ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਵਾਲ੍ਮੀਕੀਯ ਰਾਮਾਯਣੇ ਯੁਦ੍ਧਕਾਣ੍ਡਮ੍ ।
ਅਥ ਅष੍ਟਾਸ਼ੀਤਿਤਮਸ੍ਸਰ੍ਗਃ ।
ਵਿਭੀषਣਵਚ੍ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾਰਾਵਣਿਃਕ੍ਰੋਧਮੂਰ੍ਛਿਤਃ ।
ਅਬ੍ਰਵੀਤ੍ਪਰੁषਂਵਾਕ੍ਯਂਵੇਗੇਨਾਭ੍ਯੁਤ੍ਪਪਾਤ ਚ ॥ 1 ॥
ਉਦ੍ਯਤਾਯੁਧਨਿਸ੍ਤ੍ਰਿਂਸ਼ੋਰਥੇਸੁਸਮਲਙ੍ਕृਤੇ ।
ਕਾਲਾਸ਼੍ਵਯੁਕ੍ਤੇਮਹਤਿਸ੍ਥਿਤਃਕਾਲਾਨ੍ਤਕੋਪਮਃ ॥ 2 ॥
ਮਹਾਪ੍ਰਮਾਣਮੁਦ੍ਯਮ੍ਯਵਿਪੁਲਂਵੇਗਵਦ੍ਧृਢਮ੍ ।
ਧਨੁਰ੍ਬੀਮਮ੍ਪਰਾਮृਸ਼੍ਯਸ਼ਰਾਂਸ਼੍ਚਾਮਿਤ੍ਰਨਾਸ਼ਨਾਨ੍ ॥ 3 ॥
ਤਨ੍ਦਦਰ੍ਸ਼ਮਹੇष੍ਵਾਸੋਰਥਸ੍ਥਸ੍ਸਮਲਙ੍ਕृਤਃ ।
ਅਲਙ੍ਕृਤਮਮਿਤ੍ਰਘ੍ਨੋਰਾਘਵਸ੍ਯਾਨੁਜਮ੍ਬਲੀ ॥ 4 ॥
ਹਨੁਮਤ੍ਪृष੍ਠਰੂਢਮੁਦਸ੍ਥਰਵਿਪ੍ਰਭਮ੍ ।
ਉਵਾਚੈਨਂਸਮਾਰਬ੍ਧਃ ਸੌਮਿਤ੍ਰਿਂਸਵਿਭੀषਣਮ੍ ॥ 5 ॥
ਤਾਂਸ਼੍ਚਵਾਨਰਸ਼ਾਰ੍ਦੂਲਾਨ੍ ਪਸ਼੍ਯਧ੍ਵਮ੍ਮੇਪਰਾਕ੍ਰਮਮ੍ ।
ਅਦ੍ਯਮਤ੍ਕਾਰ੍ਮੁਕੋਤ੍ਸृष੍ਟਂਸ਼ਰਵਰ੍षਨ੍ਦੁਰਾਸਦਮ੍ ॥ 6 ॥
ਮੁਕ੍ਤਂਵਰ੍षਮਿਵਾਕਾਸ਼ੇਵਾਰਯਿष੍ਯਥਸਂਯੁਗੇ ।
ਅਦ੍ਯਵੋਮਾਮਕਾਬਾਣਾਮਹਾਕਾਰ੍ਮੁਨਿਸ੍ਸृਤਾਃ ॥ 7 ॥
ਵਿਧਮਿष੍ਯਨ੍ਤਿਗਾਤ੍ਰਾਣਿਤੂਲਰਾਸ਼ਿਮਿਵਾਨਲਃ ।
ਤੀਕ੍षਣਸਾਯਕਨਿਰ੍ਭਨ੍ਨਾਨ੍ਸ਼ੂਲਸ਼ਕ੍ਤ੍ਯृष੍ਟਿਤੋਮਰੈਃ ॥ 8 ॥
ਅਦ੍ਯਵੋਗਮਯਿष੍ਯਾਮਿਸਰ੍ਵਾਨੇਨਯਮਕ੍षਯਮ੍ ।
ਕ੍षਿਪਤਸ਼੍ਸ਼ਰਵਰ੍षਾਣਿਕ੍षਿਪ੍ਰਹਸ੍ਤਸ੍ਯਸਮ੍ਯੁਗੇ ॥ 9 ॥
ਜੀਮੂਤਸ੍ਯੇਨਨਦਤਃਕਃਸ੍ਥਾਸ੍ਯਤਿਮਮਾਗ੍ਰਤਃ ।
ਰਾਤ੍ਰਿਯੁਦ੍ਧੇਮਯਾਪੂਰ੍ਵਂਵਜ੍ਰਾਸ਼ਨਿਸਮੈਃਸ਼ਰੈਃ ॥ 10 ॥
ਸ਼ਾਯਿਤੌਸ੍ਥੋਮਯਾਭੂਮੌਵਿਸਞ੍ਜ੍ਞੌਸਪੁਰਸ੍ਸਰੌ ।
ਸ੍ਮृਤਿਰ੍ਨਤੇऽਸ੍ਤਿਵਾਮਨ੍ਯੇਵ੍ਯਕ੍ਤਂਵਾਯਮਸਾਦਨਮ੍ ॥ 11 ॥
ਆਸ਼ੀਵਿषਮਿਵਕ੍ਰੁਦ੍ਧਂਯਨ੍ਮਾਂਯੋਦ੍ਧੁਵ੍ਯਵਤ੍ਥਿਤਃ ।
ਤਚ੍ਛ੍ਰੁਤ੍ਵਾਰਾਕ੍षਸੇਨ੍ਦ੍ਰਸ੍ਯਗਰ੍ਜਿਤਂਲਕ੍ष੍ਮਣਸ੍ਤਦਾ ॥ 12 ॥
ਅਭੀਤਵਦਨਃਕ੍ਰੁਦ੍ਧੋਰਾਵਣਿਂਵਾਕ੍ਯਮਬ੍ਰਵੀਤ੍ ।
ਉਕ੍ਤਸ਼੍ਚਦੁਰ੍ਗਮਃਪਾਰਃਕਾਰ੍ਯਾਣਾਂਰਾਕ੍षਸਤ੍ਵਯਾ ॥ 13 ॥
ਕਾਰ੍ਯਾਣਾਙ੍ਕਰ੍ਮਣਾਮ੍ਪਾਰਂਯੋਗਚ੍ਛਤਿ ਸ ਬੁਦ੍ਧਿਮਾਨ੍ ।
ਸਤ੍ਵਮਰ੍ਥਸ੍ਯਹੀਨਾਰ੍ਥੋਦੁਰਵਾਸਸ੍ਯਕੇਨਚਿਤ੍ ॥ 14 ॥
ਵਾਚਾਵ੍ਯਾਹृਤ੍ਯਜਾਨੀषੇਕृਤਾਰ੍ਥੋऽਸ੍ਮੀਤਿਦੁਰ੍ਮਤੇ ।
ਅਨ੍ਤਰ੍ਧਾਨਗਤੇਨਾਜੌਯਸ੍ਤ੍ਵਯਾਚਰਿਤਸ੍ਤਦਾ ॥ 15 ॥
ਤਸ੍ਕਰਾਚਰਿਤੋਮਾਰ੍ਗਃਨੈषਵੀਰਨਿषੇਵਿਤਃ ।
ਯਥਾਬਾਣਪਥਮ੍ਪ੍ਰਾਪ੍ਯਸ੍ਥਿਤੋऽਹਨ੍ਤਵਰਾਕ੍षਸ ॥ 16 ॥
ਦਰ੍ਸ਼ਯਸ੍ਵਾਦ੍ਯਤਤ੍ਤੇਜੋਵਾਚਾਤ੍ਵਙ੍ਕਿਂਵਿਕਤ੍ਥਸੇ ।
ਏਵਮੁਕ੍ਤੋਧਨੁਰ੍ਭੀਮਮ੍ਪਰਾਮृਸ਼੍ਯਮਹਾਬਲਃ ॥ 17 ॥
ਸਸਰ੍ਜਨਿਸ਼ਿਤਾਨ੍ਬਾਣਾਨਿਨ੍ਦ੍ਰਜਿਤ੍ਸਮਿਤਿਞ੍ਜਯਃ ।
ਤੇਨਿਸृष੍ਟਾਮਹਾਵੇਗਾਃਸ਼ਰਾਃਸਰ੍ਪਵਿषੋਪਮਾਃ ॥ 18 ॥
ਸਮ੍ਪ੍ਰਾਪ੍ਯਲਕ੍ष੍ਮਣਮ੍ਪੇਤੁਃਸ਼੍ਵਸਨ੍ਤੈਵਪਨ੍ਨਗਾਃ ।
ਰੈਰਤਿਮਹਾਵੇਗੈਰ੍ਵੇਗਵਾਨ੍ਰਾਵਣਾਤ੍ਮਜਃ ॥ 19 ॥
ਸੌਮਿਤ੍ਰਿਮਿਨ੍ਦ੍ਰਜਿਦ੍ਯੁਦ੍ਧੇਵਿਵ੍ਯਾਧਸ਼ੁਭਲਕ੍षਣਮ੍ ।
ਸਸ਼ਰੈਰਤਿਵਿਦ੍ਧਾਙ੍ਗੋਰੁਧਿਰੇਣਸਮੁਕ੍षਿਤਃ ॥ 20 ॥
ਸ਼ੁਸ਼ੁਭੇਲਕ੍ष੍ਮਣਃਸ਼੍ਰੀਮਾਨ੍ਵਿਧੂਮੈਵਪਾਵਕਃ ।
ਇਨ੍ਦ੍ਰਜਿਤ੍ਤ੍ਵਾਤ੍ਮਨਃਕਰ੍ਮਪ੍ਰਸਮੀਕ੍ष੍ਯਾਧਿਗਮ੍ਯ ਚ ॥ 21 ॥
ਵਿਨਦ੍ਯਸੁਮਹਾਨਾਦਮਿਦਂਵਚਨਮਬ੍ਰਵੀਤ੍ ।
ਪਤ੍ਰਿਣਃਸ਼ਿਤਧਾਰਾਸ੍ਤੇਕਰਾਮਤ੍ਕਾਰ੍ਮੁਕਚ੍ਯੁਤਾਃ ॥ 22 ॥
ਆਦਾਸ੍ਯਨ੍ਤੇऽਦ੍ਯਸੌਮਿਤ੍ਰੇਜੀਵਿਤਞ੍ਜੀਵਿਤਾਨ੍ਤਕਾਃ ।
ਅਦ੍ਯਗੋਮਾਯੁਸਙ੍ਘਾਸ਼੍ਚਸ਼੍ਯੇਨਸਙ੍ਘਾਸ਼੍ਚਲਕ੍ष੍ਮਣ ॥ 23 ॥
ਗृਧ੍ਰਾਸ਼੍ਚਨਿਪਤਨ੍ਤੁਤ੍ਵਾਙ੍ਗਤਾਸੁਨ੍ਨਿਹਤਮ੍ਮਯਾ ।
ਕ੍षਤ੍ਰਬਨ੍ਧੁਂਸਦਾਨਾਰ੍ਯਂਰਾਮਃਪਰਮਦੁਰ੍ਮਤਿਃ ॥ 24 ॥
ਭਕ੍ਤਮ੍ਭ੍ਰਾਤਰਮਦ੍ਯੈਵਤ੍ਵਾਨ੍ਦ੍ਰਕ੍ष੍ਯਤਿਹਤਮ੍ਮਯਾ ।
ਵਿਸ਼ਸ੍ਤਕਵਚਮ੍ਭੂਮੌਵ੍ਯਪਵਿਦ੍ਧਸ਼ਰਾਸਸਨਮ੍ ॥ 25 ॥
ਹृਤੋਤ੍ਤਮਾਙ੍ਗਂਸੌਮਿਤ੍ਰਤ੍ਵਾਮਦ੍ਯਨਿਹਤਮ੍ਮਯਾ ।
ਇਤਿਬ੍ਰੁਵਾਣਂਸਙ੍ਕृਦ੍ਧਃ ਪਰੁषਂਰਾਵਣਾਤ੍ਮਜਮ੍ ॥ 26 ॥
ਹੇਤੁਮਦ੍ਵਾਕ੍ਯਮਤ੍ਯਰ੍ਥਂਲਕ੍ष੍ਮਣਃਪ੍ਰਤ੍ਯੁਵਾਚ ਹ ।
ਵਾਗ੍ਬਲਨ੍ਤ੍ਯਜਦੁਰ੍ਬੁਦ੍ਧੇਕ੍ਰੂਰਕਰ੍ਮਾਸਿਰਾਕ੍षਸ ॥ 27 ॥
ਅਥਕਸ੍ਮਾਦ੍ਵਦਸ੍ਯੇਤਤ੍ਸਮ੍ਪਾਦਯਸੁਕਰ੍ਮਣਾ ।
ਕृਤ੍ਵਾਕਤ੍ਥਸੇਕਰ੍ਮਕਿਮਰ੍ਥਮਿਹਰਾਕ੍षਸ ॥ 28 ॥
ਕੁਰੁਤਤ੍ਕਰ੍ਮਯੇਨਾਹਂਸ਼੍ਰਦ੍ਧਧ੍ਯਾਨ੍ਤਵਕਤ੍ਥਨਮ੍ ।
ਅਨੁਕ੍ਤ੍ਵਾਪਰੁषਂਵਾਕ੍ਯਙ੍ਕਿਞ੍ਚਿਦਪ੍ਯਨਵਕ੍षਿਪਨ੍ ॥ 29 ॥
ਅਵਿਕਤ੍ਥਨ੍ਵਧਿष੍ਯਾਮਿਤ੍ਵਾਮ੍ਪਸ਼੍ਯਪੁਰੁषਾਧਮ ।
ਇਤ੍ਯੁਕ੍ਤ੍ਵਾਪਞ੍ਚਨਾਰਾਚਾਨਾਕਰ੍ਣਾਪੂਰਿਤਾਨ੍ ਸ਼ਿਤਾਨ੍ ॥ 30 ॥
ਨਿਜਘਾਨਮਹਾਵੇਗਾਲ੍ਲਕ੍ष੍ਮਣੋਰਾਕ੍षਸੋਰਸਿ ।
ਸੁਪਤ੍ਰਵਾਜਿਤਾਬਾਣਾਜ੍ਵਲਿਤਾਇਵਪਨ੍ਨਗਾਃ ॥ 31 ॥
ਨੈਰृਤੋਰਸ੍ਯਭਾਸਨ੍ਤਸਵਿਤੂਰਸ਼੍ਮਯੋਯਥਾ ।
ਸਃਸ਼ਰੈਰਾਹਤਸ੍ਤੇਨਸਰੋषੋਰਾਵਣਾਤ੍ਮਜਃ ॥ 32 ॥
ਸੁਪ੍ਰਯੁਕ੍ਤੈਸ੍ਤ੍ਰਿਭਿਰ੍ਭਾਣੈਃਪ੍ਰਤਿਵਿਵ੍ਯਾਧਲਕ੍ष੍ਮਣਮ੍ ।
ਸਃਬਭੂਵਮਹਾਭੀਮੋਨਰਰਾਕ੍षਸਸਿਂਹਯੋਃ ॥ 33 ॥
ਵਿਮਰ੍ਦਸ੍ਤੁਮੁਲੋਯੁਦ੍ਧੇਪਰਸ੍ਪਰਜਯੈषਿਣੋਃ ।
ਉਭੌਹਿਬਲਸਮ੍ਪਨ੍ਨਾਵੁਭੌਵਿਕ੍ਰਮਸ਼ਾਲਿਨੌ ॥ 34 ॥
ਉਭੌਪਰਮਦੁਰ੍ਜ੍ਞੇਯਾਵਤੁਲ੍ਯਬਲਤੇਜਸੌ ।
ਯੁਯੁਧਾਤੇਤਦਾਵੀਰੌਗ੍ਰਹਾਵਿਵਨਭੋਗਤੌ ॥ 35 ॥
ਬਲਵृਤ੍ਰਾਵਿਵਾਭੀਤੌਯੁਧਿਤੌਦੁष੍ਪ੍ਰਧਰ੍षਣੌ ।
ਯੁਯੁਧਾਤੇਮਹਾਤ੍ਮਾਨੌਤਦਾਕੇਸਰਿਣਾਵਿਵ ॥ 36 ॥
ਬਹੂਨਵਸृਜਨ੍ਤੌਹਿਮਾਰ੍ਗਣੌਘਾਨਵਸ੍ਥਿਤੌ ।
ਨਰਰਾਕ੍षਸਸਿਮ੍ਹੋਤੌਪ੍ਰਹृष੍ਟਾਵਭ੍ਯਯੁਧ੍ਯਤਾਮ੍ ॥ 37 ॥
ਇਤ੍ਯਾਰ੍षੇ ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਰਾਮਾਯਣੇ ਵਾਲ੍ਮੀਕੀਯ ਆਦਿਕਾਵ੍ਯੇ ਯੁਦ੍ਧਕਾਣ੍ਡੇ ਅष੍ਟਾਸ਼ੀਤਿਤਮਸ੍ਸਰ੍ਗਃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe yuddhakāṇḍam |
atha aṣṭāśītitamassargaḥ |
vibhīṣaṇavacśrutvārāvaṇiḥkrodhamūrchitaḥ |
abravītparuṣaṃvākyaṃvegenābhyutpapāta ca || 1 ||
udyatāyudhanistriṃśorathesusamalaṅkṛte |
kālāśvayuktemahatisthitaḥkālāntakopamaḥ || 2 ||
mahāpramāṇamudyamyavipulaṃvegavaddhṛḍham |
dhanurbīmamparāmṛśyaśarāṃścāmitranāśanān || 3 ||
tandadarśamaheṣvāsorathasthassamalaṅkṛtaḥ |
alaṅkṛtamamitraghnorāghavasyānujambalī || 4 ||
hanumatpṛṣṭharūḍhamudastharaviprabham |
uvācainaṃsamārabdhaḥ saumitriṃsavibhīṣaṇam || 5 ||
tāṃścavānaraśārdūlān paśyadhvammeparākramam |
adyamatkārmukotsṛṣṭaṃśaravarṣandurāsadam || 6 ||
muktaṃvarṣamivākāśevārayiṣyathasaṃyuge |
adyavomāmakābāṇāmahākārmunissṛtāḥ || 7 ||
vidhamiṣyantigātrāṇitūlarāśimivānalaḥ |
tīkṣaṇasāyakanirbhannānśūlaśaktyṛṣṭitomaraiḥ || 8 ||
adyavogamayiṣyāmisarvānenayamakṣayam |
kṣipataśśaravarṣāṇikṣiprahastasyasamyuge || 9 ||
jīmūtasyenanadataḥkaḥsthāsyatimamāgrataḥ |
rātriyuddhemayāpūrvaṃvajrāśanisamaiḥśaraiḥ || 10 ||
śāyitausthomayābhūmauvisañjñausapurassarau |
smṛtirnate'stivāmanyevyaktaṃvāyamasādanam || 11 ||
āśīviṣamivakruddhaṃyanmāṃyoddhuvyavatthitaḥ |
tacchrutvārākṣasendrasyagarjitaṃlakṣmaṇastadā || 12 ||
abhītavadanaḥkruddhorāvaṇiṃvākyamabravīt |
uktaścadurgamaḥpāraḥkāryāṇāṃrākṣasatvayā || 13 ||
kāryāṇāṅkarmaṇāmpāraṃyogacchati sa buddhimān |
satvamarthasyahīnārthoduravāsasyakenacit || 14 ||
vācāvyāhṛtyajānīṣekṛtārtho'smītidurmate |
antardhānagatenājauyastvayācaritastadā || 15 ||
taskarācaritomārgaḥnaiṣavīraniṣevitaḥ |
yathābāṇapathamprāpyasthito'hantavarākṣasa || 16 ||
darśayasvādyatattejovācātvaṅkiṃvikatthase |
evamuktodhanurbhīmamparāmṛśyamahābalaḥ || 17 ||
sasarjaniśitānbāṇānindrajitsamitiñjayaḥ |
tenisṛṣṭāmahāvegāḥśarāḥsarpaviṣopamāḥ || 18 ||
samprāpyalakṣmaṇampetuḥśvasantaivapannagāḥ |
rairatimahāvegairvegavānrāvaṇātmajaḥ || 19 ||
saumitrimindrajidyuddhevivyādhaśubhalakṣaṇam |
saśarairatividdhāṅgorudhireṇasamukṣitaḥ || 20 ||
śuśubhelakṣmaṇaḥśrīmānvidhūmaivapāvakaḥ |
indrajittvātmanaḥkarmaprasamīkṣyādhigamya ca || 21 ||
vinadyasumahānādamidaṃvacanamabravīt |
patriṇaḥśitadhārāstekarāmatkārmukacyutāḥ || 22 ||
ādāsyante'dyasaumitrejīvitañjīvitāntakāḥ |
adyagomāyusaṅghāścaśyenasaṅghāścalakṣmaṇa || 23 ||
gṛdhrāścanipatantutvāṅgatāsunnihatammayā |
kṣatrabandhuṃsadānāryaṃrāmaḥparamadurmatiḥ || 24 ||
bhaktambhrātaramadyaivatvāndrakṣyatihatammayā |
viśastakavacambhūmauvyapaviddhaśarāsasanam || 25 ||
hṛtottamāṅgaṃsaumitratvāmadyanihatammayā |
itibruvāṇaṃsaṅkṛddhaḥ paruṣaṃrāvaṇātmajam || 26 ||
hetumadvākyamatyarthaṃlakṣmaṇaḥpratyuvāca ha |
vāgbalantyajadurbuddhekrūrakarmāsirākṣasa || 27 ||
athakasmādvadasyetatsampādayasukarmaṇā |
kṛtvākatthasekarmakimarthamiharākṣasa || 28 ||
kurutatkarmayenāhaṃśraddhadhyāntavakatthanam |
anuktvāparuṣaṃvākyaṅkiñcidapyanavakṣipan || 29 ||
avikatthanvadhiṣyāmitvāmpaśyapuruṣādhama |
ityuktvāpañcanārācānākarṇāpūritān śitān || 30 ||
nijaghānamahāvegāllakṣmaṇorākṣasorasi |
supatravājitābāṇājvalitāivapannagāḥ || 31 ||
nairṛtorasyabhāsantasavitūraśmayoyathā |
saḥśarairāhatastenasaroṣorāvaṇātmajaḥ || 32 ||
suprayuktaistribhirbhāṇaiḥprativivyādhalakṣmaṇam |
saḥbabhūvamahābhīmonararākṣasasiṃhayoḥ || 33 ||
vimardastumuloyuddheparasparajayaiṣiṇoḥ |
ubhauhibalasampannāvubhauvikramaśālinau || 34 ||
ubhauparamadurjñeyāvatulyabalatejasau |
yuyudhātetadāvīraugrahāvivanabhogatau || 35 ||
balavṛtrāvivābhītauyudhitauduṣpradharṣaṇau |
yuyudhātemahātmānautadākesariṇāviva || 36 ||
bahūnavasṛjantauhimārgaṇaughānavasthitau |
nararākṣasasimhotauprahṛṣṭāvabhyayudhyatām || 37 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye yuddhakāṇḍe aṣṭāśītitamassargaḥ ||
Sanskrit — Devanagari (original)
श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे युद्धकाण्डम् ।
अथ अष्टाशीतितमस्सर्गः ।
विभीषणवच्श्रुत्वारावणिःक्रोधमूर्छितः ।
अब्रवीत्परुषंवाक्यंवेगेनाभ्युत्पपात च ॥ 1 ॥
उद्यतायुधनिस्त्रिंशोरथेसुसमलङ्कृते ।
कालाश्वयुक्तेमहतिस्थितःकालान्तकोपमः ॥ 2 ॥
महाप्रमाणमुद्यम्यविपुलंवेगवद्धृढम् ।
धनुर्बीमम्परामृश्यशरांश्चामित्रनाशनान् ॥ 3 ॥
तन्ददर्शमहेष्वासोरथस्थस्समलङ्कृतः ।
अलङ्कृतममित्रघ्नोराघवस्यानुजम्बली ॥ 4 ॥
हनुमत्पृष्ठरूढमुदस्थरविप्रभम् ।
उवाचैनंसमारब्धः सौमित्रिंसविभीषणम् ॥ 5 ॥
तांश्चवानरशार्दूलान् पश्यध्वम्मेपराक्रमम् ।
अद्यमत्कार्मुकोत्सृष्टंशरवर्षन्दुरासदम् ॥ 6 ॥
मुक्तंवर्षमिवाकाशेवारयिष्यथसंयुगे ।
अद्यवोमामकाबाणामहाकार्मुनिस्सृताः ॥ 7 ॥
विधमिष्यन्तिगात्राणितूलराशिमिवानलः ।
तीक्षणसायकनिर्भन्नान्शूलशक्त्यृष्टितोमरैः ॥ 8 ॥
अद्यवोगमयिष्यामिसर्वानेनयमक्षयम् ।
क्षिपतश्शरवर्षाणिक्षिप्रहस्तस्यसम्युगे ॥ 9 ॥
जीमूतस्येननदतःकःस्थास्यतिममाग्रतः ।
रात्रियुद्धेमयापूर्वंवज्राशनिसमैःशरैः ॥ 10 ॥
शायितौस्थोमयाभूमौविसञ्ज्ञौसपुरस्सरौ ।
स्मृतिर्नतेऽस्तिवामन्येव्यक्तंवायमसादनम् ॥ 11 ॥
आशीविषमिवक्रुद्धंयन्मांयोद्धुव्यवत्थितः ।
तच्छ्रुत्वाराक्षसेन्द्रस्यगर्जितंलक्ष्मणस्तदा ॥ 12 ॥
अभीतवदनःक्रुद्धोरावणिंवाक्यमब्रवीत् ।
उक्तश्चदुर्गमःपारःकार्याणांराक्षसत्वया ॥ 13 ॥
कार्याणाङ्कर्मणाम्पारंयोगच्छति स बुद्धिमान् ।
सत्वमर्थस्यहीनार्थोदुरवासस्यकेनचित् ॥ 14 ॥
वाचाव्याहृत्यजानीषेकृतार्थोऽस्मीतिदुर्मते ।
अन्तर्धानगतेनाजौयस्त्वयाचरितस्तदा ॥ 15 ॥
तस्कराचरितोमार्गःनैषवीरनिषेवितः ।
यथाबाणपथम्प्राप्यस्थितोऽहन्तवराक्षस ॥ 16 ॥
दर्शयस्वाद्यतत्तेजोवाचात्वङ्किंविकत्थसे ।
एवमुक्तोधनुर्भीमम्परामृश्यमहाबलः ॥ 17 ॥
ससर्जनिशितान्बाणानिन्द्रजित्समितिञ्जयः ।
तेनिसृष्टामहावेगाःशराःसर्पविषोपमाः ॥ 18 ॥
सम्प्राप्यलक्ष्मणम्पेतुःश्वसन्तैवपन्नगाः ।
रैरतिमहावेगैर्वेगवान्रावणात्मजः ॥ 19 ॥
सौमित्रिमिन्द्रजिद्युद्धेविव्याधशुभलक्षणम् ।
सशरैरतिविद्धाङ्गोरुधिरेणसमुक्षितः ॥ 20 ॥
शुशुभेलक्ष्मणःश्रीमान्विधूमैवपावकः ।
इन्द्रजित्त्वात्मनःकर्मप्रसमीक्ष्याधिगम्य च ॥ 21 ॥
विनद्यसुमहानादमिदंवचनमब्रवीत् ।
पत्रिणःशितधारास्तेकरामत्कार्मुकच्युताः ॥ 22 ॥
आदास्यन्तेऽद्यसौमित्रेजीवितञ्जीवितान्तकाः ।
अद्यगोमायुसङ्घाश्चश्येनसङ्घाश्चलक्ष्मण ॥ 23 ॥
गृध्राश्चनिपतन्तुत्वाङ्गतासुन्निहतम्मया ।
क्षत्रबन्धुंसदानार्यंरामःपरमदुर्मतिः ॥ 24 ॥
भक्तम्भ्रातरमद्यैवत्वान्द्रक्ष्यतिहतम्मया ।
विशस्तकवचम्भूमौव्यपविद्धशराससनम् ॥ 25 ॥
हृतोत्तमाङ्गंसौमित्रत्वामद्यनिहतम्मया ।
इतिब्रुवाणंसङ्कृद्धः परुषंरावणात्मजम् ॥ 26 ॥
हेतुमद्वाक्यमत्यर्थंलक्ष्मणःप्रत्युवाच ह ।
वाग्बलन्त्यजदुर्बुद्धेक्रूरकर्मासिराक्षस ॥ 27 ॥
अथकस्माद्वदस्येतत्सम्पादयसुकर्मणा ।
कृत्वाकत्थसेकर्मकिमर्थमिहराक्षस ॥ 28 ॥
कुरुतत्कर्मयेनाहंश्रद्धध्यान्तवकत्थनम् ।
अनुक्त्वापरुषंवाक्यङ्किञ्चिदप्यनवक्षिपन् ॥ 29 ॥
अविकत्थन्वधिष्यामित्वाम्पश्यपुरुषाधम ।
इत्युक्त्वापञ्चनाराचानाकर्णापूरितान् शितान् ॥ 30 ॥
निजघानमहावेगाल्लक्ष्मणोराक्षसोरसि ।
सुपत्रवाजिताबाणाज्वलिताइवपन्नगाः ॥ 31 ॥
नैरृतोरस्यभासन्तसवितूरश्मयोयथा ।
सःशरैराहतस्तेनसरोषोरावणात्मजः ॥ 32 ॥
सुप्रयुक्तैस्त्रिभिर्भाणैःप्रतिविव्याधलक्ष्मणम् ।
सःबभूवमहाभीमोनरराक्षससिंहयोः ॥ 33 ॥
विमर्दस्तुमुलोयुद्धेपरस्परजयैषिणोः ।
उभौहिबलसम्पन्नावुभौविक्रमशालिनौ ॥ 34 ॥
उभौपरमदुर्ज्ञेयावतुल्यबलतेजसौ ।
युयुधातेतदावीरौग्रहाविवनभोगतौ ॥ 35 ॥
बलवृत्राविवाभीतौयुधितौदुष्प्रधर्षणौ ।
युयुधातेमहात्मानौतदाकेसरिणाविव ॥ 36 ॥
बहूनवसृजन्तौहिमार्गणौघानवस्थितौ ।
नरराक्षससिम्होतौप्रहृष्टावभ्ययुध्यताम् ॥ 37 ॥
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये युद्धकाण्डे अष्टाशीतितमस्सर्गः ॥
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe yuddhakāṇḍam |
atha aṣṭāśītitamassargaḥ |
vibhīṣaṇavacśrutvārāvaṇiḥkrodhamūrchitaḥ |
abravītparuṣaṃvākyaṃvegenābhyutpapāta ca || 1 ||
udyatāyudhanistriṃśorathesusamalaṅkṛte |
kālāśvayuktemahatisthitaḥkālāntakopamaḥ || 2 ||
mahāpramāṇamudyamyavipulaṃvegavaddhṛḍham |
dhanurbīmamparāmṛśyaśarāṃścāmitranāśanān || 3 ||
tandadarśamaheṣvāsorathasthassamalaṅkṛtaḥ |
alaṅkṛtamamitraghnorāghavasyānujambalī || 4 ||
hanumatpṛṣṭharūḍhamudastharaviprabham |
uvācainaṃsamārabdhaḥ saumitriṃsavibhīṣaṇam || 5 ||
tāṃścavānaraśārdūlān paśyadhvammeparākramam |
adyamatkārmukotsṛṣṭaṃśaravarṣandurāsadam || 6 ||
muktaṃvarṣamivākāśevārayiṣyathasaṃyuge |
adyavomāmakābāṇāmahākārmunissṛtāḥ || 7 ||
vidhamiṣyantigātrāṇitūlarāśimivānalaḥ |
tīkṣaṇasāyakanirbhannānśūlaśaktyṛṣṭitomaraiḥ || 8 ||
adyavogamayiṣyāmisarvānenayamakṣayam |
kṣipataśśaravarṣāṇikṣiprahastasyasamyuge || 9 ||
jīmūtasyenanadataḥkaḥsthāsyatimamāgrataḥ |
rātriyuddhemayāpūrvaṃvajrāśanisamaiḥśaraiḥ || 10 ||
śāyitausthomayābhūmauvisañjñausapurassarau |
smṛtirnate'stivāmanyevyaktaṃvāyamasādanam || 11 ||
āśīviṣamivakruddhaṃyanmāṃyoddhuvyavatthitaḥ |
tacchrutvārākṣasendrasyagarjitaṃlakṣmaṇastadā || 12 ||
abhītavadanaḥkruddhorāvaṇiṃvākyamabravīt |
uktaścadurgamaḥpāraḥkāryāṇāṃrākṣasatvayā || 13 ||
kāryāṇāṅkarmaṇāmpāraṃyogacchati sa buddhimān |
satvamarthasyahīnārthoduravāsasyakenacit || 14 ||
vācāvyāhṛtyajānīṣekṛtārtho'smītidurmate |
antardhānagatenājauyastvayācaritastadā || 15 ||
taskarācaritomārgaḥnaiṣavīraniṣevitaḥ |
yathābāṇapathamprāpyasthito'hantavarākṣasa || 16 ||
darśayasvādyatattejovācātvaṅkiṃvikatthase |
evamuktodhanurbhīmamparāmṛśyamahābalaḥ || 17 ||
sasarjaniśitānbāṇānindrajitsamitiñjayaḥ |
tenisṛṣṭāmahāvegāḥśarāḥsarpaviṣopamāḥ || 18 ||
samprāpyalakṣmaṇampetuḥśvasantaivapannagāḥ |
rairatimahāvegairvegavānrāvaṇātmajaḥ || 19 ||
saumitrimindrajidyuddhevivyādhaśubhalakṣaṇam |
saśarairatividdhāṅgorudhireṇasamukṣitaḥ || 20 ||
śuśubhelakṣmaṇaḥśrīmānvidhūmaivapāvakaḥ |
indrajittvātmanaḥkarmaprasamīkṣyādhigamya ca || 21 ||
vinadyasumahānādamidaṃvacanamabravīt |
patriṇaḥśitadhārāstekarāmatkārmukacyutāḥ || 22 ||
ādāsyante'dyasaumitrejīvitañjīvitāntakāḥ |
adyagomāyusaṅghāścaśyenasaṅghāścalakṣmaṇa || 23 ||
gṛdhrāścanipatantutvāṅgatāsunnihatammayā |
kṣatrabandhuṃsadānāryaṃrāmaḥparamadurmatiḥ || 24 ||
bhaktambhrātaramadyaivatvāndrakṣyatihatammayā |
viśastakavacambhūmauvyapaviddhaśarāsasanam || 25 ||
hṛtottamāṅgaṃsaumitratvāmadyanihatammayā |
itibruvāṇaṃsaṅkṛddhaḥ paruṣaṃrāvaṇātmajam || 26 ||
hetumadvākyamatyarthaṃlakṣmaṇaḥpratyuvāca ha |
vāgbalantyajadurbuddhekrūrakarmāsirākṣasa || 27 ||
athakasmādvadasyetatsampādayasukarmaṇā |
kṛtvākatthasekarmakimarthamiharākṣasa || 28 ||
kurutatkarmayenāhaṃśraddhadhyāntavakatthanam |
anuktvāparuṣaṃvākyaṅkiñcidapyanavakṣipan || 29 ||
avikatthanvadhiṣyāmitvāmpaśyapuruṣādhama |
ityuktvāpañcanārācānākarṇāpūritān śitān || 30 ||
nijaghānamahāvegāllakṣmaṇorākṣasorasi |
supatravājitābāṇājvalitāivapannagāḥ || 31 ||
nairṛtorasyabhāsantasavitūraśmayoyathā |
saḥśarairāhatastenasaroṣorāvaṇātmajaḥ || 32 ||
suprayuktaistribhirbhāṇaiḥprativivyādhalakṣmaṇam |
saḥbabhūvamahābhīmonararākṣasasiṃhayoḥ || 33 ||
vimardastumuloyuddheparasparajayaiṣiṇoḥ |
ubhauhibalasampannāvubhauvikramaśālinau || 34 ||
ubhauparamadurjñeyāvatulyabalatejasau |
yuyudhātetadāvīraugrahāvivanabhogatau || 35 ||
balavṛtrāvivābhītauyudhitauduṣpradharṣaṇau |
yuyudhātemahātmānautadākesariṇāviva || 36 ||
bahūnavasṛjantauhimārgaṇaughānavasthitau |
nararākṣasasimhotauprahṛṣṭāvabhyayudhyatām || 37 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye yuddhakāṇḍe aṣṭāśītitamassargaḥ ||
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Gurmukhi script.
Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.