ಶ್ರೀಮದ್ವಾಲ್ಮೀಕೀಯ ರಾಮಾಯಣೇ ಯುದ್ಧಕಾಣ್ಡಮ್ ।
ಅಥ ತ್ರಿನವತಿತಮಸ್ಸರ್ಗಃ ।
ತತಃಪೌಲಸ್ತ್ಯಸಚಿವಾಶ್ರುತ್ವಾಚೇನ್ದ್ರಜಿತೋವಧಮ್ ।
ಆಚಚಕ್ಷುರಭಿಜ್ಞಾಯದಶಗ್ರೀವಾಯಸವ್ಯಥಾಃ ॥ 1 ॥
ಯುದ್ಧೇಹತೋಮಹಾರಾಜಲಕ್ಷ್ಮಣೇನತವಾತ್ಮಜಃ ।
ವಿಭೀಷಣಸಹಾಯೇನಮಿಷತಾನ್ನೋಮಹಾದ್ಯುತಿಃ ॥ 2 ॥
ಶೂರಂಶೂರೇಣಸಮ್ಗಮ್ಯಸಮ್ಯುಗೇಷ್ವಪರಾಜಿತಃ ।
ಲಕ್ಷ್ಮಣೇನಹತಶ್ಶೂರಃಪುತ್ರಸ್ತೇಮಹೇನ್ದ್ರಜಿತ್ ॥ 3 ॥
ಗತಸ್ಸಪರಮಾನ್ಲೋಕಾನ್ಶರೈಸ್ಸನ್ತಾಪ್ಯಲಕ್ಷ್ಮಣಮ್ ।
ಸ ತಮ್ಪ್ರತಿಭಯಂಶ್ರುತ್ವಾವಧಮ್ಪುತ್ರಸ್ಯದಾರುಣಮ್ ॥ 4 ॥
ಘೋರಮಿನ್ದ್ರಜಿತಃಸಙ್ಖ್ಯೇಕಶ್ಮಲಮ್ಪ್ರಾವಿಶನ್ಮಹತ್ ।
ಉಪಲಭ್ಯಚಿರಾತ್ಸಞ್ಜ್ಞಾಂ ರಾಜಾರಾಕ್ಷಸಪುಙ್ಗವ ॥ 5 ॥
ಪುತ್ರಶೋಕಾಕುಲೋದೀನೋವಿಲಲಾಪಾಕುಲೇನ್ದ್ರಿಯಃ ।
ಹಾರಾಕ್ಷಸಚಮೂಮುಖ್ಯಮಮವತ್ಸಮಹಾಬಲ ॥ 6 ॥
ಜಿತ್ವೇನ್ದ್ರಙ್ಕಥಮದ್ಯತ್ವಂಲಕ್ಷ್ಮಣಸ್ಯವಶಙ್ಗತಃ ।
ನನುತ್ವಮಿಷುಭಿಃಕ್ರುದ್ಧೋಭಿನ್ದ್ಯಾಃಕಾಲಾನ್ತಕಾವಪಿ ॥ 7 ॥
ಮನ್ದರಸ್ಯಾಪಿಶೃಙ್ಗಾಣಿಕಿಮ್ಪುನರ್ಲಕ್ಷ್ಮಣಂಯುಧಿ ।
ಅದ್ಯವೈನಸ್ವತೋರಾಜಾಭೂಯೋಬಹುಮತೋಮಮ ॥ 8 ॥
ಯೇನಾದ್ಯತ್ವಮ್ಮಹಾಬಾಹೋ ಸಂಯುಕ್ತಃಕಾಲಧರ್ಮಣಾ ।
ಏಷಪನ್ಥಾಃಸುಯೋಧಾನಾಂಸರ್ವಾಮರಗಣೇಷ್ವಪಿ ॥ 9 ॥
ಯಃಕೃತೇಹನ್ಯತೇಭರ್ತುಸ್ಸಪುಮಾನ್ಸ್ವರ್ಗಮೃಚ್ಛತಿ ।
ಅದ್ಯದೇವಗಣಾಸ್ಸರ್ವೇಲೋಕಪಾಲಾಮಹರ್ಷಯಃ ॥ 10 ॥
ಹತಮಿನ್ದ್ರಜಿತನ್ದೃಷ್ಟವಾಸುಖಂಸ್ವಪ್ಸ್ಯನ್ತಿನಿರ್ಭಯಾಃ ।
ಅದ್ಯಲೋಕಾಸ್ತ್ರಯಃ ಕೃತ್ಸ್ನಾಪೃಥಿವೀ ಚ ಸಕಾನನಾ ॥ 11 ॥
ಏಕೇನೇನ್ದ್ರಜಿತಾಹೀನಾಶೂನ್ಯೇವಪ್ರತಿಭಾತಿಮೇ ।
ಅದ್ಯನೈರೃತಕನ್ಯಾನಾಂಶ್ರೋಷ್ಯಾಮ್ಯನ್ತಃಪುರೇರವಮ್ ॥ 12 ॥
ಕರೇಣುಸಙ್ಘಸ್ಯಯಥಾನಿನಾದಙ್ಗಿರಿಗಹ್ವರೇ ।
ಯೌವರಾಜ್ಯಂ ಚ ಲಙ್ಕಾಂ ಚ ರಕ್ಷಾಂಸಿ ಚ ಪರನ್ತಪ ॥ 13 ॥
ಮಾತರಮ್ಮಾಂ ಚ ಭಾರ್ಯಾಶ್ಚಕ್ವಗತೋಽಸಿವಿಹಾಯನಃ ।
ಮಮನಾಮತ್ವಯಾವೀರಗತಸ್ಯಯಮಸಾದನಮ್ ॥ 14 ॥
ಪ್ರೇತಕಾರ್ಯಾಣಿಕಾರ್ಯಾಣಿವಿಪರೀತೇಹಿವರ್ತಸೇ ।
ಸ ತ್ವಞ್ಜೀವತಿಸುಗ್ರೀವೇಲಕ್ಷ್ಮಣೇನ ಚ ರಾಘವೇ ॥ 15 ॥
ಮಮಶಲ್ಯಮನುದ್ಧೃತ್ಯಕ್ವಗತೋಽಸಿವಿಹಾಯನಃ ।
ಏವಮಾದಿವಿಲಾಪಾರ್ತಂರಾವಣಂರಾಕ್ಷಸಾಧಿಪಮ್ ॥ 16 ॥
ಆವಿವೇಶಮಹಾನ್ ಕೋಪಃಪುತ್ರವ್ಯಸನಸಮ್ಭವಃ ।
ಪ್ರಕೃತ್ಯಾಕೋಪನಂಹ್ಯೇನಮ್ಪುತ್ರಸ್ಯಪುನರಾಧಯಃ ॥ 17 ॥
ದೀಪ್ತಂಸನ್ದೀಪಯಾಮಾಸುರ್ಘರ್ಮೇಽರ್ಕಮಿವರಶ್ಮಯಃ ।
ಲಲಾಟೇಭ್ರುಕುಟೀಭಿಶ್ಚಸಙ್ಗತಾಭಿರ್ವ್ಯರೋಚತ ॥ 18 ॥
ಯುಗಾನ್ತೇಸಹನಕ್ರೈಸ್ತುಮಹೋರ್ಮಿಭಿರಿವೋದಧಿಃ ।
ಕೋಪಾದ್ವಿಜೃಮ್ಭಮಾಣಸ್ಯವಕ್ತ್ರಾದ್ವ್ಯಕ್ತಮಿವಜ್ವಲನ್ ॥ 19 ॥
ಉತ್ಪಪಾತಸಧೂಮಾನಗಿರ್ವೃತ್ರಸ್ಯವದನಾದಿವ ।
ಸ ಪುತ್ರವಧಸನ್ತಪ್ತಶ್ಶೂರಃಕ್ರೋಧವಶಙ್ಗತಃ ॥ 20 ॥
ಸಮೀಕ್ಷ್ಯರಾವಣೋಬುದ್ಧ್ಯಾವೈದೇಹ್ಯಾರೋಚಯದ್ವಧಮ್ ।
ತಸ್ಯಪ್ರಕೃತ್ಯಾರಕ್ತೇ ಚ ರಕ್ತೇಕ್ರೋಥಾನಗಿನಾಪಿ ಚ ॥ 21 ॥
ರಾವಣಸ್ಯಮಹಾಘೋರೇದೀಪ್ತೇನೇತ್ರೇಬಭೂವತುಃ ।
ಘೋರಮ್ಪ್ರಕೃತ್ಯಾರೂಪನ್ತತ್ತಸ್ಯಕ್ರೋಧಾಗ್ನಿಮೂರ್ಛಿತಮ್ ॥ 22 ॥
ಬಭೂವರೂಪಙ್ಕ್ರುದ್ಧಸ್ಯರುದ್ರಸ್ಯೇವದುರಾಸದಮ್ ।
ತಸ್ಯಕ್ರುದ್ಧಸ್ಯನೇತ್ರಾಭ್ಯಾಮ್ಪ್ರಾಪತನ್ನಾಶ್ರೃಬಿನ್ದವಃ ॥ 23 ॥
ದೀಪಾಭ್ಯಾಮಿವದೀಪ್ತಾಭ್ಯಾಂಸಾರ್ಚಿಷಸ್ಸ್ನೇಹಬಿನ್ದವಃ ।
ದನ್ತಾವನಿದಶತಸ್ತಸ್ಯಶ್ರೂಯತೇದಶನಸ್ವನಃ ॥ 24 ॥
ಯನ್ತ್ರಸ್ಯಾವೇಷ್ಟ್ಯಮಾಣಸ್ಯ ಮಹತೋ ದಾನವೈರಿವ ।
ಕಾಲಾನಗಿರಿವಸಙ್ಕ್ರುದ್ಧೋಯಾಂಯಾನ್ದಿಶಮವೈಕ್ಷತ ॥ 25 ॥
ತಸ್ಯಾನ್ತಸ್ಯಾಮ್ಭಯತ್ರಸ್ತಾರಾಕ್ಷಸಾಸ್ಸನ್ವಿಲಿಯಲಿರೇ ।
ತಮನ್ತಕಮಿವಕ್ರುದ್ಧಞ್ಚರಾಚರಚಿಖಾದಿಷುಮ್ ॥ 26 ॥
ವೀಕ್ಷಮಾಣನ್ದಿಶಸ್ಸರ್ವಾರಾಕ್ಷಸಾನೋಪಚಕ್ರಮುಃ ।
ತತಃಪರಮಸಙ್ಕ್ರುದ್ಧೋರಾವಣೋರಾಕ್ಷಸಾಧಿಪಃ ॥ 27 ॥
ಅಬ್ರವೀದ್ರಕ್ಷಸಾಮ್ಮಧ್ಯೇಸಂಸ್ತಮ್ಭಯಿಷುರಾಹವೇ ।
ಮಯಾವರ್ಷಸಹಸ್ರಾಣಿಚರಿತ್ವಾಪರಮನ್ತಪಃ ॥ 28 ॥
ತೇಷುತೇಷ್ವವಕಾಶೇಷುಸ್ವಯಮ್ಭೂಃಪರಿತೋಷಿತಃ ।
ತಸ್ಯೈವತಪಸೋವ್ಯುಷ್ಟ್ಯಾಪ್ರಸಾದಾಚ್ಛಸ್ವಯಮ್ಭುವಃ ॥ 29 ॥
ನಾಸುರೇಭ್ಯೋ ನ ದೇವೇಭ್ಯೋಭಯಮ್ಮಮಕದಾಚನ ।
ಕವಚಮ್ಬ್ರಹ್ಮದತ್ತಮ್ಮೇಯದಾದಿತ್ಯಸಮಪ್ರಭಮ್ ॥ 30 ॥
ದೇವಾಸುರವಿಮರ್ಧೇಷು ನ ಭಿನ್ನಂವಜ್ರಮುಷ್ಟಿಭಿಃ ।
ತೇನಮಾಮದ್ಯಸಮ್ಯುಕ್ತಂರಥಸ್ಥಮಿಹಸಮ್ಯುಗೇ ॥ 31 ॥
ಪ್ರತೀಯಾತ್ಕೋಽದ್ಯಮಾಮಾಜೌಸಾಕ್ಷಾದಪಿಪುರನ್ದರಃ ।
ತ್ತದಾತಿಪ್ರಸನ್ನೇನಸಶರಙ್ಕಾರ್ಮುಕಮ್ಮಹತ್ ॥ 32 ॥
ದೇವಾಸುರವಿಮರ್ಧೇಷುಮಮದತ್ತಂಸ್ವಯಮ್ಭುವಾ ।
ಅದ್ಯತೂರ್ಯಶತೈರ್ಭೀಮನ್ಧನುರುತ್ಥಾಪ್ಯತಾಮ್ಮಮ ॥ 33 ॥
ರಾಮಲಕ್ಷ್ಮಣಯೋರೇವವಧಾಯಪರಮಾಹವೇ ।
ಸ ಪುತ್ರವಧಸನ್ತಪ್ತಃಕ್ರೂರಃಕ್ರೋಧವಶಙ್ಗತಃ ॥ 34 ॥
ಸಮೀಕ್ಷ್ಯರಾವಣೋಬುದ್ಧ್ಯಾಸೀತಾಂಹನ್ತುಂವ್ಯವಸ್ಯತ ।
ಪ್ರತ್ಯವೇಕ್ಷ್ಯತಾಮ್ರಾಕ್ಷಸ್ಸುಘೋರೋಘೋರದರ್ಶನಃ ॥ 35 ॥
ದೀನೋದೀನಸ್ವರಾನ್ಸರ್ವಾಂಸ್ತಾನುವಾಚನಿಶಾಚರಾನ್ ।
ಮಾಯಯಾಮಮವತ್ಸೇನವಞ್ಚನಾರ್ಥಂವನೌಕಸಾಮ್ ॥ 36 ॥
ಕಿಞ್ಚಿದೇವಹತನ್ತತ್ರಸೀತೇಯಮಿತಿದರ್ಶಿತಮ್ ।
ತದಿದನ್ತಥ್ಯಮೇವಾಹಙ್ಕರಿಷ್ಯೇಪ್ರಿಯಮಾತ್ಮನಃ ॥ 37 ॥
ವೈದೇಹೀನ್ನಾಶಯಿಷ್ಯಾಮಿಕ್ಷತ್ರಬನ್ಧುಮನುವ್ರತಾಮ್ ।
ಇತ್ಯೇವಮುಕ್ತ್ವಾಸಚಿವಾನ್ಖಙ್ಗಮಾಶುಪರಾಮೃಶತ್ ॥ 38 ॥
ಉತ್ಪ್ಲುತ್ಯಗುಣಸಮ್ಪನ್ನಂವಿಮಲಾಮ್ಬರವರ್ಚಸಮ್ ।
ನಿಷ್ಪಪಾತ ಸ ವೇಗೇನಸಭಾರ್ಯಃಸಚಿವೈರ್ವೃತಃ ॥ 39 ॥
ರಾವಣಃಪುತ್ರಶೋಕೇನಭೃಶಮಾಕುಲಚೇತನಃ ।
ಸಙ್ಕ್ರುದ್ಧಃಖಡಗಮಾದಾಯಸಹಸಾಯತ್ರಮೈಥಿಲೀ ॥ 40 ॥
ವ್ರಜನ್ತಂರಾಕ್ಷಸಮ್ಪ್ರೇಕ್ಷ್ಯಸಿಂಹನಾದಂವಿಚಕ್ರುಶುಃ ।
ಊಚುಶ್ಚಾನ್ಯೋನ್ಯಮಾಲಿಙ್ಗ್ಯಸಙ್ಕ್ರುದ್ಧಮ್ಪ್ರೇಕ್ಷ್ಯರಾಕ್ಷಸಮ್ ॥ 41 ॥
ಅದ್ಯೈನನ್ತಾವುಭೌದೃಷ್ಟವಾಭ್ರಾತರೌಪ್ರವ್ಯಧಿಷ್ಯತಃ ।
ಲೋಕಪಾಲಾಹಿಚತ್ವಾರಃಕ್ರುದ್ಧೇನಾನೇನತರ್ಜಿತಾಃ ॥ 42 ॥
ಬಹವಃಶತ್ರವಶ್ಚಾನ್ಯೇಸಮ್ಯುಗೇಷ್ವಭಿಪಾತಿತಾಃ ।
ತ್ರಿಷುಲೋಕೇಷುರತ್ನಾನಿಭುಙಕ್ತೇಚಾಹೃತ್ಯರಾವಣಃ ॥ 43 ॥
ವಿಕ್ರಮೇ ಚ ಬಲೇಚೈವನಾಸ್ತ್ಯಸ್ಯಸದೃಶೋಭುವಿ ।
ತೇಷಾಂಸಞ್ಜಲ್ಪಮಾನಾಮಶೋಕವನಿಕಾಙ್ಗತಾಮ್ ॥ 44 ॥
ಅಭಿದುದ್ರಾವವೈದೇಹೀಂರಾವಣಃಕ್ರೋಧಮೂರ್ಛಿತಃ ।
ವಾರ್ಯಮಾಣಃಸುಸಙ್ಕ್ರುದ್ಧಃಸುಹೃದ್ಭಿರ್ಹಿತಬುದ್ಧಿಭಿಃ ॥ 45 ॥
ಅಭ್ಯಧಾವತಸಙ್ಕ್ರುದ್ಧಃಖೇಗ್ರಹೋರೋಹಿಣೀಮಿವ ।
ಮೈಥಿಲೀರಕ್ಷ್ಯಮಾಣಾತುರಾಕ್ಷಸೀರನಿನ್ದಿತಾ ॥ 46 ॥
ದದರ್ಶರಾಕ್ಷಸಙ್ಕ್ರುದ್ಧನ್ನಿಸ್ತ್ರಿಂಶವರಧಾರಿಣಮ್ ।
ತನ್ನಿಶಾಮ್ಯಸವಿಸ್ತ್ರಿಂಶಂವ್ಯಥಿತಾಜನಕಾತ್ಮಜಾ ॥ 47 ॥
ನಿವಾರ್ಯಮಾಣಮ್ಬಹುಶಃಸುಹೃದ್ಭಿರನಿವರ್ತಿನಮ್ ।
ಸೀತಾದುಃಖಸಮಾವಿಷ್ಟಾವಿಲಪನ್ತೀದಮಬ್ರವೀತ್ ॥ 48 ॥
ಯಥಾಯಮ್ಮಾಮಭಿಕ್ರುದ್ಧಃಸಮಭಿದ್ರವತಿಸ್ವಯಮ್ ।
ವಧಿಷ್ಯತಿಸನಾಥಾಮ್ಮಾಮನಾಥಾಮಿವದುರ್ಮತಿಃ ॥ 49 ॥
ಬಹುಶಶ್ಚೋದಯಾಮಾಸಭರ್ತಾರಮ್ಮಾಮನುವ್ರತಾಮ್ ।
ಭಾರ್ಯಾಭವರಮಸ್ವೇತಿಪ್ರತ್ಯಾಖ್ಯಾತೋಧ್ರುವಮ್ಮಯಾ ॥ 50 ॥
ಸೋಽಯಮ್ಮಾಮನುಪಸ್ಥಾನೇವ್ಯಕ್ತನ್ನೈರಾಶ್ಯಮಾಗತಃ ।
ಕ್ರೋಧಮೋಹಸಮಾವಿಷ್ಟೋನಿಹನ್ತುಮ್ಮಾಂಸಮುದ್ಯತಃ ॥ 51 ॥
ಅಥವಾತೌನರವ್ಯಾಘ್ರೌಭ್ರಾತರೌರಾಮಲಕ್ಷ್ಮಣೌ ।
ಮನ್ನಿಮಿತ್ತಮನಾರ್ಯೇಣಸಮರೇಽದ್ಯನಿಪಾತಿತೌ ॥ 52 ॥
ಭೈರವೋಹಿಮಹಾನ್ನಾದೋರಾಕ್ಷಸಾನಾಂಶ್ರುತೋಮಯಾ ।
ಬಹೂನಾಮಿಹಹೃಷ್ಟಾನಾನ್ತಥಾವಿಕ್ರೋಶತಾಮ್ಪ್ರಿಯಮ್ ॥ 53 ॥
ಅಹೋಧಿಙ್ಮನ್ನಿಮಿತ್ತೋಽಯಂವಿನಾಶೋರಾಜಪುತ್ರಯೋಃ ।
ಅಥವಾಪುತ್ರಶೋಕೇನಾಹತ್ಯಾರಾಮಲಕ್ಷ್ಮಣೌ ॥ 54 ॥
ವಿಧಮಿಷ್ಯತಿಮಾಂರೌದ್ರೋರಾಕ್ಷಸಃಪಾಪನಿಶ್ಚಯಃ ।
ಹನೂಮತಸ್ತುತದ್ವಾಕ್ಯಂ ನ ಕೃತಙ್ಕ್ಷುದ್ರಯಾಮಯಾ ॥ 55 ॥
ಯದ್ಯಹನ್ತಸ್ಯಪೃಷ್ಠೇವತದಾಯಾಸಮನಿರ್ಜಿತಾ ।
ನಾದ್ಯೈವಮನುಶೋಚೇಯಮ್ಭರ್ತುರಙ್ಕಗತಾಸತೀ ॥ 56 ॥
ಮನ್ಯೇತುಹೃದಯನ್ತಸ್ಯಾಃಕೌಸಲ್ಯಾಯಾಃಫಲಿಷ್ಯತಿ ।
ಏಕಪುತ್ರಾಯದಾಪುತ್ರಂವಿನಷ್ಟಂಶ್ರೋಷ್ಯತೇಯುಧಿ ॥ 57 ॥
ಸಾಹಿಜನ್ಮ ಚ ಬಾಲ್ಯಂ ಚ ಯೌವನಂ ಚ ಮಹಾತ್ಮನಃ ।
ಧರ್ಮಕಾರ್ಯಾಣಿರೂಪಂ ಚ ರುದತೀಸಂಸ್ಮರಿಷ್ಯತಿ ॥ 58 ॥
ನಿರಾಶಾನಿಹತೇಪುತ್ರೇದತ್ತ್ವಾಶ್ರಾದ್ಧಮಚೇತನಾ ।
ಅಗ್ನಿಮಾವೇಕ್ಷ್ಯತೇನೂನಮಾಪೋವಾಪಿಪ್ರವೇಕ್ಷ್ಯತಿ ॥ 59 ॥
ಧಿಗಸ್ತುಕುಬ್ಜಾಮಸತೀಮ್ಮನ್ಥರಾಮ್ಪಾಪನಿಶ್ಚಯಾಮ್ ।
ಯನ್ನಿಮಿತ್ತಮಿಮಂಶೋಕಙ್ಕೌಸಲ್ಯಾಪ್ರತಿಪತ್ಸ್ಯತೇ ॥ 60 ॥
ಇತ್ಯೇವಮ್ಮೈಥಿಲೀನ್ದೃಷ್ಟವಾವಿಲಪನ್ತೀನ್ತಪಸ್ವಿನೀಮ್ ।
ರೋಹಿಣೀಮಿವಚನ್ದ್ರೇಣವಿನಾಗ್ರಹವಶಙ್ಗತಾಮ್ ॥ 61 ॥
ಏತಸ್ಮಿನ್ನನ್ತರೇತಸ್ಯಾಮಾತ್ಯಃಶೀಲವಾನ್ ಶುಚಿಃ ।
ಸುಪಾರ್ಶ್ವೋನಾಮಮೇಧಾವೀರಾವಣಂರಕ್ಷಸೇಶ್ವರಮ್ ॥ 62 ॥
ನಿವಾರ್ಯಮಾಣಃಸಚಿವೈರಿದಂವಚನಮಬ್ರವೀತ್ ।
ಕಥನ್ನಾಮದಶಗ್ರೀವ ಸಾಕ್ಷದ್ವೈಶ್ರವಣಾನುಜ ॥ 63 ॥
ಹನ್ತುಮಿಚ್ಛಸಿವೈದೇಹೀಙ್ಕ್ರೋಧಾದ್ಧರ್ಮಮಪಾಸ್ಯ ಚ ।
ವೇದವಿದ್ಯಾವ್ರತಸ್ನಾತಃಸ್ವಕರ್ಮನಿರತಸ್ತಥಾ ॥ 64 ॥
ಸ್ತ್ರಿಯಃಕಸ್ಮಾದ್ವಧಂವೀರಮನ್ಯಸೇರಾಕ್ಷಸೇಶ್ವರ ।
ಮೈಥಿಲೀಂರೂಪಸಮ್ಪನ್ನಾಮ್ಪ್ರತ್ಯವೇಕ್ಷಸ್ವಪಾರ್ಥಿವ ॥ 65 ॥
ತಸ್ಮಿನ್ನೇವಸಹಾಸ್ಮಾಭಿರಾಹೇವಕ್ರೋಧಮುತ್ಸೃಜ ।
ಅಭ್ಯುತ್ಥಾನನ್ತ್ವಮದ್ಯೈವಕೃಷ್ಣಪಕ್ಷಚತುರ್ಧಶೀಮ್ ॥ 66 ॥
ಕೃತ್ವಾನಿರ್ಯಾಹ್ಯಮಾವಾಸ್ಯಾಂವಿಜಯಾಯಬಲೈರ್ವೃತಃ ।
ಶೂರಃಧೀಮಾನ್ ರಥೀಖಡಗೀರಥಪ್ರವಮಾಸ್ಥಿತಃ ॥ 67 ॥
ಹತ್ವಾದಾಶರಥಿಂರಾಮಮ್ಭವಾನ್ ಪ್ರಾಪ್ಸ್ಯಸಿಮೈಥಿಲೀಮ್ ।
ಸ ತದ್ದುರಾತ್ಮಾಸುಹೃದಾನಿವೇದಿತಂವಚಃಸುಧರ್ಮ್ಯಮ್ಪ್ರತಿಗೃಹ್ಯರಾವಣಃ ।
ಗೃಹಞ್ಜಗಾಮಥತತಶ್ಚವೀರ್ಯವಾನ್ ಪುನಃಸಭಾಂ ಚ ಪ್ರಯಯೌಸುಹೃದ್ವೃತಃ ॥ 68 ॥
ಇತ್ಯಾರ್ಷೇ ಶ್ರೀಮದ್ರಾಮಾಯಣೇ ವಾಲ್ಮೀಕೀಯ ಆದಿಕಾವ್ಯೇ ಯುದ್ಧಕಾಣ್ಡೇ ತ್ರಿನವತಿತಮಸ್ಸರ್ಗಃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe yuddhakāṇḍam |
atha trinavatitamassargaḥ |
tataḥpaulastyasacivāśrutvācendrajitovadham |
ācacakṣurabhijñāyadaśagrīvāyasavyathāḥ || 1 ||
yuddhehatomahārājalakṣmaṇenatavātmajaḥ |
vibhīṣaṇasahāyenamiṣatānnomahādyutiḥ || 2 ||
śūraṃśūreṇasamgamyasamyugeṣvaparājitaḥ |
lakṣmaṇenahataśśūraḥputrastemahendrajit || 3 ||
gatassaparamānlokānśaraissantāpyalakṣmaṇam |
sa tampratibhayaṃśrutvāvadhamputrasyadāruṇam || 4 ||
ghoramindrajitaḥsaṅkhyekaśmalamprāviśanmahat |
upalabhyacirātsañjñāṃ rājārākṣasapuṅgava || 5 ||
putraśokākulodīnovilalāpākulendriyaḥ |
hārākṣasacamūmukhyamamavatsamahābala || 6 ||
jitvendraṅkathamadyatvaṃlakṣmaṇasyavaśaṅgataḥ |
nanutvamiṣubhiḥkruddhobhindyāḥkālāntakāvapi || 7 ||
mandarasyāpiśṛṅgāṇikimpunarlakṣmaṇaṃyudhi |
adyavainasvatorājābhūyobahumatomama || 8 ||
yenādyatvammahābāho saṃyuktaḥkāladharmaṇā |
eṣapanthāḥsuyodhānāṃsarvāmaragaṇeṣvapi || 9 ||
yaḥkṛtehanyatebhartussapumānsvargamṛcchati |
adyadevagaṇāssarvelokapālāmaharṣayaḥ || 10 ||
hatamindrajitandṛṣṭavāsukhaṃsvapsyantinirbhayāḥ |
adyalokāstrayaḥ kṛtsnāpṛthivī ca sakānanā || 11 ||
ekenendrajitāhīnāśūnyevapratibhātime |
adyanairṛtakanyānāṃśroṣyāmyantaḥpureravam || 12 ||
kareṇusaṅghasyayathāninādaṅgirigahvare |
yauvarājyaṃ ca laṅkāṃ ca rakṣāṃsi ca parantapa || 13 ||
mātarammāṃ ca bhāryāścakvagato'sivihāyanaḥ |
mamanāmatvayāvīragatasyayamasādanam || 14 ||
pretakāryāṇikāryāṇiviparītehivartase |
sa tvañjīvatisugrīvelakṣmaṇena ca rāghave || 15 ||
mamaśalyamanuddhṛtyakvagato'sivihāyanaḥ |
evamādivilāpārtaṃrāvaṇaṃrākṣasādhipam || 16 ||
āviveśamahān kopaḥputravyasanasambhavaḥ |
prakṛtyākopanaṃhyenamputrasyapunarādhayaḥ || 17 ||
dīptaṃsandīpayāmāsurgharme'rkamivaraśmayaḥ |
lalāṭebhrukuṭībhiścasaṅgatābhirvyarocata || 18 ||
yugāntesahanakraistumahormibhirivodadhiḥ |
kopādvijṛmbhamāṇasyavaktrādvyaktamivajvalan || 19 ||
utpapātasadhūmānagirvṛtrasyavadanādiva |
sa putravadhasantaptaśśūraḥkrodhavaśaṅgataḥ || 20 ||
samīkṣyarāvaṇobuddhyāvaidehyārocayadvadham |
tasyaprakṛtyārakte ca raktekrothānagināpi ca || 21 ||
rāvaṇasyamahāghoredīptenetrebabhūvatuḥ |
ghoramprakṛtyārūpantattasyakrodhāgnimūrchitam || 22 ||
babhūvarūpaṅkruddhasyarudrasyevadurāsadam |
tasyakruddhasyanetrābhyāmprāpatannāśrṛbindavaḥ || 23 ||
dīpābhyāmivadīptābhyāṃsārciṣassnehabindavaḥ |
dantāvanidaśatastasyaśrūyatedaśanasvanaḥ || 24 ||
yantrasyāveṣṭyamāṇasya mahato dānavairiva |
kālānagirivasaṅkruddhoyāṃyāndiśamavaikṣata || 25 ||
tasyāntasyāmbhayatrastārākṣasāssanviliyalire |
tamantakamivakruddhañcarācaracikhādiṣum || 26 ||
vīkṣamāṇandiśassarvārākṣasānopacakramuḥ |
tataḥparamasaṅkruddhorāvaṇorākṣasādhipaḥ || 27 ||
abravīdrakṣasāmmadhyesaṃstambhayiṣurāhave |
mayāvarṣasahasrāṇicaritvāparamantapaḥ || 28 ||
teṣuteṣvavakāśeṣusvayambhūḥparitoṣitaḥ |
tasyaivatapasovyuṣṭyāprasādācchasvayambhuvaḥ || 29 ||
nāsurebhyo na devebhyobhayammamakadācana |
kavacambrahmadattammeyadādityasamaprabham || 30 ||
devāsuravimardheṣu na bhinnaṃvajramuṣṭibhiḥ |
tenamāmadyasamyuktaṃrathasthamihasamyuge || 31 ||
pratīyātko'dyamāmājausākṣādapipurandaraḥ |
ttadātiprasannenasaśaraṅkārmukammahat || 32 ||
devāsuravimardheṣumamadattaṃsvayambhuvā |
adyatūryaśatairbhīmandhanurutthāpyatāmmama || 33 ||
rāmalakṣmaṇayorevavadhāyaparamāhave |
sa putravadhasantaptaḥkrūraḥkrodhavaśaṅgataḥ || 34 ||
samīkṣyarāvaṇobuddhyāsītāṃhantuṃvyavasyata |
pratyavekṣyatāmrākṣassughoroghoradarśanaḥ || 35 ||
dīnodīnasvarānsarvāṃstānuvācaniśācarān |
māyayāmamavatsenavañcanārthaṃvanaukasām || 36 ||
kiñcidevahatantatrasīteyamitidarśitam |
tadidantathyamevāhaṅkariṣyepriyamātmanaḥ || 37 ||
vaidehīnnāśayiṣyāmikṣatrabandhumanuvratām |
ityevamuktvāsacivānkhaṅgamāśuparāmṛśat || 38 ||
utplutyaguṇasampannaṃvimalāmbaravarcasam |
niṣpapāta sa vegenasabhāryaḥsacivairvṛtaḥ || 39 ||
rāvaṇaḥputraśokenabhṛśamākulacetanaḥ |
saṅkruddhaḥkhaḍagamādāyasahasāyatramaithilī || 40 ||
vrajantaṃrākṣasamprekṣyasiṃhanādaṃvicakruśuḥ |
ūcuścānyonyamāliṅgyasaṅkruddhamprekṣyarākṣasam || 41 ||
adyainantāvubhaudṛṣṭavābhrātaraupravyadhiṣyataḥ |
lokapālāhicatvāraḥkruddhenānenatarjitāḥ || 42 ||
bahavaḥśatravaścānyesamyugeṣvabhipātitāḥ |
triṣulokeṣuratnānibhuṅaktecāhṛtyarāvaṇaḥ || 43 ||
vikrame ca balecaivanāstyasyasadṛśobhuvi |
teṣāṃsañjalpamānāmaśokavanikāṅgatām || 44 ||
abhidudrāvavaidehīṃrāvaṇaḥkrodhamūrchitaḥ |
vāryamāṇaḥsusaṅkruddhaḥsuhṛdbhirhitabuddhibhiḥ || 45 ||
abhyadhāvatasaṅkruddhaḥkhegrahorohiṇīmiva |
maithilīrakṣyamāṇāturākṣasīraninditā || 46 ||
dadarśarākṣasaṅkruddhannistriṃśavaradhāriṇam |
tanniśāmyasavistriṃśaṃvyathitājanakātmajā || 47 ||
nivāryamāṇambahuśaḥsuhṛdbhiranivartinam |
sītāduḥkhasamāviṣṭāvilapantīdamabravīt || 48 ||
yathāyammāmabhikruddhaḥsamabhidravatisvayam |
vadhiṣyatisanāthāmmāmanāthāmivadurmatiḥ || 49 ||
bahuśaścodayāmāsabhartārammāmanuvratām |
bhāryābhavaramasvetipratyākhyātodhruvammayā || 50 ||
so'yammāmanupasthānevyaktannairāśyamāgataḥ |
krodhamohasamāviṣṭonihantummāṃsamudyataḥ || 51 ||
athavātaunaravyāghraubhrātaraurāmalakṣmaṇau |
mannimittamanāryeṇasamare'dyanipātitau || 52 ||
bhairavohimahānnādorākṣasānāṃśrutomayā |
bahūnāmihahṛṣṭānāntathāvikrośatāmpriyam || 53 ||
ahodhiṅmannimitto'yaṃvināśorājaputrayoḥ |
athavāputraśokenāhatyārāmalakṣmaṇau || 54 ||
vidhamiṣyatimāṃraudrorākṣasaḥpāpaniścayaḥ |
hanūmatastutadvākyaṃ na kṛtaṅkṣudrayāmayā || 55 ||
yadyahantasyapṛṣṭhevatadāyāsamanirjitā |
nādyaivamanuśoceyambharturaṅkagatāsatī || 56 ||
manyetuhṛdayantasyāḥkausalyāyāḥphaliṣyati |
ekaputrāyadāputraṃvinaṣṭaṃśroṣyateyudhi || 57 ||
sāhijanma ca bālyaṃ ca yauvanaṃ ca mahātmanaḥ |
dharmakāryāṇirūpaṃ ca rudatīsaṃsmariṣyati || 58 ||
nirāśānihateputredattvāśrāddhamacetanā |
agnimāvekṣyatenūnamāpovāpipravekṣyati || 59 ||
dhigastukubjāmasatīmmantharāmpāpaniścayām |
yannimittamimaṃśokaṅkausalyāpratipatsyate || 60 ||
ityevammaithilīndṛṣṭavāvilapantīntapasvinīm |
rohiṇīmivacandreṇavināgrahavaśaṅgatām || 61 ||
etasminnantaretasyāmātyaḥśīlavān śuciḥ |
supārśvonāmamedhāvīrāvaṇaṃrakṣaseśvaram || 62 ||
nivāryamāṇaḥsacivairidaṃvacanamabravīt |
kathannāmadaśagrīva sākṣadvaiśravaṇānuja || 63 ||
hantumicchasivaidehīṅkrodhāddharmamapāsya ca |
vedavidyāvratasnātaḥsvakarmaniratastathā || 64 ||
striyaḥkasmādvadhaṃvīramanyaserākṣaseśvara |
maithilīṃrūpasampannāmpratyavekṣasvapārthiva || 65 ||
tasminnevasahāsmābhirāhevakrodhamutsṛja |
abhyutthānantvamadyaivakṛṣṇapakṣacaturdhaśīm || 66 ||
kṛtvāniryāhyamāvāsyāṃvijayāyabalairvṛtaḥ |
śūraḥdhīmān rathīkhaḍagīrathapravamāsthitaḥ || 67 ||
hatvādāśarathiṃrāmambhavān prāpsyasimaithilīm |
sa taddurātmāsuhṛdāniveditaṃvacaḥsudharmyampratigṛhyarāvaṇaḥ |
gṛhañjagāmathatataścavīryavān punaḥsabhāṃ ca prayayausuhṛdvṛtaḥ || 68 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye yuddhakāṇḍe trinavatitamassargaḥ ||
Sanskrit — Devanagari (original)
श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे युद्धकाण्डम् ।
अथ त्रिनवतितमस्सर्गः ।
ततःपौलस्त्यसचिवाश्रुत्वाचेन्द्रजितोवधम् ।
आचचक्षुरभिज्ञायदशग्रीवायसव्यथाः ॥ 1 ॥
युद्धेहतोमहाराजलक्ष्मणेनतवात्मजः ।
विभीषणसहायेनमिषतान्नोमहाद्युतिः ॥ 2 ॥
शूरंशूरेणसम्गम्यसम्युगेष्वपराजितः ।
लक्ष्मणेनहतश्शूरःपुत्रस्तेमहेन्द्रजित् ॥ 3 ॥
गतस्सपरमान्लोकान्शरैस्सन्ताप्यलक्ष्मणम् ।
स तम्प्रतिभयंश्रुत्वावधम्पुत्रस्यदारुणम् ॥ 4 ॥
घोरमिन्द्रजितःसङ्ख्येकश्मलम्प्राविशन्महत् ।
उपलभ्यचिरात्सञ्ज्ञां राजाराक्षसपुङ्गव ॥ 5 ॥
पुत्रशोकाकुलोदीनोविललापाकुलेन्द्रियः ।
हाराक्षसचमूमुख्यममवत्समहाबल ॥ 6 ॥
जित्वेन्द्रङ्कथमद्यत्वंलक्ष्मणस्यवशङ्गतः ।
ननुत्वमिषुभिःक्रुद्धोभिन्द्याःकालान्तकावपि ॥ 7 ॥
मन्दरस्यापिशृङ्गाणिकिम्पुनर्लक्ष्मणंयुधि ।
अद्यवैनस्वतोराजाभूयोबहुमतोमम ॥ 8 ॥
येनाद्यत्वम्महाबाहो संयुक्तःकालधर्मणा ।
एषपन्थाःसुयोधानांसर्वामरगणेष्वपि ॥ 9 ॥
यःकृतेहन्यतेभर्तुस्सपुमान्स्वर्गमृच्छति ।
अद्यदेवगणास्सर्वेलोकपालामहर्षयः ॥ 10 ॥
हतमिन्द्रजितन्दृष्टवासुखंस्वप्स्यन्तिनिर्भयाः ।
अद्यलोकास्त्रयः कृत्स्नापृथिवी च सकानना ॥ 11 ॥
एकेनेन्द्रजिताहीनाशून्येवप्रतिभातिमे ।
अद्यनैरृतकन्यानांश्रोष्याम्यन्तःपुरेरवम् ॥ 12 ॥
करेणुसङ्घस्ययथानिनादङ्गिरिगह्वरे ।
यौवराज्यं च लङ्कां च रक्षांसि च परन्तप ॥ 13 ॥
मातरम्मां च भार्याश्चक्वगतोऽसिविहायनः ।
ममनामत्वयावीरगतस्ययमसादनम् ॥ 14 ॥
प्रेतकार्याणिकार्याणिविपरीतेहिवर्तसे ।
स त्वञ्जीवतिसुग्रीवेलक्ष्मणेन च राघवे ॥ 15 ॥
ममशल्यमनुद्धृत्यक्वगतोऽसिविहायनः ।
एवमादिविलापार्तंरावणंराक्षसाधिपम् ॥ 16 ॥
आविवेशमहान् कोपःपुत्रव्यसनसम्भवः ।
प्रकृत्याकोपनंह्येनम्पुत्रस्यपुनराधयः ॥ 17 ॥
दीप्तंसन्दीपयामासुर्घर्मेऽर्कमिवरश्मयः ।
ललाटेभ्रुकुटीभिश्चसङ्गताभिर्व्यरोचत ॥ 18 ॥
युगान्तेसहनक्रैस्तुमहोर्मिभिरिवोदधिः ।
कोपाद्विजृम्भमाणस्यवक्त्राद्व्यक्तमिवज्वलन् ॥ 19 ॥
उत्पपातसधूमानगिर्वृत्रस्यवदनादिव ।
स पुत्रवधसन्तप्तश्शूरःक्रोधवशङ्गतः ॥ 20 ॥
समीक्ष्यरावणोबुद्ध्यावैदेह्यारोचयद्वधम् ।
तस्यप्रकृत्यारक्ते च रक्तेक्रोथानगिनापि च ॥ 21 ॥
रावणस्यमहाघोरेदीप्तेनेत्रेबभूवतुः ।
घोरम्प्रकृत्यारूपन्तत्तस्यक्रोधाग्निमूर्छितम् ॥ 22 ॥
बभूवरूपङ्क्रुद्धस्यरुद्रस्येवदुरासदम् ।
तस्यक्रुद्धस्यनेत्राभ्याम्प्रापतन्नाश्रृबिन्दवः ॥ 23 ॥
दीपाभ्यामिवदीप्ताभ्यांसार्चिषस्स्नेहबिन्दवः ।
दन्तावनिदशतस्तस्यश्रूयतेदशनस्वनः ॥ 24 ॥
यन्त्रस्यावेष्ट्यमाणस्य महतो दानवैरिव ।
कालानगिरिवसङ्क्रुद्धोयांयान्दिशमवैक्षत ॥ 25 ॥
तस्यान्तस्याम्भयत्रस्ताराक्षसास्सन्विलियलिरे ।
तमन्तकमिवक्रुद्धञ्चराचरचिखादिषुम् ॥ 26 ॥
वीक्षमाणन्दिशस्सर्वाराक्षसानोपचक्रमुः ।
ततःपरमसङ्क्रुद्धोरावणोराक्षसाधिपः ॥ 27 ॥
अब्रवीद्रक्षसाम्मध्येसंस्तम्भयिषुराहवे ।
मयावर्षसहस्राणिचरित्वापरमन्तपः ॥ 28 ॥
तेषुतेष्ववकाशेषुस्वयम्भूःपरितोषितः ।
तस्यैवतपसोव्युष्ट्याप्रसादाच्छस्वयम्भुवः ॥ 29 ॥
नासुरेभ्यो न देवेभ्योभयम्ममकदाचन ।
कवचम्ब्रह्मदत्तम्मेयदादित्यसमप्रभम् ॥ 30 ॥
देवासुरविमर्धेषु न भिन्नंवज्रमुष्टिभिः ।
तेनमामद्यसम्युक्तंरथस्थमिहसम्युगे ॥ 31 ॥
प्रतीयात्कोऽद्यमामाजौसाक्षादपिपुरन्दरः ।
त्तदातिप्रसन्नेनसशरङ्कार्मुकम्महत् ॥ 32 ॥
देवासुरविमर्धेषुममदत्तंस्वयम्भुवा ।
अद्यतूर्यशतैर्भीमन्धनुरुत्थाप्यताम्मम ॥ 33 ॥
रामलक्ष्मणयोरेववधायपरमाहवे ।
स पुत्रवधसन्तप्तःक्रूरःक्रोधवशङ्गतः ॥ 34 ॥
समीक्ष्यरावणोबुद्ध्यासीतांहन्तुंव्यवस्यत ।
प्रत्यवेक्ष्यताम्राक्षस्सुघोरोघोरदर्शनः ॥ 35 ॥
दीनोदीनस्वरान्सर्वांस्तानुवाचनिशाचरान् ।
माययाममवत्सेनवञ्चनार्थंवनौकसाम् ॥ 36 ॥
किञ्चिदेवहतन्तत्रसीतेयमितिदर्शितम् ।
तदिदन्तथ्यमेवाहङ्करिष्येप्रियमात्मनः ॥ 37 ॥
वैदेहीन्नाशयिष्यामिक्षत्रबन्धुमनुव्रताम् ।
इत्येवमुक्त्वासचिवान्खङ्गमाशुपरामृशत् ॥ 38 ॥
उत्प्लुत्यगुणसम्पन्नंविमलाम्बरवर्चसम् ।
निष्पपात स वेगेनसभार्यःसचिवैर्वृतः ॥ 39 ॥
रावणःपुत्रशोकेनभृशमाकुलचेतनः ।
सङ्क्रुद्धःखडगमादायसहसायत्रमैथिली ॥ 40 ॥
व्रजन्तंराक्षसम्प्रेक्ष्यसिंहनादंविचक्रुशुः ।
ऊचुश्चान्योन्यमालिङ्ग्यसङ्क्रुद्धम्प्रेक्ष्यराक्षसम् ॥ 41 ॥
अद्यैनन्तावुभौदृष्टवाभ्रातरौप्रव्यधिष्यतः ।
लोकपालाहिचत्वारःक्रुद्धेनानेनतर्जिताः ॥ 42 ॥
बहवःशत्रवश्चान्येसम्युगेष्वभिपातिताः ।
त्रिषुलोकेषुरत्नानिभुङक्तेचाहृत्यरावणः ॥ 43 ॥
विक्रमे च बलेचैवनास्त्यस्यसदृशोभुवि ।
तेषांसञ्जल्पमानामशोकवनिकाङ्गताम् ॥ 44 ॥
अभिदुद्राववैदेहींरावणःक्रोधमूर्छितः ।
वार्यमाणःसुसङ्क्रुद्धःसुहृद्भिर्हितबुद्धिभिः ॥ 45 ॥
अभ्यधावतसङ्क्रुद्धःखेग्रहोरोहिणीमिव ।
मैथिलीरक्ष्यमाणातुराक्षसीरनिन्दिता ॥ 46 ॥
ददर्शराक्षसङ्क्रुद्धन्निस्त्रिंशवरधारिणम् ।
तन्निशाम्यसविस्त्रिंशंव्यथिताजनकात्मजा ॥ 47 ॥
निवार्यमाणम्बहुशःसुहृद्भिरनिवर्तिनम् ।
सीतादुःखसमाविष्टाविलपन्तीदमब्रवीत् ॥ 48 ॥
यथायम्मामभिक्रुद्धःसमभिद्रवतिस्वयम् ।
वधिष्यतिसनाथाम्मामनाथामिवदुर्मतिः ॥ 49 ॥
बहुशश्चोदयामासभर्तारम्मामनुव्रताम् ।
भार्याभवरमस्वेतिप्रत्याख्यातोध्रुवम्मया ॥ 50 ॥
सोऽयम्मामनुपस्थानेव्यक्तन्नैराश्यमागतः ।
क्रोधमोहसमाविष्टोनिहन्तुम्मांसमुद्यतः ॥ 51 ॥
अथवातौनरव्याघ्रौभ्रातरौरामलक्ष्मणौ ।
मन्निमित्तमनार्येणसमरेऽद्यनिपातितौ ॥ 52 ॥
भैरवोहिमहान्नादोराक्षसानांश्रुतोमया ।
बहूनामिहहृष्टानान्तथाविक्रोशताम्प्रियम् ॥ 53 ॥
अहोधिङ्मन्निमित्तोऽयंविनाशोराजपुत्रयोः ।
अथवापुत्रशोकेनाहत्यारामलक्ष्मणौ ॥ 54 ॥
विधमिष्यतिमांरौद्रोराक्षसःपापनिश्चयः ।
हनूमतस्तुतद्वाक्यं न कृतङ्क्षुद्रयामया ॥ 55 ॥
यद्यहन्तस्यपृष्ठेवतदायासमनिर्जिता ।
नाद्यैवमनुशोचेयम्भर्तुरङ्कगतासती ॥ 56 ॥
मन्येतुहृदयन्तस्याःकौसल्यायाःफलिष्यति ।
एकपुत्रायदापुत्रंविनष्टंश्रोष्यतेयुधि ॥ 57 ॥
साहिजन्म च बाल्यं च यौवनं च महात्मनः ।
धर्मकार्याणिरूपं च रुदतीसंस्मरिष्यति ॥ 58 ॥
निराशानिहतेपुत्रेदत्त्वाश्राद्धमचेतना ।
अग्निमावेक्ष्यतेनूनमापोवापिप्रवेक्ष्यति ॥ 59 ॥
धिगस्तुकुब्जामसतीम्मन्थराम्पापनिश्चयाम् ।
यन्निमित्तमिमंशोकङ्कौसल्याप्रतिपत्स्यते ॥ 60 ॥
इत्येवम्मैथिलीन्दृष्टवाविलपन्तीन्तपस्विनीम् ।
रोहिणीमिवचन्द्रेणविनाग्रहवशङ्गताम् ॥ 61 ॥
एतस्मिन्नन्तरेतस्यामात्यःशीलवान् शुचिः ।
सुपार्श्वोनाममेधावीरावणंरक्षसेश्वरम् ॥ 62 ॥
निवार्यमाणःसचिवैरिदंवचनमब्रवीत् ।
कथन्नामदशग्रीव साक्षद्वैश्रवणानुज ॥ 63 ॥
हन्तुमिच्छसिवैदेहीङ्क्रोधाद्धर्ममपास्य च ।
वेदविद्याव्रतस्नातःस्वकर्मनिरतस्तथा ॥ 64 ॥
स्त्रियःकस्माद्वधंवीरमन्यसेराक्षसेश्वर ।
मैथिलींरूपसम्पन्नाम्प्रत्यवेक्षस्वपार्थिव ॥ 65 ॥
तस्मिन्नेवसहास्माभिराहेवक्रोधमुत्सृज ।
अभ्युत्थानन्त्वमद्यैवकृष्णपक्षचतुर्धशीम् ॥ 66 ॥
कृत्वानिर्याह्यमावास्यांविजयायबलैर्वृतः ।
शूरःधीमान् रथीखडगीरथप्रवमास्थितः ॥ 67 ॥
हत्वादाशरथिंरामम्भवान् प्राप्स्यसिमैथिलीम् ।
स तद्दुरात्मासुहृदानिवेदितंवचःसुधर्म्यम्प्रतिगृह्यरावणः ।
गृहञ्जगामथततश्चवीर्यवान् पुनःसभां च प्रययौसुहृद्वृतः ॥ 68 ॥
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये युद्धकाण्डे त्रिनवतितमस्सर्गः ॥
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe yuddhakāṇḍam |
atha trinavatitamassargaḥ |
tataḥpaulastyasacivāśrutvācendrajitovadham |
ācacakṣurabhijñāyadaśagrīvāyasavyathāḥ || 1 ||
yuddhehatomahārājalakṣmaṇenatavātmajaḥ |
vibhīṣaṇasahāyenamiṣatānnomahādyutiḥ || 2 ||
śūraṃśūreṇasamgamyasamyugeṣvaparājitaḥ |
lakṣmaṇenahataśśūraḥputrastemahendrajit || 3 ||
gatassaparamānlokānśaraissantāpyalakṣmaṇam |
sa tampratibhayaṃśrutvāvadhamputrasyadāruṇam || 4 ||
ghoramindrajitaḥsaṅkhyekaśmalamprāviśanmahat |
upalabhyacirātsañjñāṃ rājārākṣasapuṅgava || 5 ||
putraśokākulodīnovilalāpākulendriyaḥ |
hārākṣasacamūmukhyamamavatsamahābala || 6 ||
jitvendraṅkathamadyatvaṃlakṣmaṇasyavaśaṅgataḥ |
nanutvamiṣubhiḥkruddhobhindyāḥkālāntakāvapi || 7 ||
mandarasyāpiśṛṅgāṇikimpunarlakṣmaṇaṃyudhi |
adyavainasvatorājābhūyobahumatomama || 8 ||
yenādyatvammahābāho saṃyuktaḥkāladharmaṇā |
eṣapanthāḥsuyodhānāṃsarvāmaragaṇeṣvapi || 9 ||
yaḥkṛtehanyatebhartussapumānsvargamṛcchati |
adyadevagaṇāssarvelokapālāmaharṣayaḥ || 10 ||
hatamindrajitandṛṣṭavāsukhaṃsvapsyantinirbhayāḥ |
adyalokāstrayaḥ kṛtsnāpṛthivī ca sakānanā || 11 ||
ekenendrajitāhīnāśūnyevapratibhātime |
adyanairṛtakanyānāṃśroṣyāmyantaḥpureravam || 12 ||
kareṇusaṅghasyayathāninādaṅgirigahvare |
yauvarājyaṃ ca laṅkāṃ ca rakṣāṃsi ca parantapa || 13 ||
mātarammāṃ ca bhāryāścakvagato'sivihāyanaḥ |
mamanāmatvayāvīragatasyayamasādanam || 14 ||
pretakāryāṇikāryāṇiviparītehivartase |
sa tvañjīvatisugrīvelakṣmaṇena ca rāghave || 15 ||
mamaśalyamanuddhṛtyakvagato'sivihāyanaḥ |
evamādivilāpārtaṃrāvaṇaṃrākṣasādhipam || 16 ||
āviveśamahān kopaḥputravyasanasambhavaḥ |
prakṛtyākopanaṃhyenamputrasyapunarādhayaḥ || 17 ||
dīptaṃsandīpayāmāsurgharme'rkamivaraśmayaḥ |
lalāṭebhrukuṭībhiścasaṅgatābhirvyarocata || 18 ||
yugāntesahanakraistumahormibhirivodadhiḥ |
kopādvijṛmbhamāṇasyavaktrādvyaktamivajvalan || 19 ||
utpapātasadhūmānagirvṛtrasyavadanādiva |
sa putravadhasantaptaśśūraḥkrodhavaśaṅgataḥ || 20 ||
samīkṣyarāvaṇobuddhyāvaidehyārocayadvadham |
tasyaprakṛtyārakte ca raktekrothānagināpi ca || 21 ||
rāvaṇasyamahāghoredīptenetrebabhūvatuḥ |
ghoramprakṛtyārūpantattasyakrodhāgnimūrchitam || 22 ||
babhūvarūpaṅkruddhasyarudrasyevadurāsadam |
tasyakruddhasyanetrābhyāmprāpatannāśrṛbindavaḥ || 23 ||
dīpābhyāmivadīptābhyāṃsārciṣassnehabindavaḥ |
dantāvanidaśatastasyaśrūyatedaśanasvanaḥ || 24 ||
yantrasyāveṣṭyamāṇasya mahato dānavairiva |
kālānagirivasaṅkruddhoyāṃyāndiśamavaikṣata || 25 ||
tasyāntasyāmbhayatrastārākṣasāssanviliyalire |
tamantakamivakruddhañcarācaracikhādiṣum || 26 ||
vīkṣamāṇandiśassarvārākṣasānopacakramuḥ |
tataḥparamasaṅkruddhorāvaṇorākṣasādhipaḥ || 27 ||
abravīdrakṣasāmmadhyesaṃstambhayiṣurāhave |
mayāvarṣasahasrāṇicaritvāparamantapaḥ || 28 ||
teṣuteṣvavakāśeṣusvayambhūḥparitoṣitaḥ |
tasyaivatapasovyuṣṭyāprasādācchasvayambhuvaḥ || 29 ||
nāsurebhyo na devebhyobhayammamakadācana |
kavacambrahmadattammeyadādityasamaprabham || 30 ||
devāsuravimardheṣu na bhinnaṃvajramuṣṭibhiḥ |
tenamāmadyasamyuktaṃrathasthamihasamyuge || 31 ||
pratīyātko'dyamāmājausākṣādapipurandaraḥ |
ttadātiprasannenasaśaraṅkārmukammahat || 32 ||
devāsuravimardheṣumamadattaṃsvayambhuvā |
adyatūryaśatairbhīmandhanurutthāpyatāmmama || 33 ||
rāmalakṣmaṇayorevavadhāyaparamāhave |
sa putravadhasantaptaḥkrūraḥkrodhavaśaṅgataḥ || 34 ||
samīkṣyarāvaṇobuddhyāsītāṃhantuṃvyavasyata |
pratyavekṣyatāmrākṣassughoroghoradarśanaḥ || 35 ||
dīnodīnasvarānsarvāṃstānuvācaniśācarān |
māyayāmamavatsenavañcanārthaṃvanaukasām || 36 ||
kiñcidevahatantatrasīteyamitidarśitam |
tadidantathyamevāhaṅkariṣyepriyamātmanaḥ || 37 ||
vaidehīnnāśayiṣyāmikṣatrabandhumanuvratām |
ityevamuktvāsacivānkhaṅgamāśuparāmṛśat || 38 ||
utplutyaguṇasampannaṃvimalāmbaravarcasam |
niṣpapāta sa vegenasabhāryaḥsacivairvṛtaḥ || 39 ||
rāvaṇaḥputraśokenabhṛśamākulacetanaḥ |
saṅkruddhaḥkhaḍagamādāyasahasāyatramaithilī || 40 ||
vrajantaṃrākṣasamprekṣyasiṃhanādaṃvicakruśuḥ |
ūcuścānyonyamāliṅgyasaṅkruddhamprekṣyarākṣasam || 41 ||
adyainantāvubhaudṛṣṭavābhrātaraupravyadhiṣyataḥ |
lokapālāhicatvāraḥkruddhenānenatarjitāḥ || 42 ||
bahavaḥśatravaścānyesamyugeṣvabhipātitāḥ |
triṣulokeṣuratnānibhuṅaktecāhṛtyarāvaṇaḥ || 43 ||
vikrame ca balecaivanāstyasyasadṛśobhuvi |
teṣāṃsañjalpamānāmaśokavanikāṅgatām || 44 ||
abhidudrāvavaidehīṃrāvaṇaḥkrodhamūrchitaḥ |
vāryamāṇaḥsusaṅkruddhaḥsuhṛdbhirhitabuddhibhiḥ || 45 ||
abhyadhāvatasaṅkruddhaḥkhegrahorohiṇīmiva |
maithilīrakṣyamāṇāturākṣasīraninditā || 46 ||
dadarśarākṣasaṅkruddhannistriṃśavaradhāriṇam |
tanniśāmyasavistriṃśaṃvyathitājanakātmajā || 47 ||
nivāryamāṇambahuśaḥsuhṛdbhiranivartinam |
sītāduḥkhasamāviṣṭāvilapantīdamabravīt || 48 ||
yathāyammāmabhikruddhaḥsamabhidravatisvayam |
vadhiṣyatisanāthāmmāmanāthāmivadurmatiḥ || 49 ||
bahuśaścodayāmāsabhartārammāmanuvratām |
bhāryābhavaramasvetipratyākhyātodhruvammayā || 50 ||
so'yammāmanupasthānevyaktannairāśyamāgataḥ |
krodhamohasamāviṣṭonihantummāṃsamudyataḥ || 51 ||
athavātaunaravyāghraubhrātaraurāmalakṣmaṇau |
mannimittamanāryeṇasamare'dyanipātitau || 52 ||
bhairavohimahānnādorākṣasānāṃśrutomayā |
bahūnāmihahṛṣṭānāntathāvikrośatāmpriyam || 53 ||
ahodhiṅmannimitto'yaṃvināśorājaputrayoḥ |
athavāputraśokenāhatyārāmalakṣmaṇau || 54 ||
vidhamiṣyatimāṃraudrorākṣasaḥpāpaniścayaḥ |
hanūmatastutadvākyaṃ na kṛtaṅkṣudrayāmayā || 55 ||
yadyahantasyapṛṣṭhevatadāyāsamanirjitā |
nādyaivamanuśoceyambharturaṅkagatāsatī || 56 ||
manyetuhṛdayantasyāḥkausalyāyāḥphaliṣyati |
ekaputrāyadāputraṃvinaṣṭaṃśroṣyateyudhi || 57 ||
sāhijanma ca bālyaṃ ca yauvanaṃ ca mahātmanaḥ |
dharmakāryāṇirūpaṃ ca rudatīsaṃsmariṣyati || 58 ||
nirāśānihateputredattvāśrāddhamacetanā |
agnimāvekṣyatenūnamāpovāpipravekṣyati || 59 ||
dhigastukubjāmasatīmmantharāmpāpaniścayām |
yannimittamimaṃśokaṅkausalyāpratipatsyate || 60 ||
ityevammaithilīndṛṣṭavāvilapantīntapasvinīm |
rohiṇīmivacandreṇavināgrahavaśaṅgatām || 61 ||
etasminnantaretasyāmātyaḥśīlavān śuciḥ |
supārśvonāmamedhāvīrāvaṇaṃrakṣaseśvaram || 62 ||
nivāryamāṇaḥsacivairidaṃvacanamabravīt |
kathannāmadaśagrīva sākṣadvaiśravaṇānuja || 63 ||
hantumicchasivaidehīṅkrodhāddharmamapāsya ca |
vedavidyāvratasnātaḥsvakarmaniratastathā || 64 ||
striyaḥkasmādvadhaṃvīramanyaserākṣaseśvara |
maithilīṃrūpasampannāmpratyavekṣasvapārthiva || 65 ||
tasminnevasahāsmābhirāhevakrodhamutsṛja |
abhyutthānantvamadyaivakṛṣṇapakṣacaturdhaśīm || 66 ||
kṛtvāniryāhyamāvāsyāṃvijayāyabalairvṛtaḥ |
śūraḥdhīmān rathīkhaḍagīrathapravamāsthitaḥ || 67 ||
hatvādāśarathiṃrāmambhavān prāpsyasimaithilīm |
sa taddurātmāsuhṛdāniveditaṃvacaḥsudharmyampratigṛhyarāvaṇaḥ |
gṛhañjagāmathatataścavīryavān punaḥsabhāṃ ca prayayausuhṛdvṛtaḥ || 68 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye yuddhakāṇḍe trinavatitamassargaḥ ||
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Kannada script.
Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.