ಶ್ರೀಮದ್ವಾಲ್ಮೀಕೀಯ ರಾಮಾಯಣೇ ಯುದ್ಧಕಾಣ್ಡಮ್ ।
ಅಥ ಚತುರ್ದಶಾಧಿಕಶತತಮಸ್ಸರ್ಗಃ ।
ತಾಸಾಂವಿಲಪಮಾನಾನಾನ್ತದಾರಾಕ್ಷಸಯೋಷಿತಾಮ್ ।
ಜ್ಯೇಷ್ಠಾಪತ್ನೀಪ್ರಿಯಾಜೀನಾಭರ್ತಾರಂಸಮುದೈಕ್ಷತ ॥ 1 ॥
ದಶಗ್ರೀವಂಹತನ್ದೃಷ್ಟವಾರಾಮೇಣಾಚಿನ್ತ್ಯಕರ್ಮಣಾ ।
ಪತಿಮ್ಮಣ್ಡೋದರೀತತ್ರಕೃಪಣಾಪರ್ಯದೇವಯತ್ ॥ 2 ॥
ನನುನಾಮಮಹಾಬಾಹೋತವವೈಶ್ರವಣಾನುಜ ।
ಕ್ರುದ್ಧಸ್ಯಪ್ರಮುಖೇಸ್ಥಾತುನ್ತ್ರಸ್ಯತ್ಯಪಿಪುರನ್ದರಃ ॥ 3 ॥
ಋಷಯಶ್ಚಮಹಾನ್ತೋಽಪಿಗನ್ಧರ್ವಾಶ್ಚಯಶಸ್ವಿನಃ ।
ನನುನಾಮತವೋದ್ವೇಗಾಚ್ಚಾರಣಾಶ್ಚದಿಶೋಗತಾಃ ॥ 4 ॥
ಸ ತ್ವಮ್ಮಾನುಷಮಾತ್ರೇಣರಾಮೇಣಯುಧಿನಿರ್ಜಿತಃ ।
ನ ವ್ಯಪತ್ರಪಸೇರಾಜನ್ ಕಿಮಿದಂರಾಕ್ಷಸೇಶ್ವರ ॥ 5 ॥
ಕಥನ್ತ್ರೈಲೋಕ್ಯಮಾಕ್ರಮ್ಯಶ್ರಿಯಾವೀರ್ಯೇಣಚಾನ್ವಿತಮ್ ।
ಅವಿಷಹ್ಯಞ್ಜಘಾನತ್ವಾಮ್ಮಾನುಷೋವನಗೋಚರಃ ॥ 6 ॥
ಮಾನುಷಾಣಾಮವಿಷಯೇಚರತಃಕಾಮರೂಪಿಣಃ ।
ವಿನಾಶಸ್ತವರಾಮೇಣಸಮ್ಯುಗೇನೋಪಪದ್ಯತೇ ॥ 7 ॥
ನ ಚೈತತ್ಕರ್ಮರಾಮಸ್ಯಶ್ರದ್ಧಧಾಮಿಚಮೂಮುಖೇ ।
ಸರ್ವತಸ್ಸಮುಪೇತಸ್ಯತವತೇನಾಭಿಮರ್ಷಣಮ್ ॥ 8 ॥
ಯದೈವ ಚ ಜನಸ್ಥಾನೇರಾಕ್ಷಸೈರ್ಭಹುನಿರ್ವವೃತಃ ।
ಖರಸ್ತವಹತೋಭ್ರಾತಾತದೈವಾಸೌ ನ ಮಾನುಷಃ ॥ 9 ॥
ಯದೈವನಗರೀಂಲಙ್ಕಾನ್ದುಷ್ಪ್ರವೇಶಾಂಸುರೈರಪಿ ।
ಪ್ರವಿಷ್ಟೋಹನುಮಾನ್ವೀರ್ಯಾತ್ತದೈವವ್ಯಥಿತಾವಯಮ್ ॥ 10 ॥
ಯದೈವವಾನರೈರ್ಘೋರೈರ್ಬದ್ಧಸ್ಸೇತುರ್ಮಹಾರ್ಣವೇ ।
ತದೈವಹೃದಯೇನಾಹಂಶಙ್ಕೇರಾಮಮಮಾನುಷಮ್ ॥ 11 ॥
ಅಥವಾರಾಮರೂಪೇಣಕೃತಾನ್ತಸ್ಸ್ವಯಮಾಗತಃ ।
ಮಾಯಾನ್ತವವಿನಾಶಾಯವಿಧಾಯಾಪ್ರತಿತರ್ಕಿತಾಮ್ ॥ 12 ॥
ಅಥವಾವಾಸವೇನತ್ವನ್ಧರ್ಷಿತೋಽಪಿಮಹಾಬಲ ।
ವಾಸವಸ್ಯತುಕಾಶಕ್ತಿಸ್ತ್ವಾನ್ದ್ರಷ್ಟುಮಪಿಸಂಯುಗೇ ॥ 13 ॥
ವ್ಯಕ್ತಮೇಷಮಹಾಯೋಗೀಪರಮಾತ್ಮಾಸನಾತನಃ ।
ಅನಾದಿಮಧ್ಯನಿಧನೋಮಹತಮ್ಪರಮೋಮಹಾನ್ ॥ 14 ॥
ತಮಸಃಪರಮೋಧಾತಾಶಙ್ಖಚಕ್ರಗದಾಧರಃ ।
ಶ್ರೀವತ್ಸವಕ್ಷಾನಿತ್ಯಶ್ರೀರಜಯ್ಯಶ್ಶಾಶ್ವತೋಧ್ರುವಃ ॥ 15 ॥
ಮಾನುಷಂರೂಪಮಾಸ್ಥಾಯವಿಷ್ಣುಸ್ಸತ್ಯಪರಾಕ್ರಮಃ ।
ಸರ್ವೈಃಪರಿವೃತೋದೇವೈರ್ವಾನರತ್ವಮುಪಾಗತೈಃ ॥ 16 ॥
ಸರ್ವಲೋಕೇಶ್ವರ್ಶ್ರೀಮಾನ್ಲೋಕಾನಾಂಹಿತಕಾಮ್ಯಯಾ ।
ಸರಾಕ್ಷಸರಪರೀವಾರಂಹತವಾಂಸ್ತ್ವಾಮ್ಮಹಾದ್ಯುತಿಃ ॥ 17 ॥
ಇನ್ದ್ರಿಯಾಣಿಪುರಾಜಿತ್ವಾಜಿತನ್ತ್ರಿಭುವನನ್ತ್ವಯಾ ।
ಸ್ಮರದ್ಭಿರಿವತದ್ವೈರಮಿನ್ದ್ರಿಯೈರೇವನಿರ್ಜಿತಃ ॥ 18 ॥
ಯದೈವಹಿಜನಸ್ಥಾನೇರಾಕ್ಷಸೈರ್ಭಹುಭಿರ್ವೃತಃ ।
ಖರಸ್ತುನಿಹತೋಭ್ರಾತಾತದಾರಾಮೋ ನ ಮಾನುಷಃ ॥ 19 ॥
ಯದೈವನಗರೀಂಲಙ್ಕಾನ್ದುಷ್ಪ್ರವೇಶಾಂಸುರೈರಪಿ ।
ಪ್ರವಿಷ್ಟೋಹನುಮಾನ್ವೀರ್ಯಾತ್ತದೈವವ್ಯಥಿತಾವಯಮ್ ॥ 20 ॥
ಕ್ರಿಯತಾಮವಿರೋಧಶ್ಚರಾಘವೇಣೇತಿಯನ್ಮಯಾ ।
ಉಚ್ಯಮಾನಂ ನ ಗೃಹ್ಣಾಸಿತಸ್ಯೇಯಂವ್ಯುಷ್ಟಿರಾಗತಾ ॥ 21 ॥
ಅಕಸ್ಮಾಚ್ಛಾಭಿಕಾಮೋಽಸಿಸೀತಾಂರಾಕ್ಷಸಪುಙ್ಗವಃ ।
ಐಶ್ವರ್ಯಸ್ಯವಿನಾಶಾಯದೇಹಸ್ಯಸ್ವಜನಸ್ಯ ಚ ॥ 22 ॥
ಅರುನ್ಧತ್ಯಾವಿಶಿಷ್ಟಾನ್ತಾಂರೋಹಿಣ್ಯಾಶ್ಚಾಪಿದುರ್ಮತೇ ।
ಸೀತಾನ್ಧರ್ಷಯತಾಮಾನ್ಯಾನ್ತ್ವಯಾಹ್ಯಸದೃಶಙ್ಕೃತಮ್ ॥ 23 ॥
ವಸುಧಾಯಾಹಿವಸುಧಾಂಶ್ರಿಯಃಶ್ರೀಮ್ಭರ್ತೃವತ್ಸಲಾಮ್ ।
ಸೀತಾಂಸರ್ವಾನವದ್ಯಾಙ್ಗೀಮರಣ್ಯೇವಿಜನೇಶುಭಾಮ್ ॥ 24 ॥
ಆನಯಿತ್ವಾತುತಾನ್ದೀನಾಞ್ಛದ್ಮನಾತ್ಮಸ್ವದೂಷಣ ।
ಅಪ್ರಾಪ್ಯತಞ್ಚೈವಕಾಮಮ್ಮೈಥಿಲೀಸಙ್ಗಮೇಕೃತಮ್ ॥ 25 ॥
ಪತಿವ್ರತಾಯಾಸ್ತಪಸಾನೂನನ್ದಗ್ಧೋಽಸಿಮೇಪ್ರಭೋ ।
ತದೈವಯನ್ನದಗ್ಧಗದ್ಧಸ್ತ್ವನ್ಧರ್ಷಯಂಸ್ತನುಮಮಧ್ಯಮಾಮ್ ।
ದೇವಾಭಿಭ್ಯತೇತೇಸರ್ವೇಸೇನ್ದ್ರಾಃಸಾನಾಗ್ನೀಪುರೋಗಮಾಃ ॥ 26 ॥
ಅವಶ್ಯಮೇವಲಭತೇಫಲಮ್ಪಾಪಸ್ಯಕರ್ಮಣಃ ।
ಘೋರಮ್ಪರ್ಯಾಗತೇಕಾಲೇಕರ್ತಾನಾಸ್ತ್ಯತ್ರಸಂಶಯಃ ॥ 27 ॥
ನ ಕುಲೇನ ನ ರೂಪೇಣ ನ ದಾಕ್ಷಿಣ್ಯೇನಮೈಥಿಲೀ ।
ಮಯಾಧಿಕಾವಾತುಲ್ಯಾವಾತತ್ತ್ವಮ್ಮೋಹಾನ್ನಬುಧ್ಯಸೇ ॥ 28 ॥
ಸರ್ವದಾಸರ್ವಭೂತಾನಾನ್ನಾಸ್ತಿಮುತ್ಯುರಲಕ್ಷಣಃ ।
ತವತಾವದಯಮ್ಮೃತ್ಯುರ್ಮೈಥಿಲೀಕೃತಲಕ್ಷಣಃ ॥ 29 ॥
ಸೀತಾನಿಮಿತ್ತಜೋಮೃತ್ಯುಸ್ತ್ವಯಾದೂರಾದುಪಾಹೃತಃ ।
ಮೈಥಿಲೀಸಹರಾಮೇಣವಿಶೋಕಾವಿಹರಿಷ್ಯತಿ ॥ 30 ॥
ಅಲ್ಪಪುಣ್ಯಾತ್ವಹಙ್ಘೋರೇಪತಿತಾಶೋಕಸಾಗರೇ ।
ಕೈಲಾಸೇಮನ್ದರೇಮೇರೌತಥಾಚೈತ್ರರಥೇವನೇ ॥ 31 ॥
ದೇವೋದ್ಯಾನೇಷುಸರ್ವೇಷುವಿಹೃತ್ಯಸಹಿತಾತ್ವಯಾ ।
ವಿಮಾನೇನಾನುರೂಪೇಣಯಾಯಾಮ್ಯತುಲಯಾಶ್ರಿಯಾ ॥ 32 ॥
ಪಶ್ಯನ್ತಿವಿವಿಧಾನ್ದೇಶಾಂಸ್ತಾಂಸ್ತಾಂಶ್ಚಿತ್ರಸ್ರಗಮ್ಬರಾ ।
ಭ್ರಮ್ಶಿತಾಕಾಮಭೋಗೇಭ್ಯಃಸಾಸ್ಮಿವೀರವಧಾತ್ತವ ॥ 33 ॥
ಸೈವಾನ್ಯೇವಾಸ್ಮಿಸಮ್ವೃತ್ತಾಧಿಗ್ರಾಜ್ಞಾಞ್ಚಞ್ಚಲಾಃಶ್ರಿಯಃ ।
ಹಾರಾಜನ್ ಸುಕುಮಾರನ್ತೇಸುಭ್ರುಸುತ್ವಕ್ಸಮುನ್ನಸಮ್ ॥ 34 ॥
ಕಾನ್ತಿಶ್ರೀದ್ಯುತಿಭಿಸ್ತುಲ್ಯಮಿನ್ದುಪದ್ಮದಿವಾಕರೈಃ ।
ಕಿರೀಟಕೂಟೋಜ್ಜ್ವಲಿತನ್ತಾಮ್ರಾಸ್ಯನ್ದೀಪ್ತಕುಣ್ಡಲಮ್ ॥ 35 ॥
ಮದವ್ಯಾಕುಲಲೋಲಾಕ್ಷಮ್ಭೂತ್ವಾಯತ್ಪಾನಭೂಮಿಷು ।
ವಿವಿಧಸ್ರಗ್ಧರಞ್ಚಾರುವಲ್ಗುಸ್ಮಿತಕಥಂಶುಭಮ್ ॥ 36 ॥
ತದೇವಾದ್ಯತವೈವಂಹಿವಕ್ತ್ರಂ ನ ಭ್ರಾಜತೇಪ್ರಭೋ ।
ರಾಮಸಾಯಕನಿರ್ಭಿನ್ನಂರಕ್ತಂರುಧಿರವಿಸ್ರವೈಃ ॥ 37 ॥
ವೀಶೀರ್ಣಮೇದೋಮಸ್ತಿಷ್ಕಂರೂಕ್ಷಸ್ಯನ್ದನರೇಣುಭಿಃ ।
ಹಾಪಶ್ಚಿಮಾಮೇಸಮ್ಪ್ರಾಪ್ತಾದಶಾವೈಧವ್ಯದಾಯಿನೀ ॥ 38 ॥
ಯಾಮಯಾಸೀನ್ನಸುಮ್ಬದ್ಧಾಕದಾಚಿದಪಿಮನ್ದಯಾ ।
ಪತಾದಾನವರಾಜೋಮೇಭರ್ತಾಮೇರಾಕ್ಷಸೇಶ್ವರಃ ॥ 39 ॥
ಪುತ್ರೋಮೇಶಕ್ರನಿರ್ಜೇತಾಇತ್ಯಹಙ್ಗರ್ವಿತಾಭೃಶಮ್ ।
ದೃಪ್ತಾಮರ್ದನಾಃಶೂರಾಃಪ್ರಖ್ಯಾತಬಲಪೌರುಷಾಃ ॥ 40 ॥
ಅಕುತಶ್ಚಿದ್ಭಯಾನಾಥಾಮಮೇತ್ಯಾಸೀನ್ಮತಿರ್ದೃಢಾ ।
ತೇಷಾಮೇವಮ್ಪ್ರಭಾವಾಣಾಂಯುಷ್ಮಾಕಂರಾಕ್ಷಸರ್ಷಭಾಃ ॥ 41 ॥
ಕಥಮ್ಭಯಮಸಮ್ಬುದ್ಧಮ್ಮಾನುಷಾದಿದಮಾಗತಮ್ ।
ಸ್ನಿಗ್ಧೇನ್ದ್ರನೀಲನೀಲನ್ತುಪ್ರಾಂಶುಶೈಲೋಪಮಮ್ಮಹತ್ ॥ 42 ॥
ಕೇಯೂರಾಙ್ಗದವೈಡೂರ್ಯಮುಕ್ತಾಹಾರಸ್ರಗುಜ್ಜ್ವಲಮ್ ।
ಕಾನ್ತಂವಿಹಾರೇಷ್ವಧಿಕನ್ದೀಪ್ತಾಂಸಙ್ಗ್ರಾಮಭೂಮಿಷು ॥ 43 ॥
ಭಾತ್ಯಾಭರಣಭಾಭಿರ್ಯದ್ವಿದ್ಯುದ್ಭಿರಿವತೋಯದಃ ।
ತದೇವಾದ್ಯಶರೀರನ್ತೇತೀಕ್ಷ್ಣೈರ್ನೈಕಶರೈಶ್ಚಿತಮ್ ॥ 44 ॥
ಪುನರ್ದುರ್ಲಭಸಮ್ಪರ್ಶಮ್ಪರಿಷ್ವಕ್ತುಂ ನ ಶಕ್ಯತೇ ।
ಶ್ವಾವಿಧಃಶಲಕೈರ್ಯದ್ವದ್ಭಾಣೈರ್ಲಗ್ನೈರ್ನಿರನ್ತರಮ್ ॥ 45 ॥
ಸ್ವರ್ಪಿತೈರ್ಮರ್ಮಸುಭೃಶಂಸಞ್ಛಿನ್ನಸ್ನಾಯುಬನ್ಧನಮ್ ।
ಕ್ಷಿತೌನಿಪತಿತಂರಾಜನ್ ಶ್ಯಾಮಂವೈರುಧಿರಚ್ಛವಿ ॥ 46 ॥
ವಜ್ರಪ್ರಹಾರಾಭಿಹತೋವಿಕೀರ್ಣೈವಪರ್ವತಃ ।
ಹಾಸ್ವಪ್ನಸ್ಸತ್ಯಮೇವೇದನ್ತ್ವಂರಾಮೇಣಕಥಂಹತಃ ॥ 47 ॥
ತ್ವಮ್ಮೃತ್ಯೋರಪಿಮೃತ್ಯುಸ್ಸ್ಯಾಃಕಥಮ್ಮೃತ್ಯುವಶಙ್ಗತಃ ತ್ರೈಲೋಕ್ಯವಸುಭೋಕ್ತಾರನ್ತ್ರೈಲೋಕ್ಯೋದ್ವೇಗದಮ್ಮಹತ್ ॥ 48 ॥
ಜೇತಾರಂಲೋಕಪಾಲಾನಾಙ್ಕ್ಷೇಪ್ತಾರಾಂಶಙ್ಕರಸ್ಯ ಚ ।
ದೃಪ್ತಾನಾನ್ನಿಗ್ರಹೀತಾರಮಾವಿಷ್ಕೃತಪರಾಕ್ರಮಮ್ ॥ 49 ॥
ಲೋಕಕ್ಷೋಭಯಿತಾರಂ ಚ ನಾದೈರ್ಭೂತವಿರಾವಿಣಮ್ ।
ಓಜಸಾದೃಪ್ತವಾಕ್ಯಾನಾಂವಕ್ತಾರಂರಿಪುಸನ್ನಿಧೌ ॥ 50 ॥
ಸ್ವಯೂಥಭೃತ್ಯಗೋಪ್ತಾರಂಹನ್ತಾರಮ್ಭೀಮಕರ್ಮಣಾಮ್ ।
ಹನ್ತಾರನ್ದಾನವೇನ್ದ್ರಾಣಾಂಯಕ್ಷಾಣಾಂ ಚ ಸಹಸ್ರಶಃ ॥ 51 ॥
ನಿವಾತಕವಚಾನಾಂ ಚ ಸಙ್ಗ್ರಹೀತಾರಮಾಹವೇ ।
ನೈಕಯಜ್ಞವಿಲೋಪ್ತಾರನ್ತ್ರಾತಾರಂಸ್ವಜನಸ್ಯ ಚ ॥ 52 ॥
ಧರ್ಮವ್ಯವಸ್ಥಾಭೇತ್ತಾರಮ್ಮಾಯಾಸ್ರಷ್ಟಾರಮಾಹವೇ ।
ದೇವಾಸುರನೃಕನ್ಯಾನಾಮಾಹರ್ತಾರನ್ತತಸ್ತತಃ ॥ 53 ॥
ಶತ್ರುಸ್ತ್ರೀಶೋಕದಾತಾರಂ ನೇತಾರಂ ಸ್ವಜನಸ್ಯ ಚ ।
ಲಙ್ಕಾದ್ವೀಪಸ್ಯಗೋಪ್ತಾರಙ್ಕರ್ತಾರಮ್ಭೀಮಕರ್ಮಣಾಮ್ ॥ 54 ॥
ಅಸ್ಮಾಕಙ್ಕಾಮಭೋಗಾನಾನ್ದಾತಾರಂರಥಿನಾಂವರಮ್ ।
ಏವಮ್ಪ್ರಭಾವಮ್ಭರ್ತಾರನ್ದೃಷ್ಟವಾರಾಮೇಣಪಾತಿತಮ್ ॥ 55 ॥
ಸ್ಥಿರಾಸ್ಮಿಯಾದೇಹಮಿಮನ್ಧಾರಯಾಮಿಹತಪ್ರಿಯಾ ।
ಶಯನೇಷುಮಹಾರ್ಹೇಷುಶಯಿತ್ವಾರಾಕ್ಷಸೇಶ್ವರ ॥ 56 ॥
ಇಹಕರ್ಮಾತ್ಪ್ರಸುಪ್ತೋಽಸಿಧರಣ್ಯಾಂರೇಣುಗುಣ್ಠಿತಃ ।
ಯದಾತೇತನಯಶ್ಶಸ್ತೋಲಕ್ಷ್ಮಣೇನೇನ್ದ್ರಜಿದ್ಯುಧಿ ॥ 57 ॥
ತದಾತ್ವಭಿಹತಾತೀವ್ರಮದ್ಯತ್ವಸ್ಮಿನಿಪಾತಿತಾ ।
ಸಾಹಮ್ಬನ್ಧುಜನೈರ್ಹೀನಾಹೀನಾನಾಥೇನ ಚ ತ್ವಯಾ ॥ 58 ॥
ವಿಹೀನಾಕಾಮಭೋಗೈಶ್ಚಶೋಚಿಷ್ಯೇಶಾಶ್ವತೀಸ್ಸಮಾಃ ।
ಪ್ರಪನ್ನೋದೀರ್ಘಮಧ್ವಾನಂರಾಜನ್ನದ್ಯಸುದುರ್ಗಮಮ್ ॥ 59 ॥
ನಯಮಾಮಪಿದುಃಖಾರ್ತಾಂ ನ ವರ್ತಿಷ್ಯೇತ್ವಯಾವಿನಾ ।
ಕಸ್ಮಾತ್ತ್ವಮ್ಮಾಂವಿಹಾಯೇಹಕೃಪಣಾಙ್ಗನ್ತುಮಿಚ್ಛಸಿ ॥ 60 ॥
ದೀನಾಂವಿಲಪತೀಮ್ಮನ್ದಾಙ್ಕಿಂವಾಮಾನ್ನಾಭಿಭಾಷಸೇ ।
ದೃಷ್ಟವಾ ನ ಖಲ್ವಭಿಕ್ರುದ್ಧೋಮಾಮಿಹಾನವಕುಣ್ಠಿತಾಮ್ ॥ 61 ॥
ನಿರ್ಗತಾನ್ನಗರದ್ವಾರಾತ್ಪದ್ಭ್ಯಾಮೇವಾಗತಾಮ್ಪ್ರಭೋ ।
ಪಶ್ಯೇಷ್ಟದಾರದಾರಾಂಸ್ತೇಭ್ರಷ್ಟಲಜ್ಜಾವಕುಣ್ಠಿತಾನ್ ॥ 62 ॥
ಬಹಿರ್ನಿಷ್ಪತಿತಾನ್ಸರ್ವಾನ್ಕಥನ್ದೃಷ್ಟವಾ ನ ಕುಪ್ಯಸಿ ।
ಅಯಙ್ಕ್ರೀಡಾಸಹಾಯಸ್ತೇಽನಾಥೇಲಾಲಪ್ಯತೇಜನಃ ॥ 63 ॥
ನ ಚೈವಮಾಶ್ವಾಸಯಸಿಕಿಂವಾ ನ ಬಹುಮನ್ಯಸೇ ।
ಯಾಃಸ್ತ್ವಯಾವಿಧವಾರಾಜನ್ಕೃತಾನೈಕಾಃಕುಲಸ್ತ್ರಿಯಃ ॥ 64 ॥
ಪತಿವ್ರತಾಧರ್ಮರತಾಗುರುಶುಶ್ರೂಷಣೇರತಾಃ ।
ತಾಭಿಶ್ಶೋಕಾಭಿತಪ್ತಾಭಿಶ್ಶಪ್ತಃಪರವಶಙ್ಗತಃ ॥ 65 ॥
ತ್ವಯಾವಿಪ್ರಕೃತಾಭಿರ್ಯತ್ತದಾಶಪ್ತನ್ತದಾಗತಮ್ ।
ಪ್ರವಾದಸ್ಸತ್ಯಏವಾಯನ್ತ್ವಾಮ್ಪ್ರತಿಪ್ರಾಯಶೋನೃಪ ॥ 66 ॥
ಪ್ರತಿವ್ರತಾನಾನ್ನಾಕಸ್ಮಾತ್ಸಪತ್ನತ್ಯಶ್ರೂಣಿಭೂತಲೇ ।
ಕಥಂ ಚ ನಾಮತೇರಾಜನ್ ಲೋಕಾನಾಕ್ರಮ್ಯತೇಜಸಾ ॥ 67 ॥
ನಾರೀಚೌರ್ಯಮಿದಙ್ಕ್ಷುದ್ರಙ್ಕೃತಂಶೌಣ್ಡೀರ್ಯಮಾನಿನಾ ।
ಅಪನೀಯಾಶ್ರಮಾದ್ರಾಮಂಯನ್ಮೃಗಚ್ಛದ್ಮನಾತ್ವಯಾ ॥ 68 ॥
ಆನೀತಾರಾಮಪನತೀಸಾತತ್ತೇಕಾತರ್ಯಲಕ್ಷಣಮ್ ।
ಕಾತರ್ಯಂ ನ ಚ ತೇಯುದ್ಧೇಕದಾಚಿತ್ಸಂಸ್ಮರಾಮ್ಯಹಮ್ ॥ 69 ॥
ತತ್ತುಭಾಗ್ಯವಿಪರ್ಯಾಸಾನ್ನೂನನ್ತೇಪಕ್ವಲಕ್ಷಣಮ್ ।
ಅತೀತಾನಾಗತಾರ್ಥಜ್ಞೋವರ್ತಮಾನವಿಚಕ್ಷಣಃ ॥ 70 ॥
ಮೈಥಿಲೀಮಾಹೃತಾನ್ದೃಷ್ಟವಾಧ್ಯಾತ್ವಾನಿಃಶ್ವಸ್ಯಚಾಯತಮ್ ।
ಸತ್ಯವಾಕ್ಯಮಹಾಬಾಹೋ ದೇವರೋಮೇಯದಬ್ರವೀತ್ ॥ 71 ॥
ಅಯಂರಾಕ್ಷಸಮುಖ್ಯಾನಾಂವಿನಾಶಃಪರ್ಯುಪಸ್ಥಿತಃ ।
ಕಾಮಕ್ರೋಧಸಮುತ್ಥೇನವ್ಯಸನೇನಪ್ರಸಙ್ಗಿನಾ ॥ 72 ॥
ನಿರ್ವೃತ್ತಸ್ತ್ವತ್ಕೃತೇಽನರ್ಥಃಸೋಽಯಮ್ಮೂಲಹರೋಮಹಾನ್ ।
ತ್ವಯಾಕೃತಮಿದಂಸರ್ವಮನಾಧಂರಾಕ್ಷಸಙ್ಕುಲಮ್ ॥ 73 ॥
ಹಿತ್ವಂಶೋಚಿತವ್ಯೋಮೇಪ್ರಖ್ಯಾತಬಲಪೌರುಷಃ ।
ಸ್ತ್ರೀಸ್ವಭಾವಾತ್ತುಮೇಬುದ್ಧಿಃಕಾರುಣ್ಯೇಪರಿವರ್ತತೇ ॥ 74 ॥
ಸುಕೃತನ್ದುಷ್ಕೃತಂ ಚ ತ್ವಙ್ಗೃಹೀತ್ವಾಸ್ವಾಙ್ಗತಿಙ್ಗತಃ ।
ಆತ್ಮಾನಮನುಶೋಚಾಮಿತ್ವದ್ವಿನಾಶೇನದುಃಖಿತಾಮ್ ॥ 75 ॥
ಸುಹೃದಾಂಹಿತಕಾಮಾನಾಂ ನ ಶ್ರುತಂವಚನನ್ತ್ವಯಾ ।
ಭ್ರಾತ್ರೂಣಾಞ್ಚೈವಕಾರ್ತ್ನ್ಸನಹಿತಮುಕ್ತನ್ದಶಾನನ ॥ 76 ॥
ಹೇತ್ವರ್ಥಯುಕ್ತಂವಿಧಿವಚ್ಛ್ರೇಯಸ್ಕರಮದಾರುಣಮ್ ।
ವಿಭೀಷಣೇನಾಭಿಹಿತಂ ನ ಕೃತಂಹೇತುಮತ್ತ್ವಯಾ ॥ 77 ॥
ಮಾರೀಚಕುಮ್ಭಕರ್ಣಾಭ್ಯಾಂವಾಕ್ಯಮ್ಮಮಪಿತುಸ್ತಥಾ ।
ನ ಶ್ರುತಂವೀರ್ಯಮತ್ತೇನತಸ್ಯೇದಮ್ಫಲಮೀದೃಶಮ್ ॥ 78 ॥
ನೀಲಜೀಮೂತಸಙ್ಕಾಶ ಪೀತಾಮ್ಬರಶುಭಾಙ್ಗದ ।
ಸ್ವಗಾತ್ರಾಣಿವಿನಿಕ್ಷಿಪ್ಯಕಿಂಶೇಷೇರುಧಿರಾಪ್ಲುತಃ ॥ 79 ॥
ಪ್ರಸುಪ್ತೈವಶೋಕಾರ್ತಾಙ್ಕಿಮ್ಮಾಂ ನ ಪ್ರತಿಭಾಷಸೇ ।
ಮಹಾವೀರ್ಯಸ್ಯದಕ್ಷಸ್ಯಸಮ್ಯುಗೇಷ್ವಪಲಾಯಿನಃ ॥ 80 ॥
ಯಾತುಧಾನಸ್ಯದೌಹಿತ್ರೀಙ್ಕಿಮ್ಮಾಂ ನ ಪ್ರತಿಭಾಷಸೇ ।
ಉತ್ತಿಷ್ಠೋತ್ತಿಷ್ಠಕಿಂಶೇಷೇನವೇಪರಿಭವೇಕೃತೇ ॥ 81 ॥
ಅದ್ಯವೈನಿರ್ಭಯಾಲಙ್ಕಾಮ್ಪ್ರವಿಷ್ಟಾಂಸೂರ್ಯರಶ್ಮಯಃ ।
ಯೇನಸೂದಯಸೇಶತ್ರೂನ್ ಸಮರೇಸೂರ್ಯವರ್ಚಸಾ ॥ 82 ॥
ವಜ್ರಂವಜ್ರಧರಸ್ಯೇವಸೋಽಯನ್ತೇಸತತಾರ್ಚಿತಃ ।
ರಣೇಬಹುಪ್ರಹರಣೋಹೇಮಜಾಪರಿಷ್ಕೃತಃ ॥ 83 ॥
ಪರಿಘೋವ್ಯವಕೀರ್ಣಸ್ತೇಬಾಣೈಶ್ಚಿನ್ನೈಃಸಹಸ್ರಧಾ ।
ಅಪ್ರಿಯಾಮಿವೋಪಸಙ್ಗೃಹ್ಯಕಿಂಶೇಷೇರಣಮೇದಿನೀಮ್ ॥ 84 ॥
ಅಪ್ರಿಯಾಮಿವಕಸ್ಮಾಚ್ಛಮಾನ್ನೇಚ್ಛಸ್ಯಭಿಭಾಷಿತುಮ್ ।
ಧಿಗಸ್ತುಹೃದಯಂಯಸ್ಯಾಮಮೇದಂ ನ ಸಹಸ್ರಧಾ ॥ 85 ॥
ತ್ವಯಿಪಞ್ಚತ್ವಮಾಪನ್ನೇಫಲತೇಶೋಕಪೀಡಿತಮ್ ।
ಇತ್ಯೇವಂವಿಲಪನ್ತಿಸಾಬಾಷ್ಪಪರ್ಯಾಕುಲೇಕ್ಷಣಾ ॥ 86 ॥
ಸ್ನೇಹೋಪಸ್ಕನ್ನಹೃದಯಾ ತದಾ ಮೋಹಾಮುಪಾಗಮತ್ ।
ಕಶ್ಮಲಾಭಿಹತಾಸನ್ನಾಬಭೌಸಾರಾವಣೋರಸಿ ॥ 87 ॥
ಸ್ನಧ್ಯಾನುರಕ್ತೇಜಲದೇದೀಪ್ತಾವಿದ್ಯುದಿವೋಜ್ಜ್ವಲಾ ।
ತಥಾಗತಂಸಮುತ್ಥಾಪ್ಯಸಪತ್ನಯಸ್ತಾಮ್ಭೃಶಾತುರಾಃ ॥ 88 ॥
ಪರ್ಯವಸ್ಥಾಪಯಾಮಾಸೂರುದನ್ತ್ಯೋರುದತೀಮ್ಭೃಶಮ್ ।
ನ ತೇಸುವಿದಿತಾದೇವಿಲೋಕಾನಾಂಸ್ಥಿತಿರಧ್ರುವಾ ॥ 89 ॥
ದಶಾವಿಭಾಗಪರ್ಯಾಯೇರಾಜ್ಞಾಂವೈಚಞ್ಚಲಾಃಶ್ರಿಯಃ ।
ಇತ್ಯೇವಮುಚ್ಯಮಾನಾಸಾಸಶಬ್ದಮ್ಪ್ರರುರೋದ ಹ ॥ 90 ॥
ಸ್ನಾಪಯನ್ತೀತದಾಸ್ರೇಣಸ್ತನೌವಕ್ರಂಸುನಿರ್ಮಲಮ್ ।
ಏತಸ್ಮಿನ್ನನ್ತರೇರಾಮೋವಿಭೀಷಣಮುವಾಚ ಹ ॥ 91 ॥
ಸಂಸ್ಕಾರಃಕ್ರಿಯತಾಮ್ಭ್ರಾತುಃಸ್ತ್ರೀಗಣಃಪರಿಸಾನ್ತ್ವ್ಯತಾಮ್ ।
ತಮುವಾಚತತೋಧೀಮಾನ್ ವಿಭೀಷಣೈದಂವಚಃ ॥ 92 ॥
ವಿಮೃಶ್ಯಬುದ್ಧ್ಯಾಧರ್ಮಜ್ಞೋಧರ್ಮಾರ್ಥಸಹಿತಂಹಿತಮ್ ।
ತ್ಯಕ್ತಧರ್ಮವ್ರತಂಶೂರನ್ನೃಶಂಸಮನೃತನ್ತಥಾ ॥ 93 ॥
ನಾಹಮರ್ಹೋಽಸ್ಮಿಸಂಸ್ಕರ್ತುಮ್ಪರದಾರಾಭಿಮರ್ಶಿನಮ್ ।
ಭ್ರಾತೃರೂಪಃಹಿಮೇಶತ್ರುರೇಷಸರ್ವಾಹಿತೇರತಃ ॥ 94 ॥
ರಾವಣೋನಾರ್ಹತೇಪೂಜಾಮ್ಪೂಜ್ಯೋಽಪಿಗುರುಗೌರವಾತ್ ।
ನೃಶಂಸೈತಿಮಾಂರಾಮ ವಕ್ಷ್ಯನ್ತಿಮನುಜಾಭುವಿ ॥ 95 ॥
ಶ್ರುತ್ವಾತಸ್ಯಾಗುಣಾನ್ಸರ್ವೇವಕ್ಷ್ಯನ್ತಿಸುಕೃತಮ್ಪುನಃ ।
ತಚ್ಛ್ರುತ್ವಾಪರಮಪ್ರೀತೋರಾಮೋಧರ್ಮಭೃತಾಂವರಃ ॥ 96 ॥
ವಿಭೀಷಣಮುವಾಚೇದಂವಾಕ್ಯಜ್ಞಂವಾಕ್ಯಕೋವಿದಃ ।
ತವಾಪಿಮೇಪ್ರಿಯಙ್ಕಾರ್ಯನ್ತ್ವತ್ಪ್ರಭಾವಾನ್ಮಯಾಜಿತಮ್ ॥ 97 ॥
ಅವಶ್ಯನ್ತುಕ್ಷಮಂವಾಚ್ಯೋಮಯಾತ್ವಾಂರಾಕ್ಷಸೇಶ್ವರ ।
ಅಧರ್ಮಾನೃತಸಂಯುಕ್ತಃಕಾಮನ್ತ್ವೇಷನಿಶಾಚರಃ ॥ 98 ॥
ತೇಜಸ್ವೀಬಲವಾನ್ ಶೂರಃಸಙ್ಗ್ರಾಮೇಷು ಚ ನಿತ್ಯಶಃ ।
ಶತಕ್ರತುಮುಖೈರ್ವೀರೈಃಶ್ರೂಯತೇ ನ ಪರಾಜಿತಃ ॥ 99 ॥
ಮಹಾತ್ಮಾಬಲಸಮ್ಪನ್ನೋರಾವಣೋಲೋಕರಾವಣಃ ।
ಮರಣಾನಾನ್ತಿವೈರಾಣಿನಿರ್ವೃತ್ತನ್ನಃಪ್ರಯೋಜನಮ್ ॥ 100 ॥
ಕ್ರಿಯತಾಮಸ್ಯಸಂಸ್ಕಾರೋಮಮಾಪ್ಯೇಷಯಥಾತವ ।
ತ್ವತ್ಸತ್ಸಕಾಶಾದ್ಧಶಗ್ರೀವಸ್ಸಂಸ್ಕಾರಂವಿಧಿಪೂರ್ವಕಮ್ ॥ 101 ॥
ಕ್ಷಿಪ್ರಮರ್ಹತಿಧರ್ಮೇಣತ್ವಂಯಶೋಭಾಗ್ಭವಿಷ್ಯಸಿ ।
ರಾಘವಸ್ಯವಚ್ಶ್ರುತ್ವಾತ್ವರಮಾಣೋವಿಭೀಷಣಃ ॥ 102 ॥
ಸಂಸ್ಕಾರಯಿತುಮಾರೇಭೇಭ್ರಾತರಂರಾವಣಂಹತಮ್ ।
ಸಪ್ರವಿಶ್ಯಪುರೀಂಲಙ್ಕಾಂರಾಕ್ಷಸೇನ್ದ್ರೋವಿಭೀಷಣಃ ॥ 103 ॥
ರಾವಣಸ್ಯಾಅಗ್ನಿಹೋತ್ರನ್ತುನಿರ್ಯಾಪಯತಿಸತ್ವರಮ್ ।
ಶಕಟಾನ್ ದಾರುರೂಪಾಣಿಅಗ್ನೀನವೈಯಾಜಕಾಂಸ್ತಥಾ ॥ 104 ॥
ತಥಾಚನ್ದನಕಾಷ್ಠಾನಿಕಾಷ್ಠಾನಿವಿವಿಧಾನಿ ಚ ।
ಅಗರೂಣಿಸುಗಧನೀನಿಗನ್ಧಾಂಶ್ಚಸುರಭೀಂಸ್ತಥಾ ॥ 105 ॥
ಮಣಿಮುಕ್ತಾಪ್ರವಾಲಾನಿನಿರ್ಯಾಪಯತಿರಾಕ್ಷಸಃ ।
ಆಜಗಾಮಮುಹೂರ್ತೇನರಾಕ್ಷಸೈಃಪರಿವಾರಿತಃ ॥ 106 ॥
ತತೋಮಾಲ್ಯವತಾಸಾರ್ಥಙ್ಕ್ರಿಯಾಮೇವಚಕಾರಸಃ ।
ಸೌವರ್ಣೀಂಶಿಬಿಕಾನ್ದಿವ್ಯಾಮಾರೋಪ್ಯಕ್ಷೌಮವಾಸನಮ್ ॥ 107 ॥
ರಾವಣಂರಾಕ್ಷಸಾಧೀಶಮಶ್ರುಪೂರ್ಯಮುಖಾದ್ವಿಜಾಃ ।
ತೂರ್ಯಘೋಷೈಶ್ಚವಿವಿಧೈಸ್ಸ್ತುವದ್ಭಿಶ್ಚಾಭಿನನ್ದಿತಮ್ ॥ 108 ॥
ಪ್ತಾಕಾಭಿಶ್ಚಚಿತ್ರಾಭಿಸ್ಸುಮನೋಭಿಶ್ಚಚಿತ್ರಿತಾಮ್ ।
ಉತ್ಕ್ಷಿಪ್ಯಶಿಬಿಕಾನ್ತಾನ್ತುವಿಭೀಷಣಪುರೋಗಮಾಃ ॥ 109 ॥
ದಕ್ಷಿಣಾಭಿಮುಖಾಸ್ಸರ್ವೇಗೃಹ್ಯಕಾಷ್ಠಾನಿಭೇಜಿರೇ ।
ಅಗ್ನಯೋದೀಪ್ಯಮಾನಾಸ್ತೇತದಾಧ್ವರ್ಯುಸಮೀರಿತಾಃ ॥ 110 ॥
ಶರಣಾಭಿಗತಾಃಸರ್ವೇಪುರಸ್ತಾತ್ತಸ್ಯತೇಯಯುಃ ।
ಅನ್ತಃಪುರಾಣಿಸರ್ವಾಣಿರುದಮಾನಾನಿಸತ್ವರಮ್ ॥ 111 ॥
ಪೃಷ್ಠತೋಽನುಯಯುಸ್ತಾನಿಪ್ಲವಮಾನಾನಿಸರ್ವತಃ ।
ರಾವಣಮ್ಪ್ರಯತೇದೇಶೇಸ್ಥಾಪ್ಯತೇಭೃಶದುಃಖಿತಾಃ ॥ 112 ॥
ಚಿತಾಞ್ಚನ್ದನಕಾಷ್ಠೈಶ್ಚಪದ್ಮಕೋಶೀಸಂವೃತಾಮ್ ।
ಬ್ರಾಹ್ಮ್ಯಾಸಮ್ವರ್ತಯಾಮಾಸೂರಾಙ್ಕವಾಸ್ತರಣಾವೃತಾಮ್ ॥ 113 ॥
ವರ್ತತೇವೇದವಿಹಿತೋರಾಜ್ಞೋವೈಪಶ್ಚಿಮಃಕ್ರತುಃ ।
ಪ್ರಚಕ್ರುಃರಾಕ್ಷಸೇನ್ದ್ರಸ್ಯಪಿತೃಮೇಧಮನುಕ್ರಮಮ್ ॥ 114 ॥
ವೇದಿಂ ಚ ದಕ್ಷಿಣಪ್ರಾಚ್ಯಾಂಯಥಾಸ್ಥಾನಂ ಚ ಪಾವಕಮ್ ।
ಪೃಷದಾಜ್ಯೇನಸಮ್ಪೂರ್ಣಂಸ್ರುವಂಸರ್ವೇಪ್ರಚಿಕ್ಷಿಪುಃ ॥ 115 ॥
ಪಾದಯೋಶ್ಶಕಟಮ್ಪ್ರಾದುರನ್ತರೂರ್ವೋರುಲೂಖಲನ್ತದಾ ।
ದಾರುಪಾತ್ರಾಣಿಸರ್ವಾಣಿಆರಣಿಞ್ಚೋತ್ತಾರಾರಣಿಮ್ ॥ 116 ॥
ದತ್ತ್ವಾತುಮುಸಲಞ್ಚಾನ್ಯಥಾಸ್ಥಾನಂವಿಚಕ್ಷಣಾಃ ।
ಶಾಸ್ತ್ರಾದೃಷ್ಟೇನವಿಧಿನಾಮಹರ್ಷಿವಿಹಿತೇನ ಚ ॥ 117 ॥
ತತ್ರಮೇಧ್ಯಮ್ಪಶುಂಹತ್ವಾರಾಕ್ಷಸೇನ್ದ್ರಸ್ಯರಾಕ್ಷಸಾಃ ।
ಪರಿಸ್ತರಣಿಕಾಂರಾಜ್ಞೋಘೃತಾಕ್ತಾಂಸಮವೇಶಯನ್ ॥ 118 ॥
ಗನ್ಧೈರ್ಮಾಲ್ಯೈರಲಙ್ಕೃತ್ಯರಾವಣನ್ದೀನಮಾನಸಾಃ ॥ 119 ॥
ವಿಭೀಷಣಸಹಾಯಾಸ್ತೇವಸ್ತ್ರೈಶ್ಚವಿವಿಧೈರಪಿ ।
ಲಾಜೈರಶ್ಚಾವಕಿರನ್ತಿಸ್ಮಬಾಷ್ಪಪೂರ್ಣಮುಖಾಸ್ತದಾ ॥ 120 ॥
ದದೌ ಚ ಪಾವಕನ್ತಸ್ಯವಿಧಿಯುಕ್ತಂವಿಭೀಷಣಃ ।
ಸ್ನಾತ್ವಾಚೈವಾರ್ದ್ರವಸ್ತ್ರೇಣತಿಲಾನ್ದೂರ್ವಾಭಿಮಿಶ್ರಿತಾನ್ ॥ 121 ॥
ಉದಕೇನ ಚ ಸಮ್ಮಿಶ್ರಾನ್ಪ್ರದಾಯವಿಧಿಪೂರ್ವಕಮ್ ।
ಪ್ರದಾಯಚೋದಕನ್ತಸ್ಮೈಮೂರ್ಧ್ನಾಚೈನನ್ನಮಸ್ಯ ಚ ॥ 122 ॥
ತಾಃಸ್ತ್ರಿಯೋಽನುನಯಾಮಾಸಸಾನ್ತಮುಕ್ತ್ವಾಪುನಃಪುನಃ ।
ಗಮ್ಯತಾಮಿತಿತಾಸ್ಸರ್ವಾವಿವಿಶುರ್ನಗರೀತದಾ ॥ 123 ॥
ಪ್ರವಿಷ್ಟಾಸುಸರ್ವಾಸುರಾಕ್ಷಸೀಷುವಿಭೀಷಣಃ ।
ರಾಮಪಾರ್ಶ್ವಮುಪಾಗಮ್ಯತದಾತಿಷ್ಠದ್ವಿನೀತವತ್ ॥ 124 ॥
ರಾಮೋಽಪಿಸಹಸೈನ್ಯೇನಸಸುಗ್ರೀವಸ್ಸಲಕ್ಷ್ಮಣಃ ।
ಹರ್ಷಂಲೇಭೇರಿಪುಂಹತ್ವಾಯಥಾವೃತ್ರಂಶತಕ್ರತುಃ ॥ 125 ॥
ತತೋವಿಮುಕ್ತ್ವಾಸಶರಂಶರಾಸನಮ್ಮಹೇನ್ದ್ರದತ್ತಙ್ಕವಚಂ ಚ ತನ್ಮಹತ್ ।
ವಿಮ್ಯುಚರೋಷಂರಿಪುನಿಗ್ರಹಾತ್ತತೋರಾಮಃಸುಸೌಮ್ಯತ್ವಮುಪಾಗತೋಽರಿಹಾ ॥ 126 ॥
ಇತ್ಯಾರ್ಷೇ ಶ್ರೀಮದ್ರಾಮಾಯಣೇ ವಾಲ್ಮೀಕೀಯ ಆದಿಕಾವ್ಯೇ ಯುದ್ಧಕಾಣ್ಡೇ ಚತುರ್ದಶಾಧಿಕಶತತಮಸ್ಸರ್ಗಃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe yuddhakāṇḍam |
atha caturdaśādhikaśatatamassargaḥ |
tāsāṃvilapamānānāntadārākṣasayoṣitām |
jyeṣṭhāpatnīpriyājīnābhartāraṃsamudaikṣata || 1 ||
daśagrīvaṃhatandṛṣṭavārāmeṇācintyakarmaṇā |
patimmaṇḍodarītatrakṛpaṇāparyadevayat || 2 ||
nanunāmamahābāhotavavaiśravaṇānuja |
kruddhasyapramukhesthātuntrasyatyapipurandaraḥ || 3 ||
ṛṣayaścamahānto'pigandharvāścayaśasvinaḥ |
nanunāmatavodvegāccāraṇāścadiśogatāḥ || 4 ||
sa tvammānuṣamātreṇarāmeṇayudhinirjitaḥ |
na vyapatrapaserājan kimidaṃrākṣaseśvara || 5 ||
kathantrailokyamākramyaśriyāvīryeṇacānvitam |
aviṣahyañjaghānatvāmmānuṣovanagocaraḥ || 6 ||
mānuṣāṇāmaviṣayecarataḥkāmarūpiṇaḥ |
vināśastavarāmeṇasamyugenopapadyate || 7 ||
na caitatkarmarāmasyaśraddhadhāmicamūmukhe |
sarvatassamupetasyatavatenābhimarṣaṇam || 8 ||
yadaiva ca janasthānerākṣasairbhahunirvavṛtaḥ |
kharastavahatobhrātātadaivāsau na mānuṣaḥ || 9 ||
yadaivanagarīṃlaṅkānduṣpraveśāṃsurairapi |
praviṣṭohanumānvīryāttadaivavyathitāvayam || 10 ||
yadaivavānarairghorairbaddhasseturmahārṇave |
tadaivahṛdayenāhaṃśaṅkerāmamamānuṣam || 11 ||
athavārāmarūpeṇakṛtāntassvayamāgataḥ |
māyāntavavināśāyavidhāyāpratitarkitām || 12 ||
athavāvāsavenatvandharṣito'pimahābala |
vāsavasyatukāśaktistvāndraṣṭumapisaṃyuge || 13 ||
vyaktameṣamahāyogīparamātmāsanātanaḥ |
anādimadhyanidhanomahatamparamomahān || 14 ||
tamasaḥparamodhātāśaṅkhacakragadādharaḥ |
śrīvatsavakṣānityaśrīrajayyaśśāśvatodhruvaḥ || 15 ||
mānuṣaṃrūpamāsthāyaviṣṇussatyaparākramaḥ |
sarvaiḥparivṛtodevairvānaratvamupāgataiḥ || 16 ||
sarvalokeśvarśrīmānlokānāṃhitakāmyayā |
sarākṣasaraparīvāraṃhatavāṃstvāmmahādyutiḥ || 17 ||
indriyāṇipurājitvājitantribhuvanantvayā |
smaradbhirivatadvairamindriyairevanirjitaḥ || 18 ||
yadaivahijanasthānerākṣasairbhahubhirvṛtaḥ |
kharastunihatobhrātātadārāmo na mānuṣaḥ || 19 ||
yadaivanagarīṃlaṅkānduṣpraveśāṃsurairapi |
praviṣṭohanumānvīryāttadaivavyathitāvayam || 20 ||
kriyatāmavirodhaścarāghaveṇetiyanmayā |
ucyamānaṃ na gṛhṇāsitasyeyaṃvyuṣṭirāgatā || 21 ||
akasmācchābhikāmo'sisītāṃrākṣasapuṅgavaḥ |
aiśvaryasyavināśāyadehasyasvajanasya ca || 22 ||
arundhatyāviśiṣṭāntāṃrohiṇyāścāpidurmate |
sītāndharṣayatāmānyāntvayāhyasadṛśaṅkṛtam || 23 ||
vasudhāyāhivasudhāṃśriyaḥśrīmbhartṛvatsalām |
sītāṃsarvānavadyāṅgīmaraṇyevijaneśubhām || 24 ||
ānayitvātutāndīnāñchadmanātmasvadūṣaṇa |
aprāpyatañcaivakāmammaithilīsaṅgamekṛtam || 25 ||
pativratāyāstapasānūnandagdho'simeprabho |
tadaivayannadagdhagaddhastvandharṣayaṃstanumamadhyamām |
devābhibhyatetesarvesendrāḥsānāgnīpurogamāḥ || 26 ||
avaśyamevalabhatephalampāpasyakarmaṇaḥ |
ghoramparyāgatekālekartānāstyatrasaṃśayaḥ || 27 ||
na kulena na rūpeṇa na dākṣiṇyenamaithilī |
mayādhikāvātulyāvātattvammohānnabudhyase || 28 ||
sarvadāsarvabhūtānānnāstimutyuralakṣaṇaḥ |
tavatāvadayammṛtyurmaithilīkṛtalakṣaṇaḥ || 29 ||
sītānimittajomṛtyustvayādūrādupāhṛtaḥ |
maithilīsaharāmeṇaviśokāvihariṣyati || 30 ||
alpapuṇyātvahaṅghorepatitāśokasāgare |
kailāsemandaremerautathācaitrarathevane || 31 ||
devodyāneṣusarveṣuvihṛtyasahitātvayā |
vimānenānurūpeṇayāyāmyatulayāśriyā || 32 ||
paśyantivividhāndeśāṃstāṃstāṃścitrasragambarā |
bhramśitākāmabhogebhyaḥsāsmivīravadhāttava || 33 ||
saivānyevāsmisamvṛttādhigrājñāñcañcalāḥśriyaḥ |
hārājan sukumārantesubhrusutvaksamunnasam || 34 ||
kāntiśrīdyutibhistulyamindupadmadivākaraiḥ |
kirīṭakūṭojjvalitantāmrāsyandīptakuṇḍalam || 35 ||
madavyākulalolākṣambhūtvāyatpānabhūmiṣu |
vividhasragdharañcāruvalgusmitakathaṃśubham || 36 ||
tadevādyatavaivaṃhivaktraṃ na bhrājateprabho |
rāmasāyakanirbhinnaṃraktaṃrudhiravisravaiḥ || 37 ||
vīśīrṇamedomastiṣkaṃrūkṣasyandanareṇubhiḥ |
hāpaścimāmesamprāptādaśāvaidhavyadāyinī || 38 ||
yāmayāsīnnasumbaddhākadācidapimandayā |
patādānavarājomebhartāmerākṣaseśvaraḥ || 39 ||
putromeśakranirjetāityahaṅgarvitābhṛśam |
dṛptāmardanāḥśūrāḥprakhyātabalapauruṣāḥ || 40 ||
akutaścidbhayānāthāmametyāsīnmatirdṛḍhā |
teṣāmevamprabhāvāṇāṃyuṣmākaṃrākṣasarṣabhāḥ || 41 ||
kathambhayamasambuddhammānuṣādidamāgatam |
snigdhendranīlanīlantuprāṃśuśailopamammahat || 42 ||
keyūrāṅgadavaiḍūryamuktāhārasragujjvalam |
kāntaṃvihāreṣvadhikandīptāṃsaṅgrāmabhūmiṣu || 43 ||
bhātyābharaṇabhābhiryadvidyudbhirivatoyadaḥ |
tadevādyaśarīrantetīkṣṇairnaikaśaraiścitam || 44 ||
punardurlabhasamparśampariṣvaktuṃ na śakyate |
śvāvidhaḥśalakairyadvadbhāṇairlagnairnirantaram || 45 ||
svarpitairmarmasubhṛśaṃsañchinnasnāyubandhanam |
kṣitaunipatitaṃrājan śyāmaṃvairudhiracchavi || 46 ||
vajraprahārābhihatovikīrṇaivaparvataḥ |
hāsvapnassatyamevedantvaṃrāmeṇakathaṃhataḥ || 47 ||
tvammṛtyorapimṛtyussyāḥkathammṛtyuvaśaṅgataḥ trailokyavasubhoktārantrailokyodvegadammahat || 48 ||
jetāraṃlokapālānāṅkṣeptārāṃśaṅkarasya ca |
dṛptānānnigrahītāramāviṣkṛtaparākramam || 49 ||
lokakṣobhayitāraṃ ca nādairbhūtavirāviṇam |
ojasādṛptavākyānāṃvaktāraṃripusannidhau || 50 ||
svayūthabhṛtyagoptāraṃhantārambhīmakarmaṇām |
hantārandānavendrāṇāṃyakṣāṇāṃ ca sahasraśaḥ || 51 ||
nivātakavacānāṃ ca saṅgrahītāramāhave |
naikayajñaviloptārantrātāraṃsvajanasya ca || 52 ||
dharmavyavasthābhettārammāyāsraṣṭāramāhave |
devāsuranṛkanyānāmāhartārantatastataḥ || 53 ||
śatrustrīśokadātāraṃ netāraṃ svajanasya ca |
laṅkādvīpasyagoptāraṅkartārambhīmakarmaṇām || 54 ||
asmākaṅkāmabhogānāndātāraṃrathināṃvaram |
evamprabhāvambhartārandṛṣṭavārāmeṇapātitam || 55 ||
sthirāsmiyādehamimandhārayāmihatapriyā |
śayaneṣumahārheṣuśayitvārākṣaseśvara || 56 ||
ihakarmātprasupto'sidharaṇyāṃreṇuguṇṭhitaḥ |
yadātetanayaśśastolakṣmaṇenendrajidyudhi || 57 ||
tadātvabhihatātīvramadyatvasminipātitā |
sāhambandhujanairhīnāhīnānāthena ca tvayā || 58 ||
vihīnākāmabhogaiścaśociṣyeśāśvatīssamāḥ |
prapannodīrghamadhvānaṃrājannadyasudurgamam || 59 ||
nayamāmapiduḥkhārtāṃ na vartiṣyetvayāvinā |
kasmāttvammāṃvihāyehakṛpaṇāṅgantumicchasi || 60 ||
dīnāṃvilapatīmmandāṅkiṃvāmānnābhibhāṣase |
dṛṣṭavā na khalvabhikruddhomāmihānavakuṇṭhitām || 61 ||
nirgatānnagaradvārātpadbhyāmevāgatāmprabho |
paśyeṣṭadāradārāṃstebhraṣṭalajjāvakuṇṭhitān || 62 ||
bahirniṣpatitānsarvānkathandṛṣṭavā na kupyasi |
ayaṅkrīḍāsahāyaste'nāthelālapyatejanaḥ || 63 ||
na caivamāśvāsayasikiṃvā na bahumanyase |
yāḥstvayāvidhavārājankṛtānaikāḥkulastriyaḥ || 64 ||
pativratādharmaratāguruśuśrūṣaṇeratāḥ |
tābhiśśokābhitaptābhiśśaptaḥparavaśaṅgataḥ || 65 ||
tvayāviprakṛtābhiryattadāśaptantadāgatam |
pravādassatyaevāyantvāmpratiprāyaśonṛpa || 66 ||
prativratānānnākasmātsapatnatyaśrūṇibhūtale |
kathaṃ ca nāmaterājan lokānākramyatejasā || 67 ||
nārīcauryamidaṅkṣudraṅkṛtaṃśauṇḍīryamāninā |
apanīyāśramādrāmaṃyanmṛgacchadmanātvayā || 68 ||
ānītārāmapanatīsātattekātaryalakṣaṇam |
kātaryaṃ na ca teyuddhekadācitsaṃsmarāmyaham || 69 ||
tattubhāgyaviparyāsānnūnantepakvalakṣaṇam |
atītānāgatārthajñovartamānavicakṣaṇaḥ || 70 ||
maithilīmāhṛtāndṛṣṭavādhyātvāniḥśvasyacāyatam |
satyavākyamahābāho devaromeyadabravīt || 71 ||
ayaṃrākṣasamukhyānāṃvināśaḥparyupasthitaḥ |
kāmakrodhasamutthenavyasanenaprasaṅginā || 72 ||
nirvṛttastvatkṛte'narthaḥso'yammūlaharomahān |
tvayākṛtamidaṃsarvamanādhaṃrākṣasaṅkulam || 73 ||
hitvaṃśocitavyomeprakhyātabalapauruṣaḥ |
strīsvabhāvāttumebuddhiḥkāruṇyeparivartate || 74 ||
sukṛtanduṣkṛtaṃ ca tvaṅgṛhītvāsvāṅgatiṅgataḥ |
ātmānamanuśocāmitvadvināśenaduḥkhitām || 75 ||
suhṛdāṃhitakāmānāṃ na śrutaṃvacanantvayā |
bhrātrūṇāñcaivakārtnsanahitamuktandaśānana || 76 ||
hetvarthayuktaṃvidhivacchreyaskaramadāruṇam |
vibhīṣaṇenābhihitaṃ na kṛtaṃhetumattvayā || 77 ||
mārīcakumbhakarṇābhyāṃvākyammamapitustathā |
na śrutaṃvīryamattenatasyedamphalamīdṛśam || 78 ||
nīlajīmūtasaṅkāśa pītāmbaraśubhāṅgada |
svagātrāṇivinikṣipyakiṃśeṣerudhirāplutaḥ || 79 ||
prasuptaivaśokārtāṅkimmāṃ na pratibhāṣase |
mahāvīryasyadakṣasyasamyugeṣvapalāyinaḥ || 80 ||
yātudhānasyadauhitrīṅkimmāṃ na pratibhāṣase |
uttiṣṭhottiṣṭhakiṃśeṣenaveparibhavekṛte || 81 ||
adyavainirbhayālaṅkāmpraviṣṭāṃsūryaraśmayaḥ |
yenasūdayaseśatrūn samaresūryavarcasā || 82 ||
vajraṃvajradharasyevaso'yantesatatārcitaḥ |
raṇebahupraharaṇohemajāpariṣkṛtaḥ || 83 ||
parighovyavakīrṇastebāṇaiścinnaiḥsahasradhā |
apriyāmivopasaṅgṛhyakiṃśeṣeraṇamedinīm || 84 ||
apriyāmivakasmācchamānnecchasyabhibhāṣitum |
dhigastuhṛdayaṃyasyāmamedaṃ na sahasradhā || 85 ||
tvayipañcatvamāpannephalateśokapīḍitam |
ityevaṃvilapantisābāṣpaparyākulekṣaṇā || 86 ||
snehopaskannahṛdayā tadā mohāmupāgamat |
kaśmalābhihatāsannābabhausārāvaṇorasi || 87 ||
snadhyānuraktejaladedīptāvidyudivojjvalā |
tathāgataṃsamutthāpyasapatnayastāmbhṛśāturāḥ || 88 ||
paryavasthāpayāmāsūrudantyorudatīmbhṛśam |
na tesuviditādevilokānāṃsthitiradhruvā || 89 ||
daśāvibhāgaparyāyerājñāṃvaicañcalāḥśriyaḥ |
ityevamucyamānāsāsaśabdampraruroda ha || 90 ||
snāpayantītadāsreṇastanauvakraṃsunirmalam |
etasminnantarerāmovibhīṣaṇamuvāca ha || 91 ||
saṃskāraḥkriyatāmbhrātuḥstrīgaṇaḥparisāntvyatām |
tamuvācatatodhīmān vibhīṣaṇaidaṃvacaḥ || 92 ||
vimṛśyabuddhyādharmajñodharmārthasahitaṃhitam |
tyaktadharmavrataṃśūrannṛśaṃsamanṛtantathā || 93 ||
nāhamarho'smisaṃskartumparadārābhimarśinam |
bhrātṛrūpaḥhimeśatrureṣasarvāhiterataḥ || 94 ||
rāvaṇonārhatepūjāmpūjyo'pigurugauravāt |
nṛśaṃsaitimāṃrāma vakṣyantimanujābhuvi || 95 ||
śrutvātasyāguṇānsarvevakṣyantisukṛtampunaḥ |
tacchrutvāparamaprītorāmodharmabhṛtāṃvaraḥ || 96 ||
vibhīṣaṇamuvācedaṃvākyajñaṃvākyakovidaḥ |
tavāpimepriyaṅkāryantvatprabhāvānmayājitam || 97 ||
avaśyantukṣamaṃvācyomayātvāṃrākṣaseśvara |
adharmānṛtasaṃyuktaḥkāmantveṣaniśācaraḥ || 98 ||
tejasvībalavān śūraḥsaṅgrāmeṣu ca nityaśaḥ |
śatakratumukhairvīraiḥśrūyate na parājitaḥ || 99 ||
mahātmābalasampannorāvaṇolokarāvaṇaḥ |
maraṇānāntivairāṇinirvṛttannaḥprayojanam || 100 ||
kriyatāmasyasaṃskāromamāpyeṣayathātava |
tvatsatsakāśāddhaśagrīvassaṃskāraṃvidhipūrvakam || 101 ||
kṣipramarhatidharmeṇatvaṃyaśobhāgbhaviṣyasi |
rāghavasyavacśrutvātvaramāṇovibhīṣaṇaḥ || 102 ||
saṃskārayitumārebhebhrātaraṃrāvaṇaṃhatam |
sapraviśyapurīṃlaṅkāṃrākṣasendrovibhīṣaṇaḥ || 103 ||
rāvaṇasyāagnihotrantuniryāpayatisatvaram |
śakaṭān dārurūpāṇiagnīnavaiyājakāṃstathā || 104 ||
tathācandanakāṣṭhānikāṣṭhānivividhāni ca |
agarūṇisugadhanīnigandhāṃścasurabhīṃstathā || 105 ||
maṇimuktāpravālāniniryāpayatirākṣasaḥ |
ājagāmamuhūrtenarākṣasaiḥparivāritaḥ || 106 ||
tatomālyavatāsārthaṅkriyāmevacakārasaḥ |
sauvarṇīṃśibikāndivyāmāropyakṣaumavāsanam || 107 ||
rāvaṇaṃrākṣasādhīśamaśrupūryamukhādvijāḥ |
tūryaghoṣaiścavividhaisstuvadbhiścābhinanditam || 108 ||
ptākābhiścacitrābhissumanobhiścacitritām |
utkṣipyaśibikāntāntuvibhīṣaṇapurogamāḥ || 109 ||
dakṣiṇābhimukhāssarvegṛhyakāṣṭhānibhejire |
agnayodīpyamānāstetadādhvaryusamīritāḥ || 110 ||
śaraṇābhigatāḥsarvepurastāttasyateyayuḥ |
antaḥpurāṇisarvāṇirudamānānisatvaram || 111 ||
pṛṣṭhato'nuyayustāniplavamānānisarvataḥ |
rāvaṇamprayatedeśesthāpyatebhṛśaduḥkhitāḥ || 112 ||
citāñcandanakāṣṭhaiścapadmakośīsaṃvṛtām |
brāhmyāsamvartayāmāsūrāṅkavāstaraṇāvṛtām || 113 ||
vartatevedavihitorājñovaipaścimaḥkratuḥ |
pracakruḥrākṣasendrasyapitṛmedhamanukramam || 114 ||
vediṃ ca dakṣiṇaprācyāṃyathāsthānaṃ ca pāvakam |
pṛṣadājyenasampūrṇaṃsruvaṃsarvepracikṣipuḥ || 115 ||
pādayośśakaṭamprādurantarūrvorulūkhalantadā |
dārupātrāṇisarvāṇiāraṇiñcottārāraṇim || 116 ||
dattvātumusalañcānyathāsthānaṃvicakṣaṇāḥ |
śāstrādṛṣṭenavidhināmaharṣivihitena ca || 117 ||
tatramedhyampaśuṃhatvārākṣasendrasyarākṣasāḥ |
paristaraṇikāṃrājñoghṛtāktāṃsamaveśayan || 118 ||
gandhairmālyairalaṅkṛtyarāvaṇandīnamānasāḥ || 119 ||
vibhīṣaṇasahāyāstevastraiścavividhairapi |
lājairaścāvakirantismabāṣpapūrṇamukhāstadā || 120 ||
dadau ca pāvakantasyavidhiyuktaṃvibhīṣaṇaḥ |
snātvācaivārdravastreṇatilāndūrvābhimiśritān || 121 ||
udakena ca sammiśrānpradāyavidhipūrvakam |
pradāyacodakantasmaimūrdhnācainannamasya ca || 122 ||
tāḥstriyo'nunayāmāsasāntamuktvāpunaḥpunaḥ |
gamyatāmititāssarvāviviśurnagarītadā || 123 ||
praviṣṭāsusarvāsurākṣasīṣuvibhīṣaṇaḥ |
rāmapārśvamupāgamyatadātiṣṭhadvinītavat || 124 ||
rāmo'pisahasainyenasasugrīvassalakṣmaṇaḥ |
harṣaṃlebheripuṃhatvāyathāvṛtraṃśatakratuḥ || 125 ||
tatovimuktvāsaśaraṃśarāsanammahendradattaṅkavacaṃ ca tanmahat |
vimyucaroṣaṃripunigrahāttatorāmaḥsusaumyatvamupāgato'rihā || 126 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye yuddhakāṇḍe caturdaśādhikaśatatamassargaḥ ||
Sanskrit — Devanagari (original)
श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे युद्धकाण्डम् ।
अथ चतुर्दशाधिकशततमस्सर्गः ।
तासांविलपमानानान्तदाराक्षसयोषिताम् ।
ज्येष्ठापत्नीप्रियाजीनाभर्तारंसमुदैक्षत ॥ 1 ॥
दशग्रीवंहतन्दृष्टवारामेणाचिन्त्यकर्मणा ।
पतिम्मण्डोदरीतत्रकृपणापर्यदेवयत् ॥ 2 ॥
ननुनाममहाबाहोतववैश्रवणानुज ।
क्रुद्धस्यप्रमुखेस्थातुन्त्रस्यत्यपिपुरन्दरः ॥ 3 ॥
ऋषयश्चमहान्तोऽपिगन्धर्वाश्चयशस्विनः ।
ननुनामतवोद्वेगाच्चारणाश्चदिशोगताः ॥ 4 ॥
स त्वम्मानुषमात्रेणरामेणयुधिनिर्जितः ।
न व्यपत्रपसेराजन् किमिदंराक्षसेश्वर ॥ 5 ॥
कथन्त्रैलोक्यमाक्रम्यश्रियावीर्येणचान्वितम् ।
अविषह्यञ्जघानत्वाम्मानुषोवनगोचरः ॥ 6 ॥
मानुषाणामविषयेचरतःकामरूपिणः ।
विनाशस्तवरामेणसम्युगेनोपपद्यते ॥ 7 ॥
न चैतत्कर्मरामस्यश्रद्धधामिचमूमुखे ।
सर्वतस्समुपेतस्यतवतेनाभिमर्षणम् ॥ 8 ॥
यदैव च जनस्थानेराक्षसैर्भहुनिर्ववृतः ।
खरस्तवहतोभ्रातातदैवासौ न मानुषः ॥ 9 ॥
यदैवनगरींलङ्कान्दुष्प्रवेशांसुरैरपि ।
प्रविष्टोहनुमान्वीर्यात्तदैवव्यथितावयम् ॥ 10 ॥
यदैववानरैर्घोरैर्बद्धस्सेतुर्महार्णवे ।
तदैवहृदयेनाहंशङ्केरामममानुषम् ॥ 11 ॥
अथवारामरूपेणकृतान्तस्स्वयमागतः ।
मायान्तवविनाशायविधायाप्रतितर्किताम् ॥ 12 ॥
अथवावासवेनत्वन्धर्षितोऽपिमहाबल ।
वासवस्यतुकाशक्तिस्त्वान्द्रष्टुमपिसंयुगे ॥ 13 ॥
व्यक्तमेषमहायोगीपरमात्मासनातनः ।
अनादिमध्यनिधनोमहतम्परमोमहान् ॥ 14 ॥
तमसःपरमोधाताशङ्खचक्रगदाधरः ।
श्रीवत्सवक्षानित्यश्रीरजय्यश्शाश्वतोध्रुवः ॥ 15 ॥
मानुषंरूपमास्थायविष्णुस्सत्यपराक्रमः ।
सर्वैःपरिवृतोदेवैर्वानरत्वमुपागतैः ॥ 16 ॥
सर्वलोकेश्वर्श्रीमान्लोकानांहितकाम्यया ।
सराक्षसरपरीवारंहतवांस्त्वाम्महाद्युतिः ॥ 17 ॥
इन्द्रियाणिपुराजित्वाजितन्त्रिभुवनन्त्वया ।
स्मरद्भिरिवतद्वैरमिन्द्रियैरेवनिर्जितः ॥ 18 ॥
यदैवहिजनस्थानेराक्षसैर्भहुभिर्वृतः ।
खरस्तुनिहतोभ्रातातदारामो न मानुषः ॥ 19 ॥
यदैवनगरींलङ्कान्दुष्प्रवेशांसुरैरपि ।
प्रविष्टोहनुमान्वीर्यात्तदैवव्यथितावयम् ॥ 20 ॥
क्रियतामविरोधश्चराघवेणेतियन्मया ।
उच्यमानं न गृह्णासितस्येयंव्युष्टिरागता ॥ 21 ॥
अकस्माच्छाभिकामोऽसिसीतांराक्षसपुङ्गवः ।
ऐश्वर्यस्यविनाशायदेहस्यस्वजनस्य च ॥ 22 ॥
अरुन्धत्याविशिष्टान्तांरोहिण्याश्चापिदुर्मते ।
सीतान्धर्षयतामान्यान्त्वयाह्यसदृशङ्कृतम् ॥ 23 ॥
वसुधायाहिवसुधांश्रियःश्रीम्भर्तृवत्सलाम् ।
सीतांसर्वानवद्याङ्गीमरण्येविजनेशुभाम् ॥ 24 ॥
आनयित्वातुतान्दीनाञ्छद्मनात्मस्वदूषण ।
अप्राप्यतञ्चैवकामम्मैथिलीसङ्गमेकृतम् ॥ 25 ॥
पतिव्रतायास्तपसानूनन्दग्धोऽसिमेप्रभो ।
तदैवयन्नदग्धगद्धस्त्वन्धर्षयंस्तनुममध्यमाम् ।
देवाभिभ्यतेतेसर्वेसेन्द्राःसानाग्नीपुरोगमाः ॥ 26 ॥
अवश्यमेवलभतेफलम्पापस्यकर्मणः ।
घोरम्पर्यागतेकालेकर्तानास्त्यत्रसंशयः ॥ 27 ॥
न कुलेन न रूपेण न दाक्षिण्येनमैथिली ।
मयाधिकावातुल्यावातत्त्वम्मोहान्नबुध्यसे ॥ 28 ॥
सर्वदासर्वभूतानान्नास्तिमुत्युरलक्षणः ।
तवतावदयम्मृत्युर्मैथिलीकृतलक्षणः ॥ 29 ॥
सीतानिमित्तजोमृत्युस्त्वयादूरादुपाहृतः ।
मैथिलीसहरामेणविशोकाविहरिष्यति ॥ 30 ॥
अल्पपुण्यात्वहङ्घोरेपतिताशोकसागरे ।
कैलासेमन्दरेमेरौतथाचैत्ररथेवने ॥ 31 ॥
देवोद्यानेषुसर्वेषुविहृत्यसहितात्वया ।
विमानेनानुरूपेणयायाम्यतुलयाश्रिया ॥ 32 ॥
पश्यन्तिविविधान्देशांस्तांस्तांश्चित्रस्रगम्बरा ।
भ्रम्शिताकामभोगेभ्यःसास्मिवीरवधात्तव ॥ 33 ॥
सैवान्येवास्मिसम्वृत्ताधिग्राज्ञाञ्चञ्चलाःश्रियः ।
हाराजन् सुकुमारन्तेसुभ्रुसुत्वक्समुन्नसम् ॥ 34 ॥
कान्तिश्रीद्युतिभिस्तुल्यमिन्दुपद्मदिवाकरैः ।
किरीटकूटोज्ज्वलितन्ताम्रास्यन्दीप्तकुण्डलम् ॥ 35 ॥
मदव्याकुललोलाक्षम्भूत्वायत्पानभूमिषु ।
विविधस्रग्धरञ्चारुवल्गुस्मितकथंशुभम् ॥ 36 ॥
तदेवाद्यतवैवंहिवक्त्रं न भ्राजतेप्रभो ।
रामसायकनिर्भिन्नंरक्तंरुधिरविस्रवैः ॥ 37 ॥
वीशीर्णमेदोमस्तिष्कंरूक्षस्यन्दनरेणुभिः ।
हापश्चिमामेसम्प्राप्तादशावैधव्यदायिनी ॥ 38 ॥
यामयासीन्नसुम्बद्धाकदाचिदपिमन्दया ।
पतादानवराजोमेभर्तामेराक्षसेश्वरः ॥ 39 ॥
पुत्रोमेशक्रनिर्जेताइत्यहङ्गर्विताभृशम् ।
दृप्तामर्दनाःशूराःप्रख्यातबलपौरुषाः ॥ 40 ॥
अकुतश्चिद्भयानाथाममेत्यासीन्मतिर्दृढा ।
तेषामेवम्प्रभावाणांयुष्माकंराक्षसर्षभाः ॥ 41 ॥
कथम्भयमसम्बुद्धम्मानुषादिदमागतम् ।
स्निग्धेन्द्रनीलनीलन्तुप्रांशुशैलोपमम्महत् ॥ 42 ॥
केयूराङ्गदवैडूर्यमुक्ताहारस्रगुज्ज्वलम् ।
कान्तंविहारेष्वधिकन्दीप्तांसङ्ग्रामभूमिषु ॥ 43 ॥
भात्याभरणभाभिर्यद्विद्युद्भिरिवतोयदः ।
तदेवाद्यशरीरन्तेतीक्ष्णैर्नैकशरैश्चितम् ॥ 44 ॥
पुनर्दुर्लभसम्पर्शम्परिष्वक्तुं न शक्यते ।
श्वाविधःशलकैर्यद्वद्भाणैर्लग्नैर्निरन्तरम् ॥ 45 ॥
स्वर्पितैर्मर्मसुभृशंसञ्छिन्नस्नायुबन्धनम् ।
क्षितौनिपतितंराजन् श्यामंवैरुधिरच्छवि ॥ 46 ॥
वज्रप्रहाराभिहतोविकीर्णैवपर्वतः ।
हास्वप्नस्सत्यमेवेदन्त्वंरामेणकथंहतः ॥ 47 ॥
त्वम्मृत्योरपिमृत्युस्स्याःकथम्मृत्युवशङ्गतः त्रैलोक्यवसुभोक्तारन्त्रैलोक्योद्वेगदम्महत् ॥ 48 ॥
जेतारंलोकपालानाङ्क्षेप्तारांशङ्करस्य च ।
दृप्तानान्निग्रहीतारमाविष्कृतपराक्रमम् ॥ 49 ॥
लोकक्षोभयितारं च नादैर्भूतविराविणम् ।
ओजसादृप्तवाक्यानांवक्तारंरिपुसन्निधौ ॥ 50 ॥
स्वयूथभृत्यगोप्तारंहन्तारम्भीमकर्मणाम् ।
हन्तारन्दानवेन्द्राणांयक्षाणां च सहस्रशः ॥ 51 ॥
निवातकवचानां च सङ्ग्रहीतारमाहवे ।
नैकयज्ञविलोप्तारन्त्रातारंस्वजनस्य च ॥ 52 ॥
धर्मव्यवस्थाभेत्तारम्मायास्रष्टारमाहवे ।
देवासुरनृकन्यानामाहर्तारन्ततस्ततः ॥ 53 ॥
शत्रुस्त्रीशोकदातारं नेतारं स्वजनस्य च ।
लङ्काद्वीपस्यगोप्तारङ्कर्तारम्भीमकर्मणाम् ॥ 54 ॥
अस्माकङ्कामभोगानान्दातारंरथिनांवरम् ।
एवम्प्रभावम्भर्तारन्दृष्टवारामेणपातितम् ॥ 55 ॥
स्थिरास्मियादेहमिमन्धारयामिहतप्रिया ।
शयनेषुमहार्हेषुशयित्वाराक्षसेश्वर ॥ 56 ॥
इहकर्मात्प्रसुप्तोऽसिधरण्यांरेणुगुण्ठितः ।
यदातेतनयश्शस्तोलक्ष्मणेनेन्द्रजिद्युधि ॥ 57 ॥
तदात्वभिहतातीव्रमद्यत्वस्मिनिपातिता ।
साहम्बन्धुजनैर्हीनाहीनानाथेन च त्वया ॥ 58 ॥
विहीनाकामभोगैश्चशोचिष्येशाश्वतीस्समाः ।
प्रपन्नोदीर्घमध्वानंराजन्नद्यसुदुर्गमम् ॥ 59 ॥
नयमामपिदुःखार्तां न वर्तिष्येत्वयाविना ।
कस्मात्त्वम्मांविहायेहकृपणाङ्गन्तुमिच्छसि ॥ 60 ॥
दीनांविलपतीम्मन्दाङ्किंवामान्नाभिभाषसे ।
दृष्टवा न खल्वभिक्रुद्धोमामिहानवकुण्ठिताम् ॥ 61 ॥
निर्गतान्नगरद्वारात्पद्भ्यामेवागताम्प्रभो ।
पश्येष्टदारदारांस्तेभ्रष्टलज्जावकुण्ठितान् ॥ 62 ॥
बहिर्निष्पतितान्सर्वान्कथन्दृष्टवा न कुप्यसि ।
अयङ्क्रीडासहायस्तेऽनाथेलालप्यतेजनः ॥ 63 ॥
न चैवमाश्वासयसिकिंवा न बहुमन्यसे ।
याःस्त्वयाविधवाराजन्कृतानैकाःकुलस्त्रियः ॥ 64 ॥
पतिव्रताधर्मरतागुरुशुश्रूषणेरताः ।
ताभिश्शोकाभितप्ताभिश्शप्तःपरवशङ्गतः ॥ 65 ॥
त्वयाविप्रकृताभिर्यत्तदाशप्तन्तदागतम् ।
प्रवादस्सत्यएवायन्त्वाम्प्रतिप्रायशोनृप ॥ 66 ॥
प्रतिव्रतानान्नाकस्मात्सपत्नत्यश्रूणिभूतले ।
कथं च नामतेराजन् लोकानाक्रम्यतेजसा ॥ 67 ॥
नारीचौर्यमिदङ्क्षुद्रङ्कृतंशौण्डीर्यमानिना ।
अपनीयाश्रमाद्रामंयन्मृगच्छद्मनात्वया ॥ 68 ॥
आनीतारामपनतीसातत्तेकातर्यलक्षणम् ।
कातर्यं न च तेयुद्धेकदाचित्संस्मराम्यहम् ॥ 69 ॥
तत्तुभाग्यविपर्यासान्नूनन्तेपक्वलक्षणम् ।
अतीतानागतार्थज्ञोवर्तमानविचक्षणः ॥ 70 ॥
मैथिलीमाहृतान्दृष्टवाध्यात्वानिःश्वस्यचायतम् ।
सत्यवाक्यमहाबाहो देवरोमेयदब्रवीत् ॥ 71 ॥
अयंराक्षसमुख्यानांविनाशःपर्युपस्थितः ।
कामक्रोधसमुत्थेनव्यसनेनप्रसङ्गिना ॥ 72 ॥
निर्वृत्तस्त्वत्कृतेऽनर्थःसोऽयम्मूलहरोमहान् ।
त्वयाकृतमिदंसर्वमनाधंराक्षसङ्कुलम् ॥ 73 ॥
हित्वंशोचितव्योमेप्रख्यातबलपौरुषः ।
स्त्रीस्वभावात्तुमेबुद्धिःकारुण्येपरिवर्तते ॥ 74 ॥
सुकृतन्दुष्कृतं च त्वङ्गृहीत्वास्वाङ्गतिङ्गतः ।
आत्मानमनुशोचामित्वद्विनाशेनदुःखिताम् ॥ 75 ॥
सुहृदांहितकामानां न श्रुतंवचनन्त्वया ।
भ्रात्रूणाञ्चैवकार्त्न्सनहितमुक्तन्दशानन ॥ 76 ॥
हेत्वर्थयुक्तंविधिवच्छ्रेयस्करमदारुणम् ।
विभीषणेनाभिहितं न कृतंहेतुमत्त्वया ॥ 77 ॥
मारीचकुम्भकर्णाभ्यांवाक्यम्ममपितुस्तथा ।
न श्रुतंवीर्यमत्तेनतस्येदम्फलमीदृशम् ॥ 78 ॥
नीलजीमूतसङ्काश पीताम्बरशुभाङ्गद ।
स्वगात्राणिविनिक्षिप्यकिंशेषेरुधिराप्लुतः ॥ 79 ॥
प्रसुप्तैवशोकार्ताङ्किम्मां न प्रतिभाषसे ।
महावीर्यस्यदक्षस्यसम्युगेष्वपलायिनः ॥ 80 ॥
यातुधानस्यदौहित्रीङ्किम्मां न प्रतिभाषसे ।
उत्तिष्ठोत्तिष्ठकिंशेषेनवेपरिभवेकृते ॥ 81 ॥
अद्यवैनिर्भयालङ्काम्प्रविष्टांसूर्यरश्मयः ।
येनसूदयसेशत्रून् समरेसूर्यवर्चसा ॥ 82 ॥
वज्रंवज्रधरस्येवसोऽयन्तेसततार्चितः ।
रणेबहुप्रहरणोहेमजापरिष्कृतः ॥ 83 ॥
परिघोव्यवकीर्णस्तेबाणैश्चिन्नैःसहस्रधा ।
अप्रियामिवोपसङ्गृह्यकिंशेषेरणमेदिनीम् ॥ 84 ॥
अप्रियामिवकस्माच्छमान्नेच्छस्यभिभाषितुम् ।
धिगस्तुहृदयंयस्याममेदं न सहस्रधा ॥ 85 ॥
त्वयिपञ्चत्वमापन्नेफलतेशोकपीडितम् ।
इत्येवंविलपन्तिसाबाष्पपर्याकुलेक्षणा ॥ 86 ॥
स्नेहोपस्कन्नहृदया तदा मोहामुपागमत् ।
कश्मलाभिहतासन्नाबभौसारावणोरसि ॥ 87 ॥
स्नध्यानुरक्तेजलदेदीप्ताविद्युदिवोज्ज्वला ।
तथागतंसमुत्थाप्यसपत्नयस्ताम्भृशातुराः ॥ 88 ॥
पर्यवस्थापयामासूरुदन्त्योरुदतीम्भृशम् ।
न तेसुविदितादेविलोकानांस्थितिरध्रुवा ॥ 89 ॥
दशाविभागपर्यायेराज्ञांवैचञ्चलाःश्रियः ।
इत्येवमुच्यमानासासशब्दम्प्ररुरोद ह ॥ 90 ॥
स्नापयन्तीतदास्रेणस्तनौवक्रंसुनिर्मलम् ।
एतस्मिन्नन्तरेरामोविभीषणमुवाच ह ॥ 91 ॥
संस्कारःक्रियताम्भ्रातुःस्त्रीगणःपरिसान्त्व्यताम् ।
तमुवाचततोधीमान् विभीषणैदंवचः ॥ 92 ॥
विमृश्यबुद्ध्याधर्मज्ञोधर्मार्थसहितंहितम् ।
त्यक्तधर्मव्रतंशूरन्नृशंसमनृतन्तथा ॥ 93 ॥
नाहमर्होऽस्मिसंस्कर्तुम्परदाराभिमर्शिनम् ।
भ्रातृरूपःहिमेशत्रुरेषसर्वाहितेरतः ॥ 94 ॥
रावणोनार्हतेपूजाम्पूज्योऽपिगुरुगौरवात् ।
नृशंसैतिमांराम वक्ष्यन्तिमनुजाभुवि ॥ 95 ॥
श्रुत्वातस्यागुणान्सर्वेवक्ष्यन्तिसुकृतम्पुनः ।
तच्छ्रुत्वापरमप्रीतोरामोधर्मभृतांवरः ॥ 96 ॥
विभीषणमुवाचेदंवाक्यज्ञंवाक्यकोविदः ।
तवापिमेप्रियङ्कार्यन्त्वत्प्रभावान्मयाजितम् ॥ 97 ॥
अवश्यन्तुक्षमंवाच्योमयात्वांराक्षसेश्वर ।
अधर्मानृतसंयुक्तःकामन्त्वेषनिशाचरः ॥ 98 ॥
तेजस्वीबलवान् शूरःसङ्ग्रामेषु च नित्यशः ।
शतक्रतुमुखैर्वीरैःश्रूयते न पराजितः ॥ 99 ॥
महात्माबलसम्पन्नोरावणोलोकरावणः ।
मरणानान्तिवैराणिनिर्वृत्तन्नःप्रयोजनम् ॥ 100 ॥
क्रियतामस्यसंस्कारोममाप्येषयथातव ।
त्वत्सत्सकाशाद्धशग्रीवस्संस्कारंविधिपूर्वकम् ॥ 101 ॥
क्षिप्रमर्हतिधर्मेणत्वंयशोभाग्भविष्यसि ।
राघवस्यवच्श्रुत्वात्वरमाणोविभीषणः ॥ 102 ॥
संस्कारयितुमारेभेभ्रातरंरावणंहतम् ।
सप्रविश्यपुरींलङ्कांराक्षसेन्द्रोविभीषणः ॥ 103 ॥
रावणस्याअग्निहोत्रन्तुनिर्यापयतिसत्वरम् ।
शकटान् दारुरूपाणिअग्नीनवैयाजकांस्तथा ॥ 104 ॥
तथाचन्दनकाष्ठानिकाष्ठानिविविधानि च ।
अगरूणिसुगधनीनिगन्धांश्चसुरभींस्तथा ॥ 105 ॥
मणिमुक्ताप्रवालानिनिर्यापयतिराक्षसः ।
आजगाममुहूर्तेनराक्षसैःपरिवारितः ॥ 106 ॥
ततोमाल्यवतासार्थङ्क्रियामेवचकारसः ।
सौवर्णींशिबिकान्दिव्यामारोप्यक्षौमवासनम् ॥ 107 ॥
रावणंराक्षसाधीशमश्रुपूर्यमुखाद्विजाः ।
तूर्यघोषैश्चविविधैस्स्तुवद्भिश्चाभिनन्दितम् ॥ 108 ॥
प्ताकाभिश्चचित्राभिस्सुमनोभिश्चचित्रिताम् ।
उत्क्षिप्यशिबिकान्तान्तुविभीषणपुरोगमाः ॥ 109 ॥
दक्षिणाभिमुखास्सर्वेगृह्यकाष्ठानिभेजिरे ।
अग्नयोदीप्यमानास्तेतदाध्वर्युसमीरिताः ॥ 110 ॥
शरणाभिगताःसर्वेपुरस्तात्तस्यतेययुः ।
अन्तःपुराणिसर्वाणिरुदमानानिसत्वरम् ॥ 111 ॥
पृष्ठतोऽनुययुस्तानिप्लवमानानिसर्वतः ।
रावणम्प्रयतेदेशेस्थाप्यतेभृशदुःखिताः ॥ 112 ॥
चिताञ्चन्दनकाष्ठैश्चपद्मकोशीसंवृताम् ।
ब्राह्म्यासम्वर्तयामासूराङ्कवास्तरणावृताम् ॥ 113 ॥
वर्ततेवेदविहितोराज्ञोवैपश्चिमःक्रतुः ।
प्रचक्रुःराक्षसेन्द्रस्यपितृमेधमनुक्रमम् ॥ 114 ॥
वेदिं च दक्षिणप्राच्यांयथास्थानं च पावकम् ।
पृषदाज्येनसम्पूर्णंस्रुवंसर्वेप्रचिक्षिपुः ॥ 115 ॥
पादयोश्शकटम्प्रादुरन्तरूर्वोरुलूखलन्तदा ।
दारुपात्राणिसर्वाणिआरणिञ्चोत्तारारणिम् ॥ 116 ॥
दत्त्वातुमुसलञ्चान्यथास्थानंविचक्षणाः ।
शास्त्रादृष्टेनविधिनामहर्षिविहितेन च ॥ 117 ॥
तत्रमेध्यम्पशुंहत्वाराक्षसेन्द्रस्यराक्षसाः ।
परिस्तरणिकांराज्ञोघृताक्तांसमवेशयन् ॥ 118 ॥
गन्धैर्माल्यैरलङ्कृत्यरावणन्दीनमानसाः ॥ 119 ॥
विभीषणसहायास्तेवस्त्रैश्चविविधैरपि ।
लाजैरश्चावकिरन्तिस्मबाष्पपूर्णमुखास्तदा ॥ 120 ॥
ददौ च पावकन्तस्यविधियुक्तंविभीषणः ।
स्नात्वाचैवार्द्रवस्त्रेणतिलान्दूर्वाभिमिश्रितान् ॥ 121 ॥
उदकेन च सम्मिश्रान्प्रदायविधिपूर्वकम् ।
प्रदायचोदकन्तस्मैमूर्ध्नाचैनन्नमस्य च ॥ 122 ॥
ताःस्त्रियोऽनुनयामाससान्तमुक्त्वापुनःपुनः ।
गम्यतामितितास्सर्वाविविशुर्नगरीतदा ॥ 123 ॥
प्रविष्टासुसर्वासुराक्षसीषुविभीषणः ।
रामपार्श्वमुपागम्यतदातिष्ठद्विनीतवत् ॥ 124 ॥
रामोऽपिसहसैन्येनससुग्रीवस्सलक्ष्मणः ।
हर्षंलेभेरिपुंहत्वायथावृत्रंशतक्रतुः ॥ 125 ॥
ततोविमुक्त्वासशरंशरासनम्महेन्द्रदत्तङ्कवचं च तन्महत् ।
विम्युचरोषंरिपुनिग्रहात्ततोरामःसुसौम्यत्वमुपागतोऽरिहा ॥ 126 ॥
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये युद्धकाण्डे चतुर्दशाधिकशततमस्सर्गः ॥
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe yuddhakāṇḍam |
atha caturdaśādhikaśatatamassargaḥ |
tāsāṃvilapamānānāntadārākṣasayoṣitām |
jyeṣṭhāpatnīpriyājīnābhartāraṃsamudaikṣata || 1 ||
daśagrīvaṃhatandṛṣṭavārāmeṇācintyakarmaṇā |
patimmaṇḍodarītatrakṛpaṇāparyadevayat || 2 ||
nanunāmamahābāhotavavaiśravaṇānuja |
kruddhasyapramukhesthātuntrasyatyapipurandaraḥ || 3 ||
ṛṣayaścamahānto'pigandharvāścayaśasvinaḥ |
nanunāmatavodvegāccāraṇāścadiśogatāḥ || 4 ||
sa tvammānuṣamātreṇarāmeṇayudhinirjitaḥ |
na vyapatrapaserājan kimidaṃrākṣaseśvara || 5 ||
kathantrailokyamākramyaśriyāvīryeṇacānvitam |
aviṣahyañjaghānatvāmmānuṣovanagocaraḥ || 6 ||
mānuṣāṇāmaviṣayecarataḥkāmarūpiṇaḥ |
vināśastavarāmeṇasamyugenopapadyate || 7 ||
na caitatkarmarāmasyaśraddhadhāmicamūmukhe |
sarvatassamupetasyatavatenābhimarṣaṇam || 8 ||
yadaiva ca janasthānerākṣasairbhahunirvavṛtaḥ |
kharastavahatobhrātātadaivāsau na mānuṣaḥ || 9 ||
yadaivanagarīṃlaṅkānduṣpraveśāṃsurairapi |
praviṣṭohanumānvīryāttadaivavyathitāvayam || 10 ||
yadaivavānarairghorairbaddhasseturmahārṇave |
tadaivahṛdayenāhaṃśaṅkerāmamamānuṣam || 11 ||
athavārāmarūpeṇakṛtāntassvayamāgataḥ |
māyāntavavināśāyavidhāyāpratitarkitām || 12 ||
athavāvāsavenatvandharṣito'pimahābala |
vāsavasyatukāśaktistvāndraṣṭumapisaṃyuge || 13 ||
vyaktameṣamahāyogīparamātmāsanātanaḥ |
anādimadhyanidhanomahatamparamomahān || 14 ||
tamasaḥparamodhātāśaṅkhacakragadādharaḥ |
śrīvatsavakṣānityaśrīrajayyaśśāśvatodhruvaḥ || 15 ||
mānuṣaṃrūpamāsthāyaviṣṇussatyaparākramaḥ |
sarvaiḥparivṛtodevairvānaratvamupāgataiḥ || 16 ||
sarvalokeśvarśrīmānlokānāṃhitakāmyayā |
sarākṣasaraparīvāraṃhatavāṃstvāmmahādyutiḥ || 17 ||
indriyāṇipurājitvājitantribhuvanantvayā |
smaradbhirivatadvairamindriyairevanirjitaḥ || 18 ||
yadaivahijanasthānerākṣasairbhahubhirvṛtaḥ |
kharastunihatobhrātātadārāmo na mānuṣaḥ || 19 ||
yadaivanagarīṃlaṅkānduṣpraveśāṃsurairapi |
praviṣṭohanumānvīryāttadaivavyathitāvayam || 20 ||
kriyatāmavirodhaścarāghaveṇetiyanmayā |
ucyamānaṃ na gṛhṇāsitasyeyaṃvyuṣṭirāgatā || 21 ||
akasmācchābhikāmo'sisītāṃrākṣasapuṅgavaḥ |
aiśvaryasyavināśāyadehasyasvajanasya ca || 22 ||
arundhatyāviśiṣṭāntāṃrohiṇyāścāpidurmate |
sītāndharṣayatāmānyāntvayāhyasadṛśaṅkṛtam || 23 ||
vasudhāyāhivasudhāṃśriyaḥśrīmbhartṛvatsalām |
sītāṃsarvānavadyāṅgīmaraṇyevijaneśubhām || 24 ||
ānayitvātutāndīnāñchadmanātmasvadūṣaṇa |
aprāpyatañcaivakāmammaithilīsaṅgamekṛtam || 25 ||
pativratāyāstapasānūnandagdho'simeprabho |
tadaivayannadagdhagaddhastvandharṣayaṃstanumamadhyamām |
devābhibhyatetesarvesendrāḥsānāgnīpurogamāḥ || 26 ||
avaśyamevalabhatephalampāpasyakarmaṇaḥ |
ghoramparyāgatekālekartānāstyatrasaṃśayaḥ || 27 ||
na kulena na rūpeṇa na dākṣiṇyenamaithilī |
mayādhikāvātulyāvātattvammohānnabudhyase || 28 ||
sarvadāsarvabhūtānānnāstimutyuralakṣaṇaḥ |
tavatāvadayammṛtyurmaithilīkṛtalakṣaṇaḥ || 29 ||
sītānimittajomṛtyustvayādūrādupāhṛtaḥ |
maithilīsaharāmeṇaviśokāvihariṣyati || 30 ||
alpapuṇyātvahaṅghorepatitāśokasāgare |
kailāsemandaremerautathācaitrarathevane || 31 ||
devodyāneṣusarveṣuvihṛtyasahitātvayā |
vimānenānurūpeṇayāyāmyatulayāśriyā || 32 ||
paśyantivividhāndeśāṃstāṃstāṃścitrasragambarā |
bhramśitākāmabhogebhyaḥsāsmivīravadhāttava || 33 ||
saivānyevāsmisamvṛttādhigrājñāñcañcalāḥśriyaḥ |
hārājan sukumārantesubhrusutvaksamunnasam || 34 ||
kāntiśrīdyutibhistulyamindupadmadivākaraiḥ |
kirīṭakūṭojjvalitantāmrāsyandīptakuṇḍalam || 35 ||
madavyākulalolākṣambhūtvāyatpānabhūmiṣu |
vividhasragdharañcāruvalgusmitakathaṃśubham || 36 ||
tadevādyatavaivaṃhivaktraṃ na bhrājateprabho |
rāmasāyakanirbhinnaṃraktaṃrudhiravisravaiḥ || 37 ||
vīśīrṇamedomastiṣkaṃrūkṣasyandanareṇubhiḥ |
hāpaścimāmesamprāptādaśāvaidhavyadāyinī || 38 ||
yāmayāsīnnasumbaddhākadācidapimandayā |
patādānavarājomebhartāmerākṣaseśvaraḥ || 39 ||
putromeśakranirjetāityahaṅgarvitābhṛśam |
dṛptāmardanāḥśūrāḥprakhyātabalapauruṣāḥ || 40 ||
akutaścidbhayānāthāmametyāsīnmatirdṛḍhā |
teṣāmevamprabhāvāṇāṃyuṣmākaṃrākṣasarṣabhāḥ || 41 ||
kathambhayamasambuddhammānuṣādidamāgatam |
snigdhendranīlanīlantuprāṃśuśailopamammahat || 42 ||
keyūrāṅgadavaiḍūryamuktāhārasragujjvalam |
kāntaṃvihāreṣvadhikandīptāṃsaṅgrāmabhūmiṣu || 43 ||
bhātyābharaṇabhābhiryadvidyudbhirivatoyadaḥ |
tadevādyaśarīrantetīkṣṇairnaikaśaraiścitam || 44 ||
punardurlabhasamparśampariṣvaktuṃ na śakyate |
śvāvidhaḥśalakairyadvadbhāṇairlagnairnirantaram || 45 ||
svarpitairmarmasubhṛśaṃsañchinnasnāyubandhanam |
kṣitaunipatitaṃrājan śyāmaṃvairudhiracchavi || 46 ||
vajraprahārābhihatovikīrṇaivaparvataḥ |
hāsvapnassatyamevedantvaṃrāmeṇakathaṃhataḥ || 47 ||
tvammṛtyorapimṛtyussyāḥkathammṛtyuvaśaṅgataḥ trailokyavasubhoktārantrailokyodvegadammahat || 48 ||
jetāraṃlokapālānāṅkṣeptārāṃśaṅkarasya ca |
dṛptānānnigrahītāramāviṣkṛtaparākramam || 49 ||
lokakṣobhayitāraṃ ca nādairbhūtavirāviṇam |
ojasādṛptavākyānāṃvaktāraṃripusannidhau || 50 ||
svayūthabhṛtyagoptāraṃhantārambhīmakarmaṇām |
hantārandānavendrāṇāṃyakṣāṇāṃ ca sahasraśaḥ || 51 ||
nivātakavacānāṃ ca saṅgrahītāramāhave |
naikayajñaviloptārantrātāraṃsvajanasya ca || 52 ||
dharmavyavasthābhettārammāyāsraṣṭāramāhave |
devāsuranṛkanyānāmāhartārantatastataḥ || 53 ||
śatrustrīśokadātāraṃ netāraṃ svajanasya ca |
laṅkādvīpasyagoptāraṅkartārambhīmakarmaṇām || 54 ||
asmākaṅkāmabhogānāndātāraṃrathināṃvaram |
evamprabhāvambhartārandṛṣṭavārāmeṇapātitam || 55 ||
sthirāsmiyādehamimandhārayāmihatapriyā |
śayaneṣumahārheṣuśayitvārākṣaseśvara || 56 ||
ihakarmātprasupto'sidharaṇyāṃreṇuguṇṭhitaḥ |
yadātetanayaśśastolakṣmaṇenendrajidyudhi || 57 ||
tadātvabhihatātīvramadyatvasminipātitā |
sāhambandhujanairhīnāhīnānāthena ca tvayā || 58 ||
vihīnākāmabhogaiścaśociṣyeśāśvatīssamāḥ |
prapannodīrghamadhvānaṃrājannadyasudurgamam || 59 ||
nayamāmapiduḥkhārtāṃ na vartiṣyetvayāvinā |
kasmāttvammāṃvihāyehakṛpaṇāṅgantumicchasi || 60 ||
dīnāṃvilapatīmmandāṅkiṃvāmānnābhibhāṣase |
dṛṣṭavā na khalvabhikruddhomāmihānavakuṇṭhitām || 61 ||
nirgatānnagaradvārātpadbhyāmevāgatāmprabho |
paśyeṣṭadāradārāṃstebhraṣṭalajjāvakuṇṭhitān || 62 ||
bahirniṣpatitānsarvānkathandṛṣṭavā na kupyasi |
ayaṅkrīḍāsahāyaste'nāthelālapyatejanaḥ || 63 ||
na caivamāśvāsayasikiṃvā na bahumanyase |
yāḥstvayāvidhavārājankṛtānaikāḥkulastriyaḥ || 64 ||
pativratādharmaratāguruśuśrūṣaṇeratāḥ |
tābhiśśokābhitaptābhiśśaptaḥparavaśaṅgataḥ || 65 ||
tvayāviprakṛtābhiryattadāśaptantadāgatam |
pravādassatyaevāyantvāmpratiprāyaśonṛpa || 66 ||
prativratānānnākasmātsapatnatyaśrūṇibhūtale |
kathaṃ ca nāmaterājan lokānākramyatejasā || 67 ||
nārīcauryamidaṅkṣudraṅkṛtaṃśauṇḍīryamāninā |
apanīyāśramādrāmaṃyanmṛgacchadmanātvayā || 68 ||
ānītārāmapanatīsātattekātaryalakṣaṇam |
kātaryaṃ na ca teyuddhekadācitsaṃsmarāmyaham || 69 ||
tattubhāgyaviparyāsānnūnantepakvalakṣaṇam |
atītānāgatārthajñovartamānavicakṣaṇaḥ || 70 ||
maithilīmāhṛtāndṛṣṭavādhyātvāniḥśvasyacāyatam |
satyavākyamahābāho devaromeyadabravīt || 71 ||
ayaṃrākṣasamukhyānāṃvināśaḥparyupasthitaḥ |
kāmakrodhasamutthenavyasanenaprasaṅginā || 72 ||
nirvṛttastvatkṛte'narthaḥso'yammūlaharomahān |
tvayākṛtamidaṃsarvamanādhaṃrākṣasaṅkulam || 73 ||
hitvaṃśocitavyomeprakhyātabalapauruṣaḥ |
strīsvabhāvāttumebuddhiḥkāruṇyeparivartate || 74 ||
sukṛtanduṣkṛtaṃ ca tvaṅgṛhītvāsvāṅgatiṅgataḥ |
ātmānamanuśocāmitvadvināśenaduḥkhitām || 75 ||
suhṛdāṃhitakāmānāṃ na śrutaṃvacanantvayā |
bhrātrūṇāñcaivakārtnsanahitamuktandaśānana || 76 ||
hetvarthayuktaṃvidhivacchreyaskaramadāruṇam |
vibhīṣaṇenābhihitaṃ na kṛtaṃhetumattvayā || 77 ||
mārīcakumbhakarṇābhyāṃvākyammamapitustathā |
na śrutaṃvīryamattenatasyedamphalamīdṛśam || 78 ||
nīlajīmūtasaṅkāśa pītāmbaraśubhāṅgada |
svagātrāṇivinikṣipyakiṃśeṣerudhirāplutaḥ || 79 ||
prasuptaivaśokārtāṅkimmāṃ na pratibhāṣase |
mahāvīryasyadakṣasyasamyugeṣvapalāyinaḥ || 80 ||
yātudhānasyadauhitrīṅkimmāṃ na pratibhāṣase |
uttiṣṭhottiṣṭhakiṃśeṣenaveparibhavekṛte || 81 ||
adyavainirbhayālaṅkāmpraviṣṭāṃsūryaraśmayaḥ |
yenasūdayaseśatrūn samaresūryavarcasā || 82 ||
vajraṃvajradharasyevaso'yantesatatārcitaḥ |
raṇebahupraharaṇohemajāpariṣkṛtaḥ || 83 ||
parighovyavakīrṇastebāṇaiścinnaiḥsahasradhā |
apriyāmivopasaṅgṛhyakiṃśeṣeraṇamedinīm || 84 ||
apriyāmivakasmācchamānnecchasyabhibhāṣitum |
dhigastuhṛdayaṃyasyāmamedaṃ na sahasradhā || 85 ||
tvayipañcatvamāpannephalateśokapīḍitam |
ityevaṃvilapantisābāṣpaparyākulekṣaṇā || 86 ||
snehopaskannahṛdayā tadā mohāmupāgamat |
kaśmalābhihatāsannābabhausārāvaṇorasi || 87 ||
snadhyānuraktejaladedīptāvidyudivojjvalā |
tathāgataṃsamutthāpyasapatnayastāmbhṛśāturāḥ || 88 ||
paryavasthāpayāmāsūrudantyorudatīmbhṛśam |
na tesuviditādevilokānāṃsthitiradhruvā || 89 ||
daśāvibhāgaparyāyerājñāṃvaicañcalāḥśriyaḥ |
ityevamucyamānāsāsaśabdampraruroda ha || 90 ||
snāpayantītadāsreṇastanauvakraṃsunirmalam |
etasminnantarerāmovibhīṣaṇamuvāca ha || 91 ||
saṃskāraḥkriyatāmbhrātuḥstrīgaṇaḥparisāntvyatām |
tamuvācatatodhīmān vibhīṣaṇaidaṃvacaḥ || 92 ||
vimṛśyabuddhyādharmajñodharmārthasahitaṃhitam |
tyaktadharmavrataṃśūrannṛśaṃsamanṛtantathā || 93 ||
nāhamarho'smisaṃskartumparadārābhimarśinam |
bhrātṛrūpaḥhimeśatrureṣasarvāhiterataḥ || 94 ||
rāvaṇonārhatepūjāmpūjyo'pigurugauravāt |
nṛśaṃsaitimāṃrāma vakṣyantimanujābhuvi || 95 ||
śrutvātasyāguṇānsarvevakṣyantisukṛtampunaḥ |
tacchrutvāparamaprītorāmodharmabhṛtāṃvaraḥ || 96 ||
vibhīṣaṇamuvācedaṃvākyajñaṃvākyakovidaḥ |
tavāpimepriyaṅkāryantvatprabhāvānmayājitam || 97 ||
avaśyantukṣamaṃvācyomayātvāṃrākṣaseśvara |
adharmānṛtasaṃyuktaḥkāmantveṣaniśācaraḥ || 98 ||
tejasvībalavān śūraḥsaṅgrāmeṣu ca nityaśaḥ |
śatakratumukhairvīraiḥśrūyate na parājitaḥ || 99 ||
mahātmābalasampannorāvaṇolokarāvaṇaḥ |
maraṇānāntivairāṇinirvṛttannaḥprayojanam || 100 ||
kriyatāmasyasaṃskāromamāpyeṣayathātava |
tvatsatsakāśāddhaśagrīvassaṃskāraṃvidhipūrvakam || 101 ||
kṣipramarhatidharmeṇatvaṃyaśobhāgbhaviṣyasi |
rāghavasyavacśrutvātvaramāṇovibhīṣaṇaḥ || 102 ||
saṃskārayitumārebhebhrātaraṃrāvaṇaṃhatam |
sapraviśyapurīṃlaṅkāṃrākṣasendrovibhīṣaṇaḥ || 103 ||
rāvaṇasyāagnihotrantuniryāpayatisatvaram |
śakaṭān dārurūpāṇiagnīnavaiyājakāṃstathā || 104 ||
tathācandanakāṣṭhānikāṣṭhānivividhāni ca |
agarūṇisugadhanīnigandhāṃścasurabhīṃstathā || 105 ||
maṇimuktāpravālāniniryāpayatirākṣasaḥ |
ājagāmamuhūrtenarākṣasaiḥparivāritaḥ || 106 ||
tatomālyavatāsārthaṅkriyāmevacakārasaḥ |
sauvarṇīṃśibikāndivyāmāropyakṣaumavāsanam || 107 ||
rāvaṇaṃrākṣasādhīśamaśrupūryamukhādvijāḥ |
tūryaghoṣaiścavividhaisstuvadbhiścābhinanditam || 108 ||
ptākābhiścacitrābhissumanobhiścacitritām |
utkṣipyaśibikāntāntuvibhīṣaṇapurogamāḥ || 109 ||
dakṣiṇābhimukhāssarvegṛhyakāṣṭhānibhejire |
agnayodīpyamānāstetadādhvaryusamīritāḥ || 110 ||
śaraṇābhigatāḥsarvepurastāttasyateyayuḥ |
antaḥpurāṇisarvāṇirudamānānisatvaram || 111 ||
pṛṣṭhato'nuyayustāniplavamānānisarvataḥ |
rāvaṇamprayatedeśesthāpyatebhṛśaduḥkhitāḥ || 112 ||
citāñcandanakāṣṭhaiścapadmakośīsaṃvṛtām |
brāhmyāsamvartayāmāsūrāṅkavāstaraṇāvṛtām || 113 ||
vartatevedavihitorājñovaipaścimaḥkratuḥ |
pracakruḥrākṣasendrasyapitṛmedhamanukramam || 114 ||
vediṃ ca dakṣiṇaprācyāṃyathāsthānaṃ ca pāvakam |
pṛṣadājyenasampūrṇaṃsruvaṃsarvepracikṣipuḥ || 115 ||
pādayośśakaṭamprādurantarūrvorulūkhalantadā |
dārupātrāṇisarvāṇiāraṇiñcottārāraṇim || 116 ||
dattvātumusalañcānyathāsthānaṃvicakṣaṇāḥ |
śāstrādṛṣṭenavidhināmaharṣivihitena ca || 117 ||
tatramedhyampaśuṃhatvārākṣasendrasyarākṣasāḥ |
paristaraṇikāṃrājñoghṛtāktāṃsamaveśayan || 118 ||
gandhairmālyairalaṅkṛtyarāvaṇandīnamānasāḥ || 119 ||
vibhīṣaṇasahāyāstevastraiścavividhairapi |
lājairaścāvakirantismabāṣpapūrṇamukhāstadā || 120 ||
dadau ca pāvakantasyavidhiyuktaṃvibhīṣaṇaḥ |
snātvācaivārdravastreṇatilāndūrvābhimiśritān || 121 ||
udakena ca sammiśrānpradāyavidhipūrvakam |
pradāyacodakantasmaimūrdhnācainannamasya ca || 122 ||
tāḥstriyo'nunayāmāsasāntamuktvāpunaḥpunaḥ |
gamyatāmititāssarvāviviśurnagarītadā || 123 ||
praviṣṭāsusarvāsurākṣasīṣuvibhīṣaṇaḥ |
rāmapārśvamupāgamyatadātiṣṭhadvinītavat || 124 ||
rāmo'pisahasainyenasasugrīvassalakṣmaṇaḥ |
harṣaṃlebheripuṃhatvāyathāvṛtraṃśatakratuḥ || 125 ||
tatovimuktvāsaśaraṃśarāsanammahendradattaṅkavacaṃ ca tanmahat |
vimyucaroṣaṃripunigrahāttatorāmaḥsusaumyatvamupāgato'rihā || 126 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye yuddhakāṇḍe caturdaśādhikaśatatamassargaḥ ||
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Kannada script.
Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.