारब्धः सौमित्रिंसविभीषणम् ॥ 5 ॥
तांश्चवानरशार्दूलान् पश्यध्वम्मेपराक्रमम् ।
अद्यमत्कार्मुकोत्सृष्टंशरवर्षन्दुरासदम् ॥ 6 ॥
मुक्तंवर्षमिवाकाशेवारयिष्यथसंयुगे ।
अद्यवोमामकाबाणामहाकार्मुनिस्सृताः ॥ 7 ॥
विधमिष्यन्तिगात्राणितूलराशिमिवानलः ।
तीक्षणसायकनिर्भन्नान्शूलशक्त्यृष्टितोमरैः ॥ 8 ॥
अद्यवोगमयिष्यामिसर्वानेनयमक्षयम् ।
क्षिपतश्शरवर्षाणिक्षिप्रहस्तस्यसम्युगे ॥ 9 ॥
जीमूतस्येननदतःकःस्थास्यतिममाग्रतः ।
रात्रियुद्धेमयापूर्वंवज्राशनिसमैःशरैः ॥ 10 ॥
शायितौस्थोमयाभूमौविसञ्ज्ञौसपुरस्सरौ ।
स्मृतिर्नतेऽस्तिवामन्येव्यक्तंवायमसादनम् ॥ 11 ॥
आशीविषमिवक्रुद्धंयन्मांयोद्धुव्यवत्थितः ।
तच्छ्रुत्वाराक्षसेन्द्रस्यगर्जितंलक्ष्मणस्तदा ॥ 12 ॥
अभीतवदनःक्रुद्धोरावणिंवाक्यमब्रवीत् ।
उक्तश्चदुर्गमःपारःकार्याणांराक्षसत्वया ॥ 13 ॥
कार्याणाङ्कर्मणाम्पारंयोगच्छति स बुद्धिमान् ।
सत्वमर्थस्यहीनार्थोदुरवासस्यकेनचित् ॥ 14 ॥
वाचाव्याहृत्यजानीषेकृतार्थोऽस्मीतिदुर्मते ।
अन्तर्धानगतेनाजौयस्त्वयाचरितस्तदा ॥ 15 ॥
तस्कराचरितोमार्गःनैषवीरनिषेवितः ।
यथाबाणपथम्प्राप्यस्थितोऽहन्तवराक्षस ॥ 16 ॥
दर्शयस्वाद्यतत्तेजोवाचात्वङ्किंविकत्थसे ।
एवमुक्तोधनुर्भीमम्परामृश्यमहाबलः ॥ 17 ॥
ससर्जनिशितान्बाणानिन्द्रजित्समितिञ्जयः ।
तेनिसृष्टामहावेगाःशराःसर्पविषोपमाः ॥ 18 ॥
सम्प्राप्यलक्ष्मणम्पेतुःश्वसन्तैवपन्नगाः ।
रैरतिमहावेगैर्वेगवान्रावणात्मजः ॥ 19 ॥
सौमित्रिमिन्द्रजिद्युद्धेविव्याधशुभलक्षणम् ।
सशरैरतिविद्धाङ्गोरुधिरेणसमुक्षितः ॥ 20 ॥
शुशुभेलक्ष्मणःश्रीमान्विधूमैवपावकः ।
इन्द्रजित्त्वात्मनःकर्मप्रसमीक्ष्याधिगम्य च ॥ 21 ॥
विनद्यसुमहानादमिदंवचनमब्रवीत् ।
पत्रिणःशितधारास्तेकरामत्कार्मुकच्युताः ॥ 22 ॥
आदास्यन्तेऽद्यसौमित्रेजीवितञ्जीवितान्तकाः ।
अद्यगोमायुसङ्घाश्चश्येनसङ्घाश्चलक्ष्मण ॥ 23 ॥
गृध्राश्चनिपतन्तुत्वाङ्गतासुन्निहतम्मया ।
क्षत्रबन्धुंसदानार्यंरामःपरमदुर्मतिः ॥ 24 ॥
भक्तम्भ्रातरमद्यैवत्वान्द्रक्ष्यतिहतम्मया ।
विशस्तकवचम्भूमौव्यपविद्धशराससनम् ॥ 25 ॥
हृतोत्तमाङ्गंसौमित्रत्वामद्यनिहतम्मया ।
इतिब्रुवाणंसङ्कृद्धः परुषंरावणात्मजम् ॥ 26 ॥
हेतुमद्वाक्यमत्यर्थंलक्ष्मणःप्रत्युवाच ह ।
वाग्बलन्त्यजदुर्बुद्धेक्रूरकर्मासिराक्षस ॥ 27 ॥
अथकस्माद्वदस्येतत्सम्पादयसुकर्मणा ।
कृत्वाकत्थसेकर्मकिमर्थमिहराक्षस ॥ 28 ॥
कुरुतत्कर्मयेनाहंश्रद्धध्यान्तवकत्थनम् ।
अनुक्त्वापरुषंवाक्यङ्किञ्चिदप्यनवक्षिपन् ॥ 29 ॥
अविकत्थन्वधिष्यामित्वाम्पश्यपुरुषाधम ।
इत्युक्त्वापञ्चनाराचानाकर्णापूरितान् शितान् ॥ 30 ॥
निजघानमहावेगाल्लक्ष्मणोराक्षसोरसि ।
सुपत्रवाजिताबाणाज्वलिताइवपन्नगाः ॥ 31 ॥
नैरृतोरस्यभासन्तसवितूरश्मयोयथा ।
सःशरैराहतस्तेनसरोषोरावणात्मजः ॥ 32 ॥
सुप्रयुक्तैस्त्रिभिर्भाणैःप्रतिविव्याधलक्ष्मणम् ।
सःबभूवमहाभीमोनरराक्षससिंहयोः ॥ 33 ॥
विमर्दस्तुमुलोयुद्धेपरस्परजयैषिणोः ।
उभौहिबलसम्पन्नावुभौविक्रमशालिनौ ॥ 34 ॥
उभौपरमदुर्ज्ञेयावतुल्यबलतेजसौ ।
युयुधातेतदावीरौग्रहाविवनभोगतौ ॥ 35 ॥
बलवृत्राविवाभीतौयुधितौदुष्प्रधर्षणौ ।
युयुधातेमहात्मानौतदाकेसरिणाविव ॥ 36 ॥
बहूनवसृजन्तौहिमार्गणौघानवस्थितौ ।
नरराक्षससिम्होतौप्रहृष्टावभ्ययुध्यताम् ॥ 37 ॥
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये युद्धकाण्डे अष्टाशीतितमस्सर्गः ॥
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe yuddhakāṇḍam |
atha aṣṭāśītitamassargaḥ |
vibhīṣaṇavacśrutvārāvaṇiḥkrodhamūrchitaḥ |
abravītparuṣaṃvākyaṃvegenābhyutpapāta ca || 1 ||
udyatāyudhanistriṃśorathesusamalaṅkṛte |
kālāśvayuktemahatisthitaḥkālāntakopamaḥ || 2 ||
mahāpramāṇamudyamyavipulaṃvegavaddhṛḍham |
dhanurbīmamparāmṛśyaśarāṃścāmitranāśanān || 3 ||
tandadarśamaheṣvāsorathasthassamalaṅkṛtaḥ |
alaṅkṛtamamitraghnorāghavasyānujambalī || 4 ||
hanumatpṛṣṭharūḍhamudastharaviprabham |
uvācainaṃsamārabdhaḥ saumitriṃsavibhīṣaṇam || 5 ||
tāṃścavānaraśārdūlān paśyadhvammeparākramam |
adyamatkārmukotsṛṣṭaṃśaravarṣandurāsadam || 6 ||
muktaṃvarṣamivākāśevārayiṣyathasaṃyuge |
adyavomāmakābāṇāmahākārmunissṛtāḥ || 7 ||
vidhamiṣyantigātrāṇitūlarāśimivānalaḥ |
tīkṣaṇasāyakanirbhannānśūlaśaktyṛṣṭitomaraiḥ || 8 ||
adyavogamayiṣyāmisarvānenayamakṣayam |
kṣipataśśaravarṣāṇikṣiprahastasyasamyuge || 9 ||
jīmūtasyenanadataḥkaḥsthāsyatimamāgrataḥ |
rātriyuddhemayāpūrvaṃvajrāśanisamaiḥśaraiḥ || 10 ||
śāyitausthomayābhūmauvisañjñausapurassarau |
smṛtirnate'stivāmanyevyaktaṃvāyamasādanam || 11 ||
āśīviṣamivakruddhaṃyanmāṃyoddhuvyavatthitaḥ |
tacchrutvārākṣasendrasyagarjitaṃlakṣmaṇastadā || 12 ||
abhītavadanaḥkruddhorāvaṇiṃvākyamabravīt |
uktaścadurgamaḥpāraḥkāryāṇāṃrākṣasatvayā || 13 ||
kāryāṇāṅkarmaṇāmpāraṃyogacchati sa buddhimān |
satvamarthasyahīnārthoduravāsasyakenacit || 14 ||
vācāvyāhṛtyajānīṣekṛtārtho'smītidurmate |
antardhānagatenājauyastvayācaritastadā || 15 ||
taskarācaritomārgaḥnaiṣavīraniṣevitaḥ |
yathābāṇapathamprāpyasthito'hantavarākṣasa || 16 ||
darśayasvādyatattejovācātvaṅkiṃvikatthase |
evamuktodhanurbhīmamparāmṛśyamahābalaḥ || 17 ||
sasarjaniśitānbāṇānindrajitsamitiñjayaḥ |
tenisṛṣṭāmahāvegāḥśarāḥsarpaviṣopamāḥ || 18 ||
samprāpyalakṣmaṇampetuḥśvasantaivapannagāḥ |
rairatimahāvegairvegavānrāvaṇātmajaḥ || 19 ||
saumitrimindrajidyuddhevivyādhaśubhalakṣaṇam |
saśarairatividdhāṅgorudhireṇasamukṣitaḥ || 20 ||
śuśubhelakṣmaṇaḥśrīmānvidhūmaivapāvakaḥ |
indrajittvātmanaḥkarmaprasamīkṣyādhigamya ca || 21 ||
vinadyasumahānādamidaṃvacanamabravīt |
patriṇaḥśitadhārāstekarāmatkārmukacyutāḥ || 22 ||
ādāsyante'dyasaumitrejīvitañjīvitāntakāḥ |
adyagomāyusaṅghāścaśyenasaṅghāścalakṣmaṇa || 23 ||
gṛdhrāścanipatantutvāṅgatāsunnihatammayā |
kṣatrabandhuṃsadānāryaṃrāmaḥparamadurmatiḥ || 24 ||
bhaktambhrātaramadyaivatvāndrakṣyatihatammayā |
viśastakavacambhūmauvyapaviddhaśarāsasanam || 25 ||
hṛtottamāṅgaṃsaumitratvāmadyanihatammayā |
itibruvāṇaṃsaṅkṛddhaḥ paruṣaṃrāvaṇātmajam || 26 ||
hetumadvākyamatyarthaṃlakṣmaṇaḥpratyuvāca ha |
vāgbalantyajadurbuddhekrūrakarmāsirākṣasa || 27 ||
athakasmādvadasyetatsampādayasukarmaṇā |
kṛtvākatthasekarmakimarthamiharākṣasa || 28 ||
kurutatkarmayenāhaṃśraddhadhyāntavakatthanam |
anuktvāparuṣaṃvākyaṅkiñcidapyanavakṣipan || 29 ||
avikatthanvadhiṣyāmitvāmpaśyapuruṣādhama |
ityuktvāpañcanārācānākarṇāpūritān śitān || 30 ||
nijaghānamahāvegāllakṣmaṇorākṣasorasi |
supatravājitābāṇājvalitāivapannagāḥ || 31 ||
nairṛtorasyabhāsantasavitūraśmayoyathā |
saḥśarairāhatastenasaroṣorāvaṇātmajaḥ || 32 ||
suprayuktaistribhirbhāṇaiḥprativivyādhalakṣmaṇam |
saḥbabhūvamahābhīmonararākṣasasiṃhayoḥ || 33 ||
vimardastumuloyuddheparasparajayaiṣiṇoḥ |
ubhauhibalasampannāvubhauvikramaśālinau || 34 ||
ubhauparamadurjñeyāvatulyabalatejasau |
yuyudhātetadāvīraugrahāvivanabhogatau || 35 ||
balavṛtrāvivābhītauyudhitauduṣpradharṣaṇau |
yuyudhātemahātmānautadākesariṇāviva || 36 ||
bahūnavasṛjantauhimārgaṇaughānavasthitau |
nararākṣasasimhotauprahṛṣṭāvabhyayudhyatām || 37 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye yuddhakāṇḍe aṣṭāśītitamassargaḥ ||
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Bengali script. Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.
🕉 InfoLyter.in