6.93 Yuddhakanda - Trinavatitama Sargah — Sinhala Script

ශ්රීමද්වාල්මීකීය රාමායණේ යුද්ධකාණ්ඩම් .

අථ ත්රිනවතිතමස්සර්ගඃ .

තතඃපෞලස්ත්යසචිවාශ්රුත්වාචේන්ද්රජිතෝවධම් .

ආචචක්ෂුරභිජ්ඤායදශග්රීවායසව්යථාඃ .. 1 ..

යුද්ධේහතෝමහාරාජලක්ෂ්මණේනතවාත්මජඃ .

විභීෂණසහායේනමිෂතාන්නෝමහාද්යුතිඃ .. 2 ..

ශූරංශූරේණසම්ගම්යසම්යුගේෂ්වපරාජිතඃ .

ලක්ෂ්මණේනහතශ්ශූරඃපුත්රස්තේමහේන්ද්රජිත් .. 3 ..

ගතස්සපරමාන්ලෝකාන්ශරෛස්සන්තාප්යලක්ෂ්මණම් .

ස තම්ප්රතිභයංශ්රුත්වාවධම්පුත්රස්යදාරුණම් .. 4 ..

ඝෝරමින්ද්රජිතඃසඞ්ඛ්යේකශ්මලම්ප්රාවිශන්මහත් .

උපලභ්යචිරාත්සඤ්ජ්ඤාං රාජාරාක්ෂසපුඞ්ගව .. 5 ..

පුත්රශෝකාකුලෝදීනෝවිලලාපාකුලේන්ද්රියඃ .

හාරාක්ෂසචමූමුඛ්යමමවත්සමහාබල .. 6 ..

ජිත්වේන්ද්රඞ්කථමද්යත්වංලක්ෂ්මණස්යවශඞ්ගතඃ .

නනුත්වමිෂුභිඃක්රුද්ධෝභින්ද්යාඃකාලාන්තකාවපි .. 7 ..

මන්දරස්යාපිශෘඞ්ගාණිකිම්පුනර්ලක්ෂ්මණංයුධි .

අද්යවෛනස්වතෝරාජාභූයෝබහුමතෝමම .. 8 ..

යේනාද්යත්වම්මහාබාහෝ සංයුක්තඃකාලධර්මණා .

ඒෂපන්ථාඃසුයෝධානාංසර්වාමරගණේෂ්වපි .. 9 ..

යඃකෘතේහන්යතේභර්තුස්සපුමාන්ස්වර්ගමෘච්ඡති .

අද්යදේවගණාස්සර්වේලෝකපාලාමහර්ෂයඃ .. 10 ..

හතමින්ද්රජිතන්දෘෂ්ටවාසුඛංස්වප්ස්යන්තිනිර්භයාඃ .

අද්යලෝකාස්ත්රයඃ කෘත්ස්නාපෘථිවී ච සකානනා .. 11 ..

ඒකේනේන්ද්රජිතාහීනාශූන්යේවප්රතිභාතිමේ .

අද්යනෛරෘතකන්යානාංශ්රෝෂ්යාම්යන්තඃපුරේරවම් .. 12 ..

කරේණුසඞ්ඝස්යයථානිනාදඞ්ගිරිගහ්වරේ .

යෞවරාජ්යං ච ලඞ්කාං ච රක්ෂාංසි ච පරන්තප .. 13 ..

මාතරම්මාං ච භාර්යාශ්චක්වගතෝ(අ)සිවිහායනඃ .

මමනාමත්වයාවීරගතස්යයමසාදනම් .. 14 ..

ප්රේතකාර්යාණිකාර්යාණිවිපරීතේහිවර්තසේ .

ස ත්වඤ්ජීවතිසුග්රීවේලක්ෂ්මණේන ච රාඝවේ .. 15 ..

මමශල්යමනුද්ධෘත්යක්වගතෝ(අ)සිවිහායනඃ .

ඒවමාදිවිලාපාර්තංරාවණංරාක්ෂසාධිපම් .. 16 ..

ආවිවේශමහාන් කෝපඃපුත්රව්යසනසම්භවඃ .

ප්රකෘත්යාකෝපනංහ්යේනම්පුත්රස්යපුනරාධයඃ .. 17 ..

දීප්තංසන්දීපයාමාසුර්ඝර්මේ(අ)ර්කමිවරශ්මයඃ .

ලලාටේභ්රුකුටීභිශ්චසඞ්ගතාභිර්ව්යරෝචත .. 18 ..

යුගාන්තේසහනක්රෛස්තුමහෝර්මිභිරිවෝදධිඃ .

කෝපාද්විජෘම්භමාණස්යවක්ත්රාද්ව්යක්තමිවජ්වලන් .. 19 ..

උත්පපාතසධූමානගිර්වෘත්රස්යවදනාදිව .

ස පුත්රවධසන්තප්තශ්ශූරඃක්රෝධවශඞ්ගතඃ .. 20 ..

සමීක්ෂ්යරාවණෝබුද්ධ්යාවෛදේහ්යාරෝචයද්වධම් .

තස්යප්රකෘත්යාරක්තේ ච රක්තේක්රෝථානගිනාපි ච .. 21 ..

රාවණස්යමහාඝෝරේදීප්තේනේත්රේබභූවතුඃ .

ඝෝරම්ප්රකෘත්යාරූපන්තත්තස්යක්රෝධාග්නිමූර්ඡිතම් .. 22 ..

බභූවරූපඞ්ක්රුද්ධස්යරුද්රස්යේවදුරාසදම් .

තස්යක්රුද්ධස්යනේත්රාභ්යාම්ප්රාපතන්නාශ්රෘබින්දවඃ .. 23 ..

දීපාභ්යාමිවදීප්තාභ්යාංසාර්චිෂස්ස්නේහබින්දවඃ .

දන්තාවනිදශතස්තස්යශ්රූයතේදශනස්වනඃ .. 24 ..

යන්ත්රස්යාවේෂ්ට්යමාණස්ය මහතෝ දානවෛරිව .

කාලානගිරිවසඞ්ක්රුද්ධෝයාංයාන්දිශමවෛක්ෂත .. 25 ..

තස්යාන්තස්යාම්භයත්රස්තාරාක්ෂසාස්සන්විලියලිරේ .

තමන්තකමිවක්රුද්ධඤ්චරාචරචිඛාදිෂුම් .. 26 ..

වීක්ෂමාණන්දිශස්සර්වාරාක්ෂසානෝපචක්රමුඃ .

තතඃපරමසඞ්ක්රුද්ධෝරාවණෝරාක්ෂසාධිපඃ .. 27 ..

අබ්රවීද්රක්ෂසාම්මධ්යේසංස්තම්භයිෂුරාහවේ .

මයාවර්ෂසහස්රාණිචරිත්වාපරමන්තපඃ .. 28 ..

තේෂුතේෂ්වවකාශේෂුස්වයම්භූඃපරිතෝෂිතඃ .

තස්යෛවතපසෝව්යුෂ්ට්යාප්රසාදාච්ඡස්වයම්භුවඃ .. 29 ..

නාසුරේභ්යෝ න දේවේභ්යෝභයම්මමකදාචන .

කවචම්බ්රහ්මදත්තම්මේයදාදිත්යසමප්රභම් .. 30 ..

දේවාසුරවිමර්ධේෂු න භින්නංවජ්රමුෂ්ටිභිඃ .

තේනමාමද්යසම්යුක්තංරථස්ථමිහසම්යුගේ .. 31 ..

ප්රතීයාත්කෝ(අ)ද්යමාමාජෞසාක්ෂාදපිපුරන්දරඃ .

ත්තදාතිප්රසන්නේනසශරඞ්කාර්මුකම්මහත් .. 32 ..

දේවාසුරවිමර්ධේෂුමමදත්තංස්වයම්භුවා .

අද්යතූර්යශතෛර්භීමන්ධනුරුත්ථාප්යතාම්මම .. 33 ..

රාමලක්ෂ්මණයෝරේවවධායපරමාහවේ .

ස පුත්රවධසන්තප්තඃක්රූරඃක්රෝධවශඞ්ගතඃ .. 34 ..

සමීක්ෂ්යරාවණෝබුද්ධ්යාසීතාංහන්තුංව්යවස්යත .

ප්රත්යවේක්ෂ්යතාම්රාක්ෂස්සුඝෝරෝඝෝරදර්ශනඃ .. 35 ..

දීනෝදීනස්වරාන්සර්වාංස්තානුවාචනිශාචරාන් .

මායයාමමවත්සේනවඤ්චනාර්ථංවනෞකසාම් .. 36 ..

කිඤ්චිදේවහතන්තත්රසීතේයමිතිදර්ශිතම් .

තදිදන්තථ්යමේවාහඞ්කරිෂ්යේප්රියමාත්මනඃ .. 37 ..

වෛදේහීන්නාශයිෂ්යාමික්ෂත්රබන්ධුමනුව්රතාම් .

ඉත්යේවමුක්ත්වාසචිවාන්ඛඞ්ගමාශුපරාමෘශත් .. 38 ..

උත්ප්ලුත්යගුණසම්පන්නංවිමලාම්බරවර්චසම් .

නිෂ්පපාත ස වේගේනසභාර්යඃසචිවෛර්වෘතඃ .. 39 ..

රාවණඃපුත්රශෝකේනභෘශමාකුලචේතනඃ .

සඞ්ක්රුද්ධඃඛඩගමාදායසහසායත්රමෛථිලී .. 40 ..

ව්රජන්තංරාක්ෂසම්ප්රේක්ෂ්යසිංහනාදංවිචක්රුශුඃ .

ඌචුශ්චාන්යෝන්යමාලිඞ්ග්යසඞ්ක්රුද්ධම්ප්රේක්ෂ්යරාක්ෂසම් .. 41 ..

අද්යෛනන්තාවුභෞදෘෂ්ටවාභ්රාතරෞප්රව්යධිෂ්යතඃ .

ලෝකපාලාහිචත්වාරඃක්රුද්ධේනානේනතර්ජිතාඃ .. 42 ..

බහවඃශත්රවශ්චාන්යේසම්යුගේෂ්වභිපාතිතාඃ .

ත්රිෂුලෝකේෂුරත්නානිභුඞක්තේචාහෘත්යරාවණඃ .. 43 ..

වික්රමේ ච බලේචෛවනාස්ත්යස්යසදෘශෝභුවි .

තේෂාංසඤ්ජල්පමානාමශෝකවනිකාඞ්ගතාම් .. 44 ..

අභිදුද්රාවවෛදේහීංරාවණඃක්රෝධමූර්ඡිතඃ .

වාර්යමාණඃසුසඞ්ක්රුද්ධඃසුහෘද්භිර්හිතබුද්ධිභිඃ .. 45 ..

අභ්යධාවතසඞ්ක්රුද්ධඃඛේග්රහෝරෝහිණීමිව .

මෛථිලීරක්ෂ්යමාණාතුරාක්ෂසීරනින්දිතා .. 46 ..

දදර්ශරාක්ෂසඞ්ක්රුද්ධන්නිස්ත්රිංශවරධාරිණම් .

තන්නිශාම්යසවිස්ත්රිංශංව්යථිතාජනකාත්මජා .. 47 ..

නිවාර්යමාණම්බහුශඃසුහෘද්භිරනිවර්තිනම් .

සීතාදුඃඛසමාවිෂ්ටාවිලපන්තීදමබ්රවීත් .. 48 ..

යථායම්මාමභික්රුද්ධඃසමභිද්රවතිස්වයම් .

වධිෂ්යතිසනාථාම්මාමනාථාමිවදුර්මතිඃ .. 49 ..

බහුශශ්චෝදයාමාසභර්තාරම්මාමනුව්රතාම් .

භාර්යාභවරමස්වේතිප්රත්යාඛ්යාතෝධ්රුවම්මයා .. 50 ..

සෝ(අ)යම්මාමනුපස්ථානේව්යක්තන්නෛරාශ්යමාගතඃ .

ක්රෝධමෝහසමාවිෂ්ටෝනිහන්තුම්මාංසමුද්යතඃ .. 51 ..

අථවාතෞනරව්යාඝ්රෞභ්රාතරෞරාමලක්ෂ්මණෞ .

මන්නිමිත්තමනාර්යේණසමරේ(අ)ද්යනිපාතිතෞ .. 52 ..

භෛරවෝහිමහාන්නාදෝරාක්ෂසානාංශ්රුතෝමයා .

බහූනාමිහහෘෂ්ටානාන්තථාවික්රෝශතාම්ප්රියම් .. 53 ..

අහෝධිඞ්මන්නිමිත්තෝ(අ)යංවිනාශෝරාජපුත්රයෝඃ .

අථවාපුත්රශෝකේනාහත්යාරාමලක්ෂ්මණෞ .. 54 ..

විධමිෂ්යතිමාංරෞද්රෝරාක්ෂසඃපාපනිශ්චයඃ .

හනූමතස්තුතද්වාක්යං න කෘතඞ්ක්ෂුද්රයාමයා .. 55 ..

යද්යහන්තස්යපෘෂ්ඨේවතදායාසමනිර්ජිතා .

නාද්යෛවමනුශෝචේයම්භර්තුරඞ්කගතාසතී .. 56 ..

මන්යේතුහෘදයන්තස්යාඃකෞසල්යායාඃඵලිෂ්යති .

ඒකපුත්රායදාපුත්රංවිනෂ්ටංශ්රෝෂ්යතේයුධි .. 57 ..

සාහිජන්ම ච බාල්යං ච යෞවනං ච මහාත්මනඃ .

ධර්මකාර්යාණිරූපං ච රුදතීසංස්මරිෂ්යති .. 58 ..

නිරාශානිහතේපුත්රේදත්ත්වාශ්රාද්ධමචේතනා .

අග්නිමාවේක්ෂ්යතේනූනමාපෝවාපිප්රවේක්ෂ්යති .. 59 ..

ධිගස්තුකුබ්ජාමසතීම්මන්ථරාම්පාපනිශ්චයාම් .

යන්නිමිත්තමිමංශෝකඞ්කෞසල්යාප්රතිපත්ස්යතේ .. 60 ..

ඉත්යේවම්මෛථිලීන්දෘෂ්ටවාවිලපන්තීන්තපස්විනීම් .

රෝහිණීමිවචන්ද්රේණවිනාග්රහවශඞ්ගතාම් .. 61 ..

ඒතස්මින්නන්තරේතස්යාමාත්යඃශීලවාන් ශුචිඃ .

සුපාර්ශ්වෝනාමමේධාවීරාවණංරක්ෂසේශ්වරම් .. 62 ..

නිවාර්යමාණඃසචිවෛරිදංවචනමබ්රවීත් .

කථන්නාමදශග්රීව සාක්ෂද්වෛශ්රවණානුජ .. 63 ..

හන්තුමිච්ඡසිවෛදේහීඞ්ක්රෝධාද්ධර්මමපාස්ය ච .

වේදවිද්යාව්රතස්නාතඃස්වකර්මනිරතස්තථා .. 64 ..

ස්ත්රියඃකස්මාද්වධංවීරමන්යසේරාක්ෂසේශ්වර .

මෛථිලීංරූපසම්පන්නාම්ප්රත්යවේක්ෂස්වපාර්ථිව .. 65 ..

තස්මින්නේවසහාස්මාභිරාහේවක්රෝධමුත්සෘජ .

අභ්යුත්ථානන්ත්වමද්යෛවකෘෂ්ණපක්ෂචතුර්ධශීම් .. 66 ..

කෘත්වානිර්යාහ්යමාවාස්යාංවිජයායබලෛර්වෘතඃ .

ශූරඃධීමාන් රථීඛඩගීරථප්රවමාස්ථිතඃ .. 67 ..

හත්වාදාශරථිංරාමම්භවාන් ප්රාප්ස්යසිමෛථිලීම් .

ස තද්දුරාත්මාසුහෘදානිවේදිතංවචඃසුධර්ම්යම්ප්රතිගෘහ්යරාවණඃ .

ගෘහඤ්ජගාමථතතශ්චවීර්යවාන් පුනඃසභාං ච ප්රයයෞසුහෘද්වෘතඃ .. 68 ..

ඉත්යාර්ෂේ ශ්රීමද්රාමායණේ වාල්මීකීය ආදිකාව්යේ යුද්ධකාණ්ඩේ ත්රිනවතිතමස්සර්ගඃ ..

Roman (IAST) Transliteration

śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe yuddhakāṇḍam |

atha trinavatitamassargaḥ |

tataḥpaulastyasacivāśrutvācendrajitovadham |

ācacakṣurabhijñāyadaśagrīvāyasavyathāḥ || 1 ||

yuddhehatomahārājalakṣmaṇenatavātmajaḥ |

vibhīṣaṇasahāyenamiṣatānnomahādyutiḥ || 2 ||

śūraṃśūreṇasamgamyasamyugeṣvaparājitaḥ |

lakṣmaṇenahataśśūraḥputrastemahendrajit || 3 ||

gatassaparamānlokānśaraissantāpyalakṣmaṇam |

sa tampratibhayaṃśrutvāvadhamputrasyadāruṇam || 4 ||

ghoramindrajitaḥsaṅkhyekaśmalamprāviśanmahat |

upalabhyacirātsañjñāṃ rājārākṣasapuṅgava || 5 ||

putraśokākulodīnovilalāpākulendriyaḥ |

hārākṣasacamūmukhyamamavatsamahābala || 6 ||

jitvendraṅkathamadyatvaṃlakṣmaṇasyavaśaṅgataḥ |

nanutvamiṣubhiḥkruddhobhindyāḥkālāntakāvapi || 7 ||

mandarasyāpiśṛṅgāṇikimpunarlakṣmaṇaṃyudhi |

adyavainasvatorājābhūyobahumatomama || 8 ||

yenādyatvammahābāho saṃyuktaḥkāladharmaṇā |

eṣapanthāḥsuyodhānāṃsarvāmaragaṇeṣvapi || 9 ||

yaḥkṛtehanyatebhartussapumānsvargamṛcchati |

adyadevagaṇāssarvelokapālāmaharṣayaḥ || 10 ||

hatamindrajitandṛṣṭavāsukhaṃsvapsyantinirbhayāḥ |

adyalokāstrayaḥ kṛtsnāpṛthivī ca sakānanā || 11 ||

ekenendrajitāhīnāśūnyevapratibhātime |

adyanairṛtakanyānāṃśroṣyāmyantaḥpureravam || 12 ||

kareṇusaṅghasyayathāninādaṅgirigahvare |

yauvarājyaṃ ca laṅkāṃ ca rakṣāṃsi ca parantapa || 13 ||

mātarammāṃ ca bhāryāścakvagato'sivihāyanaḥ |

mamanāmatvayāvīragatasyayamasādanam || 14 ||

pretakāryāṇikāryāṇiviparītehivartase |

sa tvañjīvatisugrīvelakṣmaṇena ca rāghave || 15 ||

mamaśalyamanuddhṛtyakvagato'sivihāyanaḥ |

evamādivilāpārtaṃrāvaṇaṃrākṣasādhipam || 16 ||

āviveśamahān kopaḥputravyasanasambhavaḥ |

prakṛtyākopanaṃhyenamputrasyapunarādhayaḥ || 17 ||

dīptaṃsandīpayāmāsurgharme'rkamivaraśmayaḥ |

lalāṭebhrukuṭībhiścasaṅgatābhirvyarocata || 18 ||

yugāntesahanakraistumahormibhirivodadhiḥ |

kopādvijṛmbhamāṇasyavaktrādvyaktamivajvalan || 19 ||

utpapātasadhūmānagirvṛtrasyavadanādiva |

sa putravadhasantaptaśśūraḥkrodhavaśaṅgataḥ || 20 ||

samīkṣyarāvaṇobuddhyāvaidehyārocayadvadham |

tasyaprakṛtyārakte ca raktekrothānagināpi ca || 21 ||

rāvaṇasyamahāghoredīptenetrebabhūvatuḥ |

ghoramprakṛtyārūpantattasyakrodhāgnimūrchitam || 22 ||

babhūvarūpaṅkruddhasyarudrasyevadurāsadam |

tasyakruddhasyanetrābhyāmprāpatannāśrṛbindavaḥ || 23 ||

dīpābhyāmivadīptābhyāṃsārciṣassnehabindavaḥ |

dantāvanidaśatastasyaśrūyatedaśanasvanaḥ || 24 ||

yantrasyāveṣṭyamāṇasya mahato dānavairiva |

kālānagirivasaṅkruddhoyāṃyāndiśamavaikṣata || 25 ||

tasyāntasyāmbhayatrastārākṣasāssanviliyalire |

tamantakamivakruddhañcarācaracikhādiṣum || 26 ||

vīkṣamāṇandiśassarvārākṣasānopacakramuḥ |

tataḥparamasaṅkruddhorāvaṇorākṣasādhipaḥ || 27 ||

abravīdrakṣasāmmadhyesaṃstambhayiṣurāhave |

mayāvarṣasahasrāṇicaritvāparamantapaḥ || 28 ||

teṣuteṣvavakāśeṣusvayambhūḥparitoṣitaḥ |

tasyaivatapasovyuṣṭyāprasādācchasvayambhuvaḥ || 29 ||

nāsurebhyo na devebhyobhayammamakadācana |

kavacambrahmadattammeyadādityasamaprabham || 30 ||

devāsuravimardheṣu na bhinnaṃvajramuṣṭibhiḥ |

tenamāmadyasamyuktaṃrathasthamihasamyuge || 31 ||

pratīyātko'dyamāmājausākṣādapipurandaraḥ |

ttadātiprasannenasaśaraṅkārmukammahat || 32 ||

devāsuravimardheṣumamadattaṃsvayambhuvā |

adyatūryaśatairbhīmandhanurutthāpyatāmmama || 33 ||

rāmalakṣmaṇayorevavadhāyaparamāhave |

sa putravadhasantaptaḥkrūraḥkrodhavaśaṅgataḥ || 34 ||

samīkṣyarāvaṇobuddhyāsītāṃhantuṃvyavasyata |

pratyavekṣyatāmrākṣassughoroghoradarśanaḥ || 35 ||

dīnodīnasvarānsarvāṃstānuvācaniśācarān |

māyayāmamavatsenavañcanārthaṃvanaukasām || 36 ||

kiñcidevahatantatrasīteyamitidarśitam |

tadidantathyamevāhaṅkariṣyepriyamātmanaḥ || 37 ||

vaidehīnnāśayiṣyāmikṣatrabandhumanuvratām |

ityevamuktvāsacivānkhaṅgamāśuparāmṛśat || 38 ||

utplutyaguṇasampannaṃvimalāmbaravarcasam |

niṣpapāta sa vegenasabhāryaḥsacivairvṛtaḥ || 39 ||

rāvaṇaḥputraśokenabhṛśamākulacetanaḥ |

saṅkruddhaḥkhaḍagamādāyasahasāyatramaithilī || 40 ||

vrajantaṃrākṣasamprekṣyasiṃhanādaṃvicakruśuḥ |

ūcuścānyonyamāliṅgyasaṅkruddhamprekṣyarākṣasam || 41 ||

adyainantāvubhaudṛṣṭavābhrātaraupravyadhiṣyataḥ |

lokapālāhicatvāraḥkruddhenānenatarjitāḥ || 42 ||

bahavaḥśatravaścānyesamyugeṣvabhipātitāḥ |

triṣulokeṣuratnānibhuṅaktecāhṛtyarāvaṇaḥ || 43 ||

vikrame ca balecaivanāstyasyasadṛśobhuvi |

teṣāṃsañjalpamānāmaśokavanikāṅgatām || 44 ||

abhidudrāvavaidehīṃrāvaṇaḥkrodhamūrchitaḥ |

vāryamāṇaḥsusaṅkruddhaḥsuhṛdbhirhitabuddhibhiḥ || 45 ||

abhyadhāvatasaṅkruddhaḥkhegrahorohiṇīmiva |

maithilīrakṣyamāṇāturākṣasīraninditā || 46 ||

dadarśarākṣasaṅkruddhannistriṃśavaradhāriṇam |

tanniśāmyasavistriṃśaṃvyathitājanakātmajā || 47 ||

nivāryamāṇambahuśaḥsuhṛdbhiranivartinam |

sītāduḥkhasamāviṣṭāvilapantīdamabravīt || 48 ||

yathāyammāmabhikruddhaḥsamabhidravatisvayam |

vadhiṣyatisanāthāmmāmanāthāmivadurmatiḥ || 49 ||

bahuśaścodayāmāsabhartārammāmanuvratām |

bhāryābhavaramasvetipratyākhyātodhruvammayā || 50 ||

so'yammāmanupasthānevyaktannairāśyamāgataḥ |

krodhamohasamāviṣṭonihantummāṃsamudyataḥ || 51 ||

athavātaunaravyāghraubhrātaraurāmalakṣmaṇau |

mannimittamanāryeṇasamare'dyanipātitau || 52 ||

bhairavohimahānnādorākṣasānāṃśrutomayā |

bahūnāmihahṛṣṭānāntathāvikrośatāmpriyam || 53 ||

ahodhiṅmannimitto'yaṃvināśorājaputrayoḥ |

athavāputraśokenāhatyārāmalakṣmaṇau || 54 ||

vidhamiṣyatimāṃraudrorākṣasaḥpāpaniścayaḥ |

hanūmatastutadvākyaṃ na kṛtaṅkṣudrayāmayā || 55 ||

yadyahantasyapṛṣṭhevatadāyāsamanirjitā |

nādyaivamanuśoceyambharturaṅkagatāsatī || 56 ||

manyetuhṛdayantasyāḥkausalyāyāḥphaliṣyati |

ekaputrāyadāputraṃvinaṣṭaṃśroṣyateyudhi || 57 ||

sāhijanma ca bālyaṃ ca yauvanaṃ ca mahātmanaḥ |

dharmakāryāṇirūpaṃ ca rudatīsaṃsmariṣyati || 58 ||

nirāśānihateputredattvāśrāddhamacetanā |

agnimāvekṣyatenūnamāpovāpipravekṣyati || 59 ||

dhigastukubjāmasatīmmantharāmpāpaniścayām |

yannimittamimaṃśokaṅkausalyāpratipatsyate || 60 ||

ityevammaithilīndṛṣṭavāvilapantīntapasvinīm |

rohiṇīmivacandreṇavināgrahavaśaṅgatām || 61 ||

etasminnantaretasyāmātyaḥśīlavān śuciḥ |

supārśvonāmamedhāvīrāvaṇaṃrakṣaseśvaram || 62 ||

nivāryamāṇaḥsacivairidaṃvacanamabravīt |

kathannāmadaśagrīva sākṣadvaiśravaṇānuja || 63 ||

hantumicchasivaidehīṅkrodhāddharmamapāsya ca |

vedavidyāvratasnātaḥsvakarmaniratastathā || 64 ||

striyaḥkasmādvadhaṃvīramanyaserākṣaseśvara |

maithilīṃrūpasampannāmpratyavekṣasvapārthiva || 65 ||

tasminnevasahāsmābhirāhevakrodhamutsṛja |

abhyutthānantvamadyaivakṛṣṇapakṣacaturdhaśīm || 66 ||

kṛtvāniryāhyamāvāsyāṃvijayāyabalairvṛtaḥ |

śūraḥdhīmān rathīkhaḍagīrathapravamāsthitaḥ || 67 ||

hatvādāśarathiṃrāmambhavān prāpsyasimaithilīm |

sa taddurātmāsuhṛdāniveditaṃvacaḥsudharmyampratigṛhyarāvaṇaḥ |

gṛhañjagāmathatataścavīryavān punaḥsabhāṃ ca prayayausuhṛdvṛtaḥ || 68 ||

ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye yuddhakāṇḍe trinavatitamassargaḥ ||

Sanskrit — Devanagari (original)

श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे युद्धकाण्डम् ।

अथ त्रिनवतितमस्सर्गः ।

ततःपौलस्त्यसचिवाश्रुत्वाचेन्द्रजितोवधम् ।

आचचक्षुरभिज्ञायदशग्रीवायसव्यथाः ॥ 1 ॥

युद्धेहतोमहाराजलक्ष्मणेनतवात्मजः ।

विभीषणसहायेनमिषतान्नोमहाद्युतिः ॥ 2 ॥

शूरंशूरेणसम्गम्यसम्युगेष्वपराजितः ।

लक्ष्मणेनहतश्शूरःपुत्रस्तेमहेन्द्रजित् ॥ 3 ॥

गतस्सपरमान्लोकान्शरैस्सन्ताप्यलक्ष्मणम् ।

स तम्प्रतिभयंश्रुत्वावधम्पुत्रस्यदारुणम् ॥ 4 ॥

घोरमिन्द्रजितःसङ्ख्येकश्मलम्प्राविशन्महत् ।

उपलभ्यचिरात्सञ्ज्ञां राजाराक्षसपुङ्गव ॥ 5 ॥

पुत्रशोकाकुलोदीनोविललापाकुलेन्द्रियः ।

हाराक्षसचमूमुख्यममवत्समहाबल ॥ 6 ॥

जित्वेन्द्रङ्कथमद्यत्वंलक्ष्मणस्यवशङ्गतः ।

ननुत्वमिषुभिःक्रुद्धोभिन्द्याःकालान्तकावपि ॥ 7 ॥

मन्दरस्यापिशृङ्गाणिकिम्पुनर्लक्ष्मणंयुधि ।

अद्यवैनस्वतोराजाभूयोबहुमतोमम ॥ 8 ॥

येनाद्यत्वम्महाबाहो संयुक्तःकालधर्मणा ।

एषपन्थाःसुयोधानांसर्वामरगणेष्वपि ॥ 9 ॥

यःकृतेहन्यतेभर्तुस्सपुमान्स्वर्गमृच्छति ।

अद्यदेवगणास्सर्वेलोकपालामहर्षयः ॥ 10 ॥

हतमिन्द्रजितन्दृष्टवासुखंस्वप्स्यन्तिनिर्भयाः ।

अद्यलोकास्त्रयः कृत्स्नापृथिवी च सकानना ॥ 11 ॥

एकेनेन्द्रजिताहीनाशून्येवप्रतिभातिमे ।

अद्यनैरृतकन्यानांश्रोष्याम्यन्तःपुरेरवम् ॥ 12 ॥

करेणुसङ्घस्ययथानिनादङ्गिरिगह्वरे ।

यौवराज्यं च लङ्कां च रक्षांसि च परन्तप ॥ 13 ॥

मातरम्मां च भार्याश्चक्वगतोऽसिविहायनः ।

ममनामत्वयावीरगतस्ययमसादनम् ॥ 14 ॥

प्रेतकार्याणिकार्याणिविपरीतेहिवर्तसे ।

स त्वञ्जीवतिसुग्रीवेलक्ष्मणेन च राघवे ॥ 15 ॥

ममशल्यमनुद्धृत्यक्वगतोऽसिविहायनः ।

एवमादिविलापार्तंरावणंराक्षसाधिपम् ॥ 16 ॥

आविवेशमहान् कोपःपुत्रव्यसनसम्भवः ।

प्रकृत्याकोपनंह्येनम्पुत्रस्यपुनराधयः ॥ 17 ॥

दीप्तंसन्दीपयामासुर्घर्मेऽर्कमिवरश्मयः ।

ललाटेभ्रुकुटीभिश्चसङ्गताभिर्व्यरोचत ॥ 18 ॥

युगान्तेसहनक्रैस्तुमहोर्मिभिरिवोदधिः ।

कोपाद्विजृम्भमाणस्यवक्त्राद्व्यक्तमिवज्वलन् ॥ 19 ॥

उत्पपातसधूमानगिर्वृत्रस्यवदनादिव ।

स पुत्रवधसन्तप्तश्शूरःक्रोधवशङ्गतः ॥ 20 ॥

समीक्ष्यरावणोबुद्ध्यावैदेह्यारोचयद्वधम् ।

तस्यप्रकृत्यारक्ते च रक्तेक्रोथानगिनापि च ॥ 21 ॥

रावणस्यमहाघोरेदीप्तेनेत्रेबभूवतुः ।

घोरम्प्रकृत्यारूपन्तत्तस्यक्रोधाग्निमूर्छितम् ॥ 22 ॥

बभूवरूपङ्क्रुद्धस्यरुद्रस्येवदुरासदम् ।

तस्यक्रुद्धस्यनेत्राभ्याम्प्रापतन्नाश्रृबिन्दवः ॥ 23 ॥

दीपाभ्यामिवदीप्ताभ्यांसार्चिषस्स्नेहबिन्दवः ।

दन्तावनिदशतस्तस्यश्रूयतेदशनस्वनः ॥ 24 ॥

यन्त्रस्यावेष्ट्यमाणस्य महतो दानवैरिव ।

कालानगिरिवसङ्क्रुद्धोयांयान्दिशमवैक्षत ॥ 25 ॥

तस्यान्तस्याम्भयत्रस्ताराक्षसास्सन्विलियलिरे ।

तमन्तकमिवक्रुद्धञ्चराचरचिखादिषुम् ॥ 26 ॥

वीक्षमाणन्दिशस्सर्वाराक्षसानोपचक्रमुः ।

ततःपरमसङ्क्रुद्धोरावणोराक्षसाधिपः ॥ 27 ॥

अब्रवीद्रक्षसाम्मध्येसंस्तम्भयिषुराहवे ।

मयावर्षसहस्राणिचरित्वापरमन्तपः ॥ 28 ॥

तेषुतेष्ववकाशेषुस्वयम्भूःपरितोषितः ।

तस्यैवतपसोव्युष्ट्याप्रसादाच्छस्वयम्भुवः ॥ 29 ॥

नासुरेभ्यो न देवेभ्योभयम्ममकदाचन ।

कवचम्ब्रह्मदत्तम्मेयदादित्यसमप्रभम् ॥ 30 ॥

देवासुरविमर्धेषु न भिन्नंवज्रमुष्टिभिः ।

तेनमामद्यसम्युक्तंरथस्थमिहसम्युगे ॥ 31 ॥

प्रतीयात्कोऽद्यमामाजौसाक्षादपिपुरन्दरः ।

त्तदातिप्रसन्नेनसशरङ्कार्मुकम्महत् ॥ 32 ॥

देवासुरविमर्धेषुममदत्तंस्वयम्भुवा ।

अद्यतूर्यशतैर्भीमन्धनुरुत्थाप्यताम्मम ॥ 33 ॥

रामलक्ष्मणयोरेववधायपरमाहवे ।

स पुत्रवधसन्तप्तःक्रूरःक्रोधवशङ्गतः ॥ 34 ॥

समीक्ष्यरावणोबुद्ध्यासीतांहन्तुंव्यवस्यत ।

प्रत्यवेक्ष्यताम्राक्षस्सुघोरोघोरदर्शनः ॥ 35 ॥

दीनोदीनस्वरान्सर्वांस्तानुवाचनिशाचरान् ।

माययाममवत्सेनवञ्चनार्थंवनौकसाम् ॥ 36 ॥

किञ्चिदेवहतन्तत्रसीतेयमितिदर्शितम् ।

तदिदन्तथ्यमेवाहङ्करिष्येप्रियमात्मनः ॥ 37 ॥

वैदेहीन्नाशयिष्यामिक्षत्रबन्धुमनुव्रताम् ।

इत्येवमुक्त्वासचिवान्खङ्गमाशुपरामृशत् ॥ 38 ॥

उत्प्लुत्यगुणसम्पन्नंविमलाम्बरवर्चसम् ।

निष्पपात स वेगेनसभार्यःसचिवैर्वृतः ॥ 39 ॥

रावणःपुत्रशोकेनभृशमाकुलचेतनः ।

सङ्क्रुद्धःखडगमादायसहसायत्रमैथिली ॥ 40 ॥

व्रजन्तंराक्षसम्प्रेक्ष्यसिंहनादंविचक्रुशुः ।

ऊचुश्चान्योन्यमालिङ्ग्यसङ्क्रुद्धम्प्रेक्ष्यराक्षसम् ॥ 41 ॥

अद्यैनन्तावुभौदृष्टवाभ्रातरौप्रव्यधिष्यतः ।

लोकपालाहिचत्वारःक्रुद्धेनानेनतर्जिताः ॥ 42 ॥

बहवःशत्रवश्चान्येसम्युगेष्वभिपातिताः ।

त्रिषुलोकेषुरत्नानिभुङक्तेचाहृत्यरावणः ॥ 43 ॥

विक्रमे च बलेचैवनास्त्यस्यसदृशोभुवि ।

तेषांसञ्जल्पमानामशोकवनिकाङ्गताम् ॥ 44 ॥

अभिदुद्राववैदेहींरावणःक्रोधमूर्छितः ।

वार्यमाणःसुसङ्क्रुद्धःसुहृद्भिर्हितबुद्धिभिः ॥ 45 ॥

अभ्यधावतसङ्क्रुद्धःखेग्रहोरोहिणीमिव ।

मैथिलीरक्ष्यमाणातुराक्षसीरनिन्दिता ॥ 46 ॥

ददर्शराक्षसङ्क्रुद्धन्निस्त्रिंशवरधारिणम् ।

तन्निशाम्यसविस्त्रिंशंव्यथिताजनकात्मजा ॥ 47 ॥

निवार्यमाणम्बहुशःसुहृद्भिरनिवर्तिनम् ।

सीतादुःखसमाविष्टाविलपन्तीदमब्रवीत् ॥ 48 ॥

यथायम्मामभिक्रुद्धःसमभिद्रवतिस्वयम् ।

वधिष्यतिसनाथाम्मामनाथामिवदुर्मतिः ॥ 49 ॥

बहुशश्चोदयामासभर्तारम्मामनुव्रताम् ।

भार्याभवरमस्वेतिप्रत्याख्यातोध्रुवम्मया ॥ 50 ॥

सोऽयम्मामनुपस्थानेव्यक्तन्नैराश्यमागतः ।

क्रोधमोहसमाविष्टोनिहन्तुम्मांसमुद्यतः ॥ 51 ॥

अथवातौनरव्याघ्रौभ्रातरौरामलक्ष्मणौ ।

मन्निमित्तमनार्येणसमरेऽद्यनिपातितौ ॥ 52 ॥

भैरवोहिमहान्नादोराक्षसानांश्रुतोमया ।

बहूनामिहहृष्टानान्तथाविक्रोशताम्प्रियम् ॥ 53 ॥

अहोधिङ्मन्निमित्तोऽयंविनाशोराजपुत्रयोः ।

अथवापुत्रशोकेनाहत्यारामलक्ष्मणौ ॥ 54 ॥

विधमिष्यतिमांरौद्रोराक्षसःपापनिश्चयः ।

हनूमतस्तुतद्वाक्यं न कृतङ्क्षुद्रयामया ॥ 55 ॥

यद्यहन्तस्यपृष्ठेवतदायासमनिर्जिता ।

नाद्यैवमनुशोचेयम्भर्तुरङ्कगतासती ॥ 56 ॥

मन्येतुहृदयन्तस्याःकौसल्यायाःफलिष्यति ।

एकपुत्रायदापुत्रंविनष्टंश्रोष्यतेयुधि ॥ 57 ॥

साहिजन्म च बाल्यं च यौवनं च महात्मनः ।

धर्मकार्याणिरूपं च रुदतीसंस्मरिष्यति ॥ 58 ॥

निराशानिहतेपुत्रेदत्त्वाश्राद्धमचेतना ।

अग्निमावेक्ष्यतेनूनमापोवापिप्रवेक्ष्यति ॥ 59 ॥

धिगस्तुकुब्जामसतीम्मन्थराम्पापनिश्चयाम् ।

यन्निमित्तमिमंशोकङ्कौसल्याप्रतिपत्स्यते ॥ 60 ॥

इत्येवम्मैथिलीन्दृष्टवाविलपन्तीन्तपस्विनीम् ।

रोहिणीमिवचन्द्रेणविनाग्रहवशङ्गताम् ॥ 61 ॥

एतस्मिन्नन्तरेतस्यामात्यःशीलवान् शुचिः ।

सुपार्श्वोनाममेधावीरावणंरक्षसेश्वरम् ॥ 62 ॥

निवार्यमाणःसचिवैरिदंवचनमब्रवीत् ।

कथन्नामदशग्रीव साक्षद्वैश्रवणानुज ॥ 63 ॥

हन्तुमिच्छसिवैदेहीङ्क्रोधाद्धर्ममपास्य च ।

वेदविद्याव्रतस्नातःस्वकर्मनिरतस्तथा ॥ 64 ॥

स्त्रियःकस्माद्वधंवीरमन्यसेराक्षसेश्वर ।

मैथिलींरूपसम्पन्नाम्प्रत्यवेक्षस्वपार्थिव ॥ 65 ॥

तस्मिन्नेवसहास्माभिराहेवक्रोधमुत्सृज ।

अभ्युत्थानन्त्वमद्यैवकृष्णपक्षचतुर्धशीम् ॥ 66 ॥

कृत्वानिर्याह्यमावास्यांविजयायबलैर्वृतः ।

शूरःधीमान् रथीखडगीरथप्रवमास्थितः ॥ 67 ॥

हत्वादाशरथिंरामम्भवान् प्राप्स्यसिमैथिलीम् ।

स तद्दुरात्मासुहृदानिवेदितंवचःसुधर्म्यम्प्रतिगृह्यरावणः ।

गृहञ्जगामथततश्चवीर्यवान् पुनःसभां च प्रययौसुहृद्वृतः ॥ 68 ॥

इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये युद्धकाण्डे त्रिनवतितमस्सर्गः ॥