ಶ್ರೀಮದ್ವಾಲ್ಮೀಕೀಯ ರಾಮಾಯಣೇ ಯುದ್ಧಕಾಣ್ಡಮ್ ।
ಅಥ ಅಷ್ಟಾಶೀತಿತಮಸ್ಸರ್ಗಃ ।
ವಿಭೀಷಣವಚ್ಶ್ರುತ್ವಾರಾವಣಿಃಕ್ರೋಧಮೂರ್ಛಿತಃ ।
ಅಬ್ರವೀತ್ಪರುಷಂವಾಕ್ಯಂವೇಗೇನಾಭ್ಯುತ್ಪಪಾತ ಚ ॥ 1 ॥
ಉದ್ಯತಾಯುಧನಿಸ್ತ್ರಿಂಶೋರಥೇಸುಸಮಲಙ್ಕೃತೇ ।
ಕಾಲಾಶ್ವಯುಕ್ತೇಮಹತಿಸ್ಥಿತಃಕಾಲಾನ್ತಕೋಪಮಃ ॥ 2 ॥
ಮಹಾಪ್ರಮಾಣಮುದ್ಯಮ್ಯವಿಪುಲಂವೇಗವದ್ಧೃಢಮ್ ।
ಧನುರ್ಬೀಮಮ್ಪರಾಮೃಶ್ಯಶರಾಂಶ್ಚಾಮಿತ್ರನಾಶನಾನ್ ॥ 3 ॥
ತನ್ದದರ್ಶಮಹೇಷ್ವಾಸೋರಥಸ್ಥಸ್ಸಮಲಙ್ಕೃತಃ ।
ಅಲಙ್ಕೃತಮಮಿತ್ರಘ್ನೋರಾಘವಸ್ಯಾನುಜಮ್ಬಲೀ ॥ 4 ॥
ಹನುಮತ್ಪೃಷ್ಠರೂಢಮುದಸ್ಥರವಿಪ್ರಭಮ್ ।
ಉವಾಚೈನಂಸಮಾರಬ್ಧಃ ಸೌಮಿತ್ರಿಂಸವಿಭೀಷಣಮ್ ॥ 5 ॥
ತಾಂಶ್ಚವಾನರಶಾರ್ದೂಲಾನ್ ಪಶ್ಯಧ್ವಮ್ಮೇಪರಾಕ್ರಮಮ್ ।
ಅದ್ಯಮತ್ಕಾರ್ಮುಕೋತ್ಸೃಷ್ಟಂಶರವರ್ಷನ್ದುರಾಸದಮ್ ॥ 6 ॥
ಮುಕ್ತಂವರ್ಷಮಿವಾಕಾಶೇವಾರಯಿಷ್ಯಥಸಂಯುಗೇ ।
ಅದ್ಯವೋಮಾಮಕಾಬಾಣಾಮಹಾಕಾರ್ಮುನಿಸ್ಸೃತಾಃ ॥ 7 ॥
ವಿಧಮಿಷ್ಯನ್ತಿಗಾತ್ರಾಣಿತೂಲರಾಶಿಮಿವಾನಲಃ ।
ತೀಕ್ಷಣಸಾಯಕನಿರ್ಭನ್ನಾನ್ಶೂಲಶಕ್ತ್ಯೃಷ್ಟಿತೋಮರೈಃ ॥ 8 ॥
ಅದ್ಯವೋಗಮಯಿಷ್ಯಾಮಿಸರ್ವಾನೇನಯಮಕ್ಷಯಮ್ ।
ಕ್ಷಿಪತಶ್ಶರವರ್ಷಾಣಿಕ್ಷಿಪ್ರಹಸ್ತಸ್ಯಸಮ್ಯುಗೇ ॥ 9 ॥
ಜೀಮೂತಸ್ಯೇನನದತಃಕಃಸ್ಥಾಸ್ಯತಿಮಮಾಗ್ರತಃ ।
ರಾತ್ರಿಯುದ್ಧೇಮಯಾಪೂರ್ವಂವಜ್ರಾಶನಿಸಮೈಃಶರೈಃ ॥ 10 ॥
ಶಾಯಿತೌಸ್ಥೋಮಯಾಭೂಮೌವಿಸಞ್ಜ್ಞೌಸಪುರಸ್ಸರೌ ।
ಸ್ಮೃತಿರ್ನತೇಽಸ್ತಿವಾಮನ್ಯೇವ್ಯಕ್ತಂವಾಯಮಸಾದನಮ್ ॥ 11 ॥
ಆಶೀವಿಷಮಿವಕ್ರುದ್ಧಂಯನ್ಮಾಂಯೋದ್ಧುವ್ಯವತ್ಥಿತಃ ।
ತಚ್ಛ್ರುತ್ವಾರಾಕ್ಷಸೇನ್ದ್ರಸ್ಯಗರ್ಜಿತಂಲಕ್ಷ್ಮಣಸ್ತದಾ ॥ 12 ॥
ಅಭೀತವದನಃಕ್ರುದ್ಧೋರಾವಣಿಂವಾಕ್ಯಮಬ್ರವೀತ್ ।
ಉಕ್ತಶ್ಚದುರ್ಗಮಃಪಾರಃಕಾರ್ಯಾಣಾಂರಾಕ್ಷಸತ್ವಯಾ ॥ 13 ॥
ಕಾರ್ಯಾಣಾಙ್ಕರ್ಮಣಾಮ್ಪಾರಂಯೋಗಚ್ಛತಿ ಸ ಬುದ್ಧಿಮಾನ್ ।
ಸತ್ವಮರ್ಥಸ್ಯಹೀನಾರ್ಥೋದುರವಾಸಸ್ಯಕೇನಚಿತ್ ॥ 14 ॥
ವಾಚಾವ್ಯಾಹೃತ್ಯಜಾನೀಷೇಕೃತಾರ್ಥೋಽಸ್ಮೀತಿದುರ್ಮತೇ ।
ಅನ್ತರ್ಧಾನಗತೇನಾಜೌಯಸ್ತ್ವಯಾಚರಿತಸ್ತದಾ ॥ 15 ॥
ತಸ್ಕರಾಚರಿತೋಮಾರ್ಗಃನೈಷವೀರನಿಷೇವಿತಃ ।
ಯಥಾಬಾಣಪಥಮ್ಪ್ರಾಪ್ಯಸ್ಥಿತೋಽಹನ್ತವರಾಕ್ಷಸ ॥ 16 ॥
ದರ್ಶಯಸ್ವಾದ್ಯತತ್ತೇಜೋವಾಚಾತ್ವಙ್ಕಿಂವಿಕತ್ಥಸೇ ।
ಏವಮುಕ್ತೋಧನುರ್ಭೀಮಮ್ಪರಾಮೃಶ್ಯಮಹಾಬಲಃ ॥ 17 ॥
ಸಸರ್ಜನಿಶಿತಾನ್ಬಾಣಾನಿನ್ದ್ರಜಿತ್ಸಮಿತಿಞ್ಜಯಃ ।
ತೇನಿಸೃಷ್ಟಾಮಹಾವೇಗಾಃಶರಾಃಸರ್ಪವಿಷೋಪಮಾಃ ॥ 18 ॥
ಸಮ್ಪ್ರಾಪ್ಯಲಕ್ಷ್ಮಣಮ್ಪೇತುಃಶ್ವಸನ್ತೈವಪನ್ನಗಾಃ ।
ರೈರತಿಮಹಾವೇಗೈರ್ವೇಗವಾನ್ರಾವಣಾತ್ಮಜಃ ॥ 19 ॥
ಸೌಮಿತ್ರಿಮಿನ್ದ್ರಜಿದ್ಯುದ್ಧೇವಿವ್ಯಾಧಶುಭಲಕ್ಷಣಮ್ ।
ಸಶರೈರತಿವಿದ್ಧಾಙ್ಗೋರುಧಿರೇಣಸಮುಕ್ಷಿತಃ ॥ 20 ॥
ಶುಶುಭೇಲಕ್ಷ್ಮಣಃಶ್ರೀಮಾನ್ವಿಧೂಮೈವಪಾವಕಃ ।
ಇನ್ದ್ರಜಿತ್ತ್ವಾತ್ಮನಃಕರ್ಮಪ್ರಸಮೀಕ್ಷ್ಯಾಧಿಗಮ್ಯ ಚ ॥ 21 ॥
ವಿನದ್ಯಸುಮಹಾನಾದಮಿದಂವಚನಮಬ್ರವೀತ್ ।
ಪತ್ರಿಣಃಶಿತಧಾರಾಸ್ತೇಕರಾಮತ್ಕಾರ್ಮುಕಚ್ಯುತಾಃ ॥ 22 ॥
ಆದಾಸ್ಯನ್ತೇಽದ್ಯಸೌಮಿತ್ರೇಜೀವಿತಞ್ಜೀವಿತಾನ್ತಕಾಃ ।
ಅದ್ಯಗೋಮಾಯುಸಙ್ಘಾಶ್ಚಶ್ಯೇನಸಙ್ಘಾಶ್ಚಲಕ್ಷ್ಮಣ ॥ 23 ॥
ಗೃಧ್ರಾಶ್ಚನಿಪತನ್ತುತ್ವಾಙ್ಗತಾಸುನ್ನಿಹತಮ್ಮಯಾ ।
ಕ್ಷತ್ರಬನ್ಧುಂಸದಾನಾರ್ಯಂರಾಮಃಪರಮದುರ್ಮತಿಃ ॥ 24 ॥
ಭಕ್ತಮ್ಭ್ರಾತರಮದ್ಯೈವತ್ವಾನ್ದ್ರಕ್ಷ್ಯತಿಹತಮ್ಮಯಾ ।
ವಿಶಸ್ತಕವಚಮ್ಭೂಮೌವ್ಯಪವಿದ್ಧಶರಾಸಸನಮ್ ॥ 25 ॥
ಹೃತೋತ್ತಮಾಙ್ಗಂಸೌಮಿತ್ರತ್ವಾಮದ್ಯನಿಹತಮ್ಮಯಾ ।
ಇತಿಬ್ರುವಾಣಂಸಙ್ಕೃದ್ಧಃ ಪರುಷಂರಾವಣಾತ್ಮಜಮ್ ॥ 26 ॥
ಹೇತುಮದ್ವಾಕ್ಯಮತ್ಯರ್ಥಂಲಕ್ಷ್ಮಣಃಪ್ರತ್ಯುವಾಚ ಹ ।
ವಾಗ್ಬಲನ್ತ್ಯಜದುರ್ಬುದ್ಧೇಕ್ರೂರಕರ್ಮಾಸಿರಾಕ್ಷಸ ॥ 27 ॥
ಅಥಕಸ್ಮಾದ್ವದಸ್ಯೇತತ್ಸಮ್ಪಾದಯಸುಕರ್ಮಣಾ ।
ಕೃತ್ವಾಕತ್ಥಸೇಕರ್ಮಕಿಮರ್ಥಮಿಹರಾಕ್ಷಸ ॥ 28 ॥
ಕುರುತತ್ಕರ್ಮಯೇನಾಹಂಶ್ರದ್ಧಧ್ಯಾನ್ತವಕತ್ಥನಮ್ ।
ಅನುಕ್ತ್ವಾಪರುಷಂವಾಕ್ಯಙ್ಕಿಞ್ಚಿದಪ್ಯನವಕ್ಷಿಪನ್ ॥ 29 ॥
ಅವಿಕತ್ಥನ್ವಧಿಷ್ಯಾಮಿತ್ವಾಮ್ಪಶ್ಯಪುರುಷಾಧಮ ।
ಇತ್ಯುಕ್ತ್ವಾಪಞ್ಚನಾರಾಚಾನಾಕರ್ಣಾಪೂರಿತಾನ್ ಶಿತಾನ್ ॥ 30 ॥
ನಿಜಘಾನಮಹಾವೇಗಾಲ್ಲಕ್ಷ್ಮಣೋರಾಕ್ಷಸೋರಸಿ ।
ಸುಪತ್ರವಾಜಿತಾಬಾಣಾಜ್ವಲಿತಾಇವಪನ್ನಗಾಃ ॥ 31 ॥
ನೈರೃತೋರಸ್ಯಭಾಸನ್ತಸವಿತೂರಶ್ಮಯೋಯಥಾ ।
ಸಃಶರೈರಾಹತಸ್ತೇನಸರೋಷೋರಾವಣಾತ್ಮಜಃ ॥ 32 ॥
ಸುಪ್ರಯುಕ್ತೈಸ್ತ್ರಿಭಿರ್ಭಾಣೈಃಪ್ರತಿವಿವ್ಯಾಧಲಕ್ಷ್ಮಣಮ್ ।
ಸಃಬಭೂವಮಹಾಭೀಮೋನರರಾಕ್ಷಸಸಿಂಹಯೋಃ ॥ 33 ॥
ವಿಮರ್ದಸ್ತುಮುಲೋಯುದ್ಧೇಪರಸ್ಪರಜಯೈಷಿಣೋಃ ।
ಉಭೌಹಿಬಲಸಮ್ಪನ್ನಾವುಭೌವಿಕ್ರಮಶಾಲಿನೌ ॥ 34 ॥
ಉಭೌಪರಮದುರ್ಜ್ಞೇಯಾವತುಲ್ಯಬಲತೇಜಸೌ ।
ಯುಯುಧಾತೇತದಾವೀರೌಗ್ರಹಾವಿವನಭೋಗತೌ ॥ 35 ॥
ಬಲವೃತ್ರಾವಿವಾಭೀತೌಯುಧಿತೌದುಷ್ಪ್ರಧರ್ಷಣೌ ।
ಯುಯುಧಾತೇಮಹಾತ್ಮಾನೌತದಾಕೇಸರಿಣಾವಿವ ॥ 36 ॥
ಬಹೂನವಸೃಜನ್ತೌಹಿಮಾರ್ಗಣೌಘಾನವಸ್ಥಿತೌ ।
ನರರಾಕ್ಷಸಸಿಮ್ಹೋತೌಪ್ರಹೃಷ್ಟಾವಭ್ಯಯುಧ್ಯತಾಮ್ ॥ 37 ॥
ಇತ್ಯಾರ್ಷೇ ಶ್ರೀಮದ್ರಾಮಾಯಣೇ ವಾಲ್ಮೀಕೀಯ ಆದಿಕಾವ್ಯೇ ಯುದ್ಧಕಾಣ್ಡೇ ಅಷ್ಟಾಶೀತಿತಮಸ್ಸರ್ಗಃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe yuddhakāṇḍam |
atha aṣṭāśītitamassargaḥ |
vibhīṣaṇavacśrutvārāvaṇiḥkrodhamūrchitaḥ |
abravītparuṣaṃvākyaṃvegenābhyutpapāta ca || 1 ||
udyatāyudhanistriṃśorathesusamalaṅkṛte |
kālāśvayuktemahatisthitaḥkālāntakopamaḥ || 2 ||
mahāpramāṇamudyamyavipulaṃvegavaddhṛḍham |
dhanurbīmamparāmṛśyaśarāṃścāmitranāśanān || 3 ||
tandadarśamaheṣvāsorathasthassamalaṅkṛtaḥ |
alaṅkṛtamamitraghnorāghavasyānujambalī || 4 ||
hanumatpṛṣṭharūḍhamudastharaviprabham |
uvācainaṃsamārabdhaḥ saumitriṃsavibhīṣaṇam || 5 ||
tāṃścavānaraśārdūlān paśyadhvammeparākramam |
adyamatkārmukotsṛṣṭaṃśaravarṣandurāsadam || 6 ||
muktaṃvarṣamivākāśevārayiṣyathasaṃyuge |
adyavomāmakābāṇāmahākārmunissṛtāḥ || 7 ||
vidhamiṣyantigātrāṇitūlarāśimivānalaḥ |
tīkṣaṇasāyakanirbhannānśūlaśaktyṛṣṭitomaraiḥ || 8 ||
adyavogamayiṣyāmisarvānenayamakṣayam |
kṣipataśśaravarṣāṇikṣiprahastasyasamyuge || 9 ||
jīmūtasyenanadataḥkaḥsthāsyatimamāgrataḥ |
rātriyuddhemayāpūrvaṃvajrāśanisamaiḥśaraiḥ || 10 ||
śāyitausthomayābhūmauvisañjñausapurassarau |
smṛtirnate'stivāmanyevyaktaṃvāyamasādanam || 11 ||
āśīviṣamivakruddhaṃyanmāṃyoddhuvyavatthitaḥ |
tacchrutvārākṣasendrasyagarjitaṃlakṣmaṇastadā || 12 ||
abhītavadanaḥkruddhorāvaṇiṃvākyamabravīt |
uktaścadurgamaḥpāraḥkāryāṇāṃrākṣasatvayā || 13 ||
kāryāṇāṅkarmaṇāmpāraṃyogacchati sa buddhimān |
satvamarthasyahīnārthoduravāsasyakenacit || 14 ||
vācāvyāhṛtyajānīṣekṛtārtho'smītidurmate |
antardhānagatenājauyastvayācaritastadā || 15 ||
taskarācaritomārgaḥnaiṣavīraniṣevitaḥ |
yathābāṇapathamprāpyasthito'hantavarākṣasa || 16 ||
darśayasvādyatattejovācātvaṅkiṃvikatthase |
evamuktodhanurbhīmamparāmṛśyamahābalaḥ || 17 ||
sasarjaniśitānbāṇānindrajitsamitiñjayaḥ |
tenisṛṣṭāmahāvegāḥśarāḥsarpaviṣopamāḥ || 18 ||
samprāpyalakṣmaṇampetuḥśvasantaivapannagāḥ |
rairatimahāvegairvegavānrāvaṇātmajaḥ || 19 ||
saumitrimindrajidyuddhevivyādhaśubhalakṣaṇam |
saśarairatividdhāṅgorudhireṇasamukṣitaḥ || 20 ||
śuśubhelakṣmaṇaḥśrīmānvidhūmaivapāvakaḥ |
indrajittvātmanaḥkarmaprasamīkṣyādhigamya ca || 21 ||
vinadyasumahānādamidaṃvacanamabravīt |
patriṇaḥśitadhārāstekarāmatkārmukacyutāḥ || 22 ||
ādāsyante'dyasaumitrejīvitañjīvitāntakāḥ |
adyagomāyusaṅghāścaśyenasaṅghāścalakṣmaṇa || 23 ||
gṛdhrāścanipatantutvāṅgatāsunnihatammayā |
kṣatrabandhuṃsadānāryaṃrāmaḥparamadurmatiḥ || 24 ||
bhaktambhrātaramadyaivatvāndrakṣyatihatammayā |
viśastakavacambhūmauvyapaviddhaśarāsasanam || 25 ||
hṛtottamāṅgaṃsaumitratvāmadyanihatammayā |
itibruvāṇaṃsaṅkṛddhaḥ paruṣaṃrāvaṇātmajam || 26 ||
hetumadvākyamatyarthaṃlakṣmaṇaḥpratyuvāca ha |
vāgbalantyajadurbuddhekrūrakarmāsirākṣasa || 27 ||
athakasmādvadasyetatsampādayasukarmaṇā |
kṛtvākatthasekarmakimarthamiharākṣasa || 28 ||
kurutatkarmayenāhaṃśraddhadhyāntavakatthanam |
anuktvāparuṣaṃvākyaṅkiñcidapyanavakṣipan || 29 ||
avikatthanvadhiṣyāmitvāmpaśyapuruṣādhama |
ityuktvāpañcanārācānākarṇāpūritān śitān || 30 ||
nijaghānamahāvegāllakṣmaṇorākṣasorasi |
supatravājitābāṇājvalitāivapannagāḥ || 31 ||
nairṛtorasyabhāsantasavitūraśmayoyathā |
saḥśarairāhatastenasaroṣorāvaṇātmajaḥ || 32 ||
suprayuktaistribhirbhāṇaiḥprativivyādhalakṣmaṇam |
saḥbabhūvamahābhīmonararākṣasasiṃhayoḥ || 33 ||
vimardastumuloyuddheparasparajayaiṣiṇoḥ |
ubhauhibalasampannāvubhauvikramaśālinau || 34 ||
ubhauparamadurjñeyāvatulyabalatejasau |
yuyudhātetadāvīraugrahāvivanabhogatau || 35 ||
balavṛtrāvivābhītauyudhitauduṣpradharṣaṇau |
yuyudhātemahātmānautadākesariṇāviva || 36 ||
bahūnavasṛjantauhimārgaṇaughānavasthitau |
nararākṣasasimhotauprahṛṣṭāvabhyayudhyatām || 37 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye yuddhakāṇḍe aṣṭāśītitamassargaḥ ||
Sanskrit — Devanagari (original)
श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे युद्धकाण्डम् ।
अथ अष्टाशीतितमस्सर्गः ।
विभीषणवच्श्रुत्वारावणिःक्रोधमूर्छितः ।
अब्रवीत्परुषंवाक्यंवेगेनाभ्युत्पपात च ॥ 1 ॥
उद्यतायुधनिस्त्रिंशोरथेसुसमलङ्कृते ।
कालाश्वयुक्तेमहतिस्थितःकालान्तकोपमः ॥ 2 ॥
महाप्रमाणमुद्यम्यविपुलंवेगवद्धृढम् ।
धनुर्बीमम्परामृश्यशरांश्चामित्रनाशनान् ॥ 3 ॥
तन्ददर्शमहेष्वासोरथस्थस्समलङ्कृतः ।
अलङ्कृतममित्रघ्नोराघवस्यानुजम्बली ॥ 4 ॥
हनुमत्पृष्ठरूढमुदस्थरविप्रभम् ।
उवाचैनंसमारब्धः सौमित्रिंसविभीषणम् ॥ 5 ॥
तांश्चवानरशार्दूलान् पश्यध्वम्मेपराक्रमम् ।
अद्यमत्कार्मुकोत्सृष्टंशरवर्षन्दुरासदम् ॥ 6 ॥
मुक्तंवर्षमिवाकाशेवारयिष्यथसंयुगे ।
अद्यवोमामकाबाणामहाकार्मुनिस्सृताः ॥ 7 ॥
विधमिष्यन्तिगात्राणितूलराशिमिवानलः ।
तीक्षणसायकनिर्भन्नान्शूलशक्त्यृष्टितोमरैः ॥ 8 ॥
अद्यवोगमयिष्यामिसर्वानेनयमक्षयम् ।
क्षिपतश्शरवर्षाणिक्षिप्रहस्तस्यसम्युगे ॥ 9 ॥
जीमूतस्येननदतःकःस्थास्यतिममाग्रतः ।
रात्रियुद्धेमयापूर्वंवज्राशनिसमैःशरैः ॥ 10 ॥
शायितौस्थोमयाभूमौविसञ्ज्ञौसपुरस्सरौ ।
स्मृतिर्नतेऽस्तिवामन्येव्यक्तंवायमसादनम् ॥ 11 ॥
आशीविषमिवक्रुद्धंयन्मांयोद्धुव्यवत्थितः ।
तच्छ्रुत्वाराक्षसेन्द्रस्यगर्जितंलक्ष्मणस्तदा ॥ 12 ॥
अभीतवदनःक्रुद्धोरावणिंवाक्यमब्रवीत् ।
उक्तश्चदुर्गमःपारःकार्याणांराक्षसत्वया ॥ 13 ॥
कार्याणाङ्कर्मणाम्पारंयोगच्छति स बुद्धिमान् ।
सत्वमर्थस्यहीनार्थोदुरवासस्यकेनचित् ॥ 14 ॥
वाचाव्याहृत्यजानीषेकृतार्थोऽस्मीतिदुर्मते ।
अन्तर्धानगतेनाजौयस्त्वयाचरितस्तदा ॥ 15 ॥
तस्कराचरितोमार्गःनैषवीरनिषेवितः ।
यथाबाणपथम्प्राप्यस्थितोऽहन्तवराक्षस ॥ 16 ॥
दर्शयस्वाद्यतत्तेजोवाचात्वङ्किंविकत्थसे ।
एवमुक्तोधनुर्भीमम्परामृश्यमहाबलः ॥ 17 ॥
ससर्जनिशितान्बाणानिन्द्रजित्समितिञ्जयः ।
तेनिसृष्टामहावेगाःशराःसर्पविषोपमाः ॥ 18 ॥
सम्प्राप्यलक्ष्मणम्पेतुःश्वसन्तैवपन्नगाः ।
रैरतिमहावेगैर्वेगवान्रावणात्मजः ॥ 19 ॥
सौमित्रिमिन्द्रजिद्युद्धेविव्याधशुभलक्षणम् ।
सशरैरतिविद्धाङ्गोरुधिरेणसमुक्षितः ॥ 20 ॥
शुशुभेलक्ष्मणःश्रीमान्विधूमैवपावकः ।
इन्द्रजित्त्वात्मनःकर्मप्रसमीक्ष्याधिगम्य च ॥ 21 ॥
विनद्यसुमहानादमिदंवचनमब्रवीत् ।
पत्रिणःशितधारास्तेकरामत्कार्मुकच्युताः ॥ 22 ॥
आदास्यन्तेऽद्यसौमित्रेजीवितञ्जीवितान्तकाः ।
अद्यगोमायुसङ्घाश्चश्येनसङ्घाश्चलक्ष्मण ॥ 23 ॥
गृध्राश्चनिपतन्तुत्वाङ्गतासुन्निहतम्मया ।
क्षत्रबन्धुंसदानार्यंरामःपरमदुर्मतिः ॥ 24 ॥
भक्तम्भ्रातरमद्यैवत्वान्द्रक्ष्यतिहतम्मया ।
विशस्तकवचम्भूमौव्यपविद्धशराससनम् ॥ 25 ॥
हृतोत्तमाङ्गंसौमित्रत्वामद्यनिहतम्मया ।
इतिब्रुवाणंसङ्कृद्धः परुषंरावणात्मजम् ॥ 26 ॥
हेतुमद्वाक्यमत्यर्थंलक्ष्मणःप्रत्युवाच ह ।
वाग्बलन्त्यजदुर्बुद्धेक्रूरकर्मासिराक्षस ॥ 27 ॥
अथकस्माद्वदस्येतत्सम्पादयसुकर्मणा ।
कृत्वाकत्थसेकर्मकिमर्थमिहराक्षस ॥ 28 ॥
कुरुतत्कर्मयेनाहंश्रद्धध्यान्तवकत्थनम् ।
अनुक्त्वापरुषंवाक्यङ्किञ्चिदप्यनवक्षिपन् ॥ 29 ॥
अविकत्थन्वधिष्यामित्वाम्पश्यपुरुषाधम ।
इत्युक्त्वापञ्चनाराचानाकर्णापूरितान् शितान् ॥ 30 ॥
निजघानमहावेगाल्लक्ष्मणोराक्षसोरसि ।
सुपत्रवाजिताबाणाज्वलिताइवपन्नगाः ॥ 31 ॥
नैरृतोरस्यभासन्तसवितूरश्मयोयथा ।
सःशरैराहतस्तेनसरोषोरावणात्मजः ॥ 32 ॥
सुप्रयुक्तैस्त्रिभिर्भाणैःप्रतिविव्याधलक्ष्मणम् ।
सःबभूवमहाभीमोनरराक्षससिंहयोः ॥ 33 ॥
विमर्दस्तुमुलोयुद्धेपरस्परजयैषिणोः ।
उभौहिबलसम्पन्नावुभौविक्रमशालिनौ ॥ 34 ॥
उभौपरमदुर्ज्ञेयावतुल्यबलतेजसौ ।
युयुधातेतदावीरौग्रहाविवनभोगतौ ॥ 35 ॥
बलवृत्राविवाभीतौयुधितौदुष्प्रधर्षणौ ।
युयुधातेमहात्मानौतदाकेसरिणाविव ॥ 36 ॥
बहूनवसृजन्तौहिमार्गणौघानवस्थितौ ।
नरराक्षससिम्होतौप्रहृष्टावभ्ययुध्यताम् ॥ 37 ॥
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये युद्धकाण्डे अष्टाशीतितमस्सर्गः ॥
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe yuddhakāṇḍam |
atha aṣṭāśītitamassargaḥ |
vibhīṣaṇavacśrutvārāvaṇiḥkrodhamūrchitaḥ |
abravītparuṣaṃvākyaṃvegenābhyutpapāta ca || 1 ||
udyatāyudhanistriṃśorathesusamalaṅkṛte |
kālāśvayuktemahatisthitaḥkālāntakopamaḥ || 2 ||
mahāpramāṇamudyamyavipulaṃvegavaddhṛḍham |
dhanurbīmamparāmṛśyaśarāṃścāmitranāśanān || 3 ||
tandadarśamaheṣvāsorathasthassamalaṅkṛtaḥ |
alaṅkṛtamamitraghnorāghavasyānujambalī || 4 ||
hanumatpṛṣṭharūḍhamudastharaviprabham |
uvācainaṃsamārabdhaḥ saumitriṃsavibhīṣaṇam || 5 ||
tāṃścavānaraśārdūlān paśyadhvammeparākramam |
adyamatkārmukotsṛṣṭaṃśaravarṣandurāsadam || 6 ||
muktaṃvarṣamivākāśevārayiṣyathasaṃyuge |
adyavomāmakābāṇāmahākārmunissṛtāḥ || 7 ||
vidhamiṣyantigātrāṇitūlarāśimivānalaḥ |
tīkṣaṇasāyakanirbhannānśūlaśaktyṛṣṭitomaraiḥ || 8 ||
adyavogamayiṣyāmisarvānenayamakṣayam |
kṣipataśśaravarṣāṇikṣiprahastasyasamyuge || 9 ||
jīmūtasyenanadataḥkaḥsthāsyatimamāgrataḥ |
rātriyuddhemayāpūrvaṃvajrāśanisamaiḥśaraiḥ || 10 ||
śāyitausthomayābhūmauvisañjñausapurassarau |
smṛtirnate'stivāmanyevyaktaṃvāyamasādanam || 11 ||
āśīviṣamivakruddhaṃyanmāṃyoddhuvyavatthitaḥ |
tacchrutvārākṣasendrasyagarjitaṃlakṣmaṇastadā || 12 ||
abhītavadanaḥkruddhorāvaṇiṃvākyamabravīt |
uktaścadurgamaḥpāraḥkāryāṇāṃrākṣasatvayā || 13 ||
kāryāṇāṅkarmaṇāmpāraṃyogacchati sa buddhimān |
satvamarthasyahīnārthoduravāsasyakenacit || 14 ||
vācāvyāhṛtyajānīṣekṛtārtho'smītidurmate |
antardhānagatenājauyastvayācaritastadā || 15 ||
taskarācaritomārgaḥnaiṣavīraniṣevitaḥ |
yathābāṇapathamprāpyasthito'hantavarākṣasa || 16 ||
darśayasvādyatattejovācātvaṅkiṃvikatthase |
evamuktodhanurbhīmamparāmṛśyamahābalaḥ || 17 ||
sasarjaniśitānbāṇānindrajitsamitiñjayaḥ |
tenisṛṣṭāmahāvegāḥśarāḥsarpaviṣopamāḥ || 18 ||
samprāpyalakṣmaṇampetuḥśvasantaivapannagāḥ |
rairatimahāvegairvegavānrāvaṇātmajaḥ || 19 ||
saumitrimindrajidyuddhevivyādhaśubhalakṣaṇam |
saśarairatividdhāṅgorudhireṇasamukṣitaḥ || 20 ||
śuśubhelakṣmaṇaḥśrīmānvidhūmaivapāvakaḥ |
indrajittvātmanaḥkarmaprasamīkṣyādhigamya ca || 21 ||
vinadyasumahānādamidaṃvacanamabravīt |
patriṇaḥśitadhārāstekarāmatkārmukacyutāḥ || 22 ||
ādāsyante'dyasaumitrejīvitañjīvitāntakāḥ |
adyagomāyusaṅghāścaśyenasaṅghāścalakṣmaṇa || 23 ||
gṛdhrāścanipatantutvāṅgatāsunnihatammayā |
kṣatrabandhuṃsadānāryaṃrāmaḥparamadurmatiḥ || 24 ||
bhaktambhrātaramadyaivatvāndrakṣyatihatammayā |
viśastakavacambhūmauvyapaviddhaśarāsasanam || 25 ||
hṛtottamāṅgaṃsaumitratvāmadyanihatammayā |
itibruvāṇaṃsaṅkṛddhaḥ paruṣaṃrāvaṇātmajam || 26 ||
hetumadvākyamatyarthaṃlakṣmaṇaḥpratyuvāca ha |
vāgbalantyajadurbuddhekrūrakarmāsirākṣasa || 27 ||
athakasmādvadasyetatsampādayasukarmaṇā |
kṛtvākatthasekarmakimarthamiharākṣasa || 28 ||
kurutatkarmayenāhaṃśraddhadhyāntavakatthanam |
anuktvāparuṣaṃvākyaṅkiñcidapyanavakṣipan || 29 ||
avikatthanvadhiṣyāmitvāmpaśyapuruṣādhama |
ityuktvāpañcanārācānākarṇāpūritān śitān || 30 ||
nijaghānamahāvegāllakṣmaṇorākṣasorasi |
supatravājitābāṇājvalitāivapannagāḥ || 31 ||
nairṛtorasyabhāsantasavitūraśmayoyathā |
saḥśarairāhatastenasaroṣorāvaṇātmajaḥ || 32 ||
suprayuktaistribhirbhāṇaiḥprativivyādhalakṣmaṇam |
saḥbabhūvamahābhīmonararākṣasasiṃhayoḥ || 33 ||
vimardastumuloyuddheparasparajayaiṣiṇoḥ |
ubhauhibalasampannāvubhauvikramaśālinau || 34 ||
ubhauparamadurjñeyāvatulyabalatejasau |
yuyudhātetadāvīraugrahāvivanabhogatau || 35 ||
balavṛtrāvivābhītauyudhitauduṣpradharṣaṇau |
yuyudhātemahātmānautadākesariṇāviva || 36 ||
bahūnavasṛjantauhimārgaṇaughānavasthitau |
nararākṣasasimhotauprahṛṣṭāvabhyayudhyatām || 37 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye yuddhakāṇḍe aṣṭāśītitamassargaḥ ||
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Kannada script.
Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.