ಶ್ರೀಮದ್ವಾಲ್ಮೀಕೀಯ ರಾಮಾಯಣೇ ಯುದ್ಧಕಾಣ್ಡಮ್ ।
ಅಥ ಏಕೋನನವತಿತಮಸ್ಸರ್ಗಃ ।
ತತಶ್ಶರಾನ್ ದಾಶರಥಿಸ್ಸನ್ಧಾಯಾಮಿತ್ರಕರ್ಶಣಃ ।
ಸಸರ್ಜರಾಕ್ಷಸೇನ್ದ್ರಾಯಕೃದ್ಧಸ್ಸರ್ಪೈವಶ್ವಸನ್ ॥ 1 ॥
ತಸ್ಯಜ್ಯಾತಲನಿರ್ಘೋಷಂ ಸ ಶ್ರುತ್ವಾರಾಕ್ಷಸಾಧಿಪಃ ।
ವಿವರ್ಣವದನೋಭೂತ್ವಾಲಕ್ಷ್ಮಣಂಸಮುದೈಕ್ಷತ ॥ 2 ॥
ವಿಷಣ್ಣವದನನ್ದೃಷ್ಟವಾರಾಕ್ಷಸಂರಾವಣಾತ್ಮಜೇ ।
ಸೌಮಿತ್ರಿಂಯುದ್ಧಸಂಯುಕ್ತಮ್ಪ್ರತ್ಯುವಾಚವಿಭೀಷಣಃ ॥ 3 ॥
ನಿಮಿತ್ತಾನ್ಯುಪಪಶ್ಯಾಮಿಯಾನ್ಯಸ್ಮಿನ್ ರಾವಣಾತ್ಮಜೇ ।
ತ್ವರತೇನಮಹಾಬಾಹೋಭಗ್ನಏಷ ನ ಸಂಶಯಃ ॥ 4 ॥
ತತಸ್ಸನ್ಧಾಯಸೌಮಿತ್ರಿಶ್ಶರಾನಗ್ನಿಶಿಖೋಪಮಾನ್ ।
ಮುಮೋಚನಿಶಿತಾಂಸ್ತಸ್ಮಿನ್ ಸರ್ಪಾನಿವಮಹಾವಿಷಾನ್ ॥ 5 ॥
ಶಕ್ರಾಶನಿಸಮಸ್ಪರ್ಶೈರ್ಲಕ್ಷ್ಮಣೇನಾಹತಶ್ಶರೈಃ ।
ಮುಹೂರ್ತಮಭವನ್ಮೂಕ್ಷಃಸರ್ವಸಙ್ಕ್ಷುಭಿತೇನ್ದ್ರಿಯಃ ॥ 6 ॥
ಉಪಲಭ್ಯಮುಹೂರ್ತೇನಸಞ್ಜ್ಞಾಮ್ಪ್ರತ್ಯಾಗತೇನ್ದ್ರಿಯಃ ।
ದದರ್ಶಾವಸ್ಥಿತಂವೀರಂವೀರೋದಶರಥಾತ್ಮಜಮ್ ॥ 7 ॥
ಸೋಽಭಿಚಕ್ರಾಮಸೌಮಿತ್ರಿಂರೋಷಾತ್ಸಂರಕ್ತಲೋಚನಃ ।
ಅಬ್ರವೀಚ್ಚೈನಮಾಸಾದ್ಯಪುನಸ್ಸಪರುಷಂವಚಃ ॥ 8 ॥
ಕಿಂ ನ ಸ್ಮರಸಿತದ್ಯುದ್ಧೇಪ್ರಥಮೇಮತ್ಪರಾಕ್ರಮಮ್ ।
ನಿಬದ್ಧಸ್ತ್ವಂಸಹಭ್ರಾತ್ರಾಯದಾಭುವಿವಿಚೇಷ್ಟಸೇ ॥ 9 ॥
ಯುವಾಙ್ಖಲುಮಹಾಯುದ್ಧೇಶಕ್ರಾನಿಸಮೈಶ್ಶರೈಃ ।
ಶಾಯಿತೌಪ್ರಥಮಮ್ಭೂಮೌವಿಸಞ್ಜ್ಞೌಸಪುರಸ್ಸರೌ ॥ 10 ॥
ಸ್ಮೃತಿರ್ವಾನಾಸ್ತಿತೇಮನ್ಯೇವ್ಯಕ್ತಂವಾಯಮಸಾದನಮ್ ।
ಗನ್ತುಮಿಚ್ಛಸಿಯಸ್ಮಾತ್ತ್ವಮನ್ಧರ್ಷಯಿತುಮಿಚ್ಛಸಿ ॥ 11 ॥
ಯದಿತೇಪ್ರಥಮೇಯುದ್ಧೇ ನ ದೃಷ್ಟೋಮತ್ಪರಾಕ್ರಮಃ ।
ಅದ್ಯತೇದರ್ಶಯಿಷ್ಯಾಮಿತಿಷ್ಠೇದಾನೀಂವ್ಯವಸ್ಥಿತಃ ॥ 12 ॥
ಇತ್ಯುಕ್ತ್ವಾಸಪ್ತಭಿರ್ಭಾಣೈರಭಿವಿವ್ಯಾಥಲಕ್ಷ್ಮಣಮ್ ।
ದಶಭಿಸ್ತುಹನೂಮನ್ತನ್ತೀಕ್ಷ್ಣಧಾಶ್ಶರೋತ್ತಮೈಃ ॥ 13 ॥
ತತಃಶರಶತೇನೈವಸುಪ್ರಯುಕ್ತೇನವೀರ್ಯವಾನ್ ।
ಕ್ರೋಥಾವ್ದಿಗುಣಸಮ್ರಬ್ಧೋನಿರ್ಬಿಭೇದವಿಭೀಷಣಮ್ ॥ 14 ॥
ತದ್ದಷ್ಟವೇನ್ದ್ರಜಿತಾಕರ್ಮಕೃತಂರಾಮಾನುಜಸ್ತದಾ ।
ಅಚಿನ್ತಯಿತ್ವಾಪ್ರಹಸನ್ನೈತತ್ಕಿಞ್ಚಿದಿತಿಬ್ರುವನ್ ॥ 15 ॥
ಮುಮೋಚ ಚ ಶರಾನ್ ಘೋರಾನ್ ಸಮ್ಗೃಹ್ಯನರಪುಙ್ಗವಃ ।
ಅಭೀತವದನಃಕ್ರುದ್ಧೋರಾವಣಿಂಲಕ್ಷ್ಮಣೋಯುಧಿ ॥ 16 ॥
ನೈವಂರಣಗತಾಃಶೂರಾಃಪ್ರಹರನ್ತಿನಿಶಾಚರ ।
ಲಘವಶ್ಚಾಲ್ಪವೀರ್ಯಾಶ್ಚಶರಾಸುಖಾಸ್ತವಹೀಮೇ ॥ 17 ॥
ನೈವಂಶೂರಾಸ್ತುಯುಧ್ಯನ್ತೇಸಮರೇಜಯಕಾಙ್ಕ್ಷಿಣಃ ।
ಇತ್ಯೇವನ್ತಮ್ಬ್ರುವಾಣಸ್ತುಧನ್ವೀಶರೈರಭಿವವರ್ಷ ಹ ॥ 18 ॥
ಸ್ಯಬಾಣೈಸ್ಸುವಿಧ್ವಸ್ತಙ್ಕವಚಙ್ಕಾಞ್ಚನಮ್ಮಹತ್ ।
ವ್ಯಶೀರ್ಯತರಥೋಪಸ್ಥೇತಾರಾಜಾಲಮಿವ್ಬಾರಾತ್ ॥ 19 ॥
ವಿಧೂತವರ್ಮಾನಾರಾಚೈರ್ಭಭೂವ ಸ ಕೃತವ್ರಣಃ ।
ಇನ್ದ್ರಜಿತ್ಸಮರೇವೀರಃಪ್ರತ್ಯೂಷೇಭಾನುಮಾನಿವ ॥ 20 ॥
ತತಃಶರಸಹಸ್ರೇಣಸಙ್ಕ್ರುದ್ಧೋರಾವಣಾತ್ಮಜಃ ।
ಬಿಭೇದಸಮರೇವೀರೋಲಕ್ಷ್ಮಣಮ್ಭೀಮವಿಕ್ರಮಃ ॥ 21 ॥
ವ್ಯಶೀರ್ಯತಮಹದ್ಧಿವ್ಯಙ್ಕವಚಂಲಕ್ಷ್ಮಣಸ್ಯ ಚ ।
ಕೃತಪ್ರತಿಕೃತಾನ್ಯೋನ್ಯಮ್ಬಭೂವತುರಭಿದ್ರುತೌ ॥ 22 ॥
ಅಭೀಕ್ಷ್ಣನ್ನಿಶ್ಶ್ವಸನ್ತೌತೌಯುಧ್ಯೇತಾನ್ತುಮುಲಂಯುಧಿ ।
ಶರಸಙ್ಕೃತ್ತಸರ್ವಾಙ್ಗೌಸರ್ವತೋರುಧಿರೋಕ್ಷಿತೌ ॥ 23 ॥
ಸುದೀರ್ಘಕಾಲನ್ತೌವೀರಾವನ್ಯೋನ್ಯನಿಶಿತೈಃಶರೈಃ ।
ತತಕ್ಷತುರ್ಮಹಾತ್ಮಾನೌರಣಕರ್ಮವಿಹಾರದೌ ॥ 24 ॥
ಬಭೂವತುಶ್ಚಾತ್ಮಜಯೇಯತ್ತೌಭೀಮಪರಾಕ್ರಮೌ ।
ತೌಶರೌಘೈಸ್ತದಾಕೀರ್ಣೌನಿಕೃತ್ತಕವಚಧ್ವಜೌ ॥ 25 ॥
ಸೃಜನ್ತೌರುಧಿರಞ್ಚೋಷ್ಣಞ್ಜಲಮ್ಪ್ರಸ್ರವಣಾವಿವ ।
ಶರವರ್ಷನ್ತತೋಘೋರಮ್ಮುಞ್ಚತೋರ್ಭೀಮನಿಃಸ್ವನಮ್ ॥ 26 ॥
ಸಾಸಾರಯೋರಿವಾಕಾಶೇನೀಲಯೋಃಕಾಲಮೇಘಯೋಃ ।
ತಯೋರಥಮಹಾನ್ಕಾಲೋವ್ಯತ್ಯಯಾದ್ಯುಧ್ಯಮಾನಯೋಃ ॥ 27 ॥
ನ ಚ ತೌಯುದ್ಧವೈಮುಖ್ಯಂಶ್ರಮಂವಾಪ್ಯುಪಜಗ್ಮತುಃ ।
ಅಸ್ತ್ರಾಣ್ಯಸ್ತ್ರವಿದಾಂಶ್ರೇಷ್ಠೌದರ್ಶಯನ್ತೌಪುನಃಪುನಃ ॥ 28 ॥
ಶರಾನುಚ್ಛಾವಚಾಕಾರಾನನ್ತರಿಕ್ಷೇಬಬನ್ಧತುಃ ।
ನ್ಯಪೇತದೋಷಮಸ್ಯನ್ತೌಲಘುಚಿತ್ರಂ ಚ ಸುಷ್ಠು ಚ ॥ 29 ॥
ಉಭೌತುತುಮುಲಙ್ಘೋರಞ್ಚಕ್ರತುರ್ನರರಾಕ್ಷಸೌ ।
ತಯೋಃಪೃಥಕ್ ಪೃಥಭಗೀಮಶ್ಶುಶ್ರುವೇತಲನಿಸ್ಸ್ವನಃ ॥ 30 ॥
ಪ್ರಕಮ್ಪಯನ್ಜನಙ್ಘೋರೋನಿರ್ಘಾತೈವದಾರುಣಃ ।
ಸತಯೋಃಭ್ರಾಜತೇಶಬ್ದಸ್ತದಾಸಮರಯತ್ತಯೋಃ ॥ 31 ॥
ಸುಘೋರಯೋರ್ನಿಷ್ಟನತೋರ್ಗಗನೇಮೇಘಯೋರಿವ ।
ಸುವರ್ಣಪುಙ್ಖೈರ್ನಾರಾಚೈರ್ಬಲವನ್ತೌಕೃತವ್ರಣೌ ॥ 32 ॥
ಪ್ರಸುಸ್ರುವಾತೇರುಧಿರಙ್ಕೀರ್ತಿಮನ್ತೌಜಯೇಧೃತೌ ।
ತೇಗಾತ್ರಯೋರ್ನಿಪತಿತಾರುಕ್ಮಪುಙ್ಖಾಃಶರಾಯುಧಿ ॥ 33 ॥
ಅಸೃದಗಿಗ್ಧಾವಿನಿಷ್ಪೇತುರ್ವಿವಿಶುರ್ಧರಣೀತಲಮ್ ।
ಅನ್ಯೇಸುನಿಶಿತೈಶ್ಶಸ್ತ್ರೈರಾಕಾಶೇಸಞ್ಜಘಟ್ಟಿರೇ ॥ 34 ॥
ಬಭಞ್ಜುಶ್ಚಿಚ್ಛಿದುಶ್ಚೈವತಯೋರ್ಬಾಣಾಃಸಹಸ್ರಶಃ ।
ಸಬಭೂವರಣೇಘೋರಸ್ತಯೋರ್ಬಾಣಮಯಶ್ಚಯಃ ॥ 35 ॥
ಅಗ್ನಿಭ್ಯಾಮಿವದೀಪ್ತಾಭ್ಯಾಂಸತ್ರೇಕುಶಮಯಶ್ಚಯಃ ।
ತಯೋಃಕೃತವ್ರಣೌದೇಹೌಶುಶುಭಾತೇಮಹಾತ್ಮನೋಃ ॥ 36 ॥
ಸುಪುಷ್ಪಾವಿವನಿಷ್ಪತ್ರೌವನೇಶಾಲ್ಮಲಿಕಿಂಶುಕೌ ।
ಚಕ್ರತುಸ್ತುಮುಲಙ್ಘೋರಂಸನ್ನಿಪಾತಮ್ಮುಹುರ್ಮುಹುಃ ॥ 37 ॥
ಇನ್ದ್ರಜಿಲ್ಲಕ್ಷ್ಮಣಶ್ಚೈವಪರಸ್ಪರವಧೈಷಿಣೌ ।
ಲಕ್ಷ್ಮಣೋರಾವಣಿಂಯುದ್ಧೇರಾವಣಿಶ್ಚಾಪಿಲಕ್ಷ್ಮಣಮ್ ॥ 38 ॥
ಅನ್ಯೋನ್ಯನ್ತಾವಭಿಘ್ನನ್ತೌ ನ ಶ್ರಮಮ್ಪ್ರತಿಪದ್ಯತಾಮ್ ।
ಬಾಣಜಾಲೈಶ್ಶರೀರಸ್ಥೈರವಗಾಢೈಸ್ತರಸ್ವಿನೌ ॥ 39 ॥
ಶುಶುಭಾತೇಮಹಾವೀರ್ಯೌಪ್ರರೂಢಾವಿವಪರ್ವತೌ ।
ತಯೋರುಧಿರಸಿಕ್ತಾನಿಸಮ್ವೃತಾನ್ತಿಶರೈರ್ಭೃಶಮ್ ॥ 40 ॥
ಬಭ್ರಾಜುಃಸರ್ವಗಾತ್ರಾಣಿಜ್ವಲನ್ತೈವಪಾವಕಾಃ ।
ತಯೋರಥಮಹಾನ್ ಕಾಲೋವ್ಯತೀಯಾದ್ಯುಧ್ಯಮಾನಯೋಃ ॥ 41 ॥
ನ ಚ ತೌಯುದ್ಧವೈಮುಖ್ಯಂಶ್ರಮಂವಾಪ್ಯುಪಜಗ್ಮತುಃ ।
ಅಥಸಮರಪರಿಶ್ರಮನ್ನಿಹನ್ತುಂಸಮರಮುಖೇಷ್ವಜಿತಸ್ಯಲಕ್ಷ್ಮಣಸ್ಯ ।
ಪ್ರಿಯಹಿತಮುಪಪಾದಯನ್ಮಹೌತ್ಮಾಸ್ಸಮರಮುಪೇತ್ಯವಿಭೀಷಣೋಽವತಸ್ಥೇ ॥ 42 ॥
ಇತ್ಯಾರ್ಷೇ ಶ್ರೀಮದ್ರಾಮಾಯಣೇ ವಾಲ್ಮೀಕೀಯ ಆದಿಕಾವ್ಯೇ ಯುದ್ಧಕಾಣ್ಡೇ ಏಕೋನನವತಿತಮಸ್ಸರ್ಗಃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe yuddhakāṇḍam |
atha ekonanavatitamassargaḥ |
tataśśarān dāśarathissandhāyāmitrakarśaṇaḥ |
sasarjarākṣasendrāyakṛddhassarpaivaśvasan || 1 ||
tasyajyātalanirghoṣaṃ sa śrutvārākṣasādhipaḥ |
vivarṇavadanobhūtvālakṣmaṇaṃsamudaikṣata || 2 ||
viṣaṇṇavadanandṛṣṭavārākṣasaṃrāvaṇātmaje |
saumitriṃyuddhasaṃyuktampratyuvācavibhīṣaṇaḥ || 3 ||
nimittānyupapaśyāmiyānyasmin rāvaṇātmaje |
tvaratenamahābāhobhagnaeṣa na saṃśayaḥ || 4 ||
tatassandhāyasaumitriśśarānagniśikhopamān |
mumocaniśitāṃstasmin sarpānivamahāviṣān || 5 ||
śakrāśanisamasparśairlakṣmaṇenāhataśśaraiḥ |
muhūrtamabhavanmūkṣaḥsarvasaṅkṣubhitendriyaḥ || 6 ||
upalabhyamuhūrtenasañjñāmpratyāgatendriyaḥ |
dadarśāvasthitaṃvīraṃvīrodaśarathātmajam || 7 ||
so'bhicakrāmasaumitriṃroṣātsaṃraktalocanaḥ |
abravīccainamāsādyapunassaparuṣaṃvacaḥ || 8 ||
kiṃ na smarasitadyuddheprathamematparākramam |
nibaddhastvaṃsahabhrātrāyadābhuviviceṣṭase || 9 ||
yuvāṅkhalumahāyuddheśakrānisamaiśśaraiḥ |
śāyitauprathamambhūmauvisañjñausapurassarau || 10 ||
smṛtirvānāstitemanyevyaktaṃvāyamasādanam |
gantumicchasiyasmāttvamandharṣayitumicchasi || 11 ||
yaditeprathameyuddhe na dṛṣṭomatparākramaḥ |
adyatedarśayiṣyāmitiṣṭhedānīṃvyavasthitaḥ || 12 ||
ityuktvāsaptabhirbhāṇairabhivivyāthalakṣmaṇam |
daśabhistuhanūmantantīkṣṇadhāśśarottamaiḥ || 13 ||
tataḥśaraśatenaivasuprayuktenavīryavān |
krothāvdiguṇasamrabdhonirbibhedavibhīṣaṇam || 14 ||
taddaṣṭavendrajitākarmakṛtaṃrāmānujastadā |
acintayitvāprahasannaitatkiñciditibruvan || 15 ||
mumoca ca śarān ghorān samgṛhyanarapuṅgavaḥ |
abhītavadanaḥkruddhorāvaṇiṃlakṣmaṇoyudhi || 16 ||
naivaṃraṇagatāḥśūrāḥpraharantiniśācara |
laghavaścālpavīryāścaśarāsukhāstavahīme || 17 ||
naivaṃśūrāstuyudhyantesamarejayakāṅkṣiṇaḥ |
ityevantambruvāṇastudhanvīśarairabhivavarṣa ha || 18 ||
syabāṇaissuvidhvastaṅkavacaṅkāñcanammahat |
vyaśīryatarathopasthetārājālamivbārāt || 19 ||
vidhūtavarmānārācairbhabhūva sa kṛtavraṇaḥ |
indrajitsamarevīraḥpratyūṣebhānumāniva || 20 ||
tataḥśarasahasreṇasaṅkruddhorāvaṇātmajaḥ |
bibhedasamarevīrolakṣmaṇambhīmavikramaḥ || 21 ||
vyaśīryatamahaddhivyaṅkavacaṃlakṣmaṇasya ca |
kṛtapratikṛtānyonyambabhūvaturabhidrutau || 22 ||
abhīkṣṇanniśśvasantautauyudhyetāntumulaṃyudhi |
śarasaṅkṛttasarvāṅgausarvatorudhirokṣitau || 23 ||
sudīrghakālantauvīrāvanyonyaniśitaiḥśaraiḥ |
tatakṣaturmahātmānauraṇakarmavihāradau || 24 ||
babhūvatuścātmajayeyattaubhīmaparākramau |
tauśaraughaistadākīrṇaunikṛttakavacadhvajau || 25 ||
sṛjantaurudhirañcoṣṇañjalamprasravaṇāviva |
śaravarṣantatoghorammuñcatorbhīmaniḥsvanam || 26 ||
sāsārayorivākāśenīlayoḥkālameghayoḥ |
tayorathamahānkālovyatyayādyudhyamānayoḥ || 27 ||
na ca tauyuddhavaimukhyaṃśramaṃvāpyupajagmatuḥ |
astrāṇyastravidāṃśreṣṭhaudarśayantaupunaḥpunaḥ || 28 ||
śarānucchāvacākārānantarikṣebabandhatuḥ |
nyapetadoṣamasyantaulaghucitraṃ ca suṣṭhu ca || 29 ||
ubhaututumulaṅghorañcakraturnararākṣasau |
tayoḥpṛthak pṛthabhagīmaśśuśruvetalanissvanaḥ || 30 ||
prakampayanjanaṅghoronirghātaivadāruṇaḥ |
satayoḥbhrājateśabdastadāsamarayattayoḥ || 31 ||
sughorayorniṣṭanatorgaganemeghayoriva |
suvarṇapuṅkhairnārācairbalavantaukṛtavraṇau || 32 ||
prasusruvāterudhiraṅkīrtimantaujayedhṛtau |
tegātrayornipatitārukmapuṅkhāḥśarāyudhi || 33 ||
asṛdagigdhāviniṣpeturviviśurdharaṇītalam |
anyesuniśitaiśśastrairākāśesañjaghaṭṭire || 34 ||
babhañjuścicchiduścaivatayorbāṇāḥsahasraśaḥ |
sababhūvaraṇeghorastayorbāṇamayaścayaḥ || 35 ||
agnibhyāmivadīptābhyāṃsatrekuśamayaścayaḥ |
tayoḥkṛtavraṇaudehauśuśubhātemahātmanoḥ || 36 ||
supuṣpāvivaniṣpatrauvaneśālmalikiṃśukau |
cakratustumulaṅghoraṃsannipātammuhurmuhuḥ || 37 ||
indrajillakṣmaṇaścaivaparasparavadhaiṣiṇau |
lakṣmaṇorāvaṇiṃyuddherāvaṇiścāpilakṣmaṇam || 38 ||
anyonyantāvabhighnantau na śramampratipadyatām |
bāṇajālaiśśarīrasthairavagāḍhaistarasvinau || 39 ||
śuśubhātemahāvīryauprarūḍhāvivaparvatau |
tayorudhirasiktānisamvṛtāntiśarairbhṛśam || 40 ||
babhrājuḥsarvagātrāṇijvalantaivapāvakāḥ |
tayorathamahān kālovyatīyādyudhyamānayoḥ || 41 ||
na ca tauyuddhavaimukhyaṃśramaṃvāpyupajagmatuḥ |
athasamarapariśramannihantuṃsamaramukheṣvajitasyalakṣmaṇasya |
priyahitamupapādayanmahautmāssamaramupetyavibhīṣaṇo'vatasthe || 42 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye yuddhakāṇḍe ekonanavatitamassargaḥ ||
Sanskrit — Devanagari (original)
श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे युद्धकाण्डम् ।
अथ एकोननवतितमस्सर्गः ।
ततश्शरान् दाशरथिस्सन्धायामित्रकर्शणः ।
ससर्जराक्षसेन्द्रायकृद्धस्सर्पैवश्वसन् ॥ 1 ॥
तस्यज्यातलनिर्घोषं स श्रुत्वाराक्षसाधिपः ।
विवर्णवदनोभूत्वालक्ष्मणंसमुदैक्षत ॥ 2 ॥
विषण्णवदनन्दृष्टवाराक्षसंरावणात्मजे ।
सौमित्रिंयुद्धसंयुक्तम्प्रत्युवाचविभीषणः ॥ 3 ॥
निमित्तान्युपपश्यामियान्यस्मिन् रावणात्मजे ।
त्वरतेनमहाबाहोभग्नएष न संशयः ॥ 4 ॥
ततस्सन्धायसौमित्रिश्शरानग्निशिखोपमान् ।
मुमोचनिशितांस्तस्मिन् सर्पानिवमहाविषान् ॥ 5 ॥
शक्राशनिसमस्पर्शैर्लक्ष्मणेनाहतश्शरैः ।
मुहूर्तमभवन्मूक्षःसर्वसङ्क्षुभितेन्द्रियः ॥ 6 ॥
उपलभ्यमुहूर्तेनसञ्ज्ञाम्प्रत्यागतेन्द्रियः ।
ददर्शावस्थितंवीरंवीरोदशरथात्मजम् ॥ 7 ॥
सोऽभिचक्रामसौमित्रिंरोषात्संरक्तलोचनः ।
अब्रवीच्चैनमासाद्यपुनस्सपरुषंवचः ॥ 8 ॥
किं न स्मरसितद्युद्धेप्रथमेमत्पराक्रमम् ।
निबद्धस्त्वंसहभ्रात्रायदाभुविविचेष्टसे ॥ 9 ॥
युवाङ्खलुमहायुद्धेशक्रानिसमैश्शरैः ।
शायितौप्रथमम्भूमौविसञ्ज्ञौसपुरस्सरौ ॥ 10 ॥
स्मृतिर्वानास्तितेमन्येव्यक्तंवायमसादनम् ।
गन्तुमिच्छसियस्मात्त्वमन्धर्षयितुमिच्छसि ॥ 11 ॥
यदितेप्रथमेयुद्धे न दृष्टोमत्पराक्रमः ।
अद्यतेदर्शयिष्यामितिष्ठेदानींव्यवस्थितः ॥ 12 ॥
इत्युक्त्वासप्तभिर्भाणैरभिविव्याथलक्ष्मणम् ।
दशभिस्तुहनूमन्तन्तीक्ष्णधाश्शरोत्तमैः ॥ 13 ॥
ततःशरशतेनैवसुप्रयुक्तेनवीर्यवान् ।
क्रोथाव्दिगुणसम्रब्धोनिर्बिभेदविभीषणम् ॥ 14 ॥
तद्दष्टवेन्द्रजिताकर्मकृतंरामानुजस्तदा ।
अचिन्तयित्वाप्रहसन्नैतत्किञ्चिदितिब्रुवन् ॥ 15 ॥
मुमोच च शरान् घोरान् सम्गृह्यनरपुङ्गवः ।
अभीतवदनःक्रुद्धोरावणिंलक्ष्मणोयुधि ॥ 16 ॥
नैवंरणगताःशूराःप्रहरन्तिनिशाचर ।
लघवश्चाल्पवीर्याश्चशरासुखास्तवहीमे ॥ 17 ॥
नैवंशूरास्तुयुध्यन्तेसमरेजयकाङ्क्षिणः ।
इत्येवन्तम्ब्रुवाणस्तुधन्वीशरैरभिववर्ष ह ॥ 18 ॥
स्यबाणैस्सुविध्वस्तङ्कवचङ्काञ्चनम्महत् ।
व्यशीर्यतरथोपस्थेताराजालमिव्बारात् ॥ 19 ॥
विधूतवर्मानाराचैर्भभूव स कृतव्रणः ।
इन्द्रजित्समरेवीरःप्रत्यूषेभानुमानिव ॥ 20 ॥
ततःशरसहस्रेणसङ्क्रुद्धोरावणात्मजः ।
बिभेदसमरेवीरोलक्ष्मणम्भीमविक्रमः ॥ 21 ॥
व्यशीर्यतमहद्धिव्यङ्कवचंलक्ष्मणस्य च ।
कृतप्रतिकृतान्योन्यम्बभूवतुरभिद्रुतौ ॥ 22 ॥
अभीक्ष्णन्निश्श्वसन्तौतौयुध्येतान्तुमुलंयुधि ।
शरसङ्कृत्तसर्वाङ्गौसर्वतोरुधिरोक्षितौ ॥ 23 ॥
सुदीर्घकालन्तौवीरावन्योन्यनिशितैःशरैः ।
ततक्षतुर्महात्मानौरणकर्मविहारदौ ॥ 24 ॥
बभूवतुश्चात्मजयेयत्तौभीमपराक्रमौ ।
तौशरौघैस्तदाकीर्णौनिकृत्तकवचध्वजौ ॥ 25 ॥
सृजन्तौरुधिरञ्चोष्णञ्जलम्प्रस्रवणाविव ।
शरवर्षन्ततोघोरम्मुञ्चतोर्भीमनिःस्वनम् ॥ 26 ॥
सासारयोरिवाकाशेनीलयोःकालमेघयोः ।
तयोरथमहान्कालोव्यत्ययाद्युध्यमानयोः ॥ 27 ॥
न च तौयुद्धवैमुख्यंश्रमंवाप्युपजग्मतुः ।
अस्त्राण्यस्त्रविदांश्रेष्ठौदर्शयन्तौपुनःपुनः ॥ 28 ॥
शरानुच्छावचाकारानन्तरिक्षेबबन्धतुः ।
न्यपेतदोषमस्यन्तौलघुचित्रं च सुष्ठु च ॥ 29 ॥
उभौतुतुमुलङ्घोरञ्चक्रतुर्नरराक्षसौ ।
तयोःपृथक् पृथभगीमश्शुश्रुवेतलनिस्स्वनः ॥ 30 ॥
प्रकम्पयन्जनङ्घोरोनिर्घातैवदारुणः ।
सतयोःभ्राजतेशब्दस्तदासमरयत्तयोः ॥ 31 ॥
सुघोरयोर्निष्टनतोर्गगनेमेघयोरिव ।
सुवर्णपुङ्खैर्नाराचैर्बलवन्तौकृतव्रणौ ॥ 32 ॥
प्रसुस्रुवातेरुधिरङ्कीर्तिमन्तौजयेधृतौ ।
तेगात्रयोर्निपतितारुक्मपुङ्खाःशरायुधि ॥ 33 ॥
असृदगिग्धाविनिष्पेतुर्विविशुर्धरणीतलम् ।
अन्येसुनिशितैश्शस्त्रैराकाशेसञ्जघट्टिरे ॥ 34 ॥
बभञ्जुश्चिच्छिदुश्चैवतयोर्बाणाःसहस्रशः ।
सबभूवरणेघोरस्तयोर्बाणमयश्चयः ॥ 35 ॥
अग्निभ्यामिवदीप्ताभ्यांसत्रेकुशमयश्चयः ।
तयोःकृतव्रणौदेहौशुशुभातेमहात्मनोः ॥ 36 ॥
सुपुष्पाविवनिष्पत्रौवनेशाल्मलिकिंशुकौ ।
चक्रतुस्तुमुलङ्घोरंसन्निपातम्मुहुर्मुहुः ॥ 37 ॥
इन्द्रजिल्लक्ष्मणश्चैवपरस्परवधैषिणौ ।
लक्ष्मणोरावणिंयुद्धेरावणिश्चापिलक्ष्मणम् ॥ 38 ॥
अन्योन्यन्तावभिघ्नन्तौ न श्रमम्प्रतिपद्यताम् ।
बाणजालैश्शरीरस्थैरवगाढैस्तरस्विनौ ॥ 39 ॥
शुशुभातेमहावीर्यौप्ररूढाविवपर्वतौ ।
तयोरुधिरसिक्तानिसम्वृतान्तिशरैर्भृशम् ॥ 40 ॥
बभ्राजुःसर्वगात्राणिज्वलन्तैवपावकाः ।
तयोरथमहान् कालोव्यतीयाद्युध्यमानयोः ॥ 41 ॥
न च तौयुद्धवैमुख्यंश्रमंवाप्युपजग्मतुः ।
अथसमरपरिश्रमन्निहन्तुंसमरमुखेष्वजितस्यलक्ष्मणस्य ।
प्रियहितमुपपादयन्महौत्मास्समरमुपेत्यविभीषणोऽवतस्थे ॥ 42 ॥
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये युद्धकाण्डे एकोननवतितमस्सर्गः ॥
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe yuddhakāṇḍam |
atha ekonanavatitamassargaḥ |
tataśśarān dāśarathissandhāyāmitrakarśaṇaḥ |
sasarjarākṣasendrāyakṛddhassarpaivaśvasan || 1 ||
tasyajyātalanirghoṣaṃ sa śrutvārākṣasādhipaḥ |
vivarṇavadanobhūtvālakṣmaṇaṃsamudaikṣata || 2 ||
viṣaṇṇavadanandṛṣṭavārākṣasaṃrāvaṇātmaje |
saumitriṃyuddhasaṃyuktampratyuvācavibhīṣaṇaḥ || 3 ||
nimittānyupapaśyāmiyānyasmin rāvaṇātmaje |
tvaratenamahābāhobhagnaeṣa na saṃśayaḥ || 4 ||
tatassandhāyasaumitriśśarānagniśikhopamān |
mumocaniśitāṃstasmin sarpānivamahāviṣān || 5 ||
śakrāśanisamasparśairlakṣmaṇenāhataśśaraiḥ |
muhūrtamabhavanmūkṣaḥsarvasaṅkṣubhitendriyaḥ || 6 ||
upalabhyamuhūrtenasañjñāmpratyāgatendriyaḥ |
dadarśāvasthitaṃvīraṃvīrodaśarathātmajam || 7 ||
so'bhicakrāmasaumitriṃroṣātsaṃraktalocanaḥ |
abravīccainamāsādyapunassaparuṣaṃvacaḥ || 8 ||
kiṃ na smarasitadyuddheprathamematparākramam |
nibaddhastvaṃsahabhrātrāyadābhuviviceṣṭase || 9 ||
yuvāṅkhalumahāyuddheśakrānisamaiśśaraiḥ |
śāyitauprathamambhūmauvisañjñausapurassarau || 10 ||
smṛtirvānāstitemanyevyaktaṃvāyamasādanam |
gantumicchasiyasmāttvamandharṣayitumicchasi || 11 ||
yaditeprathameyuddhe na dṛṣṭomatparākramaḥ |
adyatedarśayiṣyāmitiṣṭhedānīṃvyavasthitaḥ || 12 ||
ityuktvāsaptabhirbhāṇairabhivivyāthalakṣmaṇam |
daśabhistuhanūmantantīkṣṇadhāśśarottamaiḥ || 13 ||
tataḥśaraśatenaivasuprayuktenavīryavān |
krothāvdiguṇasamrabdhonirbibhedavibhīṣaṇam || 14 ||
taddaṣṭavendrajitākarmakṛtaṃrāmānujastadā |
acintayitvāprahasannaitatkiñciditibruvan || 15 ||
mumoca ca śarān ghorān samgṛhyanarapuṅgavaḥ |
abhītavadanaḥkruddhorāvaṇiṃlakṣmaṇoyudhi || 16 ||
naivaṃraṇagatāḥśūrāḥpraharantiniśācara |
laghavaścālpavīryāścaśarāsukhāstavahīme || 17 ||
naivaṃśūrāstuyudhyantesamarejayakāṅkṣiṇaḥ |
ityevantambruvāṇastudhanvīśarairabhivavarṣa ha || 18 ||
syabāṇaissuvidhvastaṅkavacaṅkāñcanammahat |
vyaśīryatarathopasthetārājālamivbārāt || 19 ||
vidhūtavarmānārācairbhabhūva sa kṛtavraṇaḥ |
indrajitsamarevīraḥpratyūṣebhānumāniva || 20 ||
tataḥśarasahasreṇasaṅkruddhorāvaṇātmajaḥ |
bibhedasamarevīrolakṣmaṇambhīmavikramaḥ || 21 ||
vyaśīryatamahaddhivyaṅkavacaṃlakṣmaṇasya ca |
kṛtapratikṛtānyonyambabhūvaturabhidrutau || 22 ||
abhīkṣṇanniśśvasantautauyudhyetāntumulaṃyudhi |
śarasaṅkṛttasarvāṅgausarvatorudhirokṣitau || 23 ||
sudīrghakālantauvīrāvanyonyaniśitaiḥśaraiḥ |
tatakṣaturmahātmānauraṇakarmavihāradau || 24 ||
babhūvatuścātmajayeyattaubhīmaparākramau |
tauśaraughaistadākīrṇaunikṛttakavacadhvajau || 25 ||
sṛjantaurudhirañcoṣṇañjalamprasravaṇāviva |
śaravarṣantatoghorammuñcatorbhīmaniḥsvanam || 26 ||
sāsārayorivākāśenīlayoḥkālameghayoḥ |
tayorathamahānkālovyatyayādyudhyamānayoḥ || 27 ||
na ca tauyuddhavaimukhyaṃśramaṃvāpyupajagmatuḥ |
astrāṇyastravidāṃśreṣṭhaudarśayantaupunaḥpunaḥ || 28 ||
śarānucchāvacākārānantarikṣebabandhatuḥ |
nyapetadoṣamasyantaulaghucitraṃ ca suṣṭhu ca || 29 ||
ubhaututumulaṅghorañcakraturnararākṣasau |
tayoḥpṛthak pṛthabhagīmaśśuśruvetalanissvanaḥ || 30 ||
prakampayanjanaṅghoronirghātaivadāruṇaḥ |
satayoḥbhrājateśabdastadāsamarayattayoḥ || 31 ||
sughorayorniṣṭanatorgaganemeghayoriva |
suvarṇapuṅkhairnārācairbalavantaukṛtavraṇau || 32 ||
prasusruvāterudhiraṅkīrtimantaujayedhṛtau |
tegātrayornipatitārukmapuṅkhāḥśarāyudhi || 33 ||
asṛdagigdhāviniṣpeturviviśurdharaṇītalam |
anyesuniśitaiśśastrairākāśesañjaghaṭṭire || 34 ||
babhañjuścicchiduścaivatayorbāṇāḥsahasraśaḥ |
sababhūvaraṇeghorastayorbāṇamayaścayaḥ || 35 ||
agnibhyāmivadīptābhyāṃsatrekuśamayaścayaḥ |
tayoḥkṛtavraṇaudehauśuśubhātemahātmanoḥ || 36 ||
supuṣpāvivaniṣpatrauvaneśālmalikiṃśukau |
cakratustumulaṅghoraṃsannipātammuhurmuhuḥ || 37 ||
indrajillakṣmaṇaścaivaparasparavadhaiṣiṇau |
lakṣmaṇorāvaṇiṃyuddherāvaṇiścāpilakṣmaṇam || 38 ||
anyonyantāvabhighnantau na śramampratipadyatām |
bāṇajālaiśśarīrasthairavagāḍhaistarasvinau || 39 ||
śuśubhātemahāvīryauprarūḍhāvivaparvatau |
tayorudhirasiktānisamvṛtāntiśarairbhṛśam || 40 ||
babhrājuḥsarvagātrāṇijvalantaivapāvakāḥ |
tayorathamahān kālovyatīyādyudhyamānayoḥ || 41 ||
na ca tauyuddhavaimukhyaṃśramaṃvāpyupajagmatuḥ |
athasamarapariśramannihantuṃsamaramukheṣvajitasyalakṣmaṇasya |
priyahitamupapādayanmahautmāssamaramupetyavibhīṣaṇo'vatasthe || 42 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye yuddhakāṇḍe ekonanavatitamassargaḥ ||
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Kannada script.
Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.