6.89 Yuddhakanda - Ekonanavatitama Sargah

ॐ

6.89 ಯುದ್ಧಕಾಣ್ಡ - ಏಕೋನನವತಿತಮ ಸರ್ಗಃ

Valmiki Kannada

ಶ್ರೀಮದ್ವಾಲ್ಮೀಕೀಯ ರಾಮಾಯಣೇ ಯುದ್ಧಕಾಣ್ಡಮ್ ।

ಅಥ ಏಕೋನನವತಿತಮಸ್ಸರ್ಗಃ ।

ತತಶ್ಶರಾನ್ ದಾಶರಥಿಸ್ಸನ್ಧಾಯಾಮಿತ್ರಕರ್ಶಣಃ ।

ಸಸರ್ಜರಾಕ್ಷಸೇನ್ದ್ರಾಯಕೃದ್ಧಸ್ಸರ್ಪೈವಶ್ವಸನ್ ॥ 1 ॥

ತಸ್ಯಜ್ಯಾತಲನಿರ್ಘೋಷಂ ಸ ಶ್ರುತ್ವಾರಾಕ್ಷಸಾಧಿಪಃ ।

ವಿವರ್ಣವದನೋಭೂತ್ವಾಲಕ್ಷ್ಮಣಂಸಮುದೈಕ್ಷತ ॥ 2 ॥

ವಿಷಣ್ಣವದನನ್ದೃಷ್ಟವಾರಾಕ್ಷಸಂರಾವಣಾತ್ಮಜೇ ।

ಸೌಮಿತ್ರಿಂಯುದ್ಧಸಂಯುಕ್ತಮ್ಪ್ರತ್ಯುವಾಚವಿಭೀಷಣಃ ॥ 3 ॥

ನಿಮಿತ್ತಾನ್ಯುಪಪಶ್ಯಾಮಿಯಾನ್ಯಸ್ಮಿನ್ ರಾವಣಾತ್ಮಜೇ ।

ತ್ವರತೇನಮಹಾಬಾಹೋಭಗ್ನಏಷ ನ ಸಂಶಯಃ ॥ 4 ॥

ತತಸ್ಸನ್ಧಾಯಸೌಮಿತ್ರಿಶ್ಶರಾನಗ್ನಿಶಿಖೋಪಮಾನ್ ।

ಮುಮೋಚನಿಶಿತಾಂಸ್ತಸ್ಮಿನ್ ಸರ್ಪಾನಿವಮಹಾವಿಷಾನ್ ॥ 5 ॥

ಶಕ್ರಾಶನಿಸಮಸ್ಪರ್ಶೈರ್ಲಕ್ಷ್ಮಣೇನಾಹತಶ್ಶರೈಃ ।

ಮುಹೂರ್ತಮಭವನ್ಮೂಕ್ಷಃಸರ್ವಸಙ್ಕ್ಷುಭಿತೇನ್ದ್ರಿಯಃ ॥ 6 ॥

ಉಪಲಭ್ಯಮುಹೂರ್ತೇನಸಞ್ಜ್ಞಾಮ್ಪ್ರತ್ಯಾಗತೇನ್ದ್ರಿಯಃ ।

ದದರ್ಶಾವಸ್ಥಿತಂವೀರಂವೀರೋದಶರಥಾತ್ಮಜಮ್ ॥ 7 ॥

ಸೋಽಭಿಚಕ್ರಾಮಸೌಮಿತ್ರಿಂರೋಷಾತ್ಸಂರಕ್ತಲೋಚನಃ ।

ಅಬ್ರವೀಚ್ಚೈನಮಾಸಾದ್ಯಪುನಸ್ಸಪರುಷಂವಚಃ ॥ 8 ॥

ಕಿಂ ನ ಸ್ಮರಸಿತದ್ಯುದ್ಧೇಪ್ರಥಮೇಮತ್ಪರಾಕ್ರಮಮ್ ।

ನಿಬದ್ಧಸ್ತ್ವಂಸಹಭ್ರಾತ್ರಾಯದಾಭುವಿವಿಚೇಷ್ಟಸೇ ॥ 9 ॥

ಯುವಾಙ್ಖಲುಮಹಾಯುದ್ಧೇಶಕ್ರಾನಿಸಮೈಶ್ಶರೈಃ ।

ಶಾಯಿತೌಪ್ರಥಮಮ್ಭೂಮೌವಿಸಞ್ಜ್ಞೌಸಪುರಸ್ಸರೌ ॥ 10 ॥

ಸ್ಮೃತಿರ್ವಾನಾಸ್ತಿತೇಮನ್ಯೇವ್ಯಕ್ತಂವಾಯಮಸಾದನಮ್ ।

ಗನ್ತುಮಿಚ್ಛಸಿಯಸ್ಮಾತ್ತ್ವಮನ್ಧರ್ಷಯಿತುಮಿಚ್ಛಸಿ ॥ 11 ॥

ಯದಿತೇಪ್ರಥಮೇಯುದ್ಧೇ ನ ದೃಷ್ಟೋಮತ್ಪರಾಕ್ರಮಃ ।

ಅದ್ಯತೇದರ್ಶಯಿಷ್ಯಾಮಿತಿಷ್ಠೇದಾನೀಂವ್ಯವಸ್ಥಿತಃ ॥ 12 ॥

ಇತ್ಯುಕ್ತ್ವಾಸಪ್ತಭಿರ್ಭಾಣೈರಭಿವಿವ್ಯಾಥಲಕ್ಷ್ಮಣಮ್ ।

ದಶಭಿಸ್ತುಹನೂಮನ್ತನ್ತೀಕ್ಷ್ಣಧಾಶ್ಶರೋತ್ತಮೈಃ ॥ 13 ॥

ತತಃಶರಶತೇನೈವಸುಪ್ರಯುಕ್ತೇನವೀರ್ಯವಾನ್ ।

ಕ್ರೋಥಾವ್ದಿಗುಣಸಮ್ರಬ್ಧೋನಿರ್ಬಿಭೇದವಿಭೀಷಣಮ್ ॥ 14 ॥

ತದ್ದಷ್ಟವೇನ್ದ್ರಜಿತಾಕರ್ಮಕೃತಂರಾಮಾನುಜಸ್ತದಾ ।

ಅಚಿನ್ತಯಿತ್ವಾಪ್ರಹಸನ್ನೈತತ್ಕಿಞ್ಚಿದಿತಿಬ್ರುವನ್ ॥ 15 ॥

ಮುಮೋಚ ಚ ಶರಾನ್ ಘೋರಾನ್ ಸಮ್ಗೃಹ್ಯನರಪುಙ್ಗವಃ ।

ಅಭೀತವದನಃಕ್ರುದ್ಧೋರಾವಣಿಂಲಕ್ಷ್ಮಣೋಯುಧಿ ॥ 16 ॥

ನೈವಂರಣಗತಾಃಶೂರಾಃಪ್ರಹರನ್ತಿನಿಶಾಚರ ।

ಲಘವಶ್ಚಾಲ್ಪವೀರ್ಯಾಶ್ಚಶರಾಸುಖಾಸ್ತವಹೀಮೇ ॥ 17 ॥

ನೈವಂಶೂರಾಸ್ತುಯುಧ್ಯನ್ತೇಸಮರೇಜಯಕಾಙ್ಕ್ಷಿಣಃ ।

ಇತ್ಯೇವನ್ತಮ್ಬ್ರುವಾಣಸ್ತುಧನ್ವೀಶರೈರಭಿವವರ್ಷ ಹ ॥ 18 ॥

ಸ್ಯಬಾಣೈಸ್ಸುವಿಧ್ವಸ್ತಙ್ಕವಚಙ್ಕಾಞ್ಚನಮ್ಮಹತ್ ।

ವ್ಯಶೀರ್ಯತರಥೋಪಸ್ಥೇತಾರಾಜಾಲಮಿವ್ಬಾರಾತ್ ॥ 19 ॥

ವಿಧೂತವರ್ಮಾನಾರಾಚೈರ್ಭಭೂವ ಸ ಕೃತವ್ರಣಃ ।

ಇನ್ದ್ರಜಿತ್ಸಮರೇವೀರಃಪ್ರತ್ಯೂಷೇಭಾನುಮಾನಿವ ॥ 20 ॥

ತತಃಶರಸಹಸ್ರೇಣಸಙ್ಕ್ರುದ್ಧೋರಾವಣಾತ್ಮಜಃ ।

ಬಿಭೇದಸಮರೇವೀರೋಲಕ್ಷ್ಮಣಮ್ಭೀಮವಿಕ್ರಮಃ ॥ 21 ॥

ವ್ಯಶೀರ್ಯತಮಹದ್ಧಿವ್ಯಙ್ಕವಚಂಲಕ್ಷ್ಮಣಸ್ಯ ಚ ।

ಕೃತಪ್ರತಿಕೃತಾನ್ಯೋನ್ಯಮ್ಬಭೂವತುರಭಿದ್ರುತೌ ॥ 22 ॥

ಅಭೀಕ್ಷ್ಣನ್ನಿಶ್ಶ್ವಸನ್ತೌತೌಯುಧ್ಯೇತಾನ್ತುಮುಲಂಯುಧಿ ।

ಶರಸಙ್ಕೃತ್ತಸರ್ವಾಙ್ಗೌಸರ್ವತೋರುಧಿರೋಕ್ಷಿತೌ ॥ 23 ॥

ಸುದೀರ್ಘಕಾಲನ್ತೌವೀರಾವನ್ಯೋನ್ಯನಿಶಿತೈಃಶರೈಃ ।

ತತಕ್ಷತುರ್ಮಹಾತ್ಮಾನೌರಣಕರ್ಮವಿಹಾರದೌ ॥ 24 ॥

ಬಭೂವತುಶ್ಚಾತ್ಮಜಯೇಯತ್ತೌಭೀಮಪರಾಕ್ರಮೌ ।

ತೌಶರೌಘೈಸ್ತದಾಕೀರ್ಣೌನಿಕೃತ್ತಕವಚಧ್ವಜೌ ॥ 25 ॥

ಸೃಜನ್ತೌರುಧಿರಞ್ಚೋಷ್ಣಞ್ಜಲಮ್ಪ್ರಸ್ರವಣಾವಿವ ।

ಶರವರ್ಷನ್ತತೋಘೋರಮ್ಮುಞ್ಚತೋರ್ಭೀಮನಿಃಸ್ವನಮ್ ॥ 26 ॥

ಸಾಸಾರಯೋರಿವಾಕಾಶೇನೀಲಯೋಃಕಾಲಮೇಘಯೋಃ ।

ತಯೋರಥಮಹಾನ್ಕಾಲೋವ್ಯತ್ಯಯಾದ್ಯುಧ್ಯಮಾನಯೋಃ ॥ 27 ॥

ನ ಚ ತೌಯುದ್ಧವೈಮುಖ್ಯಂಶ್ರಮಂವಾಪ್ಯುಪಜಗ್ಮತುಃ ।

ಅಸ್ತ್ರಾಣ್ಯಸ್ತ್ರವಿದಾಂಶ್ರೇಷ್ಠೌದರ್ಶಯನ್ತೌಪುನಃಪುನಃ ॥ 28 ॥

ಶರಾನುಚ್ಛಾವಚಾಕಾರಾನನ್ತರಿಕ್ಷೇಬಬನ್ಧತುಃ ।

ನ್ಯಪೇತದೋಷಮಸ್ಯನ್ತೌಲಘುಚಿತ್ರಂ ಚ ಸುಷ್ಠು ಚ ॥ 29 ॥

ಉಭೌತುತುಮುಲಙ್ಘೋರಞ್ಚಕ್ರತುರ್ನರರಾಕ್ಷಸೌ ।

ತಯೋಃಪೃಥಕ್ ಪೃಥಭಗೀಮಶ್ಶುಶ್ರುವೇತಲನಿಸ್ಸ್ವನಃ ॥ 30 ॥

ಪ್ರಕಮ್ಪಯನ್ಜನಙ್ಘೋರೋನಿರ್ಘಾತೈವದಾರುಣಃ ।

ಸತಯೋಃಭ್ರಾಜತೇಶಬ್ದಸ್ತದಾಸಮರಯತ್ತಯೋಃ ॥ 31 ॥

ಸುಘೋರಯೋರ್ನಿಷ್ಟನತೋರ್ಗಗನೇಮೇಘಯೋರಿವ ।

ಸುವರ್ಣಪುಙ್ಖೈರ್ನಾರಾಚೈರ್ಬಲವನ್ತೌಕೃತವ್ರಣೌ ॥ 32 ॥

ಪ್ರಸುಸ್ರುವಾತೇರುಧಿರಙ್ಕೀರ್ತಿಮನ್ತೌಜಯೇಧೃತೌ ।

ತೇಗಾತ್ರಯೋರ್ನಿಪತಿತಾರುಕ್ಮಪುಙ್ಖಾಃಶರಾಯುಧಿ ॥ 33 ॥

ಅಸೃದಗಿಗ್ಧಾವಿನಿಷ್ಪೇತುರ್ವಿವಿಶುರ್ಧರಣೀತಲಮ್ ।

ಅನ್ಯೇಸುನಿಶಿತೈಶ್ಶಸ್ತ್ರೈರಾಕಾಶೇಸಞ್ಜಘಟ್ಟಿರೇ ॥ 34 ॥

ಬಭಞ್ಜುಶ್ಚಿಚ್ಛಿದುಶ್ಚೈವತಯೋರ್ಬಾಣಾಃಸಹಸ್ರಶಃ ।

ಸಬಭೂವರಣೇಘೋರಸ್ತಯೋರ್ಬಾಣಮಯಶ್ಚಯಃ ॥ 35 ॥

ಅಗ್ನಿಭ್ಯಾಮಿವದೀಪ್ತಾಭ್ಯಾಂಸತ್ರೇಕುಶಮಯಶ್ಚಯಃ ।

ತಯೋಃಕೃತವ್ರಣೌದೇಹೌಶುಶುಭಾತೇಮಹಾತ್ಮನೋಃ ॥ 36 ॥

ಸುಪುಷ್ಪಾವಿವನಿಷ್ಪತ್ರೌವನೇಶಾಲ್ಮಲಿಕಿಂಶುಕೌ ।

ಚಕ್ರತುಸ್ತುಮುಲಙ್ಘೋರಂಸನ್ನಿಪಾತಮ್ಮುಹುರ್ಮುಹುಃ ॥ 37 ॥

ಇನ್ದ್ರಜಿಲ್ಲಕ್ಷ್ಮಣಶ್ಚೈವಪರಸ್ಪರವಧೈಷಿಣೌ ।

ಲಕ್ಷ್ಮಣೋರಾವಣಿಂಯುದ್ಧೇರಾವಣಿಶ್ಚಾಪಿಲಕ್ಷ್ಮಣಮ್ ॥ 38 ॥

ಅನ್ಯೋನ್ಯನ್ತಾವಭಿಘ್ನನ್ತೌ ನ ಶ್ರಮಮ್ಪ್ರತಿಪದ್ಯತಾಮ್ ।

ಬಾಣಜಾಲೈಶ್ಶರೀರಸ್ಥೈರವಗಾಢೈಸ್ತರಸ್ವಿನೌ ॥ 39 ॥

ಶುಶುಭಾತೇಮಹಾವೀರ್ಯೌಪ್ರರೂಢಾವಿವಪರ್ವತೌ ।

ತಯೋರುಧಿರಸಿಕ್ತಾನಿಸಮ್ವೃತಾನ್ತಿಶರೈರ್ಭೃಶಮ್ ॥ 40 ॥

ಬಭ್ರಾಜುಃಸರ್ವಗಾತ್ರಾಣಿಜ್ವಲನ್ತೈವಪಾವಕಾಃ ।

ತಯೋರಥಮಹಾನ್ ಕಾಲೋವ್ಯತೀಯಾದ್ಯುಧ್ಯಮಾನಯೋಃ ॥ 41 ॥

ನ ಚ ತೌಯುದ್ಧವೈಮುಖ್ಯಂಶ್ರಮಂವಾಪ್ಯುಪಜಗ್ಮತುಃ ।

ಅಥಸಮರಪರಿಶ್ರಮನ್ನಿಹನ್ತುಂಸಮರಮುಖೇಷ್ವಜಿತಸ್ಯಲಕ್ಷ್ಮಣಸ್ಯ ।

ಪ್ರಿಯಹಿತಮುಪಪಾದಯನ್ಮಹೌತ್ಮಾಸ್ಸಮರಮುಪೇತ್ಯವಿಭೀಷಣೋಽವತಸ್ಥೇ ॥ 42 ॥

ಇತ್ಯಾರ್ಷೇ ಶ್ರೀಮದ್ರಾಮಾಯಣೇ ವಾಲ್ಮೀಕೀಯ ಆದಿಕಾವ್ಯೇ ಯುದ್ಧಕಾಣ್ಡೇ ಏಕೋನನವತಿತಮಸ್ಸರ್ಗಃ ॥

Roman (IAST) Transliteration

śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe yuddhakāṇḍam |

atha ekonanavatitamassargaḥ |

tataśśarān dāśarathissandhāyāmitrakarśaṇaḥ |

sasarjarākṣasendrāyakṛddhassarpaivaśvasan || 1 ||

tasyajyātalanirghoṣaṃ sa śrutvārākṣasādhipaḥ |

vivarṇavadanobhūtvālakṣmaṇaṃsamudaikṣata || 2 ||

viṣaṇṇavadanandṛṣṭavārākṣasaṃrāvaṇātmaje |

saumitriṃyuddhasaṃyuktampratyuvācavibhīṣaṇaḥ || 3 ||

nimittānyupapaśyāmiyānyasmin rāvaṇātmaje |

tvaratenamahābāhobhagnaeṣa na saṃśayaḥ || 4 ||

tatassandhāyasaumitriśśarānagniśikhopamān |

mumocaniśitāṃstasmin sarpānivamahāviṣān || 5 ||

śakrāśanisamasparśairlakṣmaṇenāhataśśaraiḥ |

muhūrtamabhavanmūkṣaḥsarvasaṅkṣubhitendriyaḥ || 6 ||

upalabhyamuhūrtenasañjñāmpratyāgatendriyaḥ |

dadarśāvasthitaṃvīraṃvīrodaśarathātmajam || 7 ||

so'bhicakrāmasaumitriṃroṣātsaṃraktalocanaḥ |

abravīccainamāsādyapunassaparuṣaṃvacaḥ || 8 ||

kiṃ na smarasitadyuddheprathamematparākramam |

nibaddhastvaṃsahabhrātrāyadābhuviviceṣṭase || 9 ||

yuvāṅkhalumahāyuddheśakrānisamaiśśaraiḥ |

śāyitauprathamambhūmauvisañjñausapurassarau || 10 ||

smṛtirvānāstitemanyevyaktaṃvāyamasādanam |

gantumicchasiyasmāttvamandharṣayitumicchasi || 11 ||

yaditeprathameyuddhe na dṛṣṭomatparākramaḥ |

adyatedarśayiṣyāmitiṣṭhedānīṃvyavasthitaḥ || 12 ||

ityuktvāsaptabhirbhāṇairabhivivyāthalakṣmaṇam |

daśabhistuhanūmantantīkṣṇadhāśśarottamaiḥ || 13 ||

tataḥśaraśatenaivasuprayuktenavīryavān |

krothāvdiguṇasamrabdhonirbibhedavibhīṣaṇam || 14 ||

taddaṣṭavendrajitākarmakṛtaṃrāmānujastadā |

acintayitvāprahasannaitatkiñciditibruvan || 15 ||

mumoca ca śarān ghorān samgṛhyanarapuṅgavaḥ |

abhītavadanaḥkruddhorāvaṇiṃlakṣmaṇoyudhi || 16 ||

naivaṃraṇagatāḥśūrāḥpraharantiniśācara |

laghavaścālpavīryāścaśarāsukhāstavahīme || 17 ||

naivaṃśūrāstuyudhyantesamarejayakāṅkṣiṇaḥ |

ityevantambruvāṇastudhanvīśarairabhivavarṣa ha || 18 ||

syabāṇaissuvidhvastaṅkavacaṅkāñcanammahat |

vyaśīryatarathopasthetārājālamivbārāt || 19 ||

vidhūtavarmānārācairbhabhūva sa kṛtavraṇaḥ |

indrajitsamarevīraḥpratyūṣebhānumāniva || 20 ||

tataḥśarasahasreṇasaṅkruddhorāvaṇātmajaḥ |

bibhedasamarevīrolakṣmaṇambhīmavikramaḥ || 21 ||

vyaśīryatamahaddhivyaṅkavacaṃlakṣmaṇasya ca |

kṛtapratikṛtānyonyambabhūvaturabhidrutau || 22 ||

abhīkṣṇanniśśvasantautauyudhyetāntumulaṃyudhi |

śarasaṅkṛttasarvāṅgausarvatorudhirokṣitau || 23 ||

sudīrghakālantauvīrāvanyonyaniśitaiḥśaraiḥ |

tatakṣaturmahātmānauraṇakarmavihāradau || 24 ||

babhūvatuścātmajayeyattaubhīmaparākramau |

tauśaraughaistadākīrṇaunikṛttakavacadhvajau || 25 ||

sṛjantaurudhirañcoṣṇañjalamprasravaṇāviva |

śaravarṣantatoghorammuñcatorbhīmaniḥsvanam || 26 ||

sāsārayorivākāśenīlayoḥkālameghayoḥ |

tayorathamahānkālovyatyayādyudhyamānayoḥ || 27 ||

na ca tauyuddhavaimukhyaṃśramaṃvāpyupajagmatuḥ |

astrāṇyastravidāṃśreṣṭhaudarśayantaupunaḥpunaḥ || 28 ||

śarānucchāvacākārānantarikṣebabandhatuḥ |

nyapetadoṣamasyantaulaghucitraṃ ca suṣṭhu ca || 29 ||

ubhaututumulaṅghorañcakraturnararākṣasau |

tayoḥpṛthak pṛthabhagīmaśśuśruvetalanissvanaḥ || 30 ||

prakampayanjanaṅghoronirghātaivadāruṇaḥ |

satayoḥbhrājateśabdastadāsamarayattayoḥ || 31 ||

sughorayorniṣṭanatorgaganemeghayoriva |

suvarṇapuṅkhairnārācairbalavantaukṛtavraṇau || 32 ||

prasusruvāterudhiraṅkīrtimantaujayedhṛtau |

tegātrayornipatitārukmapuṅkhāḥśarāyudhi || 33 ||

asṛdagigdhāviniṣpeturviviśurdharaṇītalam |

anyesuniśitaiśśastrairākāśesañjaghaṭṭire || 34 ||

babhañjuścicchiduścaivatayorbāṇāḥsahasraśaḥ |

sababhūvaraṇeghorastayorbāṇamayaścayaḥ || 35 ||

agnibhyāmivadīptābhyāṃsatrekuśamayaścayaḥ |

tayoḥkṛtavraṇaudehauśuśubhātemahātmanoḥ || 36 ||

supuṣpāvivaniṣpatrauvaneśālmalikiṃśukau |

cakratustumulaṅghoraṃsannipātammuhurmuhuḥ || 37 ||

indrajillakṣmaṇaścaivaparasparavadhaiṣiṇau |

lakṣmaṇorāvaṇiṃyuddherāvaṇiścāpilakṣmaṇam || 38 ||

anyonyantāvabhighnantau na śramampratipadyatām |

bāṇajālaiśśarīrasthairavagāḍhaistarasvinau || 39 ||

śuśubhātemahāvīryauprarūḍhāvivaparvatau |

tayorudhirasiktānisamvṛtāntiśarairbhṛśam || 40 ||

babhrājuḥsarvagātrāṇijvalantaivapāvakāḥ |

tayorathamahān kālovyatīyādyudhyamānayoḥ || 41 ||

na ca tauyuddhavaimukhyaṃśramaṃvāpyupajagmatuḥ |

athasamarapariśramannihantuṃsamaramukheṣvajitasyalakṣmaṇasya |

priyahitamupapādayanmahautmāssamaramupetyavibhīṣaṇo'vatasthe || 42 ||

ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye yuddhakāṇḍe ekonanavatitamassargaḥ ||