શ્રીમદ્વાલ્મીકીય રામાયણે યુદ્ધકાણ્ડમ્ ।
અથ ત્રિનવતિતમસ્સર્ગઃ ।
તતઃપૌલસ્ત્યસચિવાશ્રુત્વાચેન્દ્રજિતોવધમ્ ।
આચચક્ષુરભિજ્ઞાયદશગ્રીવાયસવ્યથાઃ ॥ 1 ॥
યુદ્ધેહતોમહારાજલક્ષ્મણેનતવાત્મજઃ ।
વિભીષણસહાયેનમિષતાન્નોમહાદ્યુતિઃ ॥ 2 ॥
શૂરંશૂરેણસમ્ગમ્યસમ્યુગેષ્વપરાજિતઃ ।
લક્ષ્મણેનહતશ્શૂરઃપુત્રસ્તેમહેન્દ્રજિત્ ॥ 3 ॥
ગતસ્સપરમાન્લોકાન્શરૈસ્સન્તાપ્યલક્ષ્મણમ્ ।
સ તમ્પ્રતિભયંશ્રુત્વાવધમ્પુત્રસ્યદારુણમ્ ॥ 4 ॥
ઘોરમિન્દ્રજિતઃસઙ્ખ્યેકશ્મલમ્પ્રાવિશન્મહત્ ।
ઉપલભ્યચિરાત્સઞ્જ્ઞાં રાજારાક્ષસપુઙ્ગવ ॥ 5 ॥
પુત્રશોકાકુલોદીનોવિલલાપાકુલેન્દ્રિયઃ ।
હારાક્ષસચમૂમુખ્યમમવત્સમહાબલ ॥ 6 ॥
જિત્વેન્દ્રઙ્કથમદ્યત્વંલક્ષ્મણસ્યવશઙ્ગતઃ ।
નનુત્વમિષુભિઃક્રુદ્ધોભિન્દ્યાઃકાલાન્તકાવપિ ॥ 7 ॥
મન્દરસ્યાપિશૃઙ્ગાણિકિમ્પુનર્લક્ષ્મણંયુધિ ।
અદ્યવૈનસ્વતોરાજાભૂયોબહુમતોમમ ॥ 8 ॥
યેનાદ્યત્વમ્મહાબાહો સંયુક્તઃકાલધર્મણા ।
એષપન્થાઃસુયોધાનાંસર્વામરગણેષ્વપિ ॥ 9 ॥
યઃકૃતેહન્યતેભર્તુસ્સપુમાન્સ્વર્ગમૃચ્છતિ ।
અદ્યદેવગણાસ્સર્વેલોકપાલામહર્ષયઃ ॥ 10 ॥
હતમિન્દ્રજિતન્દૃષ્ટવાસુખંસ્વપ્સ્યન્તિનિર્ભયાઃ ।
અદ્યલોકાસ્ત્રયઃ કૃત્સ્નાપૃથિવી ચ સકાનના ॥ 11 ॥
એકેનેન્દ્રજિતાહીનાશૂન્યેવપ્રતિભાતિમે ।
અદ્યનૈરૃતકન્યાનાંશ્રોષ્યામ્યન્તઃપુરેરવમ્ ॥ 12 ॥
કરેણુસઙ્ઘસ્યયથાનિનાદઙ્ગિરિગહ્વરે ।
યૌવરાજ્યં ચ લઙ્કાં ચ રક્ષાંસિ ચ પરન્તપ ॥ 13 ॥
માતરમ્માં ચ ભાર્યાશ્ચક્વગતોઽસિવિહાયનઃ ।
મમનામત્વયાવીરગતસ્યયમસાદનમ્ ॥ 14 ॥
પ્રેતકાર્યાણિકાર્યાણિવિપરીતેહિવર્તસે ।
સ ત્વઞ્જીવતિસુગ્રીવેલક્ષ્મણેન ચ રાઘવે ॥ 15 ॥
મમશલ્યમનુદ્ધૃત્યક્વગતોઽસિવિહાયનઃ ।
એવમાદિવિલાપાર્તંરાવણંરાક્ષસાધિપમ્ ॥ 16 ॥
આવિવેશમહાન્ કોપઃપુત્રવ્યસનસમ્ભવઃ ।
પ્રકૃત્યાકોપનંહ્યેનમ્પુત્રસ્યપુનરાધયઃ ॥ 17 ॥
દીપ્તંસન્દીપયામાસુર્ઘર્મેઽર્કમિવરશ્મયઃ ।
લલાટેભ્રુકુટીભિશ્ચસઙ્ગતાભિર્વ્યરોચત ॥ 18 ॥
યુગાન્તેસહનક્રૈસ્તુમહોર્મિભિરિવોદધિઃ ।
કોપાદ્વિજૃમ્ભમાણસ્યવક્ત્રાદ્વ્યક્તમિવજ્વલન્ ॥ 19 ॥
ઉત્પપાતસધૂમાનગિર્વૃત્રસ્યવદનાદિવ ।
સ પુત્રવધસન્તપ્તશ્શૂરઃક્રોધવશઙ્ગતઃ ॥ 20 ॥
સમીક્ષ્યરાવણોબુદ્ધ્યાવૈદેહ્યારોચયદ્વધમ્ ।
તસ્યપ્રકૃત્યારક્તે ચ રક્તેક્રોથાનગિનાપિ ચ ॥ 21 ॥
રાવણસ્યમહાઘોરેદીપ્તેનેત્રેબભૂવતુઃ ।
ઘોરમ્પ્રકૃત્યારૂપન્તત્તસ્યક્રોધાગ્નિમૂર્છિતમ્ ॥ 22 ॥
બભૂવરૂપઙ્ક્રુદ્ધસ્યરુદ્રસ્યેવદુરાસદમ્ ।
તસ્યક્રુદ્ધસ્યનેત્રાભ્યામ્પ્રાપતન્નાશ્રૃબિન્દવઃ ॥ 23 ॥
દીપાભ્યામિવદીપ્તાભ્યાંસાર્ચિષસ્સ્નેહબિન્દવઃ ।
દન્તાવનિદશતસ્તસ્યશ્રૂયતેદશનસ્વનઃ ॥ 24 ॥
યન્ત્રસ્યાવેષ્ટ્યમાણસ્ય મહતો દાનવૈરિવ ।
કાલાનગિરિવસઙ્ક્રુદ્ધોયાંયાન્દિશમવૈક્ષત ॥ 25 ॥
તસ્યાન્તસ્યામ્ભયત્રસ્તારાક્ષસાસ્સન્વિલિયલિરે ।
તમન્તકમિવક્રુદ્ધઞ્ચરાચરચિખાદિષુમ્ ॥ 26 ॥
વીક્ષમાણન્દિશસ્સર્વારાક્ષસાનોપચક્રમુઃ ।
તતઃપરમસઙ્ક્રુદ્ધોરાવણોરાક્ષસાધિપઃ ॥ 27 ॥
અબ્રવીદ્રક્ષસામ્મધ્યેસંસ્તમ્ભયિષુરાહવે ।
મયાવર્ષસહસ્રાણિચરિત્વાપરમન્તપઃ ॥ 28 ॥
તેષુતેષ્વવકાશેષુસ્વયમ્ભૂઃપરિતોષિતઃ ।
તસ્યૈવતપસોવ્યુષ્ટ્યાપ્રસાદાચ્છસ્વયમ્ભુવઃ ॥ 29 ॥
નાસુરેભ્યો ન દેવેભ્યોભયમ્મમકદાચન ।
કવચમ્બ્રહ્મદત્તમ્મેયદાદિત્યસમપ્રભમ્ ॥ 30 ॥
દેવાસુરવિમર્ધેષુ ન ભિન્નંવજ્રમુષ્ટિભિઃ ।
તેનમામદ્યસમ્યુક્તંરથસ્થમિહસમ્યુગે ॥ 31 ॥
પ્રતીયાત્કોઽદ્યમામાજૌસાક્ષાદપિપુરન્દરઃ ।
ત્તદાતિપ્રસન્નેનસશરઙ્કાર્મુકમ્મહત્ ॥ 32 ॥
દેવાસુરવિમર્ધેષુમમદત્તંસ્વયમ્ભુવા ।
અદ્યતૂર્યશતૈર્ભીમન્ધનુરુત્થાપ્યતામ્મમ ॥ 33 ॥
રામલક્ષ્મણયોરેવવધાયપરમાહવે ।
સ પુત્રવધસન્તપ્તઃક્રૂરઃક્રોધવશઙ્ગતઃ ॥ 34 ॥
સમીક્ષ્યરાવણોબુદ્ધ્યાસીતાંહન્તુંવ્યવસ્યત ।
પ્રત્યવેક્ષ્યતામ્રાક્ષસ્સુઘોરોઘોરદર્શનઃ ॥ 35 ॥
દીનોદીનસ્વરાન્સર્વાંસ્તાનુવાચનિશાચરાન્ ।
માયયામમવત્સેનવઞ્ચનાર્થંવનૌકસામ્ ॥ 36 ॥
કિઞ્ચિદેવહતન્તત્રસીતેયમિતિદર્શિતમ્ ।
તદિદન્તથ્યમેવાહઙ્કરિષ્યેપ્રિયમાત્મનઃ ॥ 37 ॥
વૈદેહીન્નાશયિષ્યામિક્ષત્રબન્ધુમનુવ્રતામ્ ।
ઇત્યેવમુક્ત્વાસચિવાન્ખઙ્ગમાશુપરામૃશત્ ॥ 38 ॥
ઉત્પ્લુત્યગુણસમ્પન્નંવિમલામ્બરવર્ચસમ્ ।
નિષ્પપાત સ વેગેનસભાર્યઃસચિવૈર્વૃતઃ ॥ 39 ॥
રાવણઃપુત્રશોકેનભૃશમાકુલચેતનઃ ।
સઙ્ક્રુદ્ધઃખડગમાદાયસહસાયત્રમૈથિલી ॥ 40 ॥
વ્રજન્તંરાક્ષસમ્પ્રેક્ષ્યસિંહનાદંવિચક્રુશુઃ ।
ઊચુશ્ચાન્યોન્યમાલિઙ્ગ્યસઙ્ક્રુદ્ધમ્પ્રેક્ષ્યરાક્ષસમ્ ॥ 41 ॥
અદ્યૈનન્તાવુભૌદૃષ્ટવાભ્રાતરૌપ્રવ્યધિષ્યતઃ ।
લોકપાલાહિચત્વારઃક્રુદ્ધેનાનેનતર્જિતાઃ ॥ 42 ॥
બહવઃશત્રવશ્ચાન્યેસમ્યુગેષ્વભિપાતિતાઃ ।
ત્રિષુલોકેષુરત્નાનિભુઙક્તેચાહૃત્યરાવણઃ ॥ 43 ॥
વિક્રમે ચ બલેચૈવનાસ્ત્યસ્યસદૃશોભુવિ ।
તેષાંસઞ્જલ્પમાનામશોકવનિકાઙ્ગતામ્ ॥ 44 ॥
અભિદુદ્રાવવૈદેહીંરાવણઃક્રોધમૂર્છિતઃ ।
વાર્યમાણઃસુસઙ્ક્રુદ્ધઃસુહૃદ્ભિર્હિતબુદ્ધિભિઃ ॥ 45 ॥
અભ્યધાવતસઙ્ક્રુદ્ધઃખેગ્રહોરોહિણીમિવ ।
મૈથિલીરક્ષ્યમાણાતુરાક્ષસીરનિન્દિતા ॥ 46 ॥
દદર્શરાક્ષસઙ્ક્રુદ્ધન્નિસ્ત્રિંશવરધારિણમ્ ।
તન્નિશામ્યસવિસ્ત્રિંશંવ્યથિતાજનકાત્મજા ॥ 47 ॥
નિવાર્યમાણમ્બહુશઃસુહૃદ્ભિરનિવર્તિનમ્ ।
સીતાદુઃખસમાવિષ્ટાવિલપન્તીદમબ્રવીત્ ॥ 48 ॥
યથાયમ્મામભિક્રુદ્ધઃસમભિદ્રવતિસ્વયમ્ ।
વધિષ્યતિસનાથામ્મામનાથામિવદુર્મતિઃ ॥ 49 ॥
બહુશશ્ચોદયામાસભર્તારમ્મામનુવ્રતામ્ ।
ભાર્યાભવરમસ્વેતિપ્રત્યાખ્યાતોધ્રુવમ્મયા ॥ 50 ॥
સોઽયમ્મામનુપસ્થાનેવ્યક્તન્નૈરાશ્યમાગતઃ ।
ક્રોધમોહસમાવિષ્ટોનિહન્તુમ્માંસમુદ્યતઃ ॥ 51 ॥
અથવાતૌનરવ્યાઘ્રૌભ્રાતરૌરામલક્ષ્મણૌ ।
મન્નિમિત્તમનાર્યેણસમરેઽદ્યનિપાતિતૌ ॥ 52 ॥
ભૈરવોહિમહાન્નાદોરાક્ષસાનાંશ્રુતોમયા ।
બહૂનામિહહૃષ્ટાનાન્તથાવિક્રોશતામ્પ્રિયમ્ ॥ 53 ॥
અહોધિઙ્મન્નિમિત્તોઽયંવિનાશોરાજપુત્રયોઃ ।
અથવાપુત્રશોકેનાહત્યારામલક્ષ્મણૌ ॥ 54 ॥
વિધમિષ્યતિમાંરૌદ્રોરાક્ષસઃપાપનિશ્ચયઃ ।
હનૂમતસ્તુતદ્વાક્યં ન કૃતઙ્ક્ષુદ્રયામયા ॥ 55 ॥
યદ્યહન્તસ્યપૃષ્ઠેવતદાયાસમનિર્જિતા ।
નાદ્યૈવમનુશોચેયમ્ભર્તુરઙ્કગતાસતી ॥ 56 ॥
મન્યેતુહૃદયન્તસ્યાઃકૌસલ્યાયાઃફલિષ્યતિ ।
એકપુત્રાયદાપુત્રંવિનષ્ટંશ્રોષ્યતેયુધિ ॥ 57 ॥
સાહિજન્મ ચ બાલ્યં ચ યૌવનં ચ મહાત્મનઃ ।
ધર્મકાર્યાણિરૂપં ચ રુદતીસંસ્મરિષ્યતિ ॥ 58 ॥
નિરાશાનિહતેપુત્રેદત્ત્વાશ્રાદ્ધમચેતના ।
અગ્નિમાવેક્ષ્યતેનૂનમાપોવાપિપ્રવેક્ષ્યતિ ॥ 59 ॥
ધિગસ્તુકુબ્જામસતીમ્મન્થરામ્પાપનિશ્ચયામ્ ।
યન્નિમિત્તમિમંશોકઙ્કૌસલ્યાપ્રતિપત્સ્યતે ॥ 60 ॥
ઇત્યેવમ્મૈથિલીન્દૃષ્ટવાવિલપન્તીન્તપસ્વિનીમ્ ।
રોહિણીમિવચન્દ્રેણવિનાગ્રહવશઙ્ગતામ્ ॥ 61 ॥
એતસ્મિન્નન્તરેતસ્યામાત્યઃશીલવાન્ શુચિઃ ।
સુપાર્શ્વોનામમેધાવીરાવણંરક્ષસેશ્વરમ્ ॥ 62 ॥
નિવાર્યમાણઃસચિવૈરિદંવચનમબ્રવીત્ ।
કથન્નામદશગ્રીવ સાક્ષદ્વૈશ્રવણાનુજ ॥ 63 ॥
હન્તુમિચ્છસિવૈદેહીઙ્ક્રોધાદ્ધર્મમપાસ્ય ચ ।
વેદવિદ્યાવ્રતસ્નાતઃસ્વકર્મનિરતસ્તથા ॥ 64 ॥
સ્ત્રિયઃકસ્માદ્વધંવીરમન્યસેરાક્ષસેશ્વર ।
મૈથિલીંરૂપસમ્પન્નામ્પ્રત્યવેક્ષસ્વપાર્થિવ ॥ 65 ॥
તસ્મિન્નેવસહાસ્માભિરાહેવક્રોધમુત્સૃજ ।
અભ્યુત્થાનન્ત્વમદ્યૈવકૃષ્ણપક્ષચતુર્ધશીમ્ ॥ 66 ॥
કૃત્વાનિર્યાહ્યમાવાસ્યાંવિજયાયબલૈર્વૃતઃ ।
શૂરઃધીમાન્ રથીખડગીરથપ્રવમાસ્થિતઃ ॥ 67 ॥
હત્વાદાશરથિંરામમ્ભવાન્ પ્રાપ્સ્યસિમૈથિલીમ્ ।
સ તદ્દુરાત્માસુહૃદાનિવેદિતંવચઃસુધર્મ્યમ્પ્રતિગૃહ્યરાવણઃ ।
ગૃહઞ્જગામથતતશ્ચવીર્યવાન્ પુનઃસભાં ચ પ્રયયૌસુહૃદ્વૃતઃ ॥ 68 ॥
ઇત્યાર્ષે શ્રીમદ્રામાયણે વાલ્મીકીય આદિકાવ્યે યુદ્ધકાણ્ડે ત્રિનવતિતમસ્સર્ગઃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe yuddhakāṇḍam |
atha trinavatitamassargaḥ |
tataḥpaulastyasacivāśrutvācendrajitovadham |
ācacakṣurabhijñāyadaśagrīvāyasavyathāḥ || 1 ||
yuddhehatomahārājalakṣmaṇenatavātmajaḥ |
vibhīṣaṇasahāyenamiṣatānnomahādyutiḥ || 2 ||
śūraṃśūreṇasamgamyasamyugeṣvaparājitaḥ |
lakṣmaṇenahataśśūraḥputrastemahendrajit || 3 ||
gatassaparamānlokānśaraissantāpyalakṣmaṇam |
sa tampratibhayaṃśrutvāvadhamputrasyadāruṇam || 4 ||
ghoramindrajitaḥsaṅkhyekaśmalamprāviśanmahat |
upalabhyacirātsañjñāṃ rājārākṣasapuṅgava || 5 ||
putraśokākulodīnovilalāpākulendriyaḥ |
hārākṣasacamūmukhyamamavatsamahābala || 6 ||
jitvendraṅkathamadyatvaṃlakṣmaṇasyavaśaṅgataḥ |
nanutvamiṣubhiḥkruddhobhindyāḥkālāntakāvapi || 7 ||
mandarasyāpiśṛṅgāṇikimpunarlakṣmaṇaṃyudhi |
adyavainasvatorājābhūyobahumatomama || 8 ||
yenādyatvammahābāho saṃyuktaḥkāladharmaṇā |
eṣapanthāḥsuyodhānāṃsarvāmaragaṇeṣvapi || 9 ||
yaḥkṛtehanyatebhartussapumānsvargamṛcchati |
adyadevagaṇāssarvelokapālāmaharṣayaḥ || 10 ||
hatamindrajitandṛṣṭavāsukhaṃsvapsyantinirbhayāḥ |
adyalokāstrayaḥ kṛtsnāpṛthivī ca sakānanā || 11 ||
ekenendrajitāhīnāśūnyevapratibhātime |
adyanairṛtakanyānāṃśroṣyāmyantaḥpureravam || 12 ||
kareṇusaṅghasyayathāninādaṅgirigahvare |
yauvarājyaṃ ca laṅkāṃ ca rakṣāṃsi ca parantapa || 13 ||
mātarammāṃ ca bhāryāścakvagato'sivihāyanaḥ |
mamanāmatvayāvīragatasyayamasādanam || 14 ||
pretakāryāṇikāryāṇiviparītehivartase |
sa tvañjīvatisugrīvelakṣmaṇena ca rāghave || 15 ||
mamaśalyamanuddhṛtyakvagato'sivihāyanaḥ |
evamādivilāpārtaṃrāvaṇaṃrākṣasādhipam || 16 ||
āviveśamahān kopaḥputravyasanasambhavaḥ |
prakṛtyākopanaṃhyenamputrasyapunarādhayaḥ || 17 ||
dīptaṃsandīpayāmāsurgharme'rkamivaraśmayaḥ |
lalāṭebhrukuṭībhiścasaṅgatābhirvyarocata || 18 ||
yugāntesahanakraistumahormibhirivodadhiḥ |
kopādvijṛmbhamāṇasyavaktrādvyaktamivajvalan || 19 ||
utpapātasadhūmānagirvṛtrasyavadanādiva |
sa putravadhasantaptaśśūraḥkrodhavaśaṅgataḥ || 20 ||
samīkṣyarāvaṇobuddhyāvaidehyārocayadvadham |
tasyaprakṛtyārakte ca raktekrothānagināpi ca || 21 ||
rāvaṇasyamahāghoredīptenetrebabhūvatuḥ |
ghoramprakṛtyārūpantattasyakrodhāgnimūrchitam || 22 ||
babhūvarūpaṅkruddhasyarudrasyevadurāsadam |
tasyakruddhasyanetrābhyāmprāpatannāśrṛbindavaḥ || 23 ||
dīpābhyāmivadīptābhyāṃsārciṣassnehabindavaḥ |
dantāvanidaśatastasyaśrūyatedaśanasvanaḥ || 24 ||
yantrasyāveṣṭyamāṇasya mahato dānavairiva |
kālānagirivasaṅkruddhoyāṃyāndiśamavaikṣata || 25 ||
tasyāntasyāmbhayatrastārākṣasāssanviliyalire |
tamantakamivakruddhañcarācaracikhādiṣum || 26 ||
vīkṣamāṇandiśassarvārākṣasānopacakramuḥ |
tataḥparamasaṅkruddhorāvaṇorākṣasādhipaḥ || 27 ||
abravīdrakṣasāmmadhyesaṃstambhayiṣurāhave |
mayāvarṣasahasrāṇicaritvāparamantapaḥ || 28 ||
teṣuteṣvavakāśeṣusvayambhūḥparitoṣitaḥ |
tasyaivatapasovyuṣṭyāprasādācchasvayambhuvaḥ || 29 ||
nāsurebhyo na devebhyobhayammamakadācana |
kavacambrahmadattammeyadādityasamaprabham || 30 ||
devāsuravimardheṣu na bhinnaṃvajramuṣṭibhiḥ |
tenamāmadyasamyuktaṃrathasthamihasamyuge || 31 ||
pratīyātko'dyamāmājausākṣādapipurandaraḥ |
ttadātiprasannenasaśaraṅkārmukammahat || 32 ||
devāsuravimardheṣumamadattaṃsvayambhuvā |
adyatūryaśatairbhīmandhanurutthāpyatāmmama || 33 ||
rāmalakṣmaṇayorevavadhāyaparamāhave |
sa putravadhasantaptaḥkrūraḥkrodhavaśaṅgataḥ || 34 ||
samīkṣyarāvaṇobuddhyāsītāṃhantuṃvyavasyata |
pratyavekṣyatāmrākṣassughoroghoradarśanaḥ || 35 ||
dīnodīnasvarānsarvāṃstānuvācaniśācarān |
māyayāmamavatsenavañcanārthaṃvanaukasām || 36 ||
kiñcidevahatantatrasīteyamitidarśitam |
tadidantathyamevāhaṅkariṣyepriyamātmanaḥ || 37 ||
vaidehīnnāśayiṣyāmikṣatrabandhumanuvratām |
ityevamuktvāsacivānkhaṅgamāśuparāmṛśat || 38 ||
utplutyaguṇasampannaṃvimalāmbaravarcasam |
niṣpapāta sa vegenasabhāryaḥsacivairvṛtaḥ || 39 ||
rāvaṇaḥputraśokenabhṛśamākulacetanaḥ |
saṅkruddhaḥkhaḍagamādāyasahasāyatramaithilī || 40 ||
vrajantaṃrākṣasamprekṣyasiṃhanādaṃvicakruśuḥ |
ūcuścānyonyamāliṅgyasaṅkruddhamprekṣyarākṣasam || 41 ||
adyainantāvubhaudṛṣṭavābhrātaraupravyadhiṣyataḥ |
lokapālāhicatvāraḥkruddhenānenatarjitāḥ || 42 ||
bahavaḥśatravaścānyesamyugeṣvabhipātitāḥ |
triṣulokeṣuratnānibhuṅaktecāhṛtyarāvaṇaḥ || 43 ||
vikrame ca balecaivanāstyasyasadṛśobhuvi |
teṣāṃsañjalpamānāmaśokavanikāṅgatām || 44 ||
abhidudrāvavaidehīṃrāvaṇaḥkrodhamūrchitaḥ |
vāryamāṇaḥsusaṅkruddhaḥsuhṛdbhirhitabuddhibhiḥ || 45 ||
abhyadhāvatasaṅkruddhaḥkhegrahorohiṇīmiva |
maithilīrakṣyamāṇāturākṣasīraninditā || 46 ||
dadarśarākṣasaṅkruddhannistriṃśavaradhāriṇam |
tanniśāmyasavistriṃśaṃvyathitājanakātmajā || 47 ||
nivāryamāṇambahuśaḥsuhṛdbhiranivartinam |
sītāduḥkhasamāviṣṭāvilapantīdamabravīt || 48 ||
yathāyammāmabhikruddhaḥsamabhidravatisvayam |
vadhiṣyatisanāthāmmāmanāthāmivadurmatiḥ || 49 ||
bahuśaścodayāmāsabhartārammāmanuvratām |
bhāryābhavaramasvetipratyākhyātodhruvammayā || 50 ||
so'yammāmanupasthānevyaktannairāśyamāgataḥ |
krodhamohasamāviṣṭonihantummāṃsamudyataḥ || 51 ||
athavātaunaravyāghraubhrātaraurāmalakṣmaṇau |
mannimittamanāryeṇasamare'dyanipātitau || 52 ||
bhairavohimahānnādorākṣasānāṃśrutomayā |
bahūnāmihahṛṣṭānāntathāvikrośatāmpriyam || 53 ||
ahodhiṅmannimitto'yaṃvināśorājaputrayoḥ |
athavāputraśokenāhatyārāmalakṣmaṇau || 54 ||
vidhamiṣyatimāṃraudrorākṣasaḥpāpaniścayaḥ |
hanūmatastutadvākyaṃ na kṛtaṅkṣudrayāmayā || 55 ||
yadyahantasyapṛṣṭhevatadāyāsamanirjitā |
nādyaivamanuśoceyambharturaṅkagatāsatī || 56 ||
manyetuhṛdayantasyāḥkausalyāyāḥphaliṣyati |
ekaputrāyadāputraṃvinaṣṭaṃśroṣyateyudhi || 57 ||
sāhijanma ca bālyaṃ ca yauvanaṃ ca mahātmanaḥ |
dharmakāryāṇirūpaṃ ca rudatīsaṃsmariṣyati || 58 ||
nirāśānihateputredattvāśrāddhamacetanā |
agnimāvekṣyatenūnamāpovāpipravekṣyati || 59 ||
dhigastukubjāmasatīmmantharāmpāpaniścayām |
yannimittamimaṃśokaṅkausalyāpratipatsyate || 60 ||
ityevammaithilīndṛṣṭavāvilapantīntapasvinīm |
rohiṇīmivacandreṇavināgrahavaśaṅgatām || 61 ||
etasminnantaretasyāmātyaḥśīlavān śuciḥ |
supārśvonāmamedhāvīrāvaṇaṃrakṣaseśvaram || 62 ||
nivāryamāṇaḥsacivairidaṃvacanamabravīt |
kathannāmadaśagrīva sākṣadvaiśravaṇānuja || 63 ||
hantumicchasivaidehīṅkrodhāddharmamapāsya ca |
vedavidyāvratasnātaḥsvakarmaniratastathā || 64 ||
striyaḥkasmādvadhaṃvīramanyaserākṣaseśvara |
maithilīṃrūpasampannāmpratyavekṣasvapārthiva || 65 ||
tasminnevasahāsmābhirāhevakrodhamutsṛja |
abhyutthānantvamadyaivakṛṣṇapakṣacaturdhaśīm || 66 ||
kṛtvāniryāhyamāvāsyāṃvijayāyabalairvṛtaḥ |
śūraḥdhīmān rathīkhaḍagīrathapravamāsthitaḥ || 67 ||
hatvādāśarathiṃrāmambhavān prāpsyasimaithilīm |
sa taddurātmāsuhṛdāniveditaṃvacaḥsudharmyampratigṛhyarāvaṇaḥ |
gṛhañjagāmathatataścavīryavān punaḥsabhāṃ ca prayayausuhṛdvṛtaḥ || 68 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye yuddhakāṇḍe trinavatitamassargaḥ ||
Sanskrit — Devanagari (original)
श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे युद्धकाण्डम् ।
अथ त्रिनवतितमस्सर्गः ।
ततःपौलस्त्यसचिवाश्रुत्वाचेन्द्रजितोवधम् ।
आचचक्षुरभिज्ञायदशग्रीवायसव्यथाः ॥ 1 ॥
युद्धेहतोमहाराजलक्ष्मणेनतवात्मजः ।
विभीषणसहायेनमिषतान्नोमहाद्युतिः ॥ 2 ॥
शूरंशूरेणसम्गम्यसम्युगेष्वपराजितः ।
लक्ष्मणेनहतश्शूरःपुत्रस्तेमहेन्द्रजित् ॥ 3 ॥
गतस्सपरमान्लोकान्शरैस्सन्ताप्यलक्ष्मणम् ।
स तम्प्रतिभयंश्रुत्वावधम्पुत्रस्यदारुणम् ॥ 4 ॥
घोरमिन्द्रजितःसङ्ख्येकश्मलम्प्राविशन्महत् ।
उपलभ्यचिरात्सञ्ज्ञां राजाराक्षसपुङ्गव ॥ 5 ॥
पुत्रशोकाकुलोदीनोविललापाकुलेन्द्रियः ।
हाराक्षसचमूमुख्यममवत्समहाबल ॥ 6 ॥
जित्वेन्द्रङ्कथमद्यत्वंलक्ष्मणस्यवशङ्गतः ।
ननुत्वमिषुभिःक्रुद्धोभिन्द्याःकालान्तकावपि ॥ 7 ॥
मन्दरस्यापिशृङ्गाणिकिम्पुनर्लक्ष्मणंयुधि ।
अद्यवैनस्वतोराजाभूयोबहुमतोमम ॥ 8 ॥
येनाद्यत्वम्महाबाहो संयुक्तःकालधर्मणा ।
एषपन्थाःसुयोधानांसर्वामरगणेष्वपि ॥ 9 ॥
यःकृतेहन्यतेभर्तुस्सपुमान्स्वर्गमृच्छति ।
अद्यदेवगणास्सर्वेलोकपालामहर्षयः ॥ 10 ॥
हतमिन्द्रजितन्दृष्टवासुखंस्वप्स्यन्तिनिर्भयाः ।
अद्यलोकास्त्रयः कृत्स्नापृथिवी च सकानना ॥ 11 ॥
एकेनेन्द्रजिताहीनाशून्येवप्रतिभातिमे ।
अद्यनैरृतकन्यानांश्रोष्याम्यन्तःपुरेरवम् ॥ 12 ॥
करेणुसङ्घस्ययथानिनादङ्गिरिगह्वरे ।
यौवराज्यं च लङ्कां च रक्षांसि च परन्तप ॥ 13 ॥
मातरम्मां च भार्याश्चक्वगतोऽसिविहायनः ।
ममनामत्वयावीरगतस्ययमसादनम् ॥ 14 ॥
प्रेतकार्याणिकार्याणिविपरीतेहिवर्तसे ।
स त्वञ्जीवतिसुग्रीवेलक्ष्मणेन च राघवे ॥ 15 ॥
ममशल्यमनुद्धृत्यक्वगतोऽसिविहायनः ।
एवमादिविलापार्तंरावणंराक्षसाधिपम् ॥ 16 ॥
आविवेशमहान् कोपःपुत्रव्यसनसम्भवः ।
प्रकृत्याकोपनंह्येनम्पुत्रस्यपुनराधयः ॥ 17 ॥
दीप्तंसन्दीपयामासुर्घर्मेऽर्कमिवरश्मयः ।
ललाटेभ्रुकुटीभिश्चसङ्गताभिर्व्यरोचत ॥ 18 ॥
युगान्तेसहनक्रैस्तुमहोर्मिभिरिवोदधिः ।
कोपाद्विजृम्भमाणस्यवक्त्राद्व्यक्तमिवज्वलन् ॥ 19 ॥
उत्पपातसधूमानगिर्वृत्रस्यवदनादिव ।
स पुत्रवधसन्तप्तश्शूरःक्रोधवशङ्गतः ॥ 20 ॥
समीक्ष्यरावणोबुद्ध्यावैदेह्यारोचयद्वधम् ।
तस्यप्रकृत्यारक्ते च रक्तेक्रोथानगिनापि च ॥ 21 ॥
रावणस्यमहाघोरेदीप्तेनेत्रेबभूवतुः ।
घोरम्प्रकृत्यारूपन्तत्तस्यक्रोधाग्निमूर्छितम् ॥ 22 ॥
बभूवरूपङ्क्रुद्धस्यरुद्रस्येवदुरासदम् ।
तस्यक्रुद्धस्यनेत्राभ्याम्प्रापतन्नाश्रृबिन्दवः ॥ 23 ॥
दीपाभ्यामिवदीप्ताभ्यांसार्चिषस्स्नेहबिन्दवः ।
दन्तावनिदशतस्तस्यश्रूयतेदशनस्वनः ॥ 24 ॥
यन्त्रस्यावेष्ट्यमाणस्य महतो दानवैरिव ।
कालानगिरिवसङ्क्रुद्धोयांयान्दिशमवैक्षत ॥ 25 ॥
तस्यान्तस्याम्भयत्रस्ताराक्षसास्सन्विलियलिरे ।
तमन्तकमिवक्रुद्धञ्चराचरचिखादिषुम् ॥ 26 ॥
वीक्षमाणन्दिशस्सर्वाराक्षसानोपचक्रमुः ।
ततःपरमसङ्क्रुद्धोरावणोराक्षसाधिपः ॥ 27 ॥
अब्रवीद्रक्षसाम्मध्येसंस्तम्भयिषुराहवे ।
मयावर्षसहस्राणिचरित्वापरमन्तपः ॥ 28 ॥
तेषुतेष्ववकाशेषुस्वयम्भूःपरितोषितः ।
तस्यैवतपसोव्युष्ट्याप्रसादाच्छस्वयम्भुवः ॥ 29 ॥
नासुरेभ्यो न देवेभ्योभयम्ममकदाचन ।
कवचम्ब्रह्मदत्तम्मेयदादित्यसमप्रभम् ॥ 30 ॥
देवासुरविमर्धेषु न भिन्नंवज्रमुष्टिभिः ।
तेनमामद्यसम्युक्तंरथस्थमिहसम्युगे ॥ 31 ॥
प्रतीयात्कोऽद्यमामाजौसाक्षादपिपुरन्दरः ।
त्तदातिप्रसन्नेनसशरङ्कार्मुकम्महत् ॥ 32 ॥
देवासुरविमर्धेषुममदत्तंस्वयम्भुवा ।
अद्यतूर्यशतैर्भीमन्धनुरुत्थाप्यताम्मम ॥ 33 ॥
रामलक्ष्मणयोरेववधायपरमाहवे ।
स पुत्रवधसन्तप्तःक्रूरःक्रोधवशङ्गतः ॥ 34 ॥
समीक्ष्यरावणोबुद्ध्यासीतांहन्तुंव्यवस्यत ।
प्रत्यवेक्ष्यताम्राक्षस्सुघोरोघोरदर्शनः ॥ 35 ॥
दीनोदीनस्वरान्सर्वांस्तानुवाचनिशाचरान् ।
माययाममवत्सेनवञ्चनार्थंवनौकसाम् ॥ 36 ॥
किञ्चिदेवहतन्तत्रसीतेयमितिदर्शितम् ।
तदिदन्तथ्यमेवाहङ्करिष्येप्रियमात्मनः ॥ 37 ॥
वैदेहीन्नाशयिष्यामिक्षत्रबन्धुमनुव्रताम् ।
इत्येवमुक्त्वासचिवान्खङ्गमाशुपरामृशत् ॥ 38 ॥
उत्प्लुत्यगुणसम्पन्नंविमलाम्बरवर्चसम् ।
निष्पपात स वेगेनसभार्यःसचिवैर्वृतः ॥ 39 ॥
रावणःपुत्रशोकेनभृशमाकुलचेतनः ।
सङ्क्रुद्धःखडगमादायसहसायत्रमैथिली ॥ 40 ॥
व्रजन्तंराक्षसम्प्रेक्ष्यसिंहनादंविचक्रुशुः ।
ऊचुश्चान्योन्यमालिङ्ग्यसङ्क्रुद्धम्प्रेक्ष्यराक्षसम् ॥ 41 ॥
अद्यैनन्तावुभौदृष्टवाभ्रातरौप्रव्यधिष्यतः ।
लोकपालाहिचत्वारःक्रुद्धेनानेनतर्जिताः ॥ 42 ॥
बहवःशत्रवश्चान्येसम्युगेष्वभिपातिताः ।
त्रिषुलोकेषुरत्नानिभुङक्तेचाहृत्यरावणः ॥ 43 ॥
विक्रमे च बलेचैवनास्त्यस्यसदृशोभुवि ।
तेषांसञ्जल्पमानामशोकवनिकाङ्गताम् ॥ 44 ॥
अभिदुद्राववैदेहींरावणःक्रोधमूर्छितः ।
वार्यमाणःसुसङ्क्रुद्धःसुहृद्भिर्हितबुद्धिभिः ॥ 45 ॥
अभ्यधावतसङ्क्रुद्धःखेग्रहोरोहिणीमिव ।
मैथिलीरक्ष्यमाणातुराक्षसीरनिन्दिता ॥ 46 ॥
ददर्शराक्षसङ्क्रुद्धन्निस्त्रिंशवरधारिणम् ।
तन्निशाम्यसविस्त्रिंशंव्यथिताजनकात्मजा ॥ 47 ॥
निवार्यमाणम्बहुशःसुहृद्भिरनिवर्तिनम् ।
सीतादुःखसमाविष्टाविलपन्तीदमब्रवीत् ॥ 48 ॥
यथायम्मामभिक्रुद्धःसमभिद्रवतिस्वयम् ।
वधिष्यतिसनाथाम्मामनाथामिवदुर्मतिः ॥ 49 ॥
बहुशश्चोदयामासभर्तारम्मामनुव्रताम् ।
भार्याभवरमस्वेतिप्रत्याख्यातोध्रुवम्मया ॥ 50 ॥
सोऽयम्मामनुपस्थानेव्यक्तन्नैराश्यमागतः ।
क्रोधमोहसमाविष्टोनिहन्तुम्मांसमुद्यतः ॥ 51 ॥
अथवातौनरव्याघ्रौभ्रातरौरामलक्ष्मणौ ।
मन्निमित्तमनार्येणसमरेऽद्यनिपातितौ ॥ 52 ॥
भैरवोहिमहान्नादोराक्षसानांश्रुतोमया ।
बहूनामिहहृष्टानान्तथाविक्रोशताम्प्रियम् ॥ 53 ॥
अहोधिङ्मन्निमित्तोऽयंविनाशोराजपुत्रयोः ।
अथवापुत्रशोकेनाहत्यारामलक्ष्मणौ ॥ 54 ॥
विधमिष्यतिमांरौद्रोराक्षसःपापनिश्चयः ।
हनूमतस्तुतद्वाक्यं न कृतङ्क्षुद्रयामया ॥ 55 ॥
यद्यहन्तस्यपृष्ठेवतदायासमनिर्जिता ।
नाद्यैवमनुशोचेयम्भर्तुरङ्कगतासती ॥ 56 ॥
मन्येतुहृदयन्तस्याःकौसल्यायाःफलिष्यति ।
एकपुत्रायदापुत्रंविनष्टंश्रोष्यतेयुधि ॥ 57 ॥
साहिजन्म च बाल्यं च यौवनं च महात्मनः ।
धर्मकार्याणिरूपं च रुदतीसंस्मरिष्यति ॥ 58 ॥
निराशानिहतेपुत्रेदत्त्वाश्राद्धमचेतना ।
अग्निमावेक्ष्यतेनूनमापोवापिप्रवेक्ष्यति ॥ 59 ॥
धिगस्तुकुब्जामसतीम्मन्थराम्पापनिश्चयाम् ।
यन्निमित्तमिमंशोकङ्कौसल्याप्रतिपत्स्यते ॥ 60 ॥
इत्येवम्मैथिलीन्दृष्टवाविलपन्तीन्तपस्विनीम् ।
रोहिणीमिवचन्द्रेणविनाग्रहवशङ्गताम् ॥ 61 ॥
एतस्मिन्नन्तरेतस्यामात्यःशीलवान् शुचिः ।
सुपार्श्वोनाममेधावीरावणंरक्षसेश्वरम् ॥ 62 ॥
निवार्यमाणःसचिवैरिदंवचनमब्रवीत् ।
कथन्नामदशग्रीव साक्षद्वैश्रवणानुज ॥ 63 ॥
हन्तुमिच्छसिवैदेहीङ्क्रोधाद्धर्ममपास्य च ।
वेदविद्याव्रतस्नातःस्वकर्मनिरतस्तथा ॥ 64 ॥
स्त्रियःकस्माद्वधंवीरमन्यसेराक्षसेश्वर ।
मैथिलींरूपसम्पन्नाम्प्रत्यवेक्षस्वपार्थिव ॥ 65 ॥
तस्मिन्नेवसहास्माभिराहेवक्रोधमुत्सृज ।
अभ्युत्थानन्त्वमद्यैवकृष्णपक्षचतुर्धशीम् ॥ 66 ॥
कृत्वानिर्याह्यमावास्यांविजयायबलैर्वृतः ।
शूरःधीमान् रथीखडगीरथप्रवमास्थितः ॥ 67 ॥
हत्वादाशरथिंरामम्भवान् प्राप्स्यसिमैथिलीम् ।
स तद्दुरात्मासुहृदानिवेदितंवचःसुधर्म्यम्प्रतिगृह्यरावणः ।
गृहञ्जगामथततश्चवीर्यवान् पुनःसभां च प्रययौसुहृद्वृतः ॥ 68 ॥
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये युद्धकाण्डे त्रिनवतितमस्सर्गः ॥
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe yuddhakāṇḍam |
atha trinavatitamassargaḥ |
tataḥpaulastyasacivāśrutvācendrajitovadham |
ācacakṣurabhijñāyadaśagrīvāyasavyathāḥ || 1 ||
yuddhehatomahārājalakṣmaṇenatavātmajaḥ |
vibhīṣaṇasahāyenamiṣatānnomahādyutiḥ || 2 ||
śūraṃśūreṇasamgamyasamyugeṣvaparājitaḥ |
lakṣmaṇenahataśśūraḥputrastemahendrajit || 3 ||
gatassaparamānlokānśaraissantāpyalakṣmaṇam |
sa tampratibhayaṃśrutvāvadhamputrasyadāruṇam || 4 ||
ghoramindrajitaḥsaṅkhyekaśmalamprāviśanmahat |
upalabhyacirātsañjñāṃ rājārākṣasapuṅgava || 5 ||
putraśokākulodīnovilalāpākulendriyaḥ |
hārākṣasacamūmukhyamamavatsamahābala || 6 ||
jitvendraṅkathamadyatvaṃlakṣmaṇasyavaśaṅgataḥ |
nanutvamiṣubhiḥkruddhobhindyāḥkālāntakāvapi || 7 ||
mandarasyāpiśṛṅgāṇikimpunarlakṣmaṇaṃyudhi |
adyavainasvatorājābhūyobahumatomama || 8 ||
yenādyatvammahābāho saṃyuktaḥkāladharmaṇā |
eṣapanthāḥsuyodhānāṃsarvāmaragaṇeṣvapi || 9 ||
yaḥkṛtehanyatebhartussapumānsvargamṛcchati |
adyadevagaṇāssarvelokapālāmaharṣayaḥ || 10 ||
hatamindrajitandṛṣṭavāsukhaṃsvapsyantinirbhayāḥ |
adyalokāstrayaḥ kṛtsnāpṛthivī ca sakānanā || 11 ||
ekenendrajitāhīnāśūnyevapratibhātime |
adyanairṛtakanyānāṃśroṣyāmyantaḥpureravam || 12 ||
kareṇusaṅghasyayathāninādaṅgirigahvare |
yauvarājyaṃ ca laṅkāṃ ca rakṣāṃsi ca parantapa || 13 ||
mātarammāṃ ca bhāryāścakvagato'sivihāyanaḥ |
mamanāmatvayāvīragatasyayamasādanam || 14 ||
pretakāryāṇikāryāṇiviparītehivartase |
sa tvañjīvatisugrīvelakṣmaṇena ca rāghave || 15 ||
mamaśalyamanuddhṛtyakvagato'sivihāyanaḥ |
evamādivilāpārtaṃrāvaṇaṃrākṣasādhipam || 16 ||
āviveśamahān kopaḥputravyasanasambhavaḥ |
prakṛtyākopanaṃhyenamputrasyapunarādhayaḥ || 17 ||
dīptaṃsandīpayāmāsurgharme'rkamivaraśmayaḥ |
lalāṭebhrukuṭībhiścasaṅgatābhirvyarocata || 18 ||
yugāntesahanakraistumahormibhirivodadhiḥ |
kopādvijṛmbhamāṇasyavaktrādvyaktamivajvalan || 19 ||
utpapātasadhūmānagirvṛtrasyavadanādiva |
sa putravadhasantaptaśśūraḥkrodhavaśaṅgataḥ || 20 ||
samīkṣyarāvaṇobuddhyāvaidehyārocayadvadham |
tasyaprakṛtyārakte ca raktekrothānagināpi ca || 21 ||
rāvaṇasyamahāghoredīptenetrebabhūvatuḥ |
ghoramprakṛtyārūpantattasyakrodhāgnimūrchitam || 22 ||
babhūvarūpaṅkruddhasyarudrasyevadurāsadam |
tasyakruddhasyanetrābhyāmprāpatannāśrṛbindavaḥ || 23 ||
dīpābhyāmivadīptābhyāṃsārciṣassnehabindavaḥ |
dantāvanidaśatastasyaśrūyatedaśanasvanaḥ || 24 ||
yantrasyāveṣṭyamāṇasya mahato dānavairiva |
kālānagirivasaṅkruddhoyāṃyāndiśamavaikṣata || 25 ||
tasyāntasyāmbhayatrastārākṣasāssanviliyalire |
tamantakamivakruddhañcarācaracikhādiṣum || 26 ||
vīkṣamāṇandiśassarvārākṣasānopacakramuḥ |
tataḥparamasaṅkruddhorāvaṇorākṣasādhipaḥ || 27 ||
abravīdrakṣasāmmadhyesaṃstambhayiṣurāhave |
mayāvarṣasahasrāṇicaritvāparamantapaḥ || 28 ||
teṣuteṣvavakāśeṣusvayambhūḥparitoṣitaḥ |
tasyaivatapasovyuṣṭyāprasādācchasvayambhuvaḥ || 29 ||
nāsurebhyo na devebhyobhayammamakadācana |
kavacambrahmadattammeyadādityasamaprabham || 30 ||
devāsuravimardheṣu na bhinnaṃvajramuṣṭibhiḥ |
tenamāmadyasamyuktaṃrathasthamihasamyuge || 31 ||
pratīyātko'dyamāmājausākṣādapipurandaraḥ |
ttadātiprasannenasaśaraṅkārmukammahat || 32 ||
devāsuravimardheṣumamadattaṃsvayambhuvā |
adyatūryaśatairbhīmandhanurutthāpyatāmmama || 33 ||
rāmalakṣmaṇayorevavadhāyaparamāhave |
sa putravadhasantaptaḥkrūraḥkrodhavaśaṅgataḥ || 34 ||
samīkṣyarāvaṇobuddhyāsītāṃhantuṃvyavasyata |
pratyavekṣyatāmrākṣassughoroghoradarśanaḥ || 35 ||
dīnodīnasvarānsarvāṃstānuvācaniśācarān |
māyayāmamavatsenavañcanārthaṃvanaukasām || 36 ||
kiñcidevahatantatrasīteyamitidarśitam |
tadidantathyamevāhaṅkariṣyepriyamātmanaḥ || 37 ||
vaidehīnnāśayiṣyāmikṣatrabandhumanuvratām |
ityevamuktvāsacivānkhaṅgamāśuparāmṛśat || 38 ||
utplutyaguṇasampannaṃvimalāmbaravarcasam |
niṣpapāta sa vegenasabhāryaḥsacivairvṛtaḥ || 39 ||
rāvaṇaḥputraśokenabhṛśamākulacetanaḥ |
saṅkruddhaḥkhaḍagamādāyasahasāyatramaithilī || 40 ||
vrajantaṃrākṣasamprekṣyasiṃhanādaṃvicakruśuḥ |
ūcuścānyonyamāliṅgyasaṅkruddhamprekṣyarākṣasam || 41 ||
adyainantāvubhaudṛṣṭavābhrātaraupravyadhiṣyataḥ |
lokapālāhicatvāraḥkruddhenānenatarjitāḥ || 42 ||
bahavaḥśatravaścānyesamyugeṣvabhipātitāḥ |
triṣulokeṣuratnānibhuṅaktecāhṛtyarāvaṇaḥ || 43 ||
vikrame ca balecaivanāstyasyasadṛśobhuvi |
teṣāṃsañjalpamānāmaśokavanikāṅgatām || 44 ||
abhidudrāvavaidehīṃrāvaṇaḥkrodhamūrchitaḥ |
vāryamāṇaḥsusaṅkruddhaḥsuhṛdbhirhitabuddhibhiḥ || 45 ||
abhyadhāvatasaṅkruddhaḥkhegrahorohiṇīmiva |
maithilīrakṣyamāṇāturākṣasīraninditā || 46 ||
dadarśarākṣasaṅkruddhannistriṃśavaradhāriṇam |
tanniśāmyasavistriṃśaṃvyathitājanakātmajā || 47 ||
nivāryamāṇambahuśaḥsuhṛdbhiranivartinam |
sītāduḥkhasamāviṣṭāvilapantīdamabravīt || 48 ||
yathāyammāmabhikruddhaḥsamabhidravatisvayam |
vadhiṣyatisanāthāmmāmanāthāmivadurmatiḥ || 49 ||
bahuśaścodayāmāsabhartārammāmanuvratām |
bhāryābhavaramasvetipratyākhyātodhruvammayā || 50 ||
so'yammāmanupasthānevyaktannairāśyamāgataḥ |
krodhamohasamāviṣṭonihantummāṃsamudyataḥ || 51 ||
athavātaunaravyāghraubhrātaraurāmalakṣmaṇau |
mannimittamanāryeṇasamare'dyanipātitau || 52 ||
bhairavohimahānnādorākṣasānāṃśrutomayā |
bahūnāmihahṛṣṭānāntathāvikrośatāmpriyam || 53 ||
ahodhiṅmannimitto'yaṃvināśorājaputrayoḥ |
athavāputraśokenāhatyārāmalakṣmaṇau || 54 ||
vidhamiṣyatimāṃraudrorākṣasaḥpāpaniścayaḥ |
hanūmatastutadvākyaṃ na kṛtaṅkṣudrayāmayā || 55 ||
yadyahantasyapṛṣṭhevatadāyāsamanirjitā |
nādyaivamanuśoceyambharturaṅkagatāsatī || 56 ||
manyetuhṛdayantasyāḥkausalyāyāḥphaliṣyati |
ekaputrāyadāputraṃvinaṣṭaṃśroṣyateyudhi || 57 ||
sāhijanma ca bālyaṃ ca yauvanaṃ ca mahātmanaḥ |
dharmakāryāṇirūpaṃ ca rudatīsaṃsmariṣyati || 58 ||
nirāśānihateputredattvāśrāddhamacetanā |
agnimāvekṣyatenūnamāpovāpipravekṣyati || 59 ||
dhigastukubjāmasatīmmantharāmpāpaniścayām |
yannimittamimaṃśokaṅkausalyāpratipatsyate || 60 ||
ityevammaithilīndṛṣṭavāvilapantīntapasvinīm |
rohiṇīmivacandreṇavināgrahavaśaṅgatām || 61 ||
etasminnantaretasyāmātyaḥśīlavān śuciḥ |
supārśvonāmamedhāvīrāvaṇaṃrakṣaseśvaram || 62 ||
nivāryamāṇaḥsacivairidaṃvacanamabravīt |
kathannāmadaśagrīva sākṣadvaiśravaṇānuja || 63 ||
hantumicchasivaidehīṅkrodhāddharmamapāsya ca |
vedavidyāvratasnātaḥsvakarmaniratastathā || 64 ||
striyaḥkasmādvadhaṃvīramanyaserākṣaseśvara |
maithilīṃrūpasampannāmpratyavekṣasvapārthiva || 65 ||
tasminnevasahāsmābhirāhevakrodhamutsṛja |
abhyutthānantvamadyaivakṛṣṇapakṣacaturdhaśīm || 66 ||
kṛtvāniryāhyamāvāsyāṃvijayāyabalairvṛtaḥ |
śūraḥdhīmān rathīkhaḍagīrathapravamāsthitaḥ || 67 ||
hatvādāśarathiṃrāmambhavān prāpsyasimaithilīm |
sa taddurātmāsuhṛdāniveditaṃvacaḥsudharmyampratigṛhyarāvaṇaḥ |
gṛhañjagāmathatataścavīryavān punaḥsabhāṃ ca prayayausuhṛdvṛtaḥ || 68 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye yuddhakāṇḍe trinavatitamassargaḥ ||
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Gujarati script.
Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.