ಶ್ರೀಮದ್ವಾಲ್ಮೀಕೀಯ ರಾಮಾಯಣೇ ಯುದ್ಧಕಾಣ್ಡಮ್ ।
ಅಥ ಅಷ್ಟಾವಿಂಶತ್ಯಧಿಕಶತತಮಸ್ಸರ್ಗಃ ।
ಅಯೋಧ್ಯಾನ್ತುಸಮಾಲೋಕ್ಯಚಿನ್ತಯಾಮಾಸರಾಘವಃ ।
ಪ್ರಿಯಕಾಮಃಪ್ರಿಯಂರಾಮಸ್ತತಸ್ತ್ವರಿತವಿಕ್ರಮಃ ॥ 1 ॥
ಚಿನ್ತಯಿತ್ವಾತತೋದೃಷ್ಟಿಂವಾನರೇಷುನ್ಯಪಾತಯತ್ ।
ಉವಾಚಧೀಮಾಂಸ್ತೇಜಸ್ವೀಹನೂಮನ್ತಮ್ಪ್ಲವಙ್ಗಮಮ್ ॥ 2 ॥
ಅಯೋಧ್ಯಾನ್ತ್ವರಿತೋಗತ್ವಾಶೀಘ್ರಮ್ಪ್ಲವಗಸತ್ತಮ ।
ಜಾನೀಹಿಕಛಚಿತ್ಕುಶಲೀಜನೋನೃಪತಿಮನ್ದಿರೇ ॥ 3 ॥
ಶೃಙ್ಗಬೇರಿಪುರಮ್ಪ್ರಾಪ್ಯಗುಹಙ್ಗಹನಗೋಚರಮ್ ।
ನಿಷಾದಾಧಿಪತಿಮ್ಬ್ರೂಹಿಕುಶಲಂವಚನಾನ್ಮಮ ॥ 4 ॥
ಶ್ರುತ್ವಾತುಮಾಙ್ಕುಶಲಿನಮರೋಗಂವಿಗತಜ್ವರಮ್ ।
ಭವಿಷ್ಯತಿಗುಹಃಪ್ರೀತಸ್ಸಮಮಾತ್ಮಸಮಸ್ಸಖಾ ॥ 5 ॥
ಅಯೋಧ್ಯಾಯಾಶ್ಚತೇಮಾರ್ಗಮ್ಪ್ರವೃತ್ತಿಮ್ಭರತಸ್ಯ ಚ ।
ನಿವೇದಯಿಷ್ಯತಿಪ್ರೀತೋನಿಷಾದಾಧಿಪತಿರ್ಗುಹಃ ॥ 6 ॥
ಭರತಸ್ತುತ್ವಯಾವಾಚ್ಯಃಕುಶಲಂವಚನಾನ್ಮಮ ।
ಸಿದ್ಧಾರ್ಥಂಶಂಸಮಾನ್ತಸ್ಮೈಸಭಾರ್ಯಂಸಹಲಕ್ಷ್ಮಣಮ್ ॥ 7 ॥
ಹರಣಞ್ಚಾಪಿವೈದೇಹ್ಯಾರಾವಣೇನಬಲೀಯಸಾ ।
ಸುಗ್ರೀವೇಣ ಚ ಸಮ್ವಾದಂವಾಲಿನಶ್ಚವಧಂರಣೇ ॥ 8 ॥
ಮೈಥಿಲ್ಯನ್ವೇಷಣಞ್ಚೈವಯಥಾಚಾಧಿಗತಾತ್ವಯಾ ।
ಲಙ್ಘಯಿತ್ವಾಮಹಾತೋಯಮಾಪಗಾಪತಿಮವ್ಯಯಮ್ ॥ 9 ॥
ಉಪಯಾನಂಸಮುದ್ರಸ್ಯಸಾಗರಸ್ಯ ಚ ದರ್ಶನಮ್ ।
ಯಥಾ ಚ ಕಾರಿತಸ್ಸೇತೂರಾವಣಶ್ಚಯಥಾಹತಃ ॥ 10 ॥
ವರದಾನಮ್ಮಹೇನ್ದ್ರೇಣಬ್ರಹ್ಮಣಾವರುಣೇನ ಚ ।
ಮಹಾದೇವಪ್ರಸಾದಾಚ್ಛಪಿತ್ರಾಮಮಸಮಾಗಮಮ್ ॥ 11 ॥
ಉಪಯಾತಂ ಚ ಮಾಂಸೌಮ್ಯ ಭರತಾಯನಿವೇದಯ ।
ಸಹರಾಕ್ಷಸರಾಜೇನಹರೀಣಾಮೀಶ್ವರೇಣ ಚ ॥ 12 ॥
ಜಿತ್ವಾಶತ್ರುಗಣಾನ್ರಾಮಃಪ್ರಾಪ್ಯಚಾನುತ್ತಮಂಯಶಃ ।
ಉಪಾಯಾನಂಸಮೃದ್ಧಾರ್ಥಸ್ಸಹಮಿತ್ರೈರ್ಮಹಾಬಲೈಃ ॥ 13 ॥
ಏತಚ್ಛ್ರುತ್ವಾಯಮಾಕಾರಮ್ಭಜತೇಭರತಸ್ತತಃ ।
ಸ ಚ ತೇವೇದಿತವ್ಯಃಸ್ಯಾತ್ಸರ್ವಂಯಚ್ಛಾಪಿಮಾಮ್ಪ್ರತಿ ॥ 14 ॥
ಜ್ಞೇಯಾಃಸರ್ವೇ ಚ ವೃತ್ತಾನ್ತಾಃಭರತಸ್ಯೇಙ್ಗಿತಾನಿ ಚ ।
ತತ್ತ್ವೇನಮುಖವರ್ಣೇನದೃಷ್ಟ್ಯಾವ್ಯಾಭಾಷಿತೇನ ಚ ॥ 15 ॥
ಸರ್ವಕಾಲಸಮೃದ್ಧಂಹಿಹಸ್ತ್ಯಶ್ವರಥಸಙ್ಕುಲಮ್ ।
ಪಿತೃಪೈತಾಮಹಂರಾಜ್ಯಙ್ಕಸ್ಯನಾವರ್ತಯೇನ್ಮನಃ ॥ 16 ॥
ಸಙ್ಗತ್ಯಾಭರತ್ಶ್ರೀಮಾನ್ ರಾಜ್ಯೇನಾರ್ಥೀಸ್ವಯಮ್ಭವೇತ್ ।
ಪ್ರಶಾಸ್ತುವಸುಧಾಂಸರ್ವಾಮಖಿಲಾಂರಘುನನ್ದನಃ ॥ 17 ॥
ತಸ್ಯಬುದ್ಧಿಂ ಚ ವಿಜ್ಞಾಯವ್ಯವಸಾಯಂ ಚ ವಾನರ ।
ಯಾವನ್ನದೂರಂಯಾತಾಃಸ್ಮಕ್ಷಿಪ್ರಮಾಗನ್ತುಮರ್ಹಸಿ ॥ 18 ॥
ಇತಿಪ್ರತಿಸಮಾದಿಷ್ಟೋಹನೂಮಾನ್ಮಾರುತಾತ್ಮಜಃ ।
ಮಾನುಷಃಧಾರಯನೃಪಮಯೋಧ್ಯಾನ್ತ್ವರಿತೋಯಯೌ ॥ 19 ॥
ಅತೋತ್ಪಪಾತವೇಗೇನಹನೂಮಾನ್ಮಾರುತಾತ್ಮಜಃ ।
ಗರುತ್ಮಾನಿವವೇಗೇನಜಿಘೃಕ್ಷನ್ಪನ್ನಗೋತ್ತಮಮ್ ॥ 20 ॥
ಲಙ್ಘಯಿತ್ವಾಪಿತೃಪಥಂವಿಹಗೇನ್ದ್ರಾಲಯಂಶುಭಮ್ ।
ಗಙ್ಗಾಯಮುನಯೋರ್ಭೀಮಂಸಮತೀತ್ಯಸಮಾಗಮಮ್ ॥ 21 ॥
ಶೃಙ್ಗಬೇರಪುರಮ್ಪ್ರಾಪ್ಯಗುಹಮಾಸಾದ್ಯವೀರ್ಯವಾನ್ ।
ಸ ವಾಚಾಶುಭಯಾಹೃಷ್ಟೋಹನುಮಾನಿದಮಬ್ರವೀತ್ ॥ 22 ॥
ಸಖಾತುತವಕಾಕುತ್ಸ್ಥೋರಾಮಸ್ಸತ್ಯಪರಾಕ್ರಮಃ ।
ಸಸೀತಸ್ಸಹಸೌಮಿತ್ರಿಸ್ಸತ್ವಾಙ್ಕುಶಲಮಬ್ರವೀತ್ ॥ 23 ॥
ಪಞ್ಚಮೀಮದ್ಯರಜನೀಮುಷಿತ್ವಾವಚನಾನ್ಮುನೇಃ ।
ಭರದ್ವಾಜಾಭ್ಯನುಜ್ಞಾತನ್ದ್ರಕ್ಷ್ಯಸ್ಯದ್ಯೈವರಾಘವಮ್ ॥ 24 ॥
ಏವಮುಕ್ತ್ವಾಮಹಾತೇಜಾಸ್ಸಮ್ಪ್ರಹೃಷ್ಟತನೂರುಹಃ ।
ಉತ್ಪಪಾತಮಹಾವೇಗಾದ್ವೇಗವಾನ್ವಿಚಾರಯನ್ ॥ 25 ॥
ಸೋಽಪಶ್ಯದ್ರಾಮತೀರ್ಥಂ ಚ ನದೀಂವಾಲುಕಿನೀನ್ತಥಾ ।
ವರೂಥೀಙ್ಗೋಮತೀಞ್ಚೈವಭೀಮಂಶಾಲವನನ್ತಥಾ ॥ 26 ॥
ಪ್ರಜಾಶ್ಚಬಹುಸಾಹಸ್ರೀಃಸ್ಫೀತಾನ್ಜನಪದಾನಪಿ ।
ಸಃಗತ್ವಾದೂರಮಧ್ವಾನನ್ತ್ವರಿತಃಕಪಿಕುಞ್ಜರಃ ॥ 27 ॥
ಆಸಸಾದದ್ರುಮಾನ್ ಫುಲ್ಲಾನ್ನನ್ದಿಗ್ರಾಮಸಮೀಪಗಾನ್ ।
ಸ್ತ್ರೀಭಿಸ್ಸಪುತ್ರೈರ್ವೃದ್ಧೈಶ್ಚರಮಮಾಣೈಃಸ್ವಲಙ್ಕೃತೈಃ ।
ಸುರಾಧಿಪಸ್ಯೋಪವನೇಯಥಾಚೈತ್ರರಥೇದ್ರುಮಾನ್ ॥ 28 ॥
ಕ್ರೋಶಮಾತ್ರೇತ್ವಯೋಧ್ಯಾಯಾಚಶೀರಕೃಷ್ಣಾಜಿನಮ್ಬರಮ್ ॥ 29 ॥
ದದರ್ಶಭರತನ್ದೀನಙ್ಕೃಶಮಾಶ್ರಮವಾಸಿನಮ್ ।
ಜಟಿಲಮ್ಮಲದಿಗ್ಧಾಙ್ಗಮ್ಭ್ರಾತೃವ್ಯಸನಕರ್ಶಿತಮ್ ॥ 30 ॥
ಫಲಮೂಲಾಶಿನನ್ದಾನ್ತನ್ತಾಪಸನ್ಧರ್ಮಚಾರಿಣಮ್ ।
ಸಮುನ್ನತಜಟಾಭಾರಂವಲ್ಕಲಾಜಿನವಾಸಸಮ್ ॥ 31 ॥
ನಿಯತಮ್ಭಾವಿತಾತ್ಮಾನಮ್ಬ್ರಹ್ಮರ್ಷಿಸಮತೇಜಸಮ್ ।
ಪಾದುಕೇತೇಪುರಸ್ಕೃತ್ಯಪ್ರಶಾಸನ್ತಂವಸುನ್ಧರಾಮ್ ॥ 32 ॥
ಚಾತುರ್ವರ್ಣಸ್ಯಲೋಕಸ್ಯತ್ರಾತಾರಮ್ಮಹತೋಭಯಾತ್ ।
ಉಪಸ್ಥಿತಮಮಾತ್ಯೈಶ್ಚಶುಚಿಭಿಶ್ಚಪುರೋಹಿತೈಃ ॥ 33 ॥
ಬಲಮುಖ್ಯೈಶ್ಚಯುಕ್ತೈಶ್ಚಕಾಷಾಯಾಮ್ಬರದಾರಿಭಿಃ ।
ನಹಿತೇರಾಜಪುತ್ರನ್ತಞ್ಚೀರಕೃಷ್ಣಾಜಿನಾಮ್ಬರಮ್ ॥ 34 ॥
ಪರಿಭೋಕ್ತುಂವ್ಯವಸ್ಯನ್ತಿಪೌರಾವೈಧರ್ಮವತ್ಸಲಾಃ ।
ತಮ್ಧರ್ಮಮಿವಧರ್ಮಜ್ಞನ್ದೇಹವನ್ತಮಿವಾಪರಮ್ ॥ 35 ॥
ಉವಾಚಪ್ರಾಞ್ಜಲಿರ್ವಾಕ್ಯಂಹನೂಮಾನ್ಮಾರುತಾತ್ಮಜಃ ।
ವಸನ್ತನ್ದಣ್ಡಕಾರಣ್ಯೇಯನ್ತ್ವಞ್ಚೀರಜಟಾಧರಮ್ ॥ 36 ॥
ಅನುಶೋಚಸಿಕಾಕುತ್ಸ್ಥಂ ಸ ತ್ವಾಙ್ಕೌಶಲಮಬ್ರವೀತ್ ।
ಪ್ರಿಯಮಾಖ್ಯಾಮಿತೇದೇವಶೋಕನ್ತ್ಯಜಸುದಾರುಣಮ್ ॥ 37 ॥
ಅಸ್ಮಿನ್ಮುಹೂರ್ತೇಭ್ರಾತ್ರಾತ್ವಂರಾಮೇಣಸಹಸಙ್ಗತಃ ।
ನಿಹತ್ಯರಾವಣಂರಾಮಃಪ್ರತಿಲಭ್ಯ ಚ ಮೈಥಿಲೀಮ್ ॥ 38 ॥
ಉಪಯಾತಿಸಮೃದ್ಧಾರ್ಥಃಸಹಮಿತ್ರೈರ್ಮಹಾಬಲೈಃ ।
ಲಕ್ಷ್ಮಣಶ್ಚಮಹಾತೇಜಾವೈದೇಹೀ ಚ ಯಶಸ್ವಿನೀ ॥ 39 ॥
ಸೀತಾಸಮಗ್ರಾರಾಮೇಣಮಹೇನ್ದ್ರೇಣಶಚೀಯಥಾ ।
ಏವಮುಕ್ತೋಹನುಮತಾಭರತಃಕೈಕಯೀಸುತಃ ॥ 40 ॥
ಪಪಾತಸಹಸಾಹೃಷ್ಟೋಹರ್ಷಾನ್ಮೋಹಮುಪಾಗಮತ್ ।
ತತೋಮುಹೂರ್ತಾದುತ್ಥಾಯಪ್ರತ್ಯಾಶ್ವಸ್ಯ ಚ ರಾಘವಃ ॥ 41 ॥
ಹನೂಮನ್ತಮುವಾಚೇದಮ್ಭರತಃಪ್ರಿಯವಾದಿನಮ್ ।
ಅಶೋಕಜೈಃಪ್ರೀತಿಮಯೈಃಕಪಿಮಾಲಿಙ್ಗ್ಯಸಮ್ಭ್ರಮಾತ್ ॥ 42 ॥
ಸಿಷೇಚಭರತಃಶ್ರೀಮಾನ್ವಿಪುಲೈರಶ್ರುಬಿನ್ಧುಭಿಃ ।
ದೇವೋವಾಮಾನುಷೋವಾತ್ವಮನುಕ್ರೋಶಾದಿಹಾಗತಃ ॥ 43 ॥
ಪ್ರಿಯಾಖ್ಯಾನಸ್ಯತೇಸೌಮ್ಯದದಾಮಿಬ್ರುವತಃಪ್ರಿಯಮ್ ।
ಗವಾಂಶತಸಹಸ್ರಂ ಚ ಗ್ರಾಮಾಣಾಂ ಚ ಶತಮ್ಪರಮ್ ॥ 44 ॥
ಸಕುಣ್ಡಲಾಶ್ಶುಭಾಚಾರಾಭಾರ್ಯಾಃಕನ್ಯಾಸ್ತುಷೋಡಶ ।
ಹೇಮವರ್ಣಾಸ್ಸುನಾಸೋರೂಶ್ಶಶಿಸೌಮ್ಯಾನನಾಃಸ್ತ್ರಿಯಃ ॥ 45 ॥
ಸರ್ವಾಭರಣಸಮ್ಪನ್ನಾಸ್ಸಮ್ಪನ್ನಾಃಕುಲಜಾತಿಭಿಃ ।
ನಿಶಮ್ಯರಾಮಾಗಮನನ್ನೃಪಾತ್ಮಜಃಕಪಿಪ್ರವೀರಸ್ಯತದಾದ್ಭುತೋಪಮಮ್ ।
ಪ್ರಹರ್ಷಿತೋರಾಮದಿದೃಕ್ಷ್ಯಾಽಭವತ್ಪುನಶ್ಚಹರ್ಷಾದಿದಮಬ್ರವೀದ್ವಚಃ ॥ 46 ॥
ಇತ್ಯಾರ್ಷೇ ಶ್ರೀಮದ್ರಾಮಾಯಣೇ ವಾಲ್ಮೀಕೀಯ ಆದಿಕಾವ್ಯೇ ಯುದ್ಧಕಾಣ್ಡೇ ಅಷ್ಟಾವಿಂಶತ್ಯಧಿಕಶತತಮಸ್ಸರ್ಗಃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe yuddhakāṇḍam |
atha aṣṭāviṃśatyadhikaśatatamassargaḥ |
ayodhyāntusamālokyacintayāmāsarāghavaḥ |
priyakāmaḥpriyaṃrāmastatastvaritavikramaḥ || 1 ||
cintayitvātatodṛṣṭiṃvānareṣunyapātayat |
uvācadhīmāṃstejasvīhanūmantamplavaṅgamam || 2 ||
ayodhyāntvaritogatvāśīghramplavagasattama |
jānīhikachacitkuśalījanonṛpatimandire || 3 ||
śṛṅgaberipuramprāpyaguhaṅgahanagocaram |
niṣādādhipatimbrūhikuśalaṃvacanānmama || 4 ||
śrutvātumāṅkuśalinamarogaṃvigatajvaram |
bhaviṣyatiguhaḥprītassamamātmasamassakhā || 5 ||
ayodhyāyāścatemārgampravṛttimbharatasya ca |
nivedayiṣyatiprītoniṣādādhipatirguhaḥ || 6 ||
bharatastutvayāvācyaḥkuśalaṃvacanānmama |
siddhārthaṃśaṃsamāntasmaisabhāryaṃsahalakṣmaṇam || 7 ||
haraṇañcāpivaidehyārāvaṇenabalīyasā |
sugrīveṇa ca samvādaṃvālinaścavadhaṃraṇe || 8 ||
maithilyanveṣaṇañcaivayathācādhigatātvayā |
laṅghayitvāmahātoyamāpagāpatimavyayam || 9 ||
upayānaṃsamudrasyasāgarasya ca darśanam |
yathā ca kāritassetūrāvaṇaścayathāhataḥ || 10 ||
varadānammahendreṇabrahmaṇāvaruṇena ca |
mahādevaprasādācchapitrāmamasamāgamam || 11 ||
upayātaṃ ca māṃsaumya bharatāyanivedaya |
saharākṣasarājenaharīṇāmīśvareṇa ca || 12 ||
jitvāśatrugaṇānrāmaḥprāpyacānuttamaṃyaśaḥ |
upāyānaṃsamṛddhārthassahamitrairmahābalaiḥ || 13 ||
etacchrutvāyamākārambhajatebharatastataḥ |
sa ca teveditavyaḥsyātsarvaṃyacchāpimāmprati || 14 ||
jñeyāḥsarve ca vṛttāntāḥbharatasyeṅgitāni ca |
tattvenamukhavarṇenadṛṣṭyāvyābhāṣitena ca || 15 ||
sarvakālasamṛddhaṃhihastyaśvarathasaṅkulam |
pitṛpaitāmahaṃrājyaṅkasyanāvartayenmanaḥ || 16 ||
saṅgatyābharatśrīmān rājyenārthīsvayambhavet |
praśāstuvasudhāṃsarvāmakhilāṃraghunandanaḥ || 17 ||
tasyabuddhiṃ ca vijñāyavyavasāyaṃ ca vānara |
yāvannadūraṃyātāḥsmakṣipramāgantumarhasi || 18 ||
itipratisamādiṣṭohanūmānmārutātmajaḥ |
mānuṣaḥdhārayanṛpamayodhyāntvaritoyayau || 19 ||
atotpapātavegenahanūmānmārutātmajaḥ |
garutmānivavegenajighṛkṣanpannagottamam || 20 ||
laṅghayitvāpitṛpathaṃvihagendrālayaṃśubham |
gaṅgāyamunayorbhīmaṃsamatītyasamāgamam || 21 ||
śṛṅgaberapuramprāpyaguhamāsādyavīryavān |
sa vācāśubhayāhṛṣṭohanumānidamabravīt || 22 ||
sakhātutavakākutsthorāmassatyaparākramaḥ |
sasītassahasaumitrissatvāṅkuśalamabravīt || 23 ||
pañcamīmadyarajanīmuṣitvāvacanānmuneḥ |
bharadvājābhyanujñātandrakṣyasyadyaivarāghavam || 24 ||
evamuktvāmahātejāssamprahṛṣṭatanūruhaḥ |
utpapātamahāvegādvegavānvicārayan || 25 ||
so'paśyadrāmatīrthaṃ ca nadīṃvālukinīntathā |
varūthīṅgomatīñcaivabhīmaṃśālavanantathā || 26 ||
prajāścabahusāhasrīḥsphītānjanapadānapi |
saḥgatvādūramadhvānantvaritaḥkapikuñjaraḥ || 27 ||
āsasādadrumān phullānnandigrāmasamīpagān |
strībhissaputrairvṛddhaiścaramamāṇaiḥsvalaṅkṛtaiḥ |
surādhipasyopavaneyathācaitrarathedrumān || 28 ||
krośamātretvayodhyāyācaśīrakṛṣṇājinambaram || 29 ||
dadarśabharatandīnaṅkṛśamāśramavāsinam |
jaṭilammaladigdhāṅgambhrātṛvyasanakarśitam || 30 ||
phalamūlāśinandāntantāpasandharmacāriṇam |
samunnatajaṭābhāraṃvalkalājinavāsasam || 31 ||
niyatambhāvitātmānambrahmarṣisamatejasam |
pāduketepuraskṛtyapraśāsantaṃvasundharām || 32 ||
cāturvarṇasyalokasyatrātārammahatobhayāt |
upasthitamamātyaiścaśucibhiścapurohitaiḥ || 33 ||
balamukhyaiścayuktaiścakāṣāyāmbaradāribhiḥ |
nahiterājaputrantañcīrakṛṣṇājināmbaram || 34 ||
paribhoktuṃvyavasyantipaurāvaidharmavatsalāḥ |
tamdharmamivadharmajñandehavantamivāparam || 35 ||
uvācaprāñjalirvākyaṃhanūmānmārutātmajaḥ |
vasantandaṇḍakāraṇyeyantvañcīrajaṭādharam || 36 ||
anuśocasikākutsthaṃ sa tvāṅkauśalamabravīt |
priyamākhyāmitedevaśokantyajasudāruṇam || 37 ||
asminmuhūrtebhrātrātvaṃrāmeṇasahasaṅgataḥ |
nihatyarāvaṇaṃrāmaḥpratilabhya ca maithilīm || 38 ||
upayātisamṛddhārthaḥsahamitrairmahābalaiḥ |
lakṣmaṇaścamahātejāvaidehī ca yaśasvinī || 39 ||
sītāsamagrārāmeṇamahendreṇaśacīyathā |
evamuktohanumatābharataḥkaikayīsutaḥ || 40 ||
papātasahasāhṛṣṭoharṣānmohamupāgamat |
tatomuhūrtādutthāyapratyāśvasya ca rāghavaḥ || 41 ||
hanūmantamuvācedambharataḥpriyavādinam |
aśokajaiḥprītimayaiḥkapimāliṅgyasambhramāt || 42 ||
siṣecabharataḥśrīmānvipulairaśrubindhubhiḥ |
devovāmānuṣovātvamanukrośādihāgataḥ || 43 ||
priyākhyānasyatesaumyadadāmibruvataḥpriyam |
gavāṃśatasahasraṃ ca grāmāṇāṃ ca śatamparam || 44 ||
sakuṇḍalāśśubhācārābhāryāḥkanyāstuṣoḍaśa |
hemavarṇāssunāsorūśśaśisaumyānanāḥstriyaḥ || 45 ||
sarvābharaṇasampannāssampannāḥkulajātibhiḥ |
niśamyarāmāgamanannṛpātmajaḥkapipravīrasyatadādbhutopamam |
praharṣitorāmadidṛkṣyā'bhavatpunaścaharṣādidamabravīdvacaḥ || 46 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye yuddhakāṇḍe aṣṭāviṃśatyadhikaśatatamassargaḥ ||
Sanskrit — Devanagari (original)
श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे युद्धकाण्डम् ।
अथ अष्टाविंशत्यधिकशततमस्सर्गः ।
अयोध्यान्तुसमालोक्यचिन्तयामासराघवः ।
प्रियकामःप्रियंरामस्ततस्त्वरितविक्रमः ॥ 1 ॥
चिन्तयित्वाततोदृष्टिंवानरेषुन्यपातयत् ।
उवाचधीमांस्तेजस्वीहनूमन्तम्प्लवङ्गमम् ॥ 2 ॥
अयोध्यान्त्वरितोगत्वाशीघ्रम्प्लवगसत्तम ।
जानीहिकछचित्कुशलीजनोनृपतिमन्दिरे ॥ 3 ॥
शृङ्गबेरिपुरम्प्राप्यगुहङ्गहनगोचरम् ।
निषादाधिपतिम्ब्रूहिकुशलंवचनान्मम ॥ 4 ॥
श्रुत्वातुमाङ्कुशलिनमरोगंविगतज्वरम् ।
भविष्यतिगुहःप्रीतस्सममात्मसमस्सखा ॥ 5 ॥
अयोध्यायाश्चतेमार्गम्प्रवृत्तिम्भरतस्य च ।
निवेदयिष्यतिप्रीतोनिषादाधिपतिर्गुहः ॥ 6 ॥
भरतस्तुत्वयावाच्यःकुशलंवचनान्मम ।
सिद्धार्थंशंसमान्तस्मैसभार्यंसहलक्ष्मणम् ॥ 7 ॥
हरणञ्चापिवैदेह्यारावणेनबलीयसा ।
सुग्रीवेण च सम्वादंवालिनश्चवधंरणे ॥ 8 ॥
मैथिल्यन्वेषणञ्चैवयथाचाधिगतात्वया ।
लङ्घयित्वामहातोयमापगापतिमव्ययम् ॥ 9 ॥
उपयानंसमुद्रस्यसागरस्य च दर्शनम् ।
यथा च कारितस्सेतूरावणश्चयथाहतः ॥ 10 ॥
वरदानम्महेन्द्रेणब्रह्मणावरुणेन च ।
महादेवप्रसादाच्छपित्राममसमागमम् ॥ 11 ॥
उपयातं च मांसौम्य भरतायनिवेदय ।
सहराक्षसराजेनहरीणामीश्वरेण च ॥ 12 ॥
जित्वाशत्रुगणान्रामःप्राप्यचानुत्तमंयशः ।
उपायानंसमृद्धार्थस्सहमित्रैर्महाबलैः ॥ 13 ॥
एतच्छ्रुत्वायमाकारम्भजतेभरतस्ततः ।
स च तेवेदितव्यःस्यात्सर्वंयच्छापिमाम्प्रति ॥ 14 ॥
ज्ञेयाःसर्वे च वृत्तान्ताःभरतस्येङ्गितानि च ।
तत्त्वेनमुखवर्णेनदृष्ट्याव्याभाषितेन च ॥ 15 ॥
सर्वकालसमृद्धंहिहस्त्यश्वरथसङ्कुलम् ।
पितृपैतामहंराज्यङ्कस्यनावर्तयेन्मनः ॥ 16 ॥
सङ्गत्याभरत्श्रीमान् राज्येनार्थीस्वयम्भवेत् ।
प्रशास्तुवसुधांसर्वामखिलांरघुनन्दनः ॥ 17 ॥
तस्यबुद्धिं च विज्ञायव्यवसायं च वानर ।
यावन्नदूरंयाताःस्मक्षिप्रमागन्तुमर्हसि ॥ 18 ॥
इतिप्रतिसमादिष्टोहनूमान्मारुतात्मजः ।
मानुषःधारयनृपमयोध्यान्त्वरितोययौ ॥ 19 ॥
अतोत्पपातवेगेनहनूमान्मारुतात्मजः ।
गरुत्मानिववेगेनजिघृक्षन्पन्नगोत्तमम् ॥ 20 ॥
लङ्घयित्वापितृपथंविहगेन्द्रालयंशुभम् ।
गङ्गायमुनयोर्भीमंसमतीत्यसमागमम् ॥ 21 ॥
शृङ्गबेरपुरम्प्राप्यगुहमासाद्यवीर्यवान् ।
स वाचाशुभयाहृष्टोहनुमानिदमब्रवीत् ॥ 22 ॥
सखातुतवकाकुत्स्थोरामस्सत्यपराक्रमः ।
ससीतस्सहसौमित्रिस्सत्वाङ्कुशलमब्रवीत् ॥ 23 ॥
पञ्चमीमद्यरजनीमुषित्वावचनान्मुनेः ।
भरद्वाजाभ्यनुज्ञातन्द्रक्ष्यस्यद्यैवराघवम् ॥ 24 ॥
एवमुक्त्वामहातेजास्सम्प्रहृष्टतनूरुहः ।
उत्पपातमहावेगाद्वेगवान्विचारयन् ॥ 25 ॥
सोऽपश्यद्रामतीर्थं च नदींवालुकिनीन्तथा ।
वरूथीङ्गोमतीञ्चैवभीमंशालवनन्तथा ॥ 26 ॥
प्रजाश्चबहुसाहस्रीःस्फीतान्जनपदानपि ।
सःगत्वादूरमध्वानन्त्वरितःकपिकुञ्जरः ॥ 27 ॥
आससादद्रुमान् फुल्लान्नन्दिग्रामसमीपगान् ।
स्त्रीभिस्सपुत्रैर्वृद्धैश्चरममाणैःस्वलङ्कृतैः ।
सुराधिपस्योपवनेयथाचैत्ररथेद्रुमान् ॥ 28 ॥
क्रोशमात्रेत्वयोध्यायाचशीरकृष्णाजिनम्बरम् ॥ 29 ॥
ददर्शभरतन्दीनङ्कृशमाश्रमवासिनम् ।
जटिलम्मलदिग्धाङ्गम्भ्रातृव्यसनकर्शितम् ॥ 30 ॥
फलमूलाशिनन्दान्तन्तापसन्धर्मचारिणम् ।
समुन्नतजटाभारंवल्कलाजिनवाससम् ॥ 31 ॥
नियतम्भावितात्मानम्ब्रह्मर्षिसमतेजसम् ।
पादुकेतेपुरस्कृत्यप्रशासन्तंवसुन्धराम् ॥ 32 ॥
चातुर्वर्णस्यलोकस्यत्रातारम्महतोभयात् ।
उपस्थितममात्यैश्चशुचिभिश्चपुरोहितैः ॥ 33 ॥
बलमुख्यैश्चयुक्तैश्चकाषायाम्बरदारिभिः ।
नहितेराजपुत्रन्तञ्चीरकृष्णाजिनाम्बरम् ॥ 34 ॥
परिभोक्तुंव्यवस्यन्तिपौरावैधर्मवत्सलाः ।
तम्धर्ममिवधर्मज्ञन्देहवन्तमिवापरम् ॥ 35 ॥
उवाचप्राञ्जलिर्वाक्यंहनूमान्मारुतात्मजः ।
वसन्तन्दण्डकारण्येयन्त्वञ्चीरजटाधरम् ॥ 36 ॥
अनुशोचसिकाकुत्स्थं स त्वाङ्कौशलमब्रवीत् ।
प्रियमाख्यामितेदेवशोकन्त्यजसुदारुणम् ॥ 37 ॥
अस्मिन्मुहूर्तेभ्रात्रात्वंरामेणसहसङ्गतः ।
निहत्यरावणंरामःप्रतिलभ्य च मैथिलीम् ॥ 38 ॥
उपयातिसमृद्धार्थःसहमित्रैर्महाबलैः ।
लक्ष्मणश्चमहातेजावैदेही च यशस्विनी ॥ 39 ॥
सीतासमग्रारामेणमहेन्द्रेणशचीयथा ।
एवमुक्तोहनुमताभरतःकैकयीसुतः ॥ 40 ॥
पपातसहसाहृष्टोहर्षान्मोहमुपागमत् ।
ततोमुहूर्तादुत्थायप्रत्याश्वस्य च राघवः ॥ 41 ॥
हनूमन्तमुवाचेदम्भरतःप्रियवादिनम् ।
अशोकजैःप्रीतिमयैःकपिमालिङ्ग्यसम्भ्रमात् ॥ 42 ॥
सिषेचभरतःश्रीमान्विपुलैरश्रुबिन्धुभिः ।
देवोवामानुषोवात्वमनुक्रोशादिहागतः ॥ 43 ॥
प्रियाख्यानस्यतेसौम्यददामिब्रुवतःप्रियम् ।
गवांशतसहस्रं च ग्रामाणां च शतम्परम् ॥ 44 ॥
सकुण्डलाश्शुभाचाराभार्याःकन्यास्तुषोडश ।
हेमवर्णास्सुनासोरूश्शशिसौम्याननाःस्त्रियः ॥ 45 ॥
सर्वाभरणसम्पन्नास्सम्पन्नाःकुलजातिभिः ।
निशम्यरामागमनन्नृपात्मजःकपिप्रवीरस्यतदाद्भुतोपमम् ।
प्रहर्षितोरामदिदृक्ष्याऽभवत्पुनश्चहर्षादिदमब्रवीद्वचः ॥ 46 ॥
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये युद्धकाण्डे अष्टाविंशत्यधिकशततमस्सर्गः ॥
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe yuddhakāṇḍam |
atha aṣṭāviṃśatyadhikaśatatamassargaḥ |
ayodhyāntusamālokyacintayāmāsarāghavaḥ |
priyakāmaḥpriyaṃrāmastatastvaritavikramaḥ || 1 ||
cintayitvātatodṛṣṭiṃvānareṣunyapātayat |
uvācadhīmāṃstejasvīhanūmantamplavaṅgamam || 2 ||
ayodhyāntvaritogatvāśīghramplavagasattama |
jānīhikachacitkuśalījanonṛpatimandire || 3 ||
śṛṅgaberipuramprāpyaguhaṅgahanagocaram |
niṣādādhipatimbrūhikuśalaṃvacanānmama || 4 ||
śrutvātumāṅkuśalinamarogaṃvigatajvaram |
bhaviṣyatiguhaḥprītassamamātmasamassakhā || 5 ||
ayodhyāyāścatemārgampravṛttimbharatasya ca |
nivedayiṣyatiprītoniṣādādhipatirguhaḥ || 6 ||
bharatastutvayāvācyaḥkuśalaṃvacanānmama |
siddhārthaṃśaṃsamāntasmaisabhāryaṃsahalakṣmaṇam || 7 ||
haraṇañcāpivaidehyārāvaṇenabalīyasā |
sugrīveṇa ca samvādaṃvālinaścavadhaṃraṇe || 8 ||
maithilyanveṣaṇañcaivayathācādhigatātvayā |
laṅghayitvāmahātoyamāpagāpatimavyayam || 9 ||
upayānaṃsamudrasyasāgarasya ca darśanam |
yathā ca kāritassetūrāvaṇaścayathāhataḥ || 10 ||
varadānammahendreṇabrahmaṇāvaruṇena ca |
mahādevaprasādācchapitrāmamasamāgamam || 11 ||
upayātaṃ ca māṃsaumya bharatāyanivedaya |
saharākṣasarājenaharīṇāmīśvareṇa ca || 12 ||
jitvāśatrugaṇānrāmaḥprāpyacānuttamaṃyaśaḥ |
upāyānaṃsamṛddhārthassahamitrairmahābalaiḥ || 13 ||
etacchrutvāyamākārambhajatebharatastataḥ |
sa ca teveditavyaḥsyātsarvaṃyacchāpimāmprati || 14 ||
jñeyāḥsarve ca vṛttāntāḥbharatasyeṅgitāni ca |
tattvenamukhavarṇenadṛṣṭyāvyābhāṣitena ca || 15 ||
sarvakālasamṛddhaṃhihastyaśvarathasaṅkulam |
pitṛpaitāmahaṃrājyaṅkasyanāvartayenmanaḥ || 16 ||
saṅgatyābharatśrīmān rājyenārthīsvayambhavet |
praśāstuvasudhāṃsarvāmakhilāṃraghunandanaḥ || 17 ||
tasyabuddhiṃ ca vijñāyavyavasāyaṃ ca vānara |
yāvannadūraṃyātāḥsmakṣipramāgantumarhasi || 18 ||
itipratisamādiṣṭohanūmānmārutātmajaḥ |
mānuṣaḥdhārayanṛpamayodhyāntvaritoyayau || 19 ||
atotpapātavegenahanūmānmārutātmajaḥ |
garutmānivavegenajighṛkṣanpannagottamam || 20 ||
laṅghayitvāpitṛpathaṃvihagendrālayaṃśubham |
gaṅgāyamunayorbhīmaṃsamatītyasamāgamam || 21 ||
śṛṅgaberapuramprāpyaguhamāsādyavīryavān |
sa vācāśubhayāhṛṣṭohanumānidamabravīt || 22 ||
sakhātutavakākutsthorāmassatyaparākramaḥ |
sasītassahasaumitrissatvāṅkuśalamabravīt || 23 ||
pañcamīmadyarajanīmuṣitvāvacanānmuneḥ |
bharadvājābhyanujñātandrakṣyasyadyaivarāghavam || 24 ||
evamuktvāmahātejāssamprahṛṣṭatanūruhaḥ |
utpapātamahāvegādvegavānvicārayan || 25 ||
so'paśyadrāmatīrthaṃ ca nadīṃvālukinīntathā |
varūthīṅgomatīñcaivabhīmaṃśālavanantathā || 26 ||
prajāścabahusāhasrīḥsphītānjanapadānapi |
saḥgatvādūramadhvānantvaritaḥkapikuñjaraḥ || 27 ||
āsasādadrumān phullānnandigrāmasamīpagān |
strībhissaputrairvṛddhaiścaramamāṇaiḥsvalaṅkṛtaiḥ |
surādhipasyopavaneyathācaitrarathedrumān || 28 ||
krośamātretvayodhyāyācaśīrakṛṣṇājinambaram || 29 ||
dadarśabharatandīnaṅkṛśamāśramavāsinam |
jaṭilammaladigdhāṅgambhrātṛvyasanakarśitam || 30 ||
phalamūlāśinandāntantāpasandharmacāriṇam |
samunnatajaṭābhāraṃvalkalājinavāsasam || 31 ||
niyatambhāvitātmānambrahmarṣisamatejasam |
pāduketepuraskṛtyapraśāsantaṃvasundharām || 32 ||
cāturvarṇasyalokasyatrātārammahatobhayāt |
upasthitamamātyaiścaśucibhiścapurohitaiḥ || 33 ||
balamukhyaiścayuktaiścakāṣāyāmbaradāribhiḥ |
nahiterājaputrantañcīrakṛṣṇājināmbaram || 34 ||
paribhoktuṃvyavasyantipaurāvaidharmavatsalāḥ |
tamdharmamivadharmajñandehavantamivāparam || 35 ||
uvācaprāñjalirvākyaṃhanūmānmārutātmajaḥ |
vasantandaṇḍakāraṇyeyantvañcīrajaṭādharam || 36 ||
anuśocasikākutsthaṃ sa tvāṅkauśalamabravīt |
priyamākhyāmitedevaśokantyajasudāruṇam || 37 ||
asminmuhūrtebhrātrātvaṃrāmeṇasahasaṅgataḥ |
nihatyarāvaṇaṃrāmaḥpratilabhya ca maithilīm || 38 ||
upayātisamṛddhārthaḥsahamitrairmahābalaiḥ |
lakṣmaṇaścamahātejāvaidehī ca yaśasvinī || 39 ||
sītāsamagrārāmeṇamahendreṇaśacīyathā |
evamuktohanumatābharataḥkaikayīsutaḥ || 40 ||
papātasahasāhṛṣṭoharṣānmohamupāgamat |
tatomuhūrtādutthāyapratyāśvasya ca rāghavaḥ || 41 ||
hanūmantamuvācedambharataḥpriyavādinam |
aśokajaiḥprītimayaiḥkapimāliṅgyasambhramāt || 42 ||
siṣecabharataḥśrīmānvipulairaśrubindhubhiḥ |
devovāmānuṣovātvamanukrośādihāgataḥ || 43 ||
priyākhyānasyatesaumyadadāmibruvataḥpriyam |
gavāṃśatasahasraṃ ca grāmāṇāṃ ca śatamparam || 44 ||
sakuṇḍalāśśubhācārābhāryāḥkanyāstuṣoḍaśa |
hemavarṇāssunāsorūśśaśisaumyānanāḥstriyaḥ || 45 ||
sarvābharaṇasampannāssampannāḥkulajātibhiḥ |
niśamyarāmāgamanannṛpātmajaḥkapipravīrasyatadādbhutopamam |
praharṣitorāmadidṛkṣyā'bhavatpunaścaharṣādidamabravīdvacaḥ || 46 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye yuddhakāṇḍe aṣṭāviṃśatyadhikaśatatamassargaḥ ||
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Kannada script.
Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.