శ్రీమద్వాల్మీకీయ రామాయణే యుద్ధకాణ్డమ్ ।
అథ త్రినవతితమస్సర్గః ।
తతఃపౌలస్త్యసచివాశ్రుత్వాచేన్ద్రజితోవధమ్ ।
ఆచచక్షురభిజ్ఞాయదశగ్రీవాయసవ్యథాః ॥ 1 ॥
యుద్ధేహతోమహారాజలక్ష్మణేనతవాత్మజః ।
విభీషణసహాయేనమిషతాన్నోమహాద్యుతిః ॥ 2 ॥
శూరంశూరేణసమ్గమ్యసమ్యుగేష్వపరాజితః ।
లక్ష్మణేనహతశ్శూరఃపుత్రస్తేమహేన్ద్రజిత్ ॥ 3 ॥
గతస్సపరమాన్లోకాన్శరైస్సన్తాప్యలక్ష్మణమ్ ।
స తమ్ప్రతిభయంశ్రుత్వావధమ్పుత్రస్యదారుణమ్ ॥ 4 ॥
ఘోరమిన్ద్రజితఃసఙ్ఖ్యేకశ్మలమ్ప్రావిశన్మహత్ ।
ఉపలభ్యచిరాత్సఞ్జ్ఞాం రాజారాక్షసపుఙ్గవ ॥ 5 ॥
పుత్రశోకాకులోదీనోవిలలాపాకులేన్ద్రియః ।
హారాక్షసచమూముఖ్యమమవత్సమహాబల ॥ 6 ॥
జిత్వేన్ద్రఙ్కథమద్యత్వంలక్ష్మణస్యవశఙ్గతః ।
ననుత్వమిషుభిఃక్రుద్ధోభిన్ద్యాఃకాలాన్తకావపి ॥ 7 ॥
మన్దరస్యాపిశృఙ్గాణికిమ్పునర్లక్ష్మణంయుధి ।
అద్యవైనస్వతోరాజాభూయోబహుమతోమమ ॥ 8 ॥
యేనాద్యత్వమ్మహాబాహో సంయుక్తఃకాలధర్మణా ।
ఏషపన్థాఃసుయోధానాంసర్వామరగణేష్వపి ॥ 9 ॥
యఃకృతేహన్యతేభర్తుస్సపుమాన్స్వర్గమృచ్ఛతి ।
అద్యదేవగణాస్సర్వేలోకపాలామహర్షయః ॥ 10 ॥
హతమిన్ద్రజితన్దృష్టవాసుఖంస్వప్స్యన్తినిర్భయాః ।
అద్యలోకాస్త్రయః కృత్స్నాపృథివీ చ సకాననా ॥ 11 ॥
ఏకేనేన్ద్రజితాహీనాశూన్యేవప్రతిభాతిమే ।
అద్యనైరృతకన్యానాంశ్రోష్యామ్యన్తఃపురేరవమ్ ॥ 12 ॥
కరేణుసఙ్ఘస్యయథానినాదఙ్గిరిగహ్వరే ।
యౌవరాజ్యం చ లఙ్కాం చ రక్షాంసి చ పరన్తప ॥ 13 ॥
మాతరమ్మాం చ భార్యాశ్చక్వగతోఽసివిహాయనః ।
మమనామత్వయావీరగతస్యయమసాదనమ్ ॥ 14 ॥
ప్రేతకార్యాణికార్యాణివిపరీతేహివర్తసే ।
స త్వఞ్జీవతిసుగ్రీవేలక్ష్మణేన చ రాఘవే ॥ 15 ॥
మమశల్యమనుద్ధృత్యక్వగతోఽసివిహాయనః ।
ఏవమాదివిలాపార్తంరావణంరాక్షసాధిపమ్ ॥ 16 ॥
ఆవివేశమహాన్ కోపఃపుత్రవ్యసనసమ్భవః ।
ప్రకృత్యాకోపనంహ్యేనమ్పుత్రస్యపునరాధయః ॥ 17 ॥
దీప్తంసన్దీపయామాసుర్ఘర్మేఽర్కమివరశ్మయః ।
లలాటేభ్రుకుటీభిశ్చసఙ్గతాభిర్వ్యరోచత ॥ 18 ॥
యుగాన్తేసహనక్రైస్తుమహోర్మిభిరివోదధిః ।
కోపాద్విజృమ్భమాణస్యవక్త్రాద్వ్యక్తమివజ్వలన్ ॥ 19 ॥
ఉత్పపాతసధూమానగిర్వృత్రస్యవదనాదివ ।
స పుత్రవధసన్తప్తశ్శూరఃక్రోధవశఙ్గతః ॥ 20 ॥
సమీక్ష్యరావణోబుద్ధ్యావైదేహ్యారోచయద్వధమ్ ।
తస్యప్రకృత్యారక్తే చ రక్తేక్రోథానగినాపి చ ॥ 21 ॥
రావణస్యమహాఘోరేదీప్తేనేత్రేబభూవతుః ।
ఘోరమ్ప్రకృత్యారూపన్తత్తస్యక్రోధాగ్నిమూర్ఛితమ్ ॥ 22 ॥
బభూవరూపఙ్క్రుద్ధస్యరుద్రస్యేవదురాసదమ్ ।
తస్యక్రుద్ధస్యనేత్రాభ్యామ్ప్రాపతన్నాశ్రృబిన్దవః ॥ 23 ॥
దీపాభ్యామివదీప్తాభ్యాంసార్చిషస్స్నేహబిన్దవః ।
దన్తావనిదశతస్తస్యశ్రూయతేదశనస్వనః ॥ 24 ॥
యన్త్రస్యావేష్ట్యమాణస్య మహతో దానవైరివ ।
కాలానగిరివసఙ్క్రుద్ధోయాంయాన్దిశమవైక్షత ॥ 25 ॥
తస్యాన్తస్యామ్భయత్రస్తారాక్షసాస్సన్విలియలిరే ।
తమన్తకమివక్రుద్ధఞ్చరాచరచిఖాదిషుమ్ ॥ 26 ॥
వీక్షమాణన్దిశస్సర్వారాక్షసానోపచక్రముః ।
తతఃపరమసఙ్క్రుద్ధోరావణోరాక్షసాధిపః ॥ 27 ॥
అబ్రవీద్రక్షసామ్మధ్యేసంస్తమ్భయిషురాహవే ।
మయావర్షసహస్రాణిచరిత్వాపరమన్తపః ॥ 28 ॥
తేషుతేష్వవకాశేషుస్వయమ్భూఃపరితోషితః ।
తస్యైవతపసోవ్యుష్ట్యాప్రసాదాచ్ఛస్వయమ్భువః ॥ 29 ॥
నాసురేభ్యో న దేవేభ్యోభయమ్మమకదాచన ।
కవచమ్బ్రహ్మదత్తమ్మేయదాదిత్యసమప్రభమ్ ॥ 30 ॥
దేవాసురవిమర్ధేషు న భిన్నంవజ్రముష్టిభిః ।
తేనమామద్యసమ్యుక్తంరథస్థమిహసమ్యుగే ॥ 31 ॥
ప్రతీయాత్కోఽద్యమామాజౌసాక్షాదపిపురన్దరః ।
త్తదాతిప్రసన్నేనసశరఙ్కార్ముకమ్మహత్ ॥ 32 ॥
దేవాసురవిమర్ధేషుమమదత్తంస్వయమ్భువా ।
అద్యతూర్యశతైర్భీమన్ధనురుత్థాప్యతామ్మమ ॥ 33 ॥
రామలక్ష్మణయోరేవవధాయపరమాహవే ।
స పుత్రవధసన్తప్తఃక్రూరఃక్రోధవశఙ్గతః ॥ 34 ॥
సమీక్ష్యరావణోబుద్ధ్యాసీతాంహన్తుంవ్యవస్యత ।
ప్రత్యవేక్ష్యతామ్రాక్షస్సుఘోరోఘోరదర్శనః ॥ 35 ॥
దీనోదీనస్వరాన్సర్వాంస్తానువాచనిశాచరాన్ ।
మాయయామమవత్సేనవఞ్చనార్థంవనౌకసామ్ ॥ 36 ॥
కిఞ్చిదేవహతన్తత్రసీతేయమితిదర్శితమ్ ।
తదిదన్తథ్యమేవాహఙ్కరిష్యేప్రియమాత్మనః ॥ 37 ॥
వైదేహీన్నాశయిష్యామిక్షత్రబన్ధుమనువ్రతామ్ ।
ఇత్యేవముక్త్వాసచివాన్ఖఙ్గమాశుపరామృశత్ ॥ 38 ॥
ఉత్ప్లుత్యగుణసమ్పన్నంవిమలామ్బరవర్చసమ్ ।
నిష్పపాత స వేగేనసభార్యఃసచివైర్వృతః ॥ 39 ॥
రావణఃపుత్రశోకేనభృశమాకులచేతనః ।
సఙ్క్రుద్ధఃఖడగమాదాయసహసాయత్రమైథిలీ ॥ 40 ॥
వ్రజన్తంరాక్షసమ్ప్రేక్ష్యసింహనాదంవిచక్రుశుః ।
ఊచుశ్చాన్యోన్యమాలిఙ్గ్యసఙ్క్రుద్ధమ్ప్రేక్ష్యరాక్షసమ్ ॥ 41 ॥
అద్యైనన్తావుభౌదృష్టవాభ్రాతరౌప్రవ్యధిష్యతః ।
లోకపాలాహిచత్వారఃక్రుద్ధేనానేనతర్జితాః ॥ 42 ॥
బహవఃశత్రవశ్చాన్యేసమ్యుగేష్వభిపాతితాః ।
త్రిషులోకేషురత్నానిభుఙక్తేచాహృత్యరావణః ॥ 43 ॥
విక్రమే చ బలేచైవనాస్త్యస్యసదృశోభువి ।
తేషాంసఞ్జల్పమానామశోకవనికాఙ్గతామ్ ॥ 44 ॥
అభిదుద్రావవైదేహీంరావణఃక్రోధమూర్ఛితః ।
వార్యమాణఃసుసఙ్క్రుద్ధఃసుహృద్భిర్హితబుద్ధిభిః ॥ 45 ॥
అభ్యధావతసఙ్క్రుద్ధఃఖేగ్రహోరోహిణీమివ ।
మైథిలీరక్ష్యమాణాతురాక్షసీరనిన్దితా ॥ 46 ॥
దదర్శరాక్షసఙ్క్రుద్ధన్నిస్త్రింశవరధారిణమ్ ।
తన్నిశామ్యసవిస్త్రింశంవ్యథితాజనకాత్మజా ॥ 47 ॥
నివార్యమాణమ్బహుశఃసుహృద్భిరనివర్తినమ్ ।
సీతాదుఃఖసమావిష్టావిలపన్తీదమబ్రవీత్ ॥ 48 ॥
యథాయమ్మామభిక్రుద్ధఃసమభిద్రవతిస్వయమ్ ।
వధిష్యతిసనాథామ్మామనాథామివదుర్మతిః ॥ 49 ॥
బహుశశ్చోదయామాసభర్తారమ్మామనువ్రతామ్ ।
భార్యాభవరమస్వేతిప్రత్యాఖ్యాతోధ్రువమ్మయా ॥ 50 ॥
సోఽయమ్మామనుపస్థానేవ్యక్తన్నైరాశ్యమాగతః ।
క్రోధమోహసమావిష్టోనిహన్తుమ్మాంసముద్యతః ॥ 51 ॥
అథవాతౌనరవ్యాఘ్రౌభ్రాతరౌరామలక్ష్మణౌ ।
మన్నిమిత్తమనార్యేణసమరేఽద్యనిపాతితౌ ॥ 52 ॥
భైరవోహిమహాన్నాదోరాక్షసానాంశ్రుతోమయా ।
బహూనామిహహృష్టానాన్తథావిక్రోశతామ్ప్రియమ్ ॥ 53 ॥
అహోధిఙ్మన్నిమిత్తోఽయంవినాశోరాజపుత్రయోః ।
అథవాపుత్రశోకేనాహత్యారామలక్ష్మణౌ ॥ 54 ॥
విధమిష్యతిమాంరౌద్రోరాక్షసఃపాపనిశ్చయః ।
హనూమతస్తుతద్వాక్యం న కృతఙ్క్షుద్రయామయా ॥ 55 ॥
యద్యహన్తస్యపృష్ఠేవతదాయాసమనిర్జితా ।
నాద్యైవమనుశోచేయమ్భర్తురఙ్కగతాసతీ ॥ 56 ॥
మన్యేతుహృదయన్తస్యాఃకౌసల్యాయాఃఫలిష్యతి ।
ఏకపుత్రాయదాపుత్రంవినష్టంశ్రోష్యతేయుధి ॥ 57 ॥
సాహిజన్మ చ బాల్యం చ యౌవనం చ మహాత్మనః ।
ధర్మకార్యాణిరూపం చ రుదతీసంస్మరిష్యతి ॥ 58 ॥
నిరాశానిహతేపుత్రేదత్త్వాశ్రాద్ధమచేతనా ।
అగ్నిమావేక్ష్యతేనూనమాపోవాపిప్రవేక్ష్యతి ॥ 59 ॥
ధిగస్తుకుబ్జామసతీమ్మన్థరామ్పాపనిశ్చయామ్ ।
యన్నిమిత్తమిమంశోకఙ్కౌసల్యాప్రతిపత్స్యతే ॥ 60 ॥
ఇత్యేవమ్మైథిలీన్దృష్టవావిలపన్తీన్తపస్వినీమ్ ।
రోహిణీమివచన్ద్రేణవినాగ్రహవశఙ్గతామ్ ॥ 61 ॥
ఏతస్మిన్నన్తరేతస్యామాత్యఃశీలవాన్ శుచిః ।
సుపార్శ్వోనామమేధావీరావణంరక్షసేశ్వరమ్ ॥ 62 ॥
నివార్యమాణఃసచివైరిదంవచనమబ్రవీత్ ।
కథన్నామదశగ్రీవ సాక్షద్వైశ్రవణానుజ ॥ 63 ॥
హన్తుమిచ్ఛసివైదేహీఙ్క్రోధాద్ధర్మమపాస్య చ ।
వేదవిద్యావ్రతస్నాతఃస్వకర్మనిరతస్తథా ॥ 64 ॥
స్త్రియఃకస్మాద్వధంవీరమన్యసేరాక్షసేశ్వర ।
మైథిలీంరూపసమ్పన్నామ్ప్రత్యవేక్షస్వపార్థివ ॥ 65 ॥
తస్మిన్నేవసహాస్మాభిరాహేవక్రోధముత్సృజ ।
అభ్యుత్థానన్త్వమద్యైవకృష్ణపక్షచతుర్ధశీమ్ ॥ 66 ॥
కృత్వానిర్యాహ్యమావాస్యాంవిజయాయబలైర్వృతః ।
శూరఃధీమాన్ రథీఖడగీరథప్రవమాస్థితః ॥ 67 ॥
హత్వాదాశరథింరామమ్భవాన్ ప్రాప్స్యసిమైథిలీమ్ ।
స తద్దురాత్మాసుహృదానివేదితంవచఃసుధర్మ్యమ్ప్రతిగృహ్యరావణః ।
గృహఞ్జగామథతతశ్చవీర్యవాన్ పునఃసభాం చ ప్రయయౌసుహృద్వృతః ॥ 68 ॥
ఇత్యార్షే శ్రీమద్రామాయణే వాల్మీకీయ ఆదికావ్యే యుద్ధకాణ్డే త్రినవతితమస్సర్గః ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe yuddhakāṇḍam |
atha trinavatitamassargaḥ |
tataḥpaulastyasacivāśrutvācendrajitovadham |
ācacakṣurabhijñāyadaśagrīvāyasavyathāḥ || 1 ||
yuddhehatomahārājalakṣmaṇenatavātmajaḥ |
vibhīṣaṇasahāyenamiṣatānnomahādyutiḥ || 2 ||
śūraṃśūreṇasamgamyasamyugeṣvaparājitaḥ |
lakṣmaṇenahataśśūraḥputrastemahendrajit || 3 ||
gatassaparamānlokānśaraissantāpyalakṣmaṇam |
sa tampratibhayaṃśrutvāvadhamputrasyadāruṇam || 4 ||
ghoramindrajitaḥsaṅkhyekaśmalamprāviśanmahat |
upalabhyacirātsañjñāṃ rājārākṣasapuṅgava || 5 ||
putraśokākulodīnovilalāpākulendriyaḥ |
hārākṣasacamūmukhyamamavatsamahābala || 6 ||
jitvendraṅkathamadyatvaṃlakṣmaṇasyavaśaṅgataḥ |
nanutvamiṣubhiḥkruddhobhindyāḥkālāntakāvapi || 7 ||
mandarasyāpiśṛṅgāṇikimpunarlakṣmaṇaṃyudhi |
adyavainasvatorājābhūyobahumatomama || 8 ||
yenādyatvammahābāho saṃyuktaḥkāladharmaṇā |
eṣapanthāḥsuyodhānāṃsarvāmaragaṇeṣvapi || 9 ||
yaḥkṛtehanyatebhartussapumānsvargamṛcchati |
adyadevagaṇāssarvelokapālāmaharṣayaḥ || 10 ||
hatamindrajitandṛṣṭavāsukhaṃsvapsyantinirbhayāḥ |
adyalokāstrayaḥ kṛtsnāpṛthivī ca sakānanā || 11 ||
ekenendrajitāhīnāśūnyevapratibhātime |
adyanairṛtakanyānāṃśroṣyāmyantaḥpureravam || 12 ||
kareṇusaṅghasyayathāninādaṅgirigahvare |
yauvarājyaṃ ca laṅkāṃ ca rakṣāṃsi ca parantapa || 13 ||
mātarammāṃ ca bhāryāścakvagato'sivihāyanaḥ |
mamanāmatvayāvīragatasyayamasādanam || 14 ||
pretakāryāṇikāryāṇiviparītehivartase |
sa tvañjīvatisugrīvelakṣmaṇena ca rāghave || 15 ||
mamaśalyamanuddhṛtyakvagato'sivihāyanaḥ |
evamādivilāpārtaṃrāvaṇaṃrākṣasādhipam || 16 ||
āviveśamahān kopaḥputravyasanasambhavaḥ |
prakṛtyākopanaṃhyenamputrasyapunarādhayaḥ || 17 ||
dīptaṃsandīpayāmāsurgharme'rkamivaraśmayaḥ |
lalāṭebhrukuṭībhiścasaṅgatābhirvyarocata || 18 ||
yugāntesahanakraistumahormibhirivodadhiḥ |
kopādvijṛmbhamāṇasyavaktrādvyaktamivajvalan || 19 ||
utpapātasadhūmānagirvṛtrasyavadanādiva |
sa putravadhasantaptaśśūraḥkrodhavaśaṅgataḥ || 20 ||
samīkṣyarāvaṇobuddhyāvaidehyārocayadvadham |
tasyaprakṛtyārakte ca raktekrothānagināpi ca || 21 ||
rāvaṇasyamahāghoredīptenetrebabhūvatuḥ |
ghoramprakṛtyārūpantattasyakrodhāgnimūrchitam || 22 ||
babhūvarūpaṅkruddhasyarudrasyevadurāsadam |
tasyakruddhasyanetrābhyāmprāpatannāśrṛbindavaḥ || 23 ||
dīpābhyāmivadīptābhyāṃsārciṣassnehabindavaḥ |
dantāvanidaśatastasyaśrūyatedaśanasvanaḥ || 24 ||
yantrasyāveṣṭyamāṇasya mahato dānavairiva |
kālānagirivasaṅkruddhoyāṃyāndiśamavaikṣata || 25 ||
tasyāntasyāmbhayatrastārākṣasāssanviliyalire |
tamantakamivakruddhañcarācaracikhādiṣum || 26 ||
vīkṣamāṇandiśassarvārākṣasānopacakramuḥ |
tataḥparamasaṅkruddhorāvaṇorākṣasādhipaḥ || 27 ||
abravīdrakṣasāmmadhyesaṃstambhayiṣurāhave |
mayāvarṣasahasrāṇicaritvāparamantapaḥ || 28 ||
teṣuteṣvavakāśeṣusvayambhūḥparitoṣitaḥ |
tasyaivatapasovyuṣṭyāprasādācchasvayambhuvaḥ || 29 ||
nāsurebhyo na devebhyobhayammamakadācana |
kavacambrahmadattammeyadādityasamaprabham || 30 ||
devāsuravimardheṣu na bhinnaṃvajramuṣṭibhiḥ |
tenamāmadyasamyuktaṃrathasthamihasamyuge || 31 ||
pratīyātko'dyamāmājausākṣādapipurandaraḥ |
ttadātiprasannenasaśaraṅkārmukammahat || 32 ||
devāsuravimardheṣumamadattaṃsvayambhuvā |
adyatūryaśatairbhīmandhanurutthāpyatāmmama || 33 ||
rāmalakṣmaṇayorevavadhāyaparamāhave |
sa putravadhasantaptaḥkrūraḥkrodhavaśaṅgataḥ || 34 ||
samīkṣyarāvaṇobuddhyāsītāṃhantuṃvyavasyata |
pratyavekṣyatāmrākṣassughoroghoradarśanaḥ || 35 ||
dīnodīnasvarānsarvāṃstānuvācaniśācarān |
māyayāmamavatsenavañcanārthaṃvanaukasām || 36 ||
kiñcidevahatantatrasīteyamitidarśitam |
tadidantathyamevāhaṅkariṣyepriyamātmanaḥ || 37 ||
vaidehīnnāśayiṣyāmikṣatrabandhumanuvratām |
ityevamuktvāsacivānkhaṅgamāśuparāmṛśat || 38 ||
utplutyaguṇasampannaṃvimalāmbaravarcasam |
niṣpapāta sa vegenasabhāryaḥsacivairvṛtaḥ || 39 ||
rāvaṇaḥputraśokenabhṛśamākulacetanaḥ |
saṅkruddhaḥkhaḍagamādāyasahasāyatramaithilī || 40 ||
vrajantaṃrākṣasamprekṣyasiṃhanādaṃvicakruśuḥ |
ūcuścānyonyamāliṅgyasaṅkruddhamprekṣyarākṣasam || 41 ||
adyainantāvubhaudṛṣṭavābhrātaraupravyadhiṣyataḥ |
lokapālāhicatvāraḥkruddhenānenatarjitāḥ || 42 ||
bahavaḥśatravaścānyesamyugeṣvabhipātitāḥ |
triṣulokeṣuratnānibhuṅaktecāhṛtyarāvaṇaḥ || 43 ||
vikrame ca balecaivanāstyasyasadṛśobhuvi |
teṣāṃsañjalpamānāmaśokavanikāṅgatām || 44 ||
abhidudrāvavaidehīṃrāvaṇaḥkrodhamūrchitaḥ |
vāryamāṇaḥsusaṅkruddhaḥsuhṛdbhirhitabuddhibhiḥ || 45 ||
abhyadhāvatasaṅkruddhaḥkhegrahorohiṇīmiva |
maithilīrakṣyamāṇāturākṣasīraninditā || 46 ||
dadarśarākṣasaṅkruddhannistriṃśavaradhāriṇam |
tanniśāmyasavistriṃśaṃvyathitājanakātmajā || 47 ||
nivāryamāṇambahuśaḥsuhṛdbhiranivartinam |
sītāduḥkhasamāviṣṭāvilapantīdamabravīt || 48 ||
yathāyammāmabhikruddhaḥsamabhidravatisvayam |
vadhiṣyatisanāthāmmāmanāthāmivadurmatiḥ || 49 ||
bahuśaścodayāmāsabhartārammāmanuvratām |
bhāryābhavaramasvetipratyākhyātodhruvammayā || 50 ||
so'yammāmanupasthānevyaktannairāśyamāgataḥ |
krodhamohasamāviṣṭonihantummāṃsamudyataḥ || 51 ||
athavātaunaravyāghraubhrātaraurāmalakṣmaṇau |
mannimittamanāryeṇasamare'dyanipātitau || 52 ||
bhairavohimahānnādorākṣasānāṃśrutomayā |
bahūnāmihahṛṣṭānāntathāvikrośatāmpriyam || 53 ||
ahodhiṅmannimitto'yaṃvināśorājaputrayoḥ |
athavāputraśokenāhatyārāmalakṣmaṇau || 54 ||
vidhamiṣyatimāṃraudrorākṣasaḥpāpaniścayaḥ |
hanūmatastutadvākyaṃ na kṛtaṅkṣudrayāmayā || 55 ||
yadyahantasyapṛṣṭhevatadāyāsamanirjitā |
nādyaivamanuśoceyambharturaṅkagatāsatī || 56 ||
manyetuhṛdayantasyāḥkausalyāyāḥphaliṣyati |
ekaputrāyadāputraṃvinaṣṭaṃśroṣyateyudhi || 57 ||
sāhijanma ca bālyaṃ ca yauvanaṃ ca mahātmanaḥ |
dharmakāryāṇirūpaṃ ca rudatīsaṃsmariṣyati || 58 ||
nirāśānihateputredattvāśrāddhamacetanā |
agnimāvekṣyatenūnamāpovāpipravekṣyati || 59 ||
dhigastukubjāmasatīmmantharāmpāpaniścayām |
yannimittamimaṃśokaṅkausalyāpratipatsyate || 60 ||
ityevammaithilīndṛṣṭavāvilapantīntapasvinīm |
rohiṇīmivacandreṇavināgrahavaśaṅgatām || 61 ||
etasminnantaretasyāmātyaḥśīlavān śuciḥ |
supārśvonāmamedhāvīrāvaṇaṃrakṣaseśvaram || 62 ||
nivāryamāṇaḥsacivairidaṃvacanamabravīt |
kathannāmadaśagrīva sākṣadvaiśravaṇānuja || 63 ||
hantumicchasivaidehīṅkrodhāddharmamapāsya ca |
vedavidyāvratasnātaḥsvakarmaniratastathā || 64 ||
striyaḥkasmādvadhaṃvīramanyaserākṣaseśvara |
maithilīṃrūpasampannāmpratyavekṣasvapārthiva || 65 ||
tasminnevasahāsmābhirāhevakrodhamutsṛja |
abhyutthānantvamadyaivakṛṣṇapakṣacaturdhaśīm || 66 ||
kṛtvāniryāhyamāvāsyāṃvijayāyabalairvṛtaḥ |
śūraḥdhīmān rathīkhaḍagīrathapravamāsthitaḥ || 67 ||
hatvādāśarathiṃrāmambhavān prāpsyasimaithilīm |
sa taddurātmāsuhṛdāniveditaṃvacaḥsudharmyampratigṛhyarāvaṇaḥ |
gṛhañjagāmathatataścavīryavān punaḥsabhāṃ ca prayayausuhṛdvṛtaḥ || 68 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye yuddhakāṇḍe trinavatitamassargaḥ ||
Sanskrit — Devanagari (original)
श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे युद्धकाण्डम् ।
अथ त्रिनवतितमस्सर्गः ।
ततःपौलस्त्यसचिवाश्रुत्वाचेन्द्रजितोवधम् ।
आचचक्षुरभिज्ञायदशग्रीवायसव्यथाः ॥ 1 ॥
युद्धेहतोमहाराजलक्ष्मणेनतवात्मजः ।
विभीषणसहायेनमिषतान्नोमहाद्युतिः ॥ 2 ॥
शूरंशूरेणसम्गम्यसम्युगेष्वपराजितः ।
लक्ष्मणेनहतश्शूरःपुत्रस्तेमहेन्द्रजित् ॥ 3 ॥
गतस्सपरमान्लोकान्शरैस्सन्ताप्यलक्ष्मणम् ।
स तम्प्रतिभयंश्रुत्वावधम्पुत्रस्यदारुणम् ॥ 4 ॥
घोरमिन्द्रजितःसङ्ख्येकश्मलम्प्राविशन्महत् ।
उपलभ्यचिरात्सञ्ज्ञां राजाराक्षसपुङ्गव ॥ 5 ॥
पुत्रशोकाकुलोदीनोविललापाकुलेन्द्रियः ।
हाराक्षसचमूमुख्यममवत्समहाबल ॥ 6 ॥
जित्वेन्द्रङ्कथमद्यत्वंलक्ष्मणस्यवशङ्गतः ।
ननुत्वमिषुभिःक्रुद्धोभिन्द्याःकालान्तकावपि ॥ 7 ॥
मन्दरस्यापिशृङ्गाणिकिम्पुनर्लक्ष्मणंयुधि ।
अद्यवैनस्वतोराजाभूयोबहुमतोमम ॥ 8 ॥
येनाद्यत्वम्महाबाहो संयुक्तःकालधर्मणा ।
एषपन्थाःसुयोधानांसर्वामरगणेष्वपि ॥ 9 ॥
यःकृतेहन्यतेभर्तुस्सपुमान्स्वर्गमृच्छति ।
अद्यदेवगणास्सर्वेलोकपालामहर्षयः ॥ 10 ॥
हतमिन्द्रजितन्दृष्टवासुखंस्वप्स्यन्तिनिर्भयाः ।
अद्यलोकास्त्रयः कृत्स्नापृथिवी च सकानना ॥ 11 ॥
एकेनेन्द्रजिताहीनाशून्येवप्रतिभातिमे ।
अद्यनैरृतकन्यानांश्रोष्याम्यन्तःपुरेरवम् ॥ 12 ॥
करेणुसङ्घस्ययथानिनादङ्गिरिगह्वरे ।
यौवराज्यं च लङ्कां च रक्षांसि च परन्तप ॥ 13 ॥
मातरम्मां च भार्याश्चक्वगतोऽसिविहायनः ।
ममनामत्वयावीरगतस्ययमसादनम् ॥ 14 ॥
प्रेतकार्याणिकार्याणिविपरीतेहिवर्तसे ।
स त्वञ्जीवतिसुग्रीवेलक्ष्मणेन च राघवे ॥ 15 ॥
ममशल्यमनुद्धृत्यक्वगतोऽसिविहायनः ।
एवमादिविलापार्तंरावणंराक्षसाधिपम् ॥ 16 ॥
आविवेशमहान् कोपःपुत्रव्यसनसम्भवः ।
प्रकृत्याकोपनंह्येनम्पुत्रस्यपुनराधयः ॥ 17 ॥
दीप्तंसन्दीपयामासुर्घर्मेऽर्कमिवरश्मयः ।
ललाटेभ्रुकुटीभिश्चसङ्गताभिर्व्यरोचत ॥ 18 ॥
युगान्तेसहनक्रैस्तुमहोर्मिभिरिवोदधिः ।
कोपाद्विजृम्भमाणस्यवक्त्राद्व्यक्तमिवज्वलन् ॥ 19 ॥
उत्पपातसधूमानगिर्वृत्रस्यवदनादिव ।
स पुत्रवधसन्तप्तश्शूरःक्रोधवशङ्गतः ॥ 20 ॥
समीक्ष्यरावणोबुद्ध्यावैदेह्यारोचयद्वधम् ।
तस्यप्रकृत्यारक्ते च रक्तेक्रोथानगिनापि च ॥ 21 ॥
रावणस्यमहाघोरेदीप्तेनेत्रेबभूवतुः ।
घोरम्प्रकृत्यारूपन्तत्तस्यक्रोधाग्निमूर्छितम् ॥ 22 ॥
बभूवरूपङ्क्रुद्धस्यरुद्रस्येवदुरासदम् ।
तस्यक्रुद्धस्यनेत्राभ्याम्प्रापतन्नाश्रृबिन्दवः ॥ 23 ॥
दीपाभ्यामिवदीप्ताभ्यांसार्चिषस्स्नेहबिन्दवः ।
दन्तावनिदशतस्तस्यश्रूयतेदशनस्वनः ॥ 24 ॥
यन्त्रस्यावेष्ट्यमाणस्य महतो दानवैरिव ।
कालानगिरिवसङ्क्रुद्धोयांयान्दिशमवैक्षत ॥ 25 ॥
तस्यान्तस्याम्भयत्रस्ताराक्षसास्सन्विलियलिरे ।
तमन्तकमिवक्रुद्धञ्चराचरचिखादिषुम् ॥ 26 ॥
वीक्षमाणन्दिशस्सर्वाराक्षसानोपचक्रमुः ।
ततःपरमसङ्क्रुद्धोरावणोराक्षसाधिपः ॥ 27 ॥
अब्रवीद्रक्षसाम्मध्येसंस्तम्भयिषुराहवे ।
मयावर्षसहस्राणिचरित्वापरमन्तपः ॥ 28 ॥
तेषुतेष्ववकाशेषुस्वयम्भूःपरितोषितः ।
तस्यैवतपसोव्युष्ट्याप्रसादाच्छस्वयम्भुवः ॥ 29 ॥
नासुरेभ्यो न देवेभ्योभयम्ममकदाचन ।
कवचम्ब्रह्मदत्तम्मेयदादित्यसमप्रभम् ॥ 30 ॥
देवासुरविमर्धेषु न भिन्नंवज्रमुष्टिभिः ।
तेनमामद्यसम्युक्तंरथस्थमिहसम्युगे ॥ 31 ॥
प्रतीयात्कोऽद्यमामाजौसाक्षादपिपुरन्दरः ।
त्तदातिप्रसन्नेनसशरङ्कार्मुकम्महत् ॥ 32 ॥
देवासुरविमर्धेषुममदत्तंस्वयम्भुवा ।
अद्यतूर्यशतैर्भीमन्धनुरुत्थाप्यताम्मम ॥ 33 ॥
रामलक्ष्मणयोरेववधायपरमाहवे ।
स पुत्रवधसन्तप्तःक्रूरःक्रोधवशङ्गतः ॥ 34 ॥
समीक्ष्यरावणोबुद्ध्यासीतांहन्तुंव्यवस्यत ।
प्रत्यवेक्ष्यताम्राक्षस्सुघोरोघोरदर्शनः ॥ 35 ॥
दीनोदीनस्वरान्सर्वांस्तानुवाचनिशाचरान् ।
माययाममवत्सेनवञ्चनार्थंवनौकसाम् ॥ 36 ॥
किञ्चिदेवहतन्तत्रसीतेयमितिदर्शितम् ।
तदिदन्तथ्यमेवाहङ्करिष्येप्रियमात्मनः ॥ 37 ॥
वैदेहीन्नाशयिष्यामिक्षत्रबन्धुमनुव्रताम् ।
इत्येवमुक्त्वासचिवान्खङ्गमाशुपरामृशत् ॥ 38 ॥
उत्प्लुत्यगुणसम्पन्नंविमलाम्बरवर्चसम् ।
निष्पपात स वेगेनसभार्यःसचिवैर्वृतः ॥ 39 ॥
रावणःपुत्रशोकेनभृशमाकुलचेतनः ।
सङ्क्रुद्धःखडगमादायसहसायत्रमैथिली ॥ 40 ॥
व्रजन्तंराक्षसम्प्रेक्ष्यसिंहनादंविचक्रुशुः ।
ऊचुश्चान्योन्यमालिङ्ग्यसङ्क्रुद्धम्प्रेक्ष्यराक्षसम् ॥ 41 ॥
अद्यैनन्तावुभौदृष्टवाभ्रातरौप्रव्यधिष्यतः ।
लोकपालाहिचत्वारःक्रुद्धेनानेनतर्जिताः ॥ 42 ॥
बहवःशत्रवश्चान्येसम्युगेष्वभिपातिताः ।
त्रिषुलोकेषुरत्नानिभुङक्तेचाहृत्यरावणः ॥ 43 ॥
विक्रमे च बलेचैवनास्त्यस्यसदृशोभुवि ।
तेषांसञ्जल्पमानामशोकवनिकाङ्गताम् ॥ 44 ॥
अभिदुद्राववैदेहींरावणःक्रोधमूर्छितः ।
वार्यमाणःसुसङ्क्रुद्धःसुहृद्भिर्हितबुद्धिभिः ॥ 45 ॥
अभ्यधावतसङ्क्रुद्धःखेग्रहोरोहिणीमिव ।
मैथिलीरक्ष्यमाणातुराक्षसीरनिन्दिता ॥ 46 ॥
ददर्शराक्षसङ्क्रुद्धन्निस्त्रिंशवरधारिणम् ।
तन्निशाम्यसविस्त्रिंशंव्यथिताजनकात्मजा ॥ 47 ॥
निवार्यमाणम्बहुशःसुहृद्भिरनिवर्तिनम् ।
सीतादुःखसमाविष्टाविलपन्तीदमब्रवीत् ॥ 48 ॥
यथायम्मामभिक्रुद्धःसमभिद्रवतिस्वयम् ।
वधिष्यतिसनाथाम्मामनाथामिवदुर्मतिः ॥ 49 ॥
बहुशश्चोदयामासभर्तारम्मामनुव्रताम् ।
भार्याभवरमस्वेतिप्रत्याख्यातोध्रुवम्मया ॥ 50 ॥
सोऽयम्मामनुपस्थानेव्यक्तन्नैराश्यमागतः ।
क्रोधमोहसमाविष्टोनिहन्तुम्मांसमुद्यतः ॥ 51 ॥
अथवातौनरव्याघ्रौभ्रातरौरामलक्ष्मणौ ।
मन्निमित्तमनार्येणसमरेऽद्यनिपातितौ ॥ 52 ॥
भैरवोहिमहान्नादोराक्षसानांश्रुतोमया ।
बहूनामिहहृष्टानान्तथाविक्रोशताम्प्रियम् ॥ 53 ॥
अहोधिङ्मन्निमित्तोऽयंविनाशोराजपुत्रयोः ।
अथवापुत्रशोकेनाहत्यारामलक्ष्मणौ ॥ 54 ॥
विधमिष्यतिमांरौद्रोराक्षसःपापनिश्चयः ।
हनूमतस्तुतद्वाक्यं न कृतङ्क्षुद्रयामया ॥ 55 ॥
यद्यहन्तस्यपृष्ठेवतदायासमनिर्जिता ।
नाद्यैवमनुशोचेयम्भर्तुरङ्कगतासती ॥ 56 ॥
मन्येतुहृदयन्तस्याःकौसल्यायाःफलिष्यति ।
एकपुत्रायदापुत्रंविनष्टंश्रोष्यतेयुधि ॥ 57 ॥
साहिजन्म च बाल्यं च यौवनं च महात्मनः ।
धर्मकार्याणिरूपं च रुदतीसंस्मरिष्यति ॥ 58 ॥
निराशानिहतेपुत्रेदत्त्वाश्राद्धमचेतना ।
अग्निमावेक्ष्यतेनूनमापोवापिप्रवेक्ष्यति ॥ 59 ॥
धिगस्तुकुब्जामसतीम्मन्थराम्पापनिश्चयाम् ।
यन्निमित्तमिमंशोकङ्कौसल्याप्रतिपत्स्यते ॥ 60 ॥
इत्येवम्मैथिलीन्दृष्टवाविलपन्तीन्तपस्विनीम् ।
रोहिणीमिवचन्द्रेणविनाग्रहवशङ्गताम् ॥ 61 ॥
एतस्मिन्नन्तरेतस्यामात्यःशीलवान् शुचिः ।
सुपार्श्वोनाममेधावीरावणंरक्षसेश्वरम् ॥ 62 ॥
निवार्यमाणःसचिवैरिदंवचनमब्रवीत् ।
कथन्नामदशग्रीव साक्षद्वैश्रवणानुज ॥ 63 ॥
हन्तुमिच्छसिवैदेहीङ्क्रोधाद्धर्ममपास्य च ।
वेदविद्याव्रतस्नातःस्वकर्मनिरतस्तथा ॥ 64 ॥
स्त्रियःकस्माद्वधंवीरमन्यसेराक्षसेश्वर ।
मैथिलींरूपसम्पन्नाम्प्रत्यवेक्षस्वपार्थिव ॥ 65 ॥
तस्मिन्नेवसहास्माभिराहेवक्रोधमुत्सृज ।
अभ्युत्थानन्त्वमद्यैवकृष्णपक्षचतुर्धशीम् ॥ 66 ॥
कृत्वानिर्याह्यमावास्यांविजयायबलैर्वृतः ।
शूरःधीमान् रथीखडगीरथप्रवमास्थितः ॥ 67 ॥
हत्वादाशरथिंरामम्भवान् प्राप्स्यसिमैथिलीम् ।
स तद्दुरात्मासुहृदानिवेदितंवचःसुधर्म्यम्प्रतिगृह्यरावणः ।
गृहञ्जगामथततश्चवीर्यवान् पुनःसभां च प्रययौसुहृद्वृतः ॥ 68 ॥
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये युद्धकाण्डे त्रिनवतितमस्सर्गः ॥
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe yuddhakāṇḍam |
atha trinavatitamassargaḥ |
tataḥpaulastyasacivāśrutvācendrajitovadham |
ācacakṣurabhijñāyadaśagrīvāyasavyathāḥ || 1 ||
yuddhehatomahārājalakṣmaṇenatavātmajaḥ |
vibhīṣaṇasahāyenamiṣatānnomahādyutiḥ || 2 ||
śūraṃśūreṇasamgamyasamyugeṣvaparājitaḥ |
lakṣmaṇenahataśśūraḥputrastemahendrajit || 3 ||
gatassaparamānlokānśaraissantāpyalakṣmaṇam |
sa tampratibhayaṃśrutvāvadhamputrasyadāruṇam || 4 ||
ghoramindrajitaḥsaṅkhyekaśmalamprāviśanmahat |
upalabhyacirātsañjñāṃ rājārākṣasapuṅgava || 5 ||
putraśokākulodīnovilalāpākulendriyaḥ |
hārākṣasacamūmukhyamamavatsamahābala || 6 ||
jitvendraṅkathamadyatvaṃlakṣmaṇasyavaśaṅgataḥ |
nanutvamiṣubhiḥkruddhobhindyāḥkālāntakāvapi || 7 ||
mandarasyāpiśṛṅgāṇikimpunarlakṣmaṇaṃyudhi |
adyavainasvatorājābhūyobahumatomama || 8 ||
yenādyatvammahābāho saṃyuktaḥkāladharmaṇā |
eṣapanthāḥsuyodhānāṃsarvāmaragaṇeṣvapi || 9 ||
yaḥkṛtehanyatebhartussapumānsvargamṛcchati |
adyadevagaṇāssarvelokapālāmaharṣayaḥ || 10 ||
hatamindrajitandṛṣṭavāsukhaṃsvapsyantinirbhayāḥ |
adyalokāstrayaḥ kṛtsnāpṛthivī ca sakānanā || 11 ||
ekenendrajitāhīnāśūnyevapratibhātime |
adyanairṛtakanyānāṃśroṣyāmyantaḥpureravam || 12 ||
kareṇusaṅghasyayathāninādaṅgirigahvare |
yauvarājyaṃ ca laṅkāṃ ca rakṣāṃsi ca parantapa || 13 ||
mātarammāṃ ca bhāryāścakvagato'sivihāyanaḥ |
mamanāmatvayāvīragatasyayamasādanam || 14 ||
pretakāryāṇikāryāṇiviparītehivartase |
sa tvañjīvatisugrīvelakṣmaṇena ca rāghave || 15 ||
mamaśalyamanuddhṛtyakvagato'sivihāyanaḥ |
evamādivilāpārtaṃrāvaṇaṃrākṣasādhipam || 16 ||
āviveśamahān kopaḥputravyasanasambhavaḥ |
prakṛtyākopanaṃhyenamputrasyapunarādhayaḥ || 17 ||
dīptaṃsandīpayāmāsurgharme'rkamivaraśmayaḥ |
lalāṭebhrukuṭībhiścasaṅgatābhirvyarocata || 18 ||
yugāntesahanakraistumahormibhirivodadhiḥ |
kopādvijṛmbhamāṇasyavaktrādvyaktamivajvalan || 19 ||
utpapātasadhūmānagirvṛtrasyavadanādiva |
sa putravadhasantaptaśśūraḥkrodhavaśaṅgataḥ || 20 ||
samīkṣyarāvaṇobuddhyāvaidehyārocayadvadham |
tasyaprakṛtyārakte ca raktekrothānagināpi ca || 21 ||
rāvaṇasyamahāghoredīptenetrebabhūvatuḥ |
ghoramprakṛtyārūpantattasyakrodhāgnimūrchitam || 22 ||
babhūvarūpaṅkruddhasyarudrasyevadurāsadam |
tasyakruddhasyanetrābhyāmprāpatannāśrṛbindavaḥ || 23 ||
dīpābhyāmivadīptābhyāṃsārciṣassnehabindavaḥ |
dantāvanidaśatastasyaśrūyatedaśanasvanaḥ || 24 ||
yantrasyāveṣṭyamāṇasya mahato dānavairiva |
kālānagirivasaṅkruddhoyāṃyāndiśamavaikṣata || 25 ||
tasyāntasyāmbhayatrastārākṣasāssanviliyalire |
tamantakamivakruddhañcarācaracikhādiṣum || 26 ||
vīkṣamāṇandiśassarvārākṣasānopacakramuḥ |
tataḥparamasaṅkruddhorāvaṇorākṣasādhipaḥ || 27 ||
abravīdrakṣasāmmadhyesaṃstambhayiṣurāhave |
mayāvarṣasahasrāṇicaritvāparamantapaḥ || 28 ||
teṣuteṣvavakāśeṣusvayambhūḥparitoṣitaḥ |
tasyaivatapasovyuṣṭyāprasādācchasvayambhuvaḥ || 29 ||
nāsurebhyo na devebhyobhayammamakadācana |
kavacambrahmadattammeyadādityasamaprabham || 30 ||
devāsuravimardheṣu na bhinnaṃvajramuṣṭibhiḥ |
tenamāmadyasamyuktaṃrathasthamihasamyuge || 31 ||
pratīyātko'dyamāmājausākṣādapipurandaraḥ |
ttadātiprasannenasaśaraṅkārmukammahat || 32 ||
devāsuravimardheṣumamadattaṃsvayambhuvā |
adyatūryaśatairbhīmandhanurutthāpyatāmmama || 33 ||
rāmalakṣmaṇayorevavadhāyaparamāhave |
sa putravadhasantaptaḥkrūraḥkrodhavaśaṅgataḥ || 34 ||
samīkṣyarāvaṇobuddhyāsītāṃhantuṃvyavasyata |
pratyavekṣyatāmrākṣassughoroghoradarśanaḥ || 35 ||
dīnodīnasvarānsarvāṃstānuvācaniśācarān |
māyayāmamavatsenavañcanārthaṃvanaukasām || 36 ||
kiñcidevahatantatrasīteyamitidarśitam |
tadidantathyamevāhaṅkariṣyepriyamātmanaḥ || 37 ||
vaidehīnnāśayiṣyāmikṣatrabandhumanuvratām |
ityevamuktvāsacivānkhaṅgamāśuparāmṛśat || 38 ||
utplutyaguṇasampannaṃvimalāmbaravarcasam |
niṣpapāta sa vegenasabhāryaḥsacivairvṛtaḥ || 39 ||
rāvaṇaḥputraśokenabhṛśamākulacetanaḥ |
saṅkruddhaḥkhaḍagamādāyasahasāyatramaithilī || 40 ||
vrajantaṃrākṣasamprekṣyasiṃhanādaṃvicakruśuḥ |
ūcuścānyonyamāliṅgyasaṅkruddhamprekṣyarākṣasam || 41 ||
adyainantāvubhaudṛṣṭavābhrātaraupravyadhiṣyataḥ |
lokapālāhicatvāraḥkruddhenānenatarjitāḥ || 42 ||
bahavaḥśatravaścānyesamyugeṣvabhipātitāḥ |
triṣulokeṣuratnānibhuṅaktecāhṛtyarāvaṇaḥ || 43 ||
vikrame ca balecaivanāstyasyasadṛśobhuvi |
teṣāṃsañjalpamānāmaśokavanikāṅgatām || 44 ||
abhidudrāvavaidehīṃrāvaṇaḥkrodhamūrchitaḥ |
vāryamāṇaḥsusaṅkruddhaḥsuhṛdbhirhitabuddhibhiḥ || 45 ||
abhyadhāvatasaṅkruddhaḥkhegrahorohiṇīmiva |
maithilīrakṣyamāṇāturākṣasīraninditā || 46 ||
dadarśarākṣasaṅkruddhannistriṃśavaradhāriṇam |
tanniśāmyasavistriṃśaṃvyathitājanakātmajā || 47 ||
nivāryamāṇambahuśaḥsuhṛdbhiranivartinam |
sītāduḥkhasamāviṣṭāvilapantīdamabravīt || 48 ||
yathāyammāmabhikruddhaḥsamabhidravatisvayam |
vadhiṣyatisanāthāmmāmanāthāmivadurmatiḥ || 49 ||
bahuśaścodayāmāsabhartārammāmanuvratām |
bhāryābhavaramasvetipratyākhyātodhruvammayā || 50 ||
so'yammāmanupasthānevyaktannairāśyamāgataḥ |
krodhamohasamāviṣṭonihantummāṃsamudyataḥ || 51 ||
athavātaunaravyāghraubhrātaraurāmalakṣmaṇau |
mannimittamanāryeṇasamare'dyanipātitau || 52 ||
bhairavohimahānnādorākṣasānāṃśrutomayā |
bahūnāmihahṛṣṭānāntathāvikrośatāmpriyam || 53 ||
ahodhiṅmannimitto'yaṃvināśorājaputrayoḥ |
athavāputraśokenāhatyārāmalakṣmaṇau || 54 ||
vidhamiṣyatimāṃraudrorākṣasaḥpāpaniścayaḥ |
hanūmatastutadvākyaṃ na kṛtaṅkṣudrayāmayā || 55 ||
yadyahantasyapṛṣṭhevatadāyāsamanirjitā |
nādyaivamanuśoceyambharturaṅkagatāsatī || 56 ||
manyetuhṛdayantasyāḥkausalyāyāḥphaliṣyati |
ekaputrāyadāputraṃvinaṣṭaṃśroṣyateyudhi || 57 ||
sāhijanma ca bālyaṃ ca yauvanaṃ ca mahātmanaḥ |
dharmakāryāṇirūpaṃ ca rudatīsaṃsmariṣyati || 58 ||
nirāśānihateputredattvāśrāddhamacetanā |
agnimāvekṣyatenūnamāpovāpipravekṣyati || 59 ||
dhigastukubjāmasatīmmantharāmpāpaniścayām |
yannimittamimaṃśokaṅkausalyāpratipatsyate || 60 ||
ityevammaithilīndṛṣṭavāvilapantīntapasvinīm |
rohiṇīmivacandreṇavināgrahavaśaṅgatām || 61 ||
etasminnantaretasyāmātyaḥśīlavān śuciḥ |
supārśvonāmamedhāvīrāvaṇaṃrakṣaseśvaram || 62 ||
nivāryamāṇaḥsacivairidaṃvacanamabravīt |
kathannāmadaśagrīva sākṣadvaiśravaṇānuja || 63 ||
hantumicchasivaidehīṅkrodhāddharmamapāsya ca |
vedavidyāvratasnātaḥsvakarmaniratastathā || 64 ||
striyaḥkasmādvadhaṃvīramanyaserākṣaseśvara |
maithilīṃrūpasampannāmpratyavekṣasvapārthiva || 65 ||
tasminnevasahāsmābhirāhevakrodhamutsṛja |
abhyutthānantvamadyaivakṛṣṇapakṣacaturdhaśīm || 66 ||
kṛtvāniryāhyamāvāsyāṃvijayāyabalairvṛtaḥ |
śūraḥdhīmān rathīkhaḍagīrathapravamāsthitaḥ || 67 ||
hatvādāśarathiṃrāmambhavān prāpsyasimaithilīm |
sa taddurātmāsuhṛdāniveditaṃvacaḥsudharmyampratigṛhyarāvaṇaḥ |
gṛhañjagāmathatataścavīryavān punaḥsabhāṃ ca prayayausuhṛdvṛtaḥ || 68 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye yuddhakāṇḍe trinavatitamassargaḥ ||
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Telugu script.
Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.