ಶ್ರೀಮದ್ವಾಲ್ಮೀಕೀಯ ರಾಮಾಯಣೇ ಯುದ್ಧಕಾಣ್ಡಮ್ ।
ಅಥ ಏಕಷಷ್ಟಿತಮಸ್ಸರ್ಗಃ ।
ತತೋರಾಮೋಮಹಾತೇಜಾಧನುರಾದಾಯವೀರ್ಯವಾನ್ ।
ಕಿರೀಟಿನಮ್ಮಹಾಕಾಯಙ್ಕುಮ್ಭಕರ್ಣನ್ದದರ್ಶ ಹ ॥ 1 ॥
ತನ್ದೃಷ್ಟವಾರಾಕ್ಷಸಶ್ರೇಷ್ಠಮ್ಪರ್ವತಾಕಾರದರ್ಶನಮ್ ।
ಕ್ರಮಮಾಣಮಿವಾಕಾಶಮ್ಪುರಾನಾರಾಯಣಮ್ಪ್ರಭುಮ್ ॥ 2 ॥
ಸತೋಯಾಮ್ಬುದಸಙ್ಕಾಶಙ್ಕಾಞ್ಚನಾಙ್ಗದಭೂಷಣಮ್ ।
ದೃಷ್ಟವಾಪುನಃಪ್ರದುದ್ರವಾವಾನರಾಣಾಮ್ಮಹಾಚಮೂಃ ॥ 3 ॥
ವಿದ್ರುತಾಂವಾಹಿನೀನ್ದೃಷ್ಟವಾವರ್ಧಮಾನಂ ಚ ರಾಕ್ಷಸಮ್ ।
ಸವಿಸ್ಮಯಮಿದಂರಾಮೋವಿಭೀಷಣಮುವಾಚ ಹ ॥ 4 ॥
ಕೋಽಸೌಪರ್ವತಸಙ್ಕಾಶಃಕಿರೀಟೀಹರಿಲೋಚನಃ ।
ಲಙ್ಕಾಯಾನ್ದೃಶ್ಯತೇವೀರಃಸವಿದ್ಯುದಿವತೋಯದಃ ॥ 5 ॥
ಪೃಥಿವ್ಯಾಙ್ಕೇತುಭೂತೋಽಸೌಮಹಾನೇಕೋಽತ್ರದೃಶ್ಯತೇ ।
ಯನ್ದೃಷ್ಟವಾವಾನರಾಸ್ಸರ್ವೇವಿದ್ರವನ್ತಿತತಸ್ತತಃ ॥ 6 ॥
ಆಚಕ್ಷವಸುಮಹಾನ್ ಕೋಽಸೌರಕ್ಷೋವಾಯದಿವಾಽಸುರಃ ।
ನ ಮಯೈವಂವಿಧಮ್ಭೂತನ್ದೃಷ್ಟಪೂರ್ವಙ್ಕದಾಚನ ॥ 7 ॥
ಸಮ್ಪೃಷ್ಟೋರಾಜಪುತ್ರೇಣರಾಮೇಣಾಕ್ಲಿಷ್ಟಕರ್ಮಣಾ ।
ವಿಭೀಷಣೋಮಹಾಪ್ರಾಜ್ಞಃಕಾಕುತ್ಥ್ಸಮಿದಮಬ್ರವೀತ್ ॥ 8 ॥
ಯೇನವೈವಸ್ವತೋಯುದ್ಧೇವಾಸವಶ್ಚಪರಾಜಿತಃ ।
ಸೈಷವಿಶ್ರವಸಃಪುತ್ರಃಕುಮ್ಭಕರ್ಣಃಪ್ರತಾಪವಾನ್ ॥ 9 ॥
ಅಸ್ಯಪ್ರಮಾಣಸದೃಶೋರಾಕ್ಷಸಾಽನ್ಯೋ ನ ವಿದ್ಯತೇ ।
ಏತೇನದೇವಾಯುಧಿದಾನವಾಶ್ಚಯಕ್ಷಾಭುಜಙ್ಗಾಃಪಿಶಿತಾಶನಾಶ್ಚ ।
ಗನ್ಧರ್ವವಿದ್ಯಾಧರಕಿನ್ನರೈಶ್ಚಸಹಸ್ರಶೋರಾಘವಸಮ್ಪ್ರಭಗ್ನಾಃ ॥ 10 ॥
ಶೂಲಪಾಣಿಂವಿರೂಪಾಕ್ಷಙ್ಕುಮ್ಭಕರ್ಣಮ್ಮಹಾಬಲಮ್ ।
ಹನ್ತುಂ ನ ಶೇಕುಸ್ತ್ರಿದಶಾಃಕಾಲೋಽಯಮಿತಿಮೋಹಿತಾಃ ॥ 11 ॥
ಪ್ರಕೃತ್ಯಾಹ್ಯೇಷತೇಜಸ್ವೀಕುಮ್ಭಕರ್ಣೋಮಹಾಬಲಃ ।
ಅನ್ಯೇಷಾಂರಾಕ್ಷಸೇನ್ದ್ರಾಣಾಂವರದಾನಕೃತಮ್ಬಲಮ್ ॥ 12 ॥
ಏತೇನಜಾತಮಾತ್ರೇಣಕ್ಷುಧಾರ್ತೇನಮಹಾತ್ಮನಾ ।
ಭಕ್ಷಿತಾನಿಸಹಸ್ರಾಣಿಸತ್ತ್ವಾನಾಂಸುಬಹೂನ್ಯಪಿ ॥ 13 ॥
ತೇಷುಸಮ್ಭಕ್ಷಯಮಾಣೇಷುಪ್ರಜಾಭಯನಿಪೀಡಿತಾಃ ।
ಯಾನ್ತಿಸ್ಮಶರಣಂಶಕ್ರನ್ತಮಪ್ಯರ್ಥನ್ನ್ಯವೇದಯನ್ ॥ 14 ॥
ಸಕುನ್ಭಕರ್ಣಙ್ಕುಪಿತೋಮಹೇನ್ದ್ರೋಜಘಾನವಜ್ರೇಣಶಿತೇನವಜ್ರೀ ।
ಸಶಕ್ರವಜ್ರಾಭಿಹತೋಮಹಾತ್ಮಾಚಚಾಲಕೋಪಾಚ್ಚಭೃಶನ್ನನಾದ ॥ 15 ॥
ತಸ್ಯನಾನದ್ಯಮಾನಸ್ಯಕುಮ್ಭಕರ್ಣಸ್ಯರಕ್ಷಸಃ ।
ಶ್ರುತ್ವಾನಿನಾದಂವಿತ್ರಸ್ತಾಃಭೂಮಿಭೂಯೋವಿತತ್ರಸೇ ॥ 16 ॥
ತತ್ರಕೋಪಾನ್ಮಹೇನ್ದ್ರಸ್ಯಕುಮ್ಭಕರ್ಣೋಮಹಾಬಲಃ ।
ವಿಕೃಷ್ಯೈರಾವತಾದ್ಧನ್ತಞ್ಜಘಾನೋರಸಿವಾಸವಮ್ ॥ 17 ॥
ಕುಮ್ಭಕರ್ಣಪ್ರಹಾರಾರ್ತೋವಿಜಜ್ವಾಲ ಸ ವಾಸವಃ ।
ತತೋವಿಷೇದುಸ್ಸಹಸಾದೇವಾಬ್ರಹ್ಮರ್ಷಿದಾನವಾಃ ॥ 18 ॥
ಪ್ರಜಾಭಿಸ್ಸಹಶಕ್ರಶ್ಚಯಯೌಸ್ಥಾನಂಸ್ವಯಮ್ಭುವಃ ।
ಕುಮ್ಭಕರ್ಣಸ್ಯದೌರಾತ್ಮ್ಯಂಶಶಂಸುಸ್ತೇಪ್ರಜಾಪತೇಃ ॥ 19 ॥
ಪ್ರಜಾನಾಮ್ಭಕ್ಷಣಞ್ಚಾಪಿಧರ್ಷಣಂ ಚ ದಿವೌಕಸಾಮ್ ।
ಆಶ್ರಮಧ್ವಂಸನಞ್ಚಾಪಿಪರಸ್ತ್ರೀಹರಣಮ್ಭೃಶಮ್ ॥ 20 ॥
ಏವಮ್ಪ್ರಜಾಯದಿತ್ವೇಷಭಕ್ಷಯಿಷ್ಯತಿನಿತ್ಯಶಃ ।
ಅಚಿರೇಣೈವಕಾಲೇನಶೂನ್ಯೋಲೋಕೋಭವಿಷ್ಯತಿ ॥ 21 ॥
ವಾಸವಸ್ಯವಚಶ್ಶ್ರುತ್ವಾಸರ್ವಲೋಕಪಿತಾಮಹಃ ।
ರಕ್ಷಾಂಸ್ಯಾವಾಹಯಾಮಾಸಕುಮ್ಭಕರ್ಣನ್ದದರ್ಶ ಹ ॥ 22 ॥
ಕುಮ್ಭಕರ್ಣಂಸಮೀಕ್ಷ್ಯೈವವಿತತ್ರಾಸಪ್ರಜಾಪತಿಃ ।
ದೃಷ್ಟವಾವಿಶ್ವಾಸ್ಯಚೈವೈನಂಸ್ವಯಮ್ಭೂರಿದಮಬ್ರವೀತ್ ॥ 23 ॥
ಧ್ರುವಂಲೋಕವಿನಾಶಾಯಪೌಲಸ್ತ್ಯೇನಾಸಿನಿರ್ಮಿತಃ ।
ತಸ್ಮಾತ್ತ್ವಮದ್ಯಪ್ರಭೃತಿಮೃತಕಲ್ಪಃಶಯಿಷ್ಯಸೇ ॥ 24 ॥
ಬ್ರಹ್ಮಶಾಪಾಭಿಭೂತೋಽಥನಿಪಪಾತಾಗ್ರತಃಪ್ರಭೋಃ ।
ತತಃಪರಮಸಮ್ಭ್ರಾನ್ತೋರಾವಣೋವಾಕ್ಯಮಬ್ರವೀತ್ ॥ 25 ॥
ವಿವೃದ್ಧಃಕಾಞ್ಚನೋವೃಕ್ಷಃಫಲಕಾಲೇನಿಕೃತ್ಯತೇ ।
ನ ನಪ್ತಾರಂಸ್ವಕನ್ನ್ಯಾಯಂಶಪ್ತುಮೇವಮ್ಪ್ರಜಾಪತೇ ॥ 26 ॥
ನ ಮಿಥ್ಯಾವಚನಶ್ಚತ್ವಂಸ್ವಪ್ಸ್ಯತ್ಯೇಷ ನ ಸಂಶಯಃ ।
ಕಾಲಸ್ತುಕ್ರಿಯತಾಮಸ್ಯಶಯನೇಜಾಗರೇತಥಾ ॥ 27 ॥
ರಾವಣಸ್ಯವಚಶ್ಶ್ರುತ್ವಾಸ್ವಯಮ್ಭೂರಿದಮಬ್ರವೀತ್ ।
ಶಯಿತಾಹ್ಯೇಷಷಣ್ಮಾಸಾನೇಕಾಹಞ್ಜಾಗರಿಷ್ಯತಿ ॥ 28 ॥
ಏಕೇನಾಹ್ನಾ ತ್ವಸೌ ವೀರಶ್ಚ ರನ್ ಭೂಮಿಂ ಬುಭುಕ್ಷಿತಃ ।
ವ್ಯಾತ್ತಾಸ್ಯೋ ಭಕ್ಷಯೇಲ್ಲೋಕಾನ್ ಸಮ್ವೃದ್ಧ ಇವ ಪಾವಕಃ ॥ 29 ॥
ಸೋಽಸೌವ್ಯಸಮಾಪನ್ನಃಕುಮ್ಭಕರ್ಣಮಬೋಧಯತ್ ।
ತ್ವತ್ಪರಾಕ್ರಮಭೀತಶ್ಚರಾಜಾಸಮ್ಪ್ರತಿರಾವಣಃ ॥ 30 ॥
ಸ ಏಷನಿರ್ಗತೋವೀರಃಶಿಬಿರಾದ್ಭೀಮವಿಕ್ರಮಃ ।
ವಾನರಾನ್ಭೃಶಸಙ್ಕೃದ್ಧೋಭಕ್ಷಯನ್ಪರಿಧಾವತಿ ॥ 31 ॥
ಕುಮ್ಭಕರ್ಣಂಸಮೀಕ್ಷ್ಯೈವಹರಯೋಽದ್ಯಪ್ರವಿದ್ರುತುಃ ।
ಕಥಮೇನಂರಣೇಕ್ರುದ್ಧಂವಾರಯಿಷ್ಯನ್ತಿವಾನರಾಃ ॥ 32 ॥
ಉಚ್ಯನ್ತಾಂವಾನರಾಃಸರ್ವೇಯನ್ತ್ರಮೇತತ್ಸಮುಚ್ಛ್ರಿತಮ್ ।
ಇತಿವಿಜ್ಞಾಯಹರಯೋಭವಿಷ್ಯನ್ತೀಹನಿರ್ಭಯಾಃ ॥ 33 ॥
ವಿಭೀಷಣವಚಶ್ಶ್ರುತ್ವಾಹೇತುಮತ್ಸುಮುಖೇರಿತಮ್ ।
ಉವಾಚರಾಘವೋವಾಕ್ಯನ್ನೀಲಂಸೇನಾಪತಿನ್ತದಾ ॥ 34 ॥
ಗಚ್ಛಸೈನ್ಯಾನಿಸರ್ವಾಣಿವ್ಯೂಹ್ಯತಿಷ್ಠಸ್ವಪಾವಕೇ ।
ದ್ವಾರಾಣ್ಯಾದಾಯಲಙ್ಕಾಯಾಶ್ಚರ್ಯಾಶ್ಚಾಪ್ಯಥಸಙ್ಕ್ರಮಾನ್ ॥ 35 ॥
ಶೈಲಶೃಙ್ಗಾಣಿವೃಕ್ಷಾಂಶ್ಚಶಿಲಾಶ್ಚಾಪ್ಯುಪಸಂಹರ ।
ತಿಷ್ಠನ್ತುಸಾಯುಧಾಸ್ಸರ್ವೇಸಾಯುಧಾಶ್ಶೈಲಪಾಣಯಃ ॥ 36 ॥
ರಾಘವೇಣಸಮಾದಿಷ್ಟೋನೀಲೋಹರಿಚಮೂಪತಿಃ ।
ಶಶಾಸವಾನರಾನೀಕಂಯಥಾವತ್ಕಪಿಕುಞ್ಜರಃ ॥ 37 ॥
ತತೋಗವಾಕ್ಷಶ್ಶರಭೋಹನೂಮಾನಙ್ಗದಸ್ತಥಾ ।
ಶೈಲಶೃಙ್ಗಾಣಿಶೈಲಾಭಾಗೃಹೀತ್ವಾದ್ವಾರಮಭ್ಯಯುಃ ॥ 38 ॥
ರಾಮವಾಕ್ಯಮುಪಶ್ರುತ್ಯ ಹರಯೋ ಜಿತಕಾಶಿನಃ ।
ಪಾದಪೈರರ್ದಯವನೀರಾವಾನರಾಃಪರವಾಹಿನೀಮ್ ॥ 39 ॥
ತತೋಹರೀಣಾನ್ತದನೀಕಮುಗ್ರಂರರಾಜಶೈಲೋದ್ಯತದೀಪ್ತಹಸ್ತಮ್ ।
ಗಿರೇಃಸಮೀಪಾನುಗತಂಯಥೈವಹನ್ಮಹಾಮ್ಭೋಧರಜಾಲಮುಗ್ರಮ್ ॥ 40 ॥
ಇತ್ಯಾರ್ಷೇ ಶ್ರೀಮದ್ರಾಮಾಯಣೇ ವಾಲ್ಮೀಕೀಯ ಆದಿಕಾವ್ಯೇ ಯುದ್ಧಕಾಣ್ಡೇ ಏಕಷಷ್ಟಿತಮಸ್ಸರ್ಗಃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe yuddhakāṇḍam |
atha ekaṣaṣṭitamassargaḥ |
tatorāmomahātejādhanurādāyavīryavān |
kirīṭinammahākāyaṅkumbhakarṇandadarśa ha || 1 ||
tandṛṣṭavārākṣasaśreṣṭhamparvatākāradarśanam |
kramamāṇamivākāśampurānārāyaṇamprabhum || 2 ||
satoyāmbudasaṅkāśaṅkāñcanāṅgadabhūṣaṇam |
dṛṣṭavāpunaḥpradudravāvānarāṇāmmahācamūḥ || 3 ||
vidrutāṃvāhinīndṛṣṭavāvardhamānaṃ ca rākṣasam |
savismayamidaṃrāmovibhīṣaṇamuvāca ha || 4 ||
ko'sauparvatasaṅkāśaḥkirīṭīharilocanaḥ |
laṅkāyāndṛśyatevīraḥsavidyudivatoyadaḥ || 5 ||
pṛthivyāṅketubhūto'saumahāneko'tradṛśyate |
yandṛṣṭavāvānarāssarvevidravantitatastataḥ || 6 ||
ācakṣavasumahān ko'saurakṣovāyadivā'suraḥ |
na mayaivaṃvidhambhūtandṛṣṭapūrvaṅkadācana || 7 ||
sampṛṣṭorājaputreṇarāmeṇākliṣṭakarmaṇā |
vibhīṣaṇomahāprājñaḥkākutthsamidamabravīt || 8 ||
yenavaivasvatoyuddhevāsavaścaparājitaḥ |
saiṣaviśravasaḥputraḥkumbhakarṇaḥpratāpavān || 9 ||
asyapramāṇasadṛśorākṣasā'nyo na vidyate |
etenadevāyudhidānavāścayakṣābhujaṅgāḥpiśitāśanāśca |
gandharvavidyādharakinnaraiścasahasraśorāghavasamprabhagnāḥ || 10 ||
śūlapāṇiṃvirūpākṣaṅkumbhakarṇammahābalam |
hantuṃ na śekustridaśāḥkālo'yamitimohitāḥ || 11 ||
prakṛtyāhyeṣatejasvīkumbhakarṇomahābalaḥ |
anyeṣāṃrākṣasendrāṇāṃvaradānakṛtambalam || 12 ||
etenajātamātreṇakṣudhārtenamahātmanā |
bhakṣitānisahasrāṇisattvānāṃsubahūnyapi || 13 ||
teṣusambhakṣayamāṇeṣuprajābhayanipīḍitāḥ |
yāntismaśaraṇaṃśakrantamapyarthannyavedayan || 14 ||
sakunbhakarṇaṅkupitomahendrojaghānavajreṇaśitenavajrī |
saśakravajrābhihatomahātmācacālakopāccabhṛśannanāda || 15 ||
tasyanānadyamānasyakumbhakarṇasyarakṣasaḥ |
śrutvāninādaṃvitrastāḥbhūmibhūyovitatrase || 16 ||
tatrakopānmahendrasyakumbhakarṇomahābalaḥ |
vikṛṣyairāvatāddhantañjaghānorasivāsavam || 17 ||
kumbhakarṇaprahārārtovijajvāla sa vāsavaḥ |
tatoviṣedussahasādevābrahmarṣidānavāḥ || 18 ||
prajābhissahaśakraścayayausthānaṃsvayambhuvaḥ |
kumbhakarṇasyadaurātmyaṃśaśaṃsusteprajāpateḥ || 19 ||
prajānāmbhakṣaṇañcāpidharṣaṇaṃ ca divaukasām |
āśramadhvaṃsanañcāpiparastrīharaṇambhṛśam || 20 ||
evamprajāyaditveṣabhakṣayiṣyatinityaśaḥ |
acireṇaivakālenaśūnyolokobhaviṣyati || 21 ||
vāsavasyavacaśśrutvāsarvalokapitāmahaḥ |
rakṣāṃsyāvāhayāmāsakumbhakarṇandadarśa ha || 22 ||
kumbhakarṇaṃsamīkṣyaivavitatrāsaprajāpatiḥ |
dṛṣṭavāviśvāsyacaivainaṃsvayambhūridamabravīt || 23 ||
dhruvaṃlokavināśāyapaulastyenāsinirmitaḥ |
tasmāttvamadyaprabhṛtimṛtakalpaḥśayiṣyase || 24 ||
brahmaśāpābhibhūto'thanipapātāgrataḥprabhoḥ |
tataḥparamasambhrāntorāvaṇovākyamabravīt || 25 ||
vivṛddhaḥkāñcanovṛkṣaḥphalakālenikṛtyate |
na naptāraṃsvakannyāyaṃśaptumevamprajāpate || 26 ||
na mithyāvacanaścatvaṃsvapsyatyeṣa na saṃśayaḥ |
kālastukriyatāmasyaśayanejāgaretathā || 27 ||
rāvaṇasyavacaśśrutvāsvayambhūridamabravīt |
śayitāhyeṣaṣaṇmāsānekāhañjāgariṣyati || 28 ||
ekenāhnā tvasau vīraśca ran bhūmiṃ bubhukṣitaḥ |
vyāttāsyo bhakṣayellokān samvṛddha iva pāvakaḥ || 29 ||
so'sauvyasamāpannaḥkumbhakarṇamabodhayat |
tvatparākramabhītaścarājāsampratirāvaṇaḥ || 30 ||
sa eṣanirgatovīraḥśibirādbhīmavikramaḥ |
vānarānbhṛśasaṅkṛddhobhakṣayanparidhāvati || 31 ||
kumbhakarṇaṃsamīkṣyaivaharayo'dyapravidrutuḥ |
kathamenaṃraṇekruddhaṃvārayiṣyantivānarāḥ || 32 ||
ucyantāṃvānarāḥsarveyantrametatsamucchritam |
itivijñāyaharayobhaviṣyantīhanirbhayāḥ || 33 ||
vibhīṣaṇavacaśśrutvāhetumatsumukheritam |
uvācarāghavovākyannīlaṃsenāpatintadā || 34 ||
gacchasainyānisarvāṇivyūhyatiṣṭhasvapāvake |
dvārāṇyādāyalaṅkāyāścaryāścāpyathasaṅkramān || 35 ||
śailaśṛṅgāṇivṛkṣāṃścaśilāścāpyupasaṃhara |
tiṣṭhantusāyudhāssarvesāyudhāśśailapāṇayaḥ || 36 ||
rāghaveṇasamādiṣṭonīloharicamūpatiḥ |
śaśāsavānarānīkaṃyathāvatkapikuñjaraḥ || 37 ||
tatogavākṣaśśarabhohanūmānaṅgadastathā |
śailaśṛṅgāṇiśailābhāgṛhītvādvāramabhyayuḥ || 38 ||
rāmavākyamupaśrutya harayo jitakāśinaḥ |
pādapairardayavanīrāvānarāḥparavāhinīm || 39 ||
tatoharīṇāntadanīkamugraṃrarājaśailodyatadīptahastam |
gireḥsamīpānugataṃyathaivahanmahāmbhodharajālamugram || 40 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye yuddhakāṇḍe ekaṣaṣṭitamassargaḥ ||
Sanskrit — Devanagari (original)
श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे युद्धकाण्डम् ।
अथ एकषष्टितमस्सर्गः ।
ततोरामोमहातेजाधनुरादायवीर्यवान् ।
किरीटिनम्महाकायङ्कुम्भकर्णन्ददर्श ह ॥ 1 ॥
तन्दृष्टवाराक्षसश्रेष्ठम्पर्वताकारदर्शनम् ।
क्रममाणमिवाकाशम्पुरानारायणम्प्रभुम् ॥ 2 ॥
सतोयाम्बुदसङ्काशङ्काञ्चनाङ्गदभूषणम् ।
दृष्टवापुनःप्रदुद्रवावानराणाम्महाचमूः ॥ 3 ॥
विद्रुतांवाहिनीन्दृष्टवावर्धमानं च राक्षसम् ।
सविस्मयमिदंरामोविभीषणमुवाच ह ॥ 4 ॥
कोऽसौपर्वतसङ्काशःकिरीटीहरिलोचनः ।
लङ्कायान्दृश्यतेवीरःसविद्युदिवतोयदः ॥ 5 ॥
पृथिव्याङ्केतुभूतोऽसौमहानेकोऽत्रदृश्यते ।
यन्दृष्टवावानरास्सर्वेविद्रवन्तिततस्ततः ॥ 6 ॥
आचक्षवसुमहान् कोऽसौरक्षोवायदिवाऽसुरः ।
न मयैवंविधम्भूतन्दृष्टपूर्वङ्कदाचन ॥ 7 ॥
सम्पृष्टोराजपुत्रेणरामेणाक्लिष्टकर्मणा ।
विभीषणोमहाप्राज्ञःकाकुत्थ्समिदमब्रवीत् ॥ 8 ॥
येनवैवस्वतोयुद्धेवासवश्चपराजितः ।
सैषविश्रवसःपुत्रःकुम्भकर्णःप्रतापवान् ॥ 9 ॥
अस्यप्रमाणसदृशोराक्षसाऽन्यो न विद्यते ।
एतेनदेवायुधिदानवाश्चयक्षाभुजङ्गाःपिशिताशनाश्च ।
गन्धर्वविद्याधरकिन्नरैश्चसहस्रशोराघवसम्प्रभग्नाः ॥ 10 ॥
शूलपाणिंविरूपाक्षङ्कुम्भकर्णम्महाबलम् ।
हन्तुं न शेकुस्त्रिदशाःकालोऽयमितिमोहिताः ॥ 11 ॥
प्रकृत्याह्येषतेजस्वीकुम्भकर्णोमहाबलः ।
अन्येषांराक्षसेन्द्राणांवरदानकृतम्बलम् ॥ 12 ॥
एतेनजातमात्रेणक्षुधार्तेनमहात्मना ।
भक्षितानिसहस्राणिसत्त्वानांसुबहून्यपि ॥ 13 ॥
तेषुसम्भक्षयमाणेषुप्रजाभयनिपीडिताः ।
यान्तिस्मशरणंशक्रन्तमप्यर्थन्न्यवेदयन् ॥ 14 ॥
सकुन्भकर्णङ्कुपितोमहेन्द्रोजघानवज्रेणशितेनवज्री ।
सशक्रवज्राभिहतोमहात्माचचालकोपाच्चभृशन्ननाद ॥ 15 ॥
तस्यनानद्यमानस्यकुम्भकर्णस्यरक्षसः ।
श्रुत्वानिनादंवित्रस्ताःभूमिभूयोवितत्रसे ॥ 16 ॥
तत्रकोपान्महेन्द्रस्यकुम्भकर्णोमहाबलः ।
विकृष्यैरावताद्धन्तञ्जघानोरसिवासवम् ॥ 17 ॥
कुम्भकर्णप्रहारार्तोविजज्वाल स वासवः ।
ततोविषेदुस्सहसादेवाब्रह्मर्षिदानवाः ॥ 18 ॥
प्रजाभिस्सहशक्रश्चययौस्थानंस्वयम्भुवः ।
कुम्भकर्णस्यदौरात्म्यंशशंसुस्तेप्रजापतेः ॥ 19 ॥
प्रजानाम्भक्षणञ्चापिधर्षणं च दिवौकसाम् ।
आश्रमध्वंसनञ्चापिपरस्त्रीहरणम्भृशम् ॥ 20 ॥
एवम्प्रजायदित्वेषभक्षयिष्यतिनित्यशः ।
अचिरेणैवकालेनशून्योलोकोभविष्यति ॥ 21 ॥
वासवस्यवचश्श्रुत्वासर्वलोकपितामहः ।
रक्षांस्यावाहयामासकुम्भकर्णन्ददर्श ह ॥ 22 ॥
कुम्भकर्णंसमीक्ष्यैववितत्रासप्रजापतिः ।
दृष्टवाविश्वास्यचैवैनंस्वयम्भूरिदमब्रवीत् ॥ 23 ॥
ध्रुवंलोकविनाशायपौलस्त्येनासिनिर्मितः ।
तस्मात्त्वमद्यप्रभृतिमृतकल्पःशयिष्यसे ॥ 24 ॥
ब्रह्मशापाभिभूतोऽथनिपपाताग्रतःप्रभोः ।
ततःपरमसम्भ्रान्तोरावणोवाक्यमब्रवीत् ॥ 25 ॥
विवृद्धःकाञ्चनोवृक्षःफलकालेनिकृत्यते ।
न नप्तारंस्वकन्न्यायंशप्तुमेवम्प्रजापते ॥ 26 ॥
न मिथ्यावचनश्चत्वंस्वप्स्यत्येष न संशयः ।
कालस्तुक्रियतामस्यशयनेजागरेतथा ॥ 27 ॥
रावणस्यवचश्श्रुत्वास्वयम्भूरिदमब्रवीत् ।
शयिताह्येषषण्मासानेकाहञ्जागरिष्यति ॥ 28 ॥
एकेनाह्ना त्वसौ वीरश्च रन् भूमिं बुभुक्षितः ।
व्यात्तास्यो भक्षयेल्लोकान् सम्वृद्ध इव पावकः ॥ 29 ॥
सोऽसौव्यसमापन्नःकुम्भकर्णमबोधयत् ।
त्वत्पराक्रमभीतश्चराजासम्प्रतिरावणः ॥ 30 ॥
स एषनिर्गतोवीरःशिबिराद्भीमविक्रमः ।
वानरान्भृशसङ्कृद्धोभक्षयन्परिधावति ॥ 31 ॥
कुम्भकर्णंसमीक्ष्यैवहरयोऽद्यप्रविद्रुतुः ।
कथमेनंरणेक्रुद्धंवारयिष्यन्तिवानराः ॥ 32 ॥
उच्यन्तांवानराःसर्वेयन्त्रमेतत्समुच्छ्रितम् ।
इतिविज्ञायहरयोभविष्यन्तीहनिर्भयाः ॥ 33 ॥
विभीषणवचश्श्रुत्वाहेतुमत्सुमुखेरितम् ।
उवाचराघवोवाक्यन्नीलंसेनापतिन्तदा ॥ 34 ॥
गच्छसैन्यानिसर्वाणिव्यूह्यतिष्ठस्वपावके ।
द्वाराण्यादायलङ्कायाश्चर्याश्चाप्यथसङ्क्रमान् ॥ 35 ॥
शैलशृङ्गाणिवृक्षांश्चशिलाश्चाप्युपसंहर ।
तिष्ठन्तुसायुधास्सर्वेसायुधाश्शैलपाणयः ॥ 36 ॥
राघवेणसमादिष्टोनीलोहरिचमूपतिः ।
शशासवानरानीकंयथावत्कपिकुञ्जरः ॥ 37 ॥
ततोगवाक्षश्शरभोहनूमानङ्गदस्तथा ।
शैलशृङ्गाणिशैलाभागृहीत्वाद्वारमभ्ययुः ॥ 38 ॥
रामवाक्यमुपश्रुत्य हरयो जितकाशिनः ।
पादपैरर्दयवनीरावानराःपरवाहिनीम् ॥ 39 ॥
ततोहरीणान्तदनीकमुग्रंरराजशैलोद्यतदीप्तहस्तम् ।
गिरेःसमीपानुगतंयथैवहन्महाम्भोधरजालमुग्रम् ॥ 40 ॥
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये युद्धकाण्डे एकषष्टितमस्सर्गः ॥
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe yuddhakāṇḍam |
atha ekaṣaṣṭitamassargaḥ |
tatorāmomahātejādhanurādāyavīryavān |
kirīṭinammahākāyaṅkumbhakarṇandadarśa ha || 1 ||
tandṛṣṭavārākṣasaśreṣṭhamparvatākāradarśanam |
kramamāṇamivākāśampurānārāyaṇamprabhum || 2 ||
satoyāmbudasaṅkāśaṅkāñcanāṅgadabhūṣaṇam |
dṛṣṭavāpunaḥpradudravāvānarāṇāmmahācamūḥ || 3 ||
vidrutāṃvāhinīndṛṣṭavāvardhamānaṃ ca rākṣasam |
savismayamidaṃrāmovibhīṣaṇamuvāca ha || 4 ||
ko'sauparvatasaṅkāśaḥkirīṭīharilocanaḥ |
laṅkāyāndṛśyatevīraḥsavidyudivatoyadaḥ || 5 ||
pṛthivyāṅketubhūto'saumahāneko'tradṛśyate |
yandṛṣṭavāvānarāssarvevidravantitatastataḥ || 6 ||
ācakṣavasumahān ko'saurakṣovāyadivā'suraḥ |
na mayaivaṃvidhambhūtandṛṣṭapūrvaṅkadācana || 7 ||
sampṛṣṭorājaputreṇarāmeṇākliṣṭakarmaṇā |
vibhīṣaṇomahāprājñaḥkākutthsamidamabravīt || 8 ||
yenavaivasvatoyuddhevāsavaścaparājitaḥ |
saiṣaviśravasaḥputraḥkumbhakarṇaḥpratāpavān || 9 ||
asyapramāṇasadṛśorākṣasā'nyo na vidyate |
etenadevāyudhidānavāścayakṣābhujaṅgāḥpiśitāśanāśca |
gandharvavidyādharakinnaraiścasahasraśorāghavasamprabhagnāḥ || 10 ||
śūlapāṇiṃvirūpākṣaṅkumbhakarṇammahābalam |
hantuṃ na śekustridaśāḥkālo'yamitimohitāḥ || 11 ||
prakṛtyāhyeṣatejasvīkumbhakarṇomahābalaḥ |
anyeṣāṃrākṣasendrāṇāṃvaradānakṛtambalam || 12 ||
etenajātamātreṇakṣudhārtenamahātmanā |
bhakṣitānisahasrāṇisattvānāṃsubahūnyapi || 13 ||
teṣusambhakṣayamāṇeṣuprajābhayanipīḍitāḥ |
yāntismaśaraṇaṃśakrantamapyarthannyavedayan || 14 ||
sakunbhakarṇaṅkupitomahendrojaghānavajreṇaśitenavajrī |
saśakravajrābhihatomahātmācacālakopāccabhṛśannanāda || 15 ||
tasyanānadyamānasyakumbhakarṇasyarakṣasaḥ |
śrutvāninādaṃvitrastāḥbhūmibhūyovitatrase || 16 ||
tatrakopānmahendrasyakumbhakarṇomahābalaḥ |
vikṛṣyairāvatāddhantañjaghānorasivāsavam || 17 ||
kumbhakarṇaprahārārtovijajvāla sa vāsavaḥ |
tatoviṣedussahasādevābrahmarṣidānavāḥ || 18 ||
prajābhissahaśakraścayayausthānaṃsvayambhuvaḥ |
kumbhakarṇasyadaurātmyaṃśaśaṃsusteprajāpateḥ || 19 ||
prajānāmbhakṣaṇañcāpidharṣaṇaṃ ca divaukasām |
āśramadhvaṃsanañcāpiparastrīharaṇambhṛśam || 20 ||
evamprajāyaditveṣabhakṣayiṣyatinityaśaḥ |
acireṇaivakālenaśūnyolokobhaviṣyati || 21 ||
vāsavasyavacaśśrutvāsarvalokapitāmahaḥ |
rakṣāṃsyāvāhayāmāsakumbhakarṇandadarśa ha || 22 ||
kumbhakarṇaṃsamīkṣyaivavitatrāsaprajāpatiḥ |
dṛṣṭavāviśvāsyacaivainaṃsvayambhūridamabravīt || 23 ||
dhruvaṃlokavināśāyapaulastyenāsinirmitaḥ |
tasmāttvamadyaprabhṛtimṛtakalpaḥśayiṣyase || 24 ||
brahmaśāpābhibhūto'thanipapātāgrataḥprabhoḥ |
tataḥparamasambhrāntorāvaṇovākyamabravīt || 25 ||
vivṛddhaḥkāñcanovṛkṣaḥphalakālenikṛtyate |
na naptāraṃsvakannyāyaṃśaptumevamprajāpate || 26 ||
na mithyāvacanaścatvaṃsvapsyatyeṣa na saṃśayaḥ |
kālastukriyatāmasyaśayanejāgaretathā || 27 ||
rāvaṇasyavacaśśrutvāsvayambhūridamabravīt |
śayitāhyeṣaṣaṇmāsānekāhañjāgariṣyati || 28 ||
ekenāhnā tvasau vīraśca ran bhūmiṃ bubhukṣitaḥ |
vyāttāsyo bhakṣayellokān samvṛddha iva pāvakaḥ || 29 ||
so'sauvyasamāpannaḥkumbhakarṇamabodhayat |
tvatparākramabhītaścarājāsampratirāvaṇaḥ || 30 ||
sa eṣanirgatovīraḥśibirādbhīmavikramaḥ |
vānarānbhṛśasaṅkṛddhobhakṣayanparidhāvati || 31 ||
kumbhakarṇaṃsamīkṣyaivaharayo'dyapravidrutuḥ |
kathamenaṃraṇekruddhaṃvārayiṣyantivānarāḥ || 32 ||
ucyantāṃvānarāḥsarveyantrametatsamucchritam |
itivijñāyaharayobhaviṣyantīhanirbhayāḥ || 33 ||
vibhīṣaṇavacaśśrutvāhetumatsumukheritam |
uvācarāghavovākyannīlaṃsenāpatintadā || 34 ||
gacchasainyānisarvāṇivyūhyatiṣṭhasvapāvake |
dvārāṇyādāyalaṅkāyāścaryāścāpyathasaṅkramān || 35 ||
śailaśṛṅgāṇivṛkṣāṃścaśilāścāpyupasaṃhara |
tiṣṭhantusāyudhāssarvesāyudhāśśailapāṇayaḥ || 36 ||
rāghaveṇasamādiṣṭonīloharicamūpatiḥ |
śaśāsavānarānīkaṃyathāvatkapikuñjaraḥ || 37 ||
tatogavākṣaśśarabhohanūmānaṅgadastathā |
śailaśṛṅgāṇiśailābhāgṛhītvādvāramabhyayuḥ || 38 ||
rāmavākyamupaśrutya harayo jitakāśinaḥ |
pādapairardayavanīrāvānarāḥparavāhinīm || 39 ||
tatoharīṇāntadanīkamugraṃrarājaśailodyatadīptahastam |
gireḥsamīpānugataṃyathaivahanmahāmbhodharajālamugram || 40 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye yuddhakāṇḍe ekaṣaṣṭitamassargaḥ ||
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Kannada script.
Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.